Koncepcja workera w praktyce stosowania prawa w Wielkiej

W dokumencie PODMIOTOWOŚĆ PRACY I TOWAROWOŚĆ USŁUG (Stron 160-163)

IX. Pracownik nieetatowy, czyli worker, a prawo polskie

4. Koncepcja workera w praktyce stosowania prawa w Wielkiej

Wypracowanie koncepcji workera nie obywa się oczywiście bez problemów wykładniczych. Analizując powyższe pojęcie na tle definicji zawartej w re-gulacjach dotyczących czasu pracy, orzecznictwo w sprawie Byrne Brothers (Formwork) Ltd v Baird and others [2002] IRLR 96183 wypracowało test od-różniający pojęcie worker od pojęcia self contractor. Zgodnie z nim oraz wypowiedziami pomocniczymi worker wykonuje pracę osobiście, choć dopuszczana jest ograniczona możliwość wskazania substytuta184. Przed-miotem analizy jest to, czy wykonujący pracę nie jest w istocie przedsię-biorcą, a „pracodawca” klientem, co wymaga zbadania takich elementów, jak sposób zarządzania, sposób płatności, ustalenia, kto zapewnia środki do wykonywania pracy oraz jak rozłożony jest ciężar ryzyka185. Wskazuje się przy tym wprost, że instytucja workera służy wypracowaniu rozwiąza-nia pośredniego pomiędzy pracownikiem (employee) a samozatrudnionym.

179 Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 4 grudnia 2014 r., FNV Kunsten Informatie en Media przeciwko Staat der Nederlanden, C-413/13, ECLI:EU:C:2014:2411, pkt 35.

180 Wyrok Trybunału z dnia 13 stycznia 2004 r., Debra Allonby przeciwko Accrington & Ros­

sendale College, Education Lecturing Services, trading as Protocol Professional i Secretary of State for Education and Employment, C-256/01, ECLI:EU:C:2004:18, pkt 72.

181 Wyrok Trybunału z dnia 14 grudnia 1989 r., The Queen przeciwko Ministry of Agricul­

ture, Fisheries and Food, ex parte Agegate Ltd., C-3/87, ECLI:EU:C:1989:650, pkt 36.

182 Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 16 września 1999 r., Postępowanie karne przeciwko Jean Claude Becu, Annie Verweire, Smeg NV i Adia Interim NV, C-22/98, ECLI:EU:C:1999:419, pkt 26.

183 Bulletin, PLC Magazine, March 2002.

184 Ready Mixed Concrete (South East) limited v Minister of Pensions and National Insur-ance [1968] 2 QB 497.

185 Suhail v Herts Urgent Care [2012] UKEAT 0416/11.

161

KONCEPCJA WORKERA W PRAKTYCE STOSOWANIA PRAWA W WIELKIEJ BRYTANII

Brak takowej koncepcji nakazywałby bowiem traktować każdego niepra-cownika jako przedsiębiorcę, a to z powodu bardzo szerokiego rozumienia przedsiębiorstwa, ponieważ przyjmuje się, że każdy samozatrudniony pro-wadzi przedsiębiorstwo.

Trzeba zarazem dodać, że trybunały brytyjskie mają dość podobne dy-lematy jak polski wymiar sprawiedliwości w zakresie ważenia czynników przesądzających o charakterze relacji prawnych. Wskazuje się na przykład, że sam obowiązek osobistego wykonywania świadczenia niczego jeszcze nie przesądza186. Eksponuje się więc czynnik ofertowania usług, jako typo-wy dla samozatrudnionych, oraz wejścia do organizacji, jako typotypo-wy dla pracowników187. Konsekwentnie można ustalić, że dana osoba posiada sta-tus workera, a nie self contractora wbrew treści zawartej umowy188.

Orzecznictwo uznało za workera „samozatrudnionego pracownika sek-tora budowlanego, który wykonywał pracę jako podwykonawca z prawem do limitowanego zastępstwa189, robotnika zatrudnionego przez cztery lata za stałą pensję jako osoba zastępująca innych pracowników, zintegrowane-go z zespołem i podlegającezintegrowane-go kontroli190, sprzedawcę zarabiającego poprzez prowizję, pomimo iż umowa opisywała go jako „samozatrudnionego”191, oraz lekarza wykonującego pracę raz w tygodniu w klinice kosmetycznej192. Za workera uznano także prawnika wykonującego pracę w spółce praw-niczej, otrzymującego stałe wynagrodzenie gwarantowane oraz udział w zy-sku. Stwierdzono bowiem, że osoba ta nie miała możliwości oferowania swoich usług poza spółką, a nadto była członkiem zintegrowanego zespołu.

