Gen GPX4 (OMIM 138322) położony jest na krótkim ramieniu chromosomu 19 (locus 19p13.3). Składa się z 7 eks-onów, które wyznaczają sekwencję aminokwasową białka – peroksydazy glutationowej wodoronadtlenków fosfolipidów (peroksydaza glutationowa 4; PHGPX, GPX4) [11]. Peroksy-daza glutationowa wodoronadtlenków fosfolipidów wystę-puje w postaci trzech izomerycznych form: cytoplazmatycz-nej, mitochondrialnej i błonowej (jej obecność stwierdzono zarówno w błonie komórkowej, jak i jądrowej); mRNA dla wszystkich 3 form GPX4 powstaje na bazie tej samej nici matrycowej DNA, ale różne sekwencje promotorowe oraz odmienne miejsca startu translacji prowadzą do powstania odmiennych transkryptów i w konsekwencji produktów białkowych o różnej długości aminokwasowej [89].

Podobnie jak GPX1, peroksydaza glutationowa 4 zawiera w centrum aktywnym resztę selenocysteiny z atomem selenu zamiast siarki, jednakże jako jedyna z peroksydaz jest monomerem (pozostałe mają budowę tetrameryczną) i ma zdolność redukowania wodoronadtlenków fosfolipidów.

Masa cząsteczkowa GPX4 wynosi zaledwie 20–22 kDa.

Jak wykazały badania na myszach, brak tego enzymu

POLIMORFIZM GENóW OBRONY ANTYOKSYDACYJNEJ A RYZYKO ROZWOJU RAKA 25 w organizmie ma skutek śmiertelny [89]. Peroksydaza

glu-tationowa wodoronadtlenków fosfolipidów reaguje z H2O2

i szerokim spektrum wodoronadtlenków lipidów, w tym utle-nowanych pochodnych cholesterolu [69, 70]. Nadekspresja GPX4 zwiększa odporność na szkodliwe działanie stresu oksydacyjnego, hamuje apoptozę i nierzadko proliferację komórek rakowych [90]. Tkanki zmienione nowotworowo wykazują niską ekspresję tego białka [91].

W sekwencji niekodującej 3’UTR genu GPX4 odpowie-dzialnej za włączenie selenu do łańcucha aminokwasowego białka w postaci selenocysteiny wykryto zmianę polimor-ficzną, której obecność zmienia aktywność enzymatyczną kodowanego białka. Zmianą tą jest tranzycja cytozyny na tyminę w pozycji 718 genu GPX4 (718C>T, rs713041) [92].

Bermano i wsp. [93] w badaniach na liniach komórkowych Caco -2, transfekowanych konstruktami będącymi połą-czeniem sekwencji kodujących genu dejodynazy jodotyro-niny typu 1 (IDI) z GPX4 3’UTR 718C lub T, zaobserwo-wali wyższą aktywność genu reporterowego w komórkach z wariantem 718C genu GPX4 niż w komórkach z warian-tem 718T. Aktywność wariantu 718C była istotnie wyższa zarówno w warunkach prawidłowego, jak i obniżonego stę-żenia selenu, z drugiej strony wariant ten okazał się być bardziej wrażliwy na spadek poziomu selenu niż wariant z tyminą. Brak różnic w poziomach mRNA powstałych na bazie konstruktów IDI -GPX4 718T i IDI -GPX4 718C pozwala przypuszczać, iż polimorfizm w rejonie 3’UTR genu GPX4 wpływa na wbudowywanie selenu raczej na eta-pie translacji niż transkrypcji [93].

Wyniki badań z ostatnich lat wskazują na powiązanie omawianej zmiany z takimi jednostkami chorobowymi, jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy rak jelita grubego [91, 93]. Asocjacja ta jest trudna do wytłumacze-nia. Wykazano bowiem, iż nadekspresja GPX4 hamuje działanie enzymów procesu zapalnego, w tym: 5 -, 12 -, 15 -lipoksygenazy (5 -, 12 -, 15 -LOX) i cykloksygenazy -2 (COX -2) oraz aktywację czynnika NFκB [91]. Można byłoby zatem przypuszczać, iż wysoka aktywność GPX4 związana z obecnością cytozyny w pozycji 718 genu GPX4 jest czyn-nikiem zmniejszającym ryzyko rozwoju stanów zapalnych.

