Asar Eppel' - tłumacz, literat, badacz kultury żydowskiej

In document SCRIPTORES SCHOLARUM Kwartalnik uczniów I nauczycieli oraz Ich Przyjaciół Lublin (Page 159-162)

„Pytacie, dlaczego przyjechałem do Polski? Otóż. jest kilka powodów mojej tutaj obecności. Po pierwsze przyjechałem jako tłumacz literatury polskiej na język rosyjski.

Po drugie jako Polak z pochodzenia. Moja matka urodziła się właśnie tutaj w Lublinie, a dokładnie w jego centrum w domu przy ulicy Grodzkiej 19. Nawiasem mówiąc chciał-bym ofiarować ten dom zaprzyjaźnionemu /e mną Teatrowi N N . "

Asar lippcl

M i m o polskiego pochodzenia matki Asar Hppcl nie wiedział o Polsce zbyt wiele, a wypowiadane przez nią słowa w języku ojczystym traktował z przymrużeniem oka.

Wkrótce miejsce obojętności zajęło zainteresowanie, następnie fascynacja.

Kiedy w Polsce po wydarzeniach czerwca i października 1956 roku do władzy do-szedł Władysław Gomułka, rozpoczął się okres ..odwilży", liberalizacji władz, obser-wowany nie tylko nad Wisłą. Właśnie wtedy w centrum Moskwy przy ulicy Maksima Gorkiego dochodzi do otwarcia pierwszej księgami z wydawnictwami krajów

demo-' Asar Kppcl urodził się w M o s k w * w roku Po ukończeniu Iniiyiuiu Inżynieryjno-Budowlanego podjął pracę w zawodzie dziennikarza. Wkrórce porem po<więcil się litcraiur/c. gtównie dćiecięecj. oraz tłumacze-niu z polskiego Język nasz opanował w dużej mieizc dzięki malce. która urodziła się w lublinie. Eppel Ilu-maczyl pr/edc wszystkim - M. Reja. J- Kochanowskiego. S. Kłonowica. M. Sępa-S/arzyrtsktcgo.

A. i Ź Morsztynów. S*. '/ur.u:owka. l>. NłhocowskiCJtO. I. Poiockicgo. K Twardowskiego. T. Zielińskiego i A. Mickiewicza, a lak/c poetów dwudziestowiecznych - I. Staffa. J Tuwima. J. Iwaszkiewicza. A. Słonim-skiego K I. Gałczyńskiej, f Ku/ewjcza. W Szymborską i innych. Przełożył też liczne utwory dla dzicn.

przede wszystkim J Brzechwy i J Tuwima Jego imnsUocskie 74iniercM»wan:a sq bardzo różnorodne. W dzie-d/uiic prozy mc na koncie zarówno p i e r w u y tum ..Ogmcm i mieczem" tdrus« przetłumaczyła K Starosiel sk:.), jak > fe belom Wiocha. 'Za wyhur-e wiftinęcia uważany je*t jcfO przekład prozy Brunona Schulza, kKWy ukarał się parę lai temu.

Jako twórca oryginalny dał s»ę poznaj ttmunkowu niedawno. Duży sukur.- {także na Broadwayu) zyskał musical „Furman i kióf*. do którego łśppel napisał libretto, oparte na utworach i Babla. W czasie |)ieiCłirojki zaczął publikować opowiadania w czasopismach. Przekładane hyly na poHki. włoski. anjtcKki i Iruncuski.

Częstt z nich autor zehral v% tomie „TVawia«a ulica", uznanym za książkę toku 1994 Ifenuiyc/nir związane v | z okresem młnduCci pisarza, spęd/nnej na inrcyferiach Moskwy, w OMankinie. Opowiadanie ..Lipiec" po el>odzi właśnie z tego tomu,

J.Cz

kracji ludowej. Jak mówi sam Hppel: „.wszyscy odczuli, że w naszym szarym, moskiew-skim życiu nastąpił zwrot. Gdy młody Asar po raz pierwszy przestąpił próg składnicy książek wzrok jego przykuł opasły tom. Podszedł do niego, otworzył i powoli zaczął czytać. Jako żc wcześniej pisał wiersze w języku niemieckim, alfabet łaciński nie sta-nowił dla niego zbytniej trudności. Na okładce księgi widniał napis: Julian Tuwim Bal w operze. Tak rozpoczęła się przygoda Asara Fppela z. literatury polską.

