FBZEeiiiD KSIĘG ARSKI

W dokumencie KSIĘGARSTWO I ZAWÓD KSIĘGARZA W POLSCE (Stron 138-145)

OrfM Z«'ł4xka 1и1мап> peleldch.

m i7m3i£ riBVi;c»T apiŁiii WfAiiiwia «twr.r.iw «lUolKtW jt-*»

» \ ie iraUi ЯЯ *• вАтЬ!»!!» рпчи Ł4.»«5*ł»l- m ■«MN pyiiw^a » «'la łtwumnia !»•««• мкаЛг»'*» иЛпйсюмГо п)»вп«

•■.oW b U m b t w ^ X łvtki> dla « U a t e i i ь ы (■m Im owV u m kogri uŁ»«r< a(tr»^cn*'e' |»op*M *Bt*« erjfinrfe.

I 4 t» 9 « u to n łl* j.n |* la c u j«

;.} «• «к «iVKrihf. кмс «Xvał> «i>> « Itaict vttftiU л »utefv№ i pnvoinb>w«.«« o4 Icb poUkdnwi.

5 4 . Przegląd K sięgarski’' organ Zw iązku K sięgarzy Polskich

Od 1910 r. zaczyna się ukazywać w Warszawie organ Związku Księgarzy Polskich „Przegląd Księgarski”, pierwsze profesjonalne czasopismo księgarskie. Czasopismo z przerwami na dwie wojny światowe, ukazywało się do 1950 r. Krótsze przerwy to lata 1920- 1921. Pierwszjnn redaktorem periodyku był Andrzej Turkuł, któiy pełnił także funkcję pierwszego prezesa Związku Księgarzy Polskich.

Początkowo do 1914 r. był to dwutygodnik, w którym publikowano w gruncie rzeczy zapowiedzi wydawnicze. W 1918 r. podczas ważne­

go dla księgarstwa pierwszego Zjazdu Księgarzy Polskich w Lublinie postanowiono, że „Przegląd Księgarski” będzie ukazywać się w cyklu

miesięcznym, jego naczelnym redaktorem zostai Aleksander Hef- lich. D uży udział w zm ianie profilu periodyku i zawartości tem a­

tycznej czasopisma miał m.in. M ieczysław Kulikowski. Rozpoczęto wówczas publikacje ważnych dokumentów organizacji i konferencji księgarskich oraz opracowania z teorii książki, praktyki zawodowej i historii księgarstwa, także teorii i praktyce czytelnictwa, ponadto dane dotyczące statystyki druków i bibliografię.

W iatach 1930-1932 redaktorem „Przeglądu Księgarskiego” był do momentu powstania Zjednoczonych Organizacji Księgarskich Jan Muszkowski. To dobre lata tj^ułu: przywrócono dwutygodniowy cykl publikacji, nowy redaktor deklarował, że teraz będzie to pismo adre­

sowane do szerszej publiczności, poświęcone zagadnieniom książki, sprawom jej wytwarzania i obiegu.

Po Muszkowskim do końca 1933 r. redaktorem „Przeglądu” był dr Józef Dzierżyński. Ponieważ w 1933 r. nasze księgarstwo obchodzi­

ło uroczyście 25. rocznicę powstania Związku Księgarzy Polskich (1908 -1 9 3 3 ), warto osobną wzmiankę poświęcić jubileuszowemu wydaniu „Przeglądu Księgarskiego” nr 25 z 1933 r. Czasopismo mia­

ło cią^ą numerację stron, numer jubileuszowy wydrukowany jest na stronach 168-274. Znajduje się tu duże zdjęcie prezydenta lizeczypo- spolitej Ignacego Mościckiego a poniżej odbitka odręcznie napisa­

nych życzeń, które zac3^tujemy w całości: „W okresie niewoli k sią ż­

k a p o lsk a b y ła d źw ig n ią ży c ia n a ro d o w e g o - d z iś w O jczyźn ie N iepod ległej winna b y ć czynn ikiem szerzen ia i pom nażania kul­

tury n arodow ej” i podpis I. Mościcki. Zaskakujące, że w odręcznym tekście w słowie pom nażania jest błąd ortograficzny (pomnarzania), który autor lub jego sekretarz odręcznie poprawił i w takiej formie przekazał do druku. Związek otrzymał również życzenia od premiera Janusza Jędrzejewicza.