Tymczasem u osób z genotypem GPX4 718CC stwierdza się większe ilości leukotrienów, które powstają w szlaku 5 -lipoksygenazy (wzrost o 36% względem genotypu 718TT i o 44% względem genotypu 718CT) i są mediatorami pro-cesów zapalnych w organizmie [92]. Niewykluczone zatem, że to nie układ GPX4 718, CC lecz TT jest genotypem warunkującym spadek ryzyka zachorowania na choroby o charakterze zapalnym, w tym nowotwory. Potwierdze-niem tej hipotezy są wyniki analiz molekularnych Bermano i wsp. [93], zgodnie z którymi nosicielstwo co najmniej jed-nego zmieniojed-nego allela 718C>T wykazuje istotne dzia-łanie ochronne przed inicjacją procesu nowotworowego w tkance jelita grubego (OR = 0,60; 95% CI = 0,37–0,96).

Asocjację tę stwierdzono we wszystkich grupach wieko-wych, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Wyniki były istotne statystycznie (p < 0,05).

Opisywany polimorfizm był też przedmiotem badań nad dziedziczną predyspozycją do rozwoju raka piersi. Analizy przeprowadzone na licznej grupie pacjentek (n = 4474) przez Cebrian i wsp. [21] nie wykazały żadnego związku zmiany 718C>T z ryzykiem raka piersi. Z kolei Udler i wsp. [94]

stwierdzili, że nosicielstwo zmienionego allela 718C>T jest związane ze statystycznie istotnym wzrostem ryzyka śmierci z powodu zdiagnozowanego raka piersi (HR = 1,27;

p = 0,0001).

Podsumowanie

Ocena zmian polimorficznych w pojedynczych genach związanych ze stresem oksydacyjnym w kontekście kształ-towania ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe jest często trudna do interpretacji. Działalność enzymów obrony antyoksydacyjnej polegająca na unieszkodliwianiu reak-tywnych form tlenu jest ściśle powiązana z czynnikami zewnętrznymi, dlatego pełna analiza związku enzymów obrony antyoksydacyjnej z etiologią nowotworów złośliwych powinna obejmować zarówno ocenę zmian genetycznych (w tym interakcji między genami), jak i pozagenetycznych czynników ryzyka, takich jak dieta, suplementacja anty-oksydantów, palenie papierosów czy spożywanie alkoholu.

Piśmiennictwo

Didkowska J., Wojciechowska U., Tarkowski W., Zatoński W.

1. :

Nowotwo-ry złośliwe w Polsce w 2005 roku. Wyd. Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej -Curie, Warszawa 2007.

Bartosz G.

2. : Druga twarz tlenu. Wolne rodniki w przyrodzie. PWN, Warszawa 2008.

Weinberg F., Chandel N.S.

3. : Reactive oxygen species -dependent signaling regulates cancer.Cell Mol Life Sci. 2009, 66 (23), 3663–3673.

Halliwell B.

4. : Role of free radicals in the neurodegenerative diseases:

therapeutic implications for antioxidant treatment. Drugs Aging. 2001, 18 (9), 685–716.

Izzotti A., Bagnis A., Saccà S.C.

5. : The role of oxidative stress in

glau-coma. Mutat Res. 2006, 612 (2), 105–114.

Nogueira J.B.

6. : Air pollution and cardiovascular disease. Rev Port Car-diol. 2009, 28 (6), 715–733.

Kalisz O., Wolski T., Gerkowicz M., Smorawski M.

7. : Reaktywne formy

tlenu (RTF) oraz ich rola w patogenezie niektórych chorób. Ann Univ Mariae Curie Sklodowska. 2007, 62 (1), 87–99.

Bostwick D.G., Alexander E.E., Singh R., Shan A., Qian J., Santella R.M.

8.

et al.: Antioxidant enzyme expression and reactive oxygen species damage in prostatic intraepithelial neoplasia and cancer. Cancer. 2000, 89 (1), 123–134.

Li S., Yan T., Yang J.Q., Oberley T.D., Oberley L.W.

