Margines uznania oraz limitacja prawa do zdrowia

W dokumencie PRAWO DO ZDROWIA (Stron 141-144)

1. prawo do zdrowia w systemie rady europy

1.3. charakterystyka prawa do zdrowia i prawa do ochrony zdrowia

1.3.2.2. Margines uznania oraz limitacja prawa do zdrowia

prawo do zdrowia zakreślone zostało w systemie eKS niezwykle sze-roko, w systemie eKpcz zaś niedookreślenie sfery obligacyjnej mogłoby powodować, że zobowiązania państwa mogą być traktowane równie ob-szernie, gdyby nie posłużenie się przez etpcz konstrukcją marginesu oceny.

przesłanka ochrony zdrowia bez wątpienia umożliwia zastosowanie przez państwo tej specyficznej metody wykładni. W orzecznictwie strasburskim przyjmuje się, że „władze krajowe mają szeroki margines swobody uznania w sprawach zdrowia i moralności publicznej, szczególnie w przypadku roz-strzygania kwestii dotyczącej istoty życia ludzkiego”, w tym statusu zdro-wotnego jednostki, niemniej jednak margines ten nie oznacza, że władze krajowe dysponują całkowitą dowolnością w tym zakresie172. „ingerencja musi być przewidziana przez prawo i podjęta w obronie porządku i w intere-sie ochrony zdrowia. Należy też ustalić, czy była konieczna w społeczeństwie demokratycznym, a więc czy odpowiadała pilnej potrzebie społecznej i była proporcjonalna do realizowanych, uprawnionych celów”173.

choć etpcz expressis verbis nie statuuje odrębnego prawa jednostki do zdrowia, to zawarte w nim regulacje, dotyczące określonych przymiotów osobistych, pozwalają na przydanie państwu określonego marginesu oceny prawa do zdrowia, z drugiej umożliwiają władzom krajowym margines oce-ny ze względu na przesłankę ochrooce-ny zdrowia. przesłanka ta stanowi podsta-wę do dość szerokiego marginesu oceny prawa do zdrowia i wolności w za-kresie korzystania ze swojego zdrowia. Jak widać, państwom członkowskim re „przysługuje szeroki margines swobody na temat organizacji systemów zabezpieczenia społecznego, w tym zdefiniowanie zakresu podmiotowego systemów zapewniających świadczenia opieki zdrowotnej, o ile znaczna część populacji jest nimi objęta, a przyznane zabezpieczenia są wystarczająco szerokie”174. W razie kolizji zobowiązań państwa dotyczących art. 11 pkt 1 i 3 eKS, tj. aspektu prewencji i protekcji, państwo powinno nadać priorytet temu pierwszemu, jeżeli nie jest możliwe zrealizowanie obu aspektów175.

172 Wyrok etpcz w sprawie Open Door i Dublin Well Woman przeciwko irlandii z 29 października 1992 r. (skarga nr 14234/88).

173 Wyrok etpcz w sprawie Women on Waves et al. przeciwko portugalii z 3 lutego 2009 r. (skarga nr 31276/05); wyrok etpcz w sprawie S.H. et al. przeciwko Austrii z 3 listo-pada 2011 r. (skarga nr 57813/00); wyrok etpcz w sprawie chapman przeciwko Wielkiej Brytanii z 18 stycznia 2001 r. (skarga nr 27238/95).

174 por.: Decyzja eKpS w sprawie FeANtSA przeciwko Francji z 2 listopada 2006 r.

(skarga nr 39/2006).

175 Wyrok etpcz w sprawie Georgel i Georgeta Stoicescu przeciwko rumunii z 26 lipca 2011 r. (skarga nr 9718/03).

Dopuszczenie marginesu oceny ze względu na przesłankę zdrowia uza-sadnione jest także szczególnymi warunkami, w jakich może funkcjonować państwo, określonych mianem stanów nadzwyczajnych, o których mowa w art. 15 eKpcz. Uprawnienia jednostki mogą zostać zatem uszczuplone w sytuacji wprowadzenia stanów nadzwyczajnych i w wyniku zaistnienia innych zdarzeń, wymuszających obowiązek podjęcia określonych działań (zagrożenia bezpieczeństwa publicznego, działania mobilizacyjne, katastrofy i klęski elementarne)176. Szeroki margines przysługuje państwu w odniesie-niu do „kroków, które musi ono podjąć w celu urzeczywistnienia prawa do zdrowia”, tj. najczęściej dotyczy to komponentów, takich jak: prawo do zdrowego środowiska, prawo do opieki medycznej „odpowiedniej” jakości, w tym zwłaszcza świadomej zgody i praw reprodukcyjnych realizowanych w ramach świadczeń publicznej opieki zdrowotnej177, a także dopuszczal-ności objęcia świadczeniami osób niebędących objętymi ubezpieczeniem zdrowotnym178.

Niewątpliwie „ważnym elementem życia prywatnego jest informacja o zdrowiu osoby”, jednak wysoce kontrowersyjna pozostaje możliwość stosowania marginesu oceny w odniesieniu do tak intymnych sfer życia człowieka, jak sfera intymności płciowej i tzw. zdrowia seksualnego, które powinny stanowić sferę secretum człowieka179. prawo dostępu do danych zawierających informacje o własnym zdrowiu stanowi ważny składnik pra-wa do zdrowia180. Zdaniem etpcz poziom ingerencji w prawo do życia prywatnego może być różny, w zależności od kategorii przechowywanych danych osobowych, będących źródłem informacji o stanie zdrowia i ogólnej kondycji psychofizycznej jednostki. „Szczególnie drażliwe jest przechowywa-nie próbek komórkowych – biorąc pod uwagę bogactwo zawartych w nich informacji genetycznych lub o stanie zdrowia”, w związku z czym konieczne

176 Wyrok etpcz w sprawie Öneryıldız przeciwko turcji z 30 listopada 2004 r. (skarga nr 48939/99).

177 Wyrok etpcz w sprawie evans przeciwko Wielkiej Brytanii z 10 kwietnia 2007 r.

(skarga nr 6339/05).