W każdym razie relacja do spółki nie miała charakteru relacji klient–usłu-godawca193. Status workera przyznano aktorce teatru, której wynagrodzenie

186 Bacica v Muir [2006] IRLR 35 w: Legal update, Workers: employment status.

187 Cotswold Developments Construction Ltd v Williams UKEAT/0457/05.

188 Yorkshire Window Company Ltd v Parkes UKEAT/0484/09.

189 Byrne Brothers (Formwork) Ltd v Baird & Ors [2002] IRLR 96 w: Legal update, Work-ing time.

190 Plastering Contractors Stanmore Ltd v Holden UKEAT/0074/14 w: Legal update, Employee who accepted £200 to become labour-only subcontractor was a worker entitled to holiday pay.

191 Yorkshire Window Company Ltd v Parkes UKEAT/0484/09.

192 The Hospital Medical Group Ltd v Westwood [2012] EWCA Civ 1005; [2012] IRLR 834 (CA) w: Legal update, GP carrying out freelance work for private clinic was a worker.

193 Clyde & Co LLP and another v Bates van Winkelhof [2014] UKSC 32 w: Legal update, LLP member was „clearly” a worker and entitled to whistleblower protection.

162

PRACOWNIK NIEETATOWY, CZYLI WORKER, A PRAWO POLSKIE

było wprawdzie określone jako udział w zysku, jednak ustalono, że w isto-cie zachodziło tak zwane mutuality of obligation, albowiem charakter pra-cy przesądzał o obowiązku stawiania się do prapra-cy w określonych porach, co przesądziło o tym, że uznano ją co najmniej za workera, nie wykluczając, że jest nawet employee. Za pracownika uznano hydraulika wykonującego pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, od którego wymagano noszenia munduru firmowego zatrudniającej go spółki oraz prowadzenia samochodu z jej oznaczeniami, jak również stosowania się do narzuconych mu bardzo ścisłych zasad wykonywania pracy. Uznając go za pracownika, nie uzna-no za istotne nawet tego, że wystawiał on faktury i był płatnikiem podatku VAT194.

Brytyjski wymiar sprawiedliwości jako jeden z pierwszych zmierzył się z zatrudnieniem przez aplikację smartfonową przez sieć Uber, uznając za pracownika kierowcę (taxi driver) przewożącego pasażerów kojarzonych z nim poprzez stosowną aplikację. Uznano, że wbrew formalnej dokumen-tacji między kierowcą, Uberem i pasażerem, Uber nie jest ani klientem, ani konsumentem kierowcy, lecz podmiotem, na rzecz którego kierowca oso-biście świadczy pracę. Praca taka polega na przewożeniu przez kierowców pasażerów zamawiających usługi w Uberze, a nie na tym, że Uber pobiera marżę od usług świadczonych przez kierowcę195.

Podobnie orzeczono w sprawie pokrewnej co do rodzaju pracy grupy, to jest kurierów rowerowych. Wprawdzie strony były związane kontrak-tem dotyczącym wykonywania usług, a wykonujący pracę rzeczywiście nie musiał pozostawać w gotowości w godzinach ustalanych przez zamawiają-cego (mógł więc sam decydować, kiedy będzie pracował), jednak od mo-mentu zalogowania się do systemu w zadeklarowanym przez siebie czasie wykonywał pracę podporządkowaną, co powoduje, że treść formalnie za-wartej umowy stała się bez znaczenia. Podkreślono, że kurier wykonywał pracę kontrolowaną przez system monitorowania, nosił uniform firmowy i wykonywał polecenia kontrolera przekazywane przez radio lub telefon komórkowy196. Z kolei w przypadku kuriera rowerowego Excela ustalono

194 Pimlico Plumbers Ltd and Mullins v Smith [2017] EWCA Civ 51 w: Legal update, Plumber was a worker, not a self-employed contractor (Court of Appeal).

195 Aslam and others v Uber BV and others ET/2202550/15 w: Legal update, Uber drivers are workers.

196 Dewhurst v Citysprint UK Ltd ET/220512/2016, see Legal update, Citysprint cycle cou-rier was a worker, not a self-employed contractor.

NIEETATOWY PRACOWNIK A PRAWO POLSKIE

163

status workera z nieco innych powodów. Osoba ta pracowała lub pozosta-wała w gotowości do pracy przez pięć dni w tygodniu po dziewięć godzin.

Miała prawo do przerw tylko z odpowiednim uprzedzeniem lub w uzgod-nieniu. W praktyce nie mogła też wykonywać pracy przez substytuta.

Wreszcie kurier nie miał prawa do ustalania terminów dostaw do klientów, a wynagrodzenie miało charakter stały. Kurier nie ponosił ryzyka kosztów związanych z uszkodzeniem przesyłki w trakcie przewozu197.

Mając przybliżony obraz rozwiązania brytyjskiego, jak również przy-pominając o tym, że definicja stosunku pracy w Kodeksie pracy obejmuje nie tylko kierownictwo, ale także wskazanie miejsca i czasu wykonywania pracy, wróćmy do pytania, czy w prawie polskim istnieje możliwość wyod-rębnienia kategorii „pracownika nieetatowego”.

W dokumencie PODMIOTOWOŚĆ PRACY I TOWAROWOŚĆ USŁUG (Stron 160-163)