9. : The role of cellular

glutathione peroxidase redox regulation in the suppression of tumor cell growth by manganese superoxide dismutase. Cancer Res. 2000, 60 (14), 3927–3939.

Oberley T.D.

10. : Oxidative damage and cancer. Am J Pathol. 2002, 160 (2), 403–408.

CHIP Bioinformatics Tools, http://snpper.chip.org/ (19.11.2013).

11. Wong P.C., Waggoner D., Subramaniam J.R., Tessarollo L., Bartni-12. kas T.B., Culotta V.C. et al.: Copper chaperone for superoxide dismutase is essential to activate mammalian Cu/Zn superoxide dismutase. Proc Natl Acad Sci U S A. 2000, 97 (6), 2886–2891.

26 ANNA JANICKA, JOLANTA SZYMAńSKA-PASTERNAK, JOANNA BOBER Zelko I.N., Mariani T.J., Folz R.J.

13. : Superoxide dismutase multigene

family: a comparison of the CuZn -SOD (SOD1), Mn -SOD (SOD2), and EC -SOD (SOD3) gene structures, evolution, and expression. Free Radic Biol Med. 2002, 33 (3), 337–349.

Rosen D.R., Siddique T., Patterson D., Figlewicz D.A., Sapp P., Hen-14.

tati A. et al.: Mutations in Cu/Zn superoxide dismutase gene are as-sociated with familial amyotrophic lateral sclerosis. Nature. 1993, 362 (6415), 59–62.

Elchuri S., Oberley T.D., Qi W., Eisenstein R.S., Jackson Roberts L., 15.

van Remmen H. et al.: CuZnSOD deficiency leads to persistent and widespread oxidative damage and hepatocarcinogenesis later in life.

Oncogene. 2005, 24 (3), 367–380.

Busuttil R.A., Garcia A.M., Cabrera C., Rodriguez A., Suh Y., Kim W.H.

16. et al.: Organ -specific increase in mutation accumulation and apoptosis rate in CuZn -superoxide dismutase -deficient mice. Cancer Res. 2005, 65 (24), 11271–11275.

Rao A.K., Ziegler Y.S., McLeod I.X., Yates J.R., Nardulli A.M.

17. :

Ef-fects of Cu/Zn superoxide dismutase on estrogen responsiveness and oxidative stress in human breast cancer cells. Mol Endocrinol. 2008, 22 (5), 1113–1124.

Blander G., de Oliveira R.M., Conboy C.M., Haigis M., Guarente L.

18. :

Superoxide dismutase 1 knock -down induces senescence in human fibroblasts. J Biol Chem. 2003, 278 (40), 38966–38969.

Yi J.F., Li Y.M., Liu T., He W.T., Li X., Zhou W.C. et al.

19. : Mn -SOD and

CuZn -SOD polymorphisms and interactions with risk factors in gastric cancer. World J Gastroenterol. 2010, 16 (37), 4738–4746.

Han L., Lee S.W., Yoon J.H., Park Y.G., Choi Y.J., Nam S.W. et al.

20. :

Asso ciation of SOD1 and SOD2 single nucleotide polymorphisms with susceptibility to gastric cancer in a Korean population. APMIS. 2013, 121 (3), 246–256.

Cebrian A., Pharoah P.D., Ahmed S., Smith P.L., Luccarini C., Luben R.

21.

et al.: Tagging single -nucleotide polymorphisms in antioxidant defense enzymes and susceptibility to breast cancer. Cancer Res. 2006, 66 (2), 1225–1233.

Oestergaard M.Z., Tyrer J., Cebrian A., Shah M., Dunning A.M., Pon-22. der B.A. et al.: Interactions between genes involved in the antioxi-dant defence system and breast cancer risk. Br J Cancer. 2006, 95 (4), 525–531.

Kang D., Lee K.M., Park S.K., Berndt S.I., Peters U., Reding D. et al.

23. :

Functional variant of manganese superoxide dismutase (SOD2 V16A) polymorphism is associated with prostate cancer risk in the prostate, lung, colorectal, and ovarian cancer study. Cancer Epidemiol Biomark-ers Prev. 2007, 16 (8), 1581–1586.

Gałecka E., Jacewicz R., Mrowicka M., Florkowski A., Gałecki P.