Obszerne listy gratulacyjne przesłali także: Ferdynand Antoni Ossendowski jako Prezes Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy, poetka Kazimiera Iłłakowiczówna i pisarz Wacław Gąsiorowski oraz profesor Uniwersj^etu Jagiellońskiego Tadeusz Sinko. W edycji jubi­

leuszowej „Przeglądu” wydrukowano także życzenia od dostojników kościoła katolickiego: prymasa Augusta Hlonda, kardynała Aleksan­

dra Kakowskiego oraz metropolity wileńskiego arcybiskupa Romual­

da Jałbrzykowskiego.

Wydanie jubileuszowe było okazją do dokonania bilansu osiągnięć ruchu wydawniczego i księgarstwa na terenach kraju podzielonego między poszczególnych zaborców oraz w okresie Polski niepodległej.

Tu z kolei znajduje się zaskakująca informacja: „Z p o w o d ó w o d Redakcji n iezależn ych nie m o ż e m y za m ieścić artykułu, ukazują­

cego dzieje księgarstw a polskiego na ziem iach b. K rólestw a K on ­ gresow ego. R edakcja «P rzeglądu K sięgarskiego» w yra ża z tego pow odu ży w e ubolewanie Ponieważ nie żyją świadkowie tam te­

go czasu, możemy się tylko domyślać źródeł takiej decyzji: cenzura z powodów politycznych, towarzyskich a może autor nie zdążył po pro­

stu na czas dostarczyć tekstu.

W latach trzydziestych „Przegląd Księgarski” byl wspólnym or­

ganem Zjednoczonych Organizacji Księgarskich, utworzonych przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek i Związek Księgarzy Pol­

skich. Prowadzono wspólne biuro, razem ponoszono koszta edycji ty­

tułu prasowego, organizowano szkolenia i formułowano wystąpienia do władz.

Od początku 1939 r. „Przegląd Księgarski” ukazywał się 3 razy w miesiącu. W czasopiśmie dostrzec można atmosferę powszechną w kraju - przygotowania do wojny z Niemcami. „Przegląd” podaje decyzję władz państw ow ych o mobilizacji, drukuje informacje 0 zbiórkach na Fundusz Obrony Narodowej i obronę przeciwlotniczą, na zakup masek przeciwgazowych. Drukowano informacje o paleniu przez Niemców książek, o stosowaniu konfiskat książek niemieckich przez polskie władze, o braku polskiej książki w bibliotekach i czytel­

niach naszego zachodniego pogranicza.

W ostatnim wydanym przed wojną numerze „Przesądu Księgar­

skiego”'^ jest informacja o decyzji Ministra W yznań Religijnych 1 Oświecenia Publicznego o odroczeniu na kilka dni pierwotnego termi­

nu rozpoczęcia nauki w szkołach, planowanego na 4 września 1939 r.

N

ie m ie c k a

g a d z in ó w k a

k s ię g a r s k a Potem nastąpiło blisko siedem lat przerwy. Władze niemieckie próbowały same wydawać czasopismo księgarskie. W marcu 1941 r.

ukazały się w Krakowie tylko dwa numery periodyku publikowanego w języku polskim i niemieckim. Był to „Księgarski Biuletyn Informa­

cyjny dla Generalnego Gubernatorstwa - Mitteilungsblatt fur den Buchhandel in den Generalgouvemement”. W ydawcą był Wydział

^ ,.Przegląd Księgarski" 1933 nr 5, s. 201.

Przegląd Księgarski" 1939. nr 24 (z datą31 sierpnia 1939 r.).

Oświecenia Ludowego i Propagandy w Rządzie Generalnego Guber­

natorstw a, redaktoram i odpow iedzialnym i byli H. Schonfelder i H. Drecher.

Z

n o w u

p r z e g l ą d k s ię g a r s k i

Pierwszy powojenny numer „Przeglądu Księgarskiego” ukazał się z datą 2 lipca 1946 r. w Poznaniu, nosił cią^ą numerację roczników, czyli Rok X X V I. Redaktoram i czasopism a byli B olesław Zynda i Antoni Bocheński. Publikowano informacje o najbliższych zamia­

rach władz Związku Księgarzy Polskich, m.in. decyzje o wydawaniu własnego periodyku oraz „Przewodnika Bibliograficznego”, co było praktykowane przed II wojną światową. Od końca 1947 r. koszty opracowania i druku „Przewodnika” czyli Urzędowego Wykazu Dru­

ków Rzeczypospolitej Polskiej pokrywane są z funduszy państwo­

wych, w imieniu państwa edycję tę realizuje od tego czasu do chwili obecnej Biblioteka Narodowa. „Przegląd Księgarski” zamieszczał również oroszenia i komunikaty Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek, ze wz^ędów oszczędnościowych obydwie organizacje prowa­

dziły wspólne biuro. Drukowano również komunikaty Związku Zawo­

dowego Pracowników Księgarskich.

