OECD i koncepcja zrównoważonego rozwoju

W dokumencie Zrównoważony rozwój (Stron 149-154)

W ORGANIZACJI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ I ROZWOJU

1. OECD i koncepcja zrównoważonego rozwoju

Pojęcie zrównoważonego rozwoju w działalności OECD oznacza „zwiększa-nie sprawiedliwości społecznej przy jednoczesnym poszanowaniu ekosystemów i zasobów naturalnych”3. Podstawową zasadą w podejściu do koncepcji zrówno-ważonego rozwoju jest jednoczesne uwzględnienie trzech elementów: społeczeń-stwa, gospodarki i środowiska. W tym kontekście należy podkreślić, że central-nym punktem odniesienia dla wszelkich decyzji i wytycznych w ramach OECD jest społeczeństwo. Misją organizacji jest bowiem „poprawa dobrobytu gospodarczego i społecznego ludzi na całym świecie”4. OECD nie ogranicza się więc w swojej dzia-łalności do grupy państw członkowskich, ale stara się oddziaływać na społeczeństwa i gospodarki innych państw, szczególnie rozwijających się i najsłabiej rozwiniętych (least developed countries, LDCs). Specyfi ka koncepcji zrównoważonego rozwoju wymaga bowiem przekraczania granic zarówno geografi cznych, politycznych, jak i instytucjonalnych. Zagadnienia, które wchodzą w skład koncepcji zrównoważonego rozwoju, takie jak ochrona środowiska naturalnego, migracje czy bezpieczeństwo ener-getyczne wykraczają daleko poza granice jednego państwa czy regionu i wpływają na całe otoczenie międzynarodowe.

2 OECD, http://www.oecd.org/about/whodoeswhat/ (23.04.2016)

3 Sustainable Development: Linking Economy, Society, environment, OECD Insights, 2008, http://

www.oecd.org/insights/41774398.pdf (23.04.2016)

4 Misja OECD, http://www.oecd.org/about/ (23.04.2016)

Realizacja celu, jakim jest wzrost gospodarczy, nie może odbywać się kosztem społecznym i wpływać negatywnie na środowisko naturalne. Powinien on być na trwałe powiązany z innymi czynnikami, które mają wpływ na wzrost poziomu dobro-bytu społeczeństwa, a wiec wyższym poziomem edukacji, lepszym systemem opieki, poprawą zatrudnienia itd.5

Przedmiotem zainteresowania OECD jest całe spektrum zagadnień wchodzących w zakres zrównoważonego rozwoju. W swojej działalności analitycznej i doradczej OECD koncentruje się na pięciu problemach związanych ze zrównoważonym roz-wojem. Należą do nich:

1) produkcja i konsumpcja, 2) zmiany klimatyczne,

3) zrównoważony handel i inwestycje zagraniczne, 4) edukacja,

5) zdrowie.

Co roku w ramach OECD odbywają się spotkania ekspertów z zakresu zrówno-ważonego rozwoju (Annual Meeting of Sustainable Development Experts, AMSDE), których efektem są rekomendacje i wytyczne dla poszczególnych komitetów OECD w celu włączenia ich do programów działania.

Ad 1) W zakresie zrównoważonej konsumpcji i produkcji grupa ekspertów AMSDE zaleciła komitetom OECD wspólną identyfi kację odpowiednich metod działania w zakresie promocji zrównoważonej konsumpcji w gospodarstwach domowych oraz zrównoważonej produkcji przemysłowej, zarówno na poziomie narodowym, jak i międzynarodowym. W szczególności zalecenia te zostały skierowane do następujących komitetów OECD:

• Komitet ds. Polityki Konsumenckiej (