24. :

Enzymy antyoksydacyjne – budowa, właściwości, funkcje. Pol Mer-kuriusz Lek. 2008, 25, 147, 266–268.

Li Y., Huang T.T., Carlson E.J., Melov S., Ursell P.C., Olson J.L. et al.

25. :

Dilated cardiomyopathy and neonatal lethality in mutant mice lacking manganese superoxide dismutase. Nat Genet. 1995, 11 (4), 376–381.

Zhang H.J., Yan T., Oberley T.D., Oberley L.W.

26. : Comparison of

ef-fects of two polymorphic variants of manganese superoxide dismutase on human breast MCF -7 cancer cell phenotype. Cancer Res. 1999, 59 (24), 6276–6283.

Rosenblum J.S., Gilula N.B., Lerner R.A.

27. : On signal sequence

polymor-phisms and diseases of distribution. Proc Natl Acad Sci U S A. 1996, 93 (9), 4471–4473.

Shimoda -Matsubayashi S., Matsumine H., Kobayashi T., Nakagawa-28. -Hattori Y., Shimizu Y., Mizuno Y.: Structural dimorphism in the mi-tochondrial targeting sequence in the human manganese superoxide dismutase gene. A predictive evidence for conformational change to influence mitochondrial transport and a study of allelic associa-tion in Parkinson’s disease. Biochem Biophys Res Commun. 1996, 226 (2), 561–565.

Sutton A., Khoury H., Prip -Buus C., Cepanec C., Pessayre D., De-29.

goul F.: The Ala16Val genetic dimorphism modulates the import of human manganese superoxide dismutase into rat liver mitochondria.

Pharmacogenetics. 2003, 13 (3), 145–157.

Lim S.D., Sun C., Lambeth J.D., Marshall F., Amin M., Chung L. et al.

30. :

Increased Nox1 and hydrogen peroxide in prostate cancer. Prostate.

2005, 62 (2), 200–207.

Ambrosone C.B., Freudenheim J.L., Thompson P.A., Bowman E., 31.

Vena J.E., Marshall J.R. et al.: Manganese superoxide dismutase (MnSOD) genetic polymorphisms, dietary antioxidants, and risk of breast cancer. Cancer Res. 1999, 59 (3), 602–606.

van Landeghem G.F., Tabatabaie P., Beckman G., Beckman L., Ander-32.

sen P.M.: Manganese -containing superoxide dismutase signal sequence polymorphism associated with sporadic motor neuron disease. Eur J Neurol. 1999, 6 (6), 639–644.

Hiroi S., Harada H., Nishi H., Satoh M., Nagai R., Kimura A.

33. :

Poly-morphisms in the SOD2 and HLA -DRB1 genes are associated with nonfamilial idiopathic dilated cardiomyopathy in Japanese. Biochem Biophys Res Commun. 1999, 261 (2), 332–339.

Mitrunen K., Sillanpää P., Kataja V., Eskelinen M., Kosma V.M., Ben-34.

hamou S. et al.: Association between manganese superoxide dismutase (MnSOD) gene polymorphism and breast cancer risk. Carcinogenesis.

2001, 22 (5), 827–829.

Cai Q., Shu X.O., Wen W., Cheng J.R., Dai Q., Gao Y.T. et al.

35. : Genetic

polymorphism in the manganese superoxide dismutase gene, antioxi-dant intake, and breast cancer risk: results from the Shanghai Breast Cancer Study. Breast Cancer Res. 2004, 6 (6), 647–655.

Egan K.M., Thompson P.A., Titus -Ernstoff L., Moore J.H., Ambro-36.

sone C.B.: MnSOD polymorphism and breast cancer in a -based case -control study. Cancer Lett. 2003, 199 (1), 27–33.

Woodson K., Tangrea J.A., Lehman T.A., Modali R., Taylor K.M., Sny-37.

der K. et al.: Manganese superoxide dismutase (MnSOD) polymor-phism, alpha -tocopherol supplementation and prostate cancer risk in the alpha -tocopherol, beta -carotene cancer prevention study (Finland).

Cancer Causes Control. 2003, 14 (6), 513–518.

Wang L.I., Miller D.P., Sai Y., Liu G., Su L., Wain J.C. et al.