178 Decyzja etpcz w sprawie Nitecki przeciwko polsce z 21 marca 2002 r. (skarga nr 65653/01). etpcz określił granice, w jakich możliwe jest gromadzenie i retencja danych wrażliwych dotyczących stanu zdrowia, w tym danych dotyczących zdrowia obywatela.

Zob. wyrok etpcz w sprawie Open Door i Dublin Well Woman przeciwko irlandii z 4 maja 2000 r. (skarga nr 28341/95).

179 Wyrok etpcz w sprawie V.c. et al. przeciwko Słowacji z 8 listopada 2011 r. (skarga nr 18968/07).

180 Wyrok etpcz w sprawie K.H. et al. przeciwko Słowacji z 6 listopada 2009 r. (skarga nr 32881/04).

staje się uregulowanie na płaszczyźnie krajowej dopuszczalności, sposobu i zakresu dostępu do takich danych181.

W sprawach dotyczących zakresu pHc i funkcjonowania służby zdro-wia margines oceny jest wybitnie sporny i ocenny, co wynika ze specyfiki samych placówek służby zdrowia, których funkcjonowanie z natury rze-czy wiąże się często ze śmiercią pacjenta182. Jest on „jeszcze szerszy, gdy jak w niniejszej sprawie [Sentges przeciwko Holandii], kwestią sporną było ustalenie priorytetów w kontekście alokacji ograniczonych z natury rzeczy zasobów pozostających w dyspozycji państwa”183. Ze względu na znajomość wymagań dotyczących systemu opieki zdrowotnej, jak również mając na uwadze środki, aby sprostać tym wymaganiom, „władze krajowe są w lepszej sytuacji, aby zająć stanowisko odnośnie do możliwości przeprowadzenia tej oceny niż etpcz jako organ międzynarodowy”184. państwo, używając narzędzia, którym jest margines oceny, powinno badać, czy zostanie zacho-wana równowaga pomiędzy interesem jednostki a całego społeczeństwa, w zakresie, w jakim partycypuje ono w kosztach pojedynczego świadczenia zdrowotnego185.

Jak widać, także koncepcja marginesu oceny nolens volens dość swo-bodnie umożliwia państwu takie zorganizowanie swojego systemu opieki zdrowotnej, na jakie pozwalają dostępne i pozostające w jego zasięgu zasoby, i jako taka bezpośrednio koresponduje z celem wyrażonym w art. 11 eKS.

Jednak inflacja poszczególnych komponentów prawa do zdrowia, niezbyt

181 Wyrok etpcz w sprawie S. i Marper przeciwko Wielkiej Brytanii z 4 grudnia 2008 r.

(skarga nr 30562/04 i 30566/04).

182 Decyzja europejskiej Komisji praw człowieka w sprawie passannante przeciw-ko Włochom z 1 lipca 1998 r. (skarga nr 32647/96). Należy się zgodzić z poglądem, że odpowiedzialność państwa przybiera szerszy charakter w odniesieniu do publicznych zakła-dów opieki zdrowotnej, bo „działania lub zaniechania takiej placówki mogą bezpośrednio odpowiedzialność tę uruchamiać. [...] państwo musi ustanowić regulacje prawne, wymaga-jące od szpitali – tak publicznych, jak i prywatnych – podejmowania odpowiednich kroków chroniących życie ich pacjentów. Konieczne jest też istnienie efektywnego systemu sądowego, pozwalającego na ustalenie przyczyn śmierci pacjentów w placówkach publicznych bądź prywatnych oraz pociągnięcia do odpowiedzialności osób winnych zaniedbań”. Wyrok etpcz w sprawie calvelli i ciglio przeciwko Włochom z 17 stycznia 2002 r. (skarga nr 32967/96); Wyrok etpcz w sprawie Glass przeciwko Wielkiej Brytanii z 9 marca 2004 r.

(skarga nr 61827/00).

183 Decyzja etpcz w sprawie O’reilly et al. przeciwko irlandii z 28 lutego 2002 r.

(skarga nr 54725/00).

184 Decyzja etpcz w sprawie Sentges przeciwko Holandii z 8 lipca 2003 r. (skarga nr 27677/02).

185 Aby uznać, że państwo zbytnio zawęziło margines oceny, należy w pierwszej kolej-ności ustalić, czy skarżący miał realny dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej, co oznacza, że wszelki poziom świadczeń, wykraczający poza standard pHc, umożliwia zrealizowanie celu, którym jest poprawa kondycji zdrowotnej. Decyzja europejskiej Komisji praw człowieka w sprawie passannante przeciwko Włochom z 1 lipca 1998 r. (skarga nr 32647/96).

ostre wyartykułowanie tego prawa, w tym rozproszenie go po całym sy-stemie re, brak skutecznych mechanizmów weryfikacji, a także dopiero co tworząca się, choć już niejednolita linia orzecznicza eKpS, wszystko to powoduje, że prawo zawarte w art. 11 eKS jest wciąż traktowane jako nor-ma stricte programowa niż uprawnienie, z którego osoby, znajdujące się na obszarze obowiązywania Karty, mogą efektywnie skorzystać.

2. prAWO cZŁOWieKA DO ZDrOWiA

W dokumencie PRAWO DO ZDROWIA (Stron 141-144)