W domu. praktycznie / zerowy znajomością języka, słowo po słowie rozpoczął żmudny pracę tłumacza. Trud się opłacił. Teraz, jak sam przyznaje, jest to jego najlepsze tłumaczenie, z niemałego przecież dorobku. Z prozy jest to głównie Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza. Natomiast jeśli mowa o poezji. Assar Hppel dokonał translacji praktycznie wszystkich ważniejszych dzieł liryki polskiej, od czasów Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego począwszy, aż. na Leopoldzie Staffie skończywszy. Lecz niewątpliwie największą zasługą lippcla dla kultury polskiej jest tłumaczenie opowiadań wybitnego prozaika Bruno Schulza, oraz. wydanie ich mimo nieprzychylnego stanowiska władz ówczesnego Związku Radzieckiego. Słów uznania nie można także tutaj <xlmówie M i -chałowi Grynburgowi. człowiekowi, który przy Wydziale Dziennikarstwa Uniwersy-tetu Moskiewskiego, założył małe wydawnictwo, gdzie ukazało się wiele interesujących pozycji z zakresu kultury żydowskiej, między innymi wspomniane już. dzieła Schulza -książka która przyniosła sławę zarówno tłumaczowi jak i jego wydawcy. Nakładem tegoż wydawnictwa ukazała się również inna wartościowa książka, będąca zbiorem ukraińskich pieśni ludowych, oraz tych nielicznych utworów w języku jidisz, które prze-trwały drugą wojnę światową i równie krwawe stalinowskie czystki kulturowe.

Asar fcppel będąc aktywnym twórcą nie poprzesta! jedynie na tłumaczeniu. Podjął również niebanalne wyzwanie adaptacji dramatu Izaaka Babla Zmierzili dla potrzeb musicalu. Sam Babel napisał 7mier?ch w 1927 roku, a już rok później doprowadził do jego wystawienia. M i m o wspaniałej obsady sztuka dość szybko zeszła z afiszy. Stało się tak głównie przez zarządzenie władz sowieckich, które z osoby Babla uczyniły per.

sona non grata. Pierwszym, który po ponad sześćdziesięciu latach nie obawiał się po-wołać na jego nazwisko był właśnie Kppel. To on przy współudziale renomowanego teatru im. Majakowskiego w Moskwie rozpoczął przygotowania do wystawienia musi-calu według Babla. M i m o początkowych nieprzychylnych opinii krytyki sztuka odnio-sła niespodziewany sukces, tym większy, ze została zauważona za oceanem. Zmierzch wystawiano w Filadelfii, niestety tylko na poziomie tzw. off-brodway'u. Nie znalazł się prawdziwy mecenas, który mógłby umożliwić wystawienie musicalu na deskach praw-dziwego Brodway*u.

Wszyscy znamy F.ppela jako pisarza i wybitnego tłumacza. Jednak mało kto wie, że jest również badaczem kultury żydowskiej. To on wraz z ekipą telewizji włoskiej odbył podróż po terenach dawnej, okupacyjnej strefy niemieckiej, gdzie po drugiej wojnie światowej cudem ocalało kilka żydowskich osad z. oryginalną zabudową i ludźmi mówią-cymi w języku jidisz. F.ppel na spotkaniu z lubelską młodzieżą w Teatrze NN. mówiąc o lej wyprawie, skupił się na jednym małym żydowskim miasteczku. Na jego przykładzie pokazał jak niewiele świadomości kulturowej zostało tamtejszym ludziom po okresie władzy sowieckiej. Pokazał jak totalitarny reżim w ślepej pogoni z.a rządem dusz zdolal nawet wymóc nu Żydach zaprzestanie praktykowania ich największego święta Jom

Mariusz Pitura 161

Kippur. Udawało się to przez kilkadziesiąt długich lal. Ludność miasteczka opisywane-go przez Fppla wierzyła jednak w zmianę sytuacji. Wreszcie stało się. Do miasteczka przypadkiem przybył młody chasyd z Nowego Jorku. To właśnie on wykupił część po-mieszczenia, które kiedyś było Synagogą przemianowaną następnie decyzją władz na salę gimnastyczną. Tam ku uciesze gminy zorganizowano obchody święta Jom Kippur.

Dla jednych pierwsze od wielu lat. dla innych pierwsze w życiu.

Podróż Kppcla obejmowała przede wszystkim miejsca, które na stałe zapisały się na karlach łiistorii i wniosły niemały wkład w rozwój kultury międzynarodowej. Eppel odwiedził m.in. miejsca opisywane przez. Henryka Sienkiewicza w Ogniem i mieczem -Kamieniec Podolski. Chocim, raz rozmawiał z ludźmi, którzy przeżyli straszliwy pogrom atamana Semena Pcllury. Odwiedził Międzybórz - rodzinne miasteczko założyciela ru-chu chasydzkiego Baal Szem Towa.

Widział imponujących rozmiarów kirkut w miasteczku Satanow. Na cmentarzu tym jest obecnie około czterech tysięcy starych macew, z których każda mogłaby być ekspo-natem w renomowanym British Museum.

In document SCRIPTORES SCHOLARUM Kwartalnik uczniów I nauczycieli oraz Ich Przyjaciół Lublin (Page 159-162)