38. : Manganese

superoxide dismutase alanine -to -valine polymorphism at codon 16 and lung cancer risk. J Natl Cancer Inst. 2001, 93 (23), 1818–1821.

Zienolddiny S., Campa D., Lind H., Ryberg D., Skaug V., Stangeland L.B.

39.

et al.: A comprehensive analysis of phase I and phase II metabolism gene polymorphisms and risk of non -small cell lung cancer in smokers.

Carcinogenesis. 2008, 29 (6), 1164–1169.

Olson S.H., Carlson M.D., Ostrer H., Harlap S., Stone A., Winters M.

40.

et al.: Genetic variants in SOD2, MPO, and NQO1, and risk of ovarian cancer. Gynecol Oncol. 2004, 93 (3), 615–620.

Bergman M., Ahnström M., Palmebäck Wegman P., Wingren S.

41. :

Poly-morphism in the manganese superoxide dismutase (MnSOD) gene and risk of breast cancer in young women. J Cancer Res Clin Oncol.

2005, 131 (7), 439–444.

Zejnilovic J., Akev N., Yilmaz H., Isbir T.

42. : Association between

man-ganese superoxide dismutase polymorphism and risk of lung cancer.

Cancer Genet Cytogenet. 2009, 189 (1), 1–4.

Hung R.J., Boffetta P., Brennan P., Malaveille C., Gelatti U., Pla-43.

cidi D. et al.: Genetic polymorphisms of MPO, COMT, MnSOD, NQO1, interactions with environmental exposures and bladder cancer risk.

Carcinogenesis. 2004, 25 (6), 973–978.

Wheatley -Price P., Asomaning K., Reid A., Zhai R., Su L., Zhou W. et al.

44. :

Myeloperoxidase and superoxide dismutase polymorphisms are associ-ated with an increased risk of developing pancreatic adenocarcinoma.

Cancer. 2008, 112 (5), 1037–1042.

Bag A., Bag N.

45. : Target sequence polymorphism of human manganese superoxide dismutase gene and its association with cancer risk: a review.

Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2008, 17 (12), 3298–3305.

Cox D.G., Tamimi R.M., Hunter D.J.

46. : Gene x Gene interaction between

MnSOD and GPX -1 and breast cancer risk: a nested case -control study.

BMC Cancer. 2006, 6, 217.

Cooper M.L., Adami H.O., Grönberg H., Wiklund F., Green F.R., Ray-47.

man M.P.: Interaction between single nucleotide polymorphisms in selenoprotein P and mitochondrial superoxide dismutase determines prostate cancer risk. Cancer Res. 2008, 68 (24), 10171–10177.

POLIMORFIZM GENóW OBRONY ANTYOKSYDACYJNEJ A RYZYKO ROZWOJU RAKA 27

Mikhak B., Hunter D.J., Spiegelman D., Platz E.A., Wu K., Erd-48.

man J.W. Jr, Giovannucci E.: Manganese superoxide dismutase (Mn-SOD) gene polymorphism, interactions with carotenoid levels and prostate cancer risk. Carcinogenesis. 2008, 29 (12), 2335–2340.

Li H., Kantoff P.W., Giovannucci E., Leitzmann M.F., Gaziano J.M., 49.

Stampfer M.J. et al.: Manganese superoxide dismutase polymorphism, prediagnostic antioxidant status, and risk of clinical significant prostate cancer. Cancer Res. 2005, 65 (6), 2498–2504.

Akyol O., Canatan H., Yilmaz H.R., Yuce H., Ozyurt H., Sogut S. et al.

50. :

PCR/RFLP -based cost -effective identification of SOD2 signal (leader) sequence polymorphism (Ala -9Val) using NgoM IV: a detailed meth-odological approach. Clin Chim Acta. 2004, 345 (1 -2), 151–159.

Tefik T., Kucukgergin C., Sanli O., Oktar T., Seckin S., Ozsoy C.

51. :

Manganese superoxide dismutase Ile58Thr, catalase C -262T and my-eloperoxidase G -463A gene polymorphisms in patients with prostate cancer: relation to advanced and metastatic disease. BJU Int. 2013, 112 (4), 406–414.