„Przegląd” informował o powołaniu na szczeblu krajowym Rady Książki, której przewodniczącym został z urzędu Minister Oświaty.

Z kolejnego numeru czytelnicy dowiadywali się o utworzeniu Polskie­

go Inst}rtutu Książki - także przy Ministrze Oświaty. Pierwszy nu­

mer „Przeglądu” miał objętość 24 kolumn, stałe rubryki, m.in. wypo­

wiedzi czytelników zatytułowane D a jem y głos, kilka stron o^oszeń.

W dalszych numerach (począwszy od nr 3) publikowano obszerne sprawozdanie autorstwa Feliksa Pieczątkowskiego Ks/ęg'ars^wo p o lsk ie w cza sie w ojn y i okupacji 1 9 3 9 -1 9 4 5 . W numerze 4 ogło­

szono obszerną listę członków ZKP, którzy stali się ofiarami wojny.

Związek wystąpił z inicjatywą tworzenia biblioteki bibliologicznej na potrzeby kształcenia zawodowego, dużo miejsca zajmowały kwestie książkowego zagospodarowania Ziem Odzyskanych. Związek Księga­

rzy Polskich pismem z 17 września 1946 r., opublikowanym w nr 4

„Przesądu” wskazuje ministrowi oświaty na swoją rolę i na społeczną funkcję księgarza, także jako fachowca od rozprowadzania po-dręcz- ników. Dużo miejsca poświęcano, podobnie jak przed II wojną świa­

tową, kwestii kształcenia księgarzy. W numerze 4 z 1946 r. znalazła

się obszerna informacja o uruchomieniu trzyletnich kursów księgar­

skich w systemie korespondencyjnym.

Od 1 stycznia 1948 r. redakcja „Przeglądu Księgarskiego” wróci­

ła do Warszawy. Jako autorzy występują m.in. osoby tak znane jak pisarz Adam Grzymaia-Siedlecki, literaturoznawca Juliusz Nowak- Dlużewski, historyk i pamiętnikarz, uczestnik Powstania Warszaw­

skiego Stanisław Podlewski. Ale ten okres pracy od podstaw mija z końcem 1948 r. W numerach z 1949 r. jest na przykład coraz mniej informacji o przyjmowaniu księgarni do rejestru Związku Księgarzy Polskich, coraz częściej też w czasopiśm ie ogłaszają się wydawcy spółdzielczy i państwowi. Ostatni numer „Przeglądu Księgarskiego”

ukazał się w sierpniu 1950 r.

„ K

s ię g a r z

z w ią zk o w y

Ciekawą historię m a czasopismo księgarskie zatytułowane po prostu „Księgarz”. Pierwszym był kwartalnik ukazujący się od 20 lipca 1913 r. w Krakowie, jako organ zawodowy współpracowników księgarskich. W ydaw cą jest Stowarzyszenie Polskich W spółpra­

cowników Księgarskich w Krakowie, założone w 1903 r., pierwszym redaktorem naczelnym (wówczas mówiło się o takim „redaktor kie­

rujący”, był Antoni Zbigniew Zembaty, księgarz, nakładca, właści­

ciel Księgarni Podhalańskiej przy zakopiańskich Krupówkach.

Księgarnia ta przetrwała dwie wojny światowe, natomiast ówcze­

snego „Księgarza” ukazały się tylko dwa num ery. W pierwszym numerze czytamy m.in.:

„Na s tr a ż y s ta ć c h c e m y in te r e s ó w n a s z e g o za w o d u , p r z e ­ s trze g a ć czysto ści je g o , u trzym ując ścisłą łą czn o ść w śró d ogółu, p ie lę g n o w a ć h arm on ię n a s z e g o za w o d u z ca ło lcszta łtem ży c ia społeczn ego i n arodow ego”^. Dalej mowa jest o potrzebie zorgani­

zowania się wszystkich polskich współpracowników księgarskich bez względu na granice terj^orialne.

Następne czasopismo o tym samym tytule zaczęło okazywać się w połowie 1919 r. w W arszawie, tym razem jako organ Związku Polskich Pracowników Księgarskich. Pierwszym numer tego „Księ­

garza” zredagował księgarz W ładysław S. B iernacki, potem

re-.Księgarz'’. Kraków, 1913, nr 1.

daktorem został Edward Staniecki, księgarz, działacz oświatowy i związkowy. Ze zmiennym szczęściem co do periodyczności (szcze­

gólnie w latacli kryzysu ekonomicznego) Staniecki prowadził bez­

interesownie czasopismo związkowe do 1939 r.