Paz -y -Miño C., Muñoz M.J., López -Cortés A., Cabrera A., Palacios A., 52.

Castro B. et al.: Frequency of polymorphisms pro198leu in GPX -1 gene and ile58thr in MnSOD gene in the altitude Ecuadorian population with bladder cancer. Oncol Res. 2010, 18 (8), 395–400.

Nicholls P., Fita I., Loewen P.C.

53. : Enzymology and structure of

cata-lases. In: Advances in inorganic chemistry. Eds: A.G. Sykes, G. Mauk.

Academic Press, New York 2001, 51, 51–106.

Vetrano A.M., Heck D.E., Mariano T.M., Mishin V., Laskin D.L., 54. Laskin J.D.: Characterization of the oxidase activity in mammalian

catalase. J Biol Chem. 2005, 280 (42), 35372–35381.

Chelikani P., Carpena X., Fita I., Loewen P.C.

55. : An electrical potential

in the access channel of catalases enhances catalysis. J Biol Chem.

2003, 278 (33), 31290–31296.

Hunt C.R., Sim J.E., Sullivan S.J., Featherstone T., Golden W., Von 56.

Kapp -Herr C. et al.: Genomic instability and catalase gene amplifi-cation induced by chronic exposure to oxidative stress. Cancer Res.

1998, 58 (17), 3986–3992.

Góth L., Eaton J.W.

57. : Hereditary catalase deficiencies and increased risk of diabetes. Lancet. 2000, 356 (9244), 1820–1821.

Góth L., Rass P., Páy A.

58. : Catalase enzyme mutations and their associa-tion with diseases. Mol Diagn. 2004, 8 (3), 141–149.

Korotkina R.N., Matskevich G.N., Devlikanova A.S., Vishnevskii A.A., 59.

Kunitsyn A.G., Karelin A.A.: Activity of glutathione -metabolizing and antioxidant enzymes in malignant and benign tumors of human lungs.

Bull Exp Biol Med. 2002, 133 (6), 606–608.

Ishii K., Zhen L.X., Wang D.H., Funamori Y., Ogawa K., Taketa K.

60. :

Prevention of mammary tumorigenesis in acatalasemic mice by vitamin E supplementation. Jpn J Cancer Res. 1996, 87 (7), 680–684.

Ahn J., Nowell S., McCann S.E., Yu J., Carter L., Lang N.P. et al.

61. :

As-sociations between catalase phenotype and genotype: modification by epidemiologic factors. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2006, 15 (6), 1217–1222.

Bastaki M., Huen K., Manzanillo P., Chande N., Chen C., Balmes J.R.

62.

et al.: Genotype -activity relationship for Mn -superoxide dismutase, glutathione peroxidase 1 and catalase in humans. Pharmacogenet Ge-nomics. 2006, 16 (4), 279–286.

Zhou X.F., Cui J., DeStefano A.L., Chazaro I., Farrer L.A., Manolis A.J.

63.

et al.: Polymorphisms in the promoter region of catalase gene and es-sential hypertension. Dis Markers. 2005, 21 (1), 3–7.

Casp C.B., She J.X., McCormack W.T.

64. : Genetic association of the

cata-lase gene (CAT) with vitiligo susceptibility. Pigment Cell Res. 2002, 15 (1), 62–66.

Ahn J., Gammon M.D., Santella R.M., Gaudet M.M., Britton J.A., Teitel-65.

baum S.L. et al.: Associations between breast cancer risk and the catalase genotype, fruit and vegetable consumption, and supplement use. Am J Epidemiol. 2005, 162 (10), 943–952.

Choi J.Y., Neuhouser M.L., Barnett M., Hudson M., Kristal A.R., Thorn-66.

quist M. et al.: Polymorphisms in oxidative stress -related genes are not associated with prostate cancer risk in heavy smokers. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2007, 16 (6), 1115–1120.

Quick S.K., Shields P.G., Nie J., Platek M.E., McCann S.E., Hutson A.D.

67.

et al.: Effect modification by catalase genotype suggests a role for oxidative stress in the association of hormone replacement therapy with postmenopausal breast cancer risk.Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2008, 17 (5), 1082–1087.

Tate D.J. Jr, Miceli M.V., Newsome D.A.

68. : Phagocytosis and H2O2 induce

catalase and metallothionein gene expression in human retinal pigment epithelial cells. Invest Ophthalmol Vis Sci. 1995, 36 (7), 1271–1279.

Arthur J.R.

69. : The glutathione peroxidases. Cell Mol Life Sci. 2000, 57 (13 -14), 1825–1835.

Imai H., Nakagawa Y.

70. : Biological significance of phospholipid hy-droperoxide glutathione peroxidase (PHGPx, GPx4) in mammalian cells. Free Radic Biol Med. 2003, 34 (2), 145–169.

Ho Y.S., Magnenat J.L., Bronson R.T., Cao J., Gargano M., Sugawara M.

71.

et al.: Mice deficient in cellular glutathione peroxidase develop nor-mally and show no increased sensitivity to hyperoxia. J Biol Chem.

1997, 272 (26), 16644–16651.

de Haan J.B., Bladier C., Griffiths P., Kelner M., O’Shea R.D., 72.

Cheung N.S. et al.: Mice with a homozygous null mutation for the most abundant glutathione peroxidase, Gpx1, show increased susceptibility to the oxidative stress -inducing agents paraquat and hydrogen peroxide.

J Biol Chem. 1998, 273 (35), 22528–22536.

Dragsted L.O., Pedersen A., Hermetter A., Basu S., Hansen M., Haren 73.

G.R. et al.: The 6 -a -day study: effects of fruit and vegetables on markers of oxidative stress and antioxidative defense in healthy nonsmokers.

Am J Clin Nutr. 2004, 79 (6), 1060–1072.

Hansen R.D., Krath B.N., Frederiksen K., Tjønneland A., Overvad K., 74.

Roswall N. et al.: GPX1 Pro(198)Leu polymorphism, erythrocyte GPX activity, interaction with alcohol consumption and smoking, and risk of colorectal cancer. Mutat Res. 2009, 664 (1 -2), 13–19.

Ravn -Haren G., Olsen A., Tjønneland A., Dragsted L.O., Nexø B.A., 75.

Wallin H. et al.: Associations between GPX1 Pro198Leu polymorphism, erythrocyte GPX activity, alcohol consumption and breast cancer risk in a prospective cohort study. Carcinogenesis. 2006, 27 (4), 820–805.

Raaschou -Nielsen O., Sørensen M., Hansen R.D., Frederiksen K., 76.

Tjønneland A., Overvad K. et al.: GPX1 Pro198Leu polymorphism, interactions with smoking and alcohol consumption, and risk for lung cancer. Cancer Lett. 2007, 247 (2), 293–300.

Arsova -Sarafinovska Z., Matevska N., Eken A., Petrovski D., Banev S., 77.

Dzikova S. et al.: Glutathione peroxidase 1 (GPX1) genetic polymor-phism, erythrocyte GPX activity, and prostate cancer risk. Int Urol Nephrol. 2009, 41 (1), 63–70.

Forsberg L., de Faire U., Marklund S.L., Andersson P.M., Stegmayr B., 78.

Morgenstern R.: Phenotype determination of a common Pro -Leu poly-morphism in human glutathione peroxidase 1. Blood Cells Mol Dis.

2000, 26 (5), 423–426.

Hu Y.J., Diamond A.M.

79. : Role of glutathione peroxidase 1 in breast cancer: loss of heterozygosity and allelic differences in the response to selenium. Cancer Res. 2003, 63 (12), 3347–3351.

Abiaka C., Al -Awadi F., Al -Sayer H., Gulshan S., Behbehani A., Far-80.

ghally M.: Activities of erythrocyte antioxidant enzymes in cancer patients. J Clin Lab Anal. 2002, 16 (4), 167–171.

Dursun H., Bilici M., Uyanik A., Okcu N., Akyüz M.

81. : Antioxidant

en-zyme activities and lipid peroxidation levels in erythrocytes of pa-tients with oesophageal and gastric cancer. J Int Med Res. 2006, 34 (2), 193–199.

Ratnasinghe D., Tangrea J.A., Andersen M.R., Barrett M.J., Virtamo J., 82.

Taylor P.R. et al.: Glutathione peroxidase codon 198 polymorphism variant increases lung cancer risk. Cancer Res. 2000, 60 (22), 6381–

6383.