X ____________ У п г м е с т U p k c 1918 f. R o t L organu Zw iązku Polskich Pracowników Księgarskich

Od 1923 r. czasopismo posiadało cią^ą numerację stron, pojawiła się też stała rubryka poradnicza „Z teki facłiowca”. W wydaniacłi z 1922 i 1923 r. drukowano „Kurs księgoznawstwa”. W numerze 1 z maja 1925 r. zamieszczono pierwszą fotografię przy okazji wspo­

mnienia o pierwszym redaktorze „Księgarza” Władysławie Biernac­

kim. Numer miał wyjątkowo kartonową okładkę, znalazła się w nim też informacja, że periodyk nie będzie się ukazywał w cyklu kwartal­

nym tylko „w m iarę p o tr z e b i posiadan ia m a teria łó w ”. Następny numer „Księgarza” ukazał się w grudniu 1925 r., redaktorem wyda­

nia był Wiktor Śmiałkowski.

Po dziesięciu latach widać w piśmie zmianę nastrojów: jest więcej pieniędzy, Edward Staniecki nie musi już sam poszukiwać funduszy na wydawanie periodyku. Od 1936 r. „Księgarz” zaczął się ukazy­

wać w cyklu miesięcznym, wtedy też był tu drukowany cykl „Słow­

nik księgarski” autorstwa St. T. (Stanisława Tarkowskiego).

„ K

s ię g a r z

o r g a n s k p

Po II wojnie światowej w 1957 r. pojawia się „Księgarz” będący organem Stowarzyszenia Księgarzy Polskich. Pierwszy numer (jako dwutygodnik) ukazał się z datą 31 sierpnia 1957 r. W ciągu kilku na­

stępnych lat „Księgarz” traktowany jest nadal jako dwutygodnik, ale regularnie pojawiają się numery podwójne. Każdy numer ma własną paginację, spis treści znajduje się na końcu edycji. W 1959 r. spis tre­

ści został przeniesiony na II stronę okładki, w każdym numerze znaj­

duje się kronika „Z życia Stowarzyszenia”, przegląd czasopism księ­

garskich na świecie, dużo materiałów jest poświęconych kontaktom zagranicznym i obcemu księgarstwu oraz międzynarodowym targom książki. W „Księgarzu” znajdują się również dodatki historyczne i tematyczne. Do numeru 7-8 z 1960 r. dołączono wkładka z okazji

„Dnia Księgarza i Bibliotekarza”, któiy został ustanowiony w maju tegoż roku.

Orgtut S19u)arjg»$ettk |)oUkith

w

56. Pierw szy numer „K sięgarza” organu Stow arzyszenia K sięgarzy Polskich z 1957 r.

Lata następne to czas zmian w częstotliwości: w 1962 r. periodyk ukazuje się co miesiąc, w 1963 r. „Księgarz” jest kwartalnitóem, ma mniejszy format, kartonową, kolorową okładkę i objętość powyżej 72

stron. Autorami zostają osoby spoza księgarstwa, pracownicy nauko­

wi instytutów bibliotekoznawstwa kilku uniwersytetów oraz Instytu­

tu Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej — Jadwiga Kołodziej­

ska i Stanisław Siekierski. Wprowadzono także obszerny i przydatny przegląd bibliograficzny na tem at całego obszaru kultury książki a także roczny indeks treści. W podobnym układzie „Księgarz” uka­

zywał się do 1989 r. Publikowano w nim artykuły na ważne i aktu­

alne tem aty polskiego księgarstw a w spółczesnego a także w iele opracowań źródłowych, związanych z historią książki i księgarstwa.

W latach 1957-1989jego redaktorami naczelnymi byli kolejno Wal­

demar Galster, Michał Jagła, Stanisław Połeć, Radosław Cybulski i Tadeusz Hussak.

57. „Księgarz" organ Stow arzyszenia K sięgarzy Polskich po ocenzurowaniu w 1983 r.

„ B

iu l e t y n k s ię g a r s t w a

8РОЬВ71ЕЬС2ЕСЮ

99

w 1945 r. rozpoczęto wydawanie „Biuletynu Księgarstwa Spół­

dzielczego”, jako pierwszego czasopisma księgarskiego po zakończe­

W dokumencie KSIĘGARSTWO I ZAWÓD KSIĘGARZA W POLSCE (Stron 138-145)