Yang P., Bamlet W.R., Ebbert J.O., Taylor W.R., de Andrade M.

83. :

Gluta-thione pathway genes and lung cancer risk in young and old populations.

Carcinogenesis. 2004, 25 (10), 1935–1944.

Rosenberger A., Illig T., Korb K., Klopp N., Zietemann V., Wölke G.

84.

et al.: Do genetic factors protect for early onset lung cancer? A case control study before the age of 50 years. BMC Cancer. 2008, 8, 60.

28 ANNA JANICKA, JOLANTA SZYMAńSKA-PASTERNAK, JOANNA BOBER Knight J.A., Onay U.V., Wells S., Li H., Shi E.J., Andrulis I.L. et al.

85. :

Genetic variants of GPX1 and SOD2 and breast cancer risk at the Ontario site of the Breast Cancer Family Registry. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2004, 13 (1), 146–149.

Cox D.G., Hankinson S.E., Kraft P., Hunter D.J.

86. : No association between

GPX1 Pro198Leu and breast cancer risk. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2004, 13 (11 Pt 1), 1821–1822.

Hansen R., Saebø M., Skjelbred C.F., Nexø B.A., Hagen P.C., Bock G.

87.

et al.: GPX Pro198Leu and OGG1 Ser326Cys polymorphisms and risk of development of colorectal adenomas and colorectal cancer. Cancer Lett. 2005, 229 (1), 85–91.

Sutton A., Nahon P., Pessayre D., Rufat P., Poiré A., Ziol M. et al.

88. :

Genetic polymorphisms in antioxidant enzymes modulate hepatic iron accumulation and hepatocellular carcinoma development in patients with alcohol -induced cirrhosis. Cancer Res. 2006, 66 (5), 2844–2852.

Imai H., Hirao F., Sakamoto T., Sekine K., Mizukura Y., Saito M.

89.

et al.: Early embryonic lethality caused by targeted disruption of the mouse PHGPx gene. Biochem Biophys Res Commun. 2003, 305 (2), 278–286.

Heirman I., Ginneberge D., Brigelius -Flohé R., Hendrickx N., Agos-90. tinis P., Brouckaert P. et al.: Blocking tumor cell eicosanoid synthesis by GP x 4 impedes tumor growth and malignancy. Free Radic Biol Med. 2006, 40 (2), 285–294.

Brigelius -Flohé R., Kipp A.

91. : Glutathione peroxidases in different

stages of carcinogenesis. Biochim Biophys Acta. 2009, 1790 (11), 1555–1568.

Villette S., Kyle J.A., Brown K.M., Pickard K., Milne J.S., Nicol F. et al.

92. :

A novel single nucleotide polymorphism in the 3’ untranslated region of human glutathione peroxidase 4 influences lipoxygenase metabolism.

Blood Cells Mol Dis. 2002, 29 (2), 174–178.

Bermano G., Pagmantidis V., Holloway N., Kadri S., Mowat N.A., 93.

Shiel R.S. et al.: Evidence that a polymorphism within the 3’UTR of glutathione peroxidase 4 is functional and is associated with suscep-tibility to colorectal cancer. Genes Nutr. 2007, 2 (2), 225–232.

Udler M., Maia A.T., Cebrian A., Brown C., Greenberg D., Shah M.

94.

et al.: Common germline genetic variation in antioxidant defense genes and survival after diagnosis of breast cancer. J Clin Oncol. 2007, 25 (21), 3015–3023.

A N N A L E S A C A D E M I A E M E D I C A E S T E T I N E N S I S

R O C Z N I K I P O M O R S K I E J A K A D E M I I M E D Y C Z N E J W S Z C Z E C I N I E 2013, 59, 2, 29–38

ALEKSANDRA ZAREK

obRAz SIEbIE u oSób Po PIERwSzyM zAwAlE SERCA,

PACJEnTów z wybRAnyMI ChoRobAMI dERMAToloGICznyMI I oSób zdRowyCh*

SElf -ConCEPT In SubJECTS AfTER fIRST hEART ATTACk,

W dokumencie Annales Academiae Medicae Stetinensis = Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie. 2013, 59, 2 (Stron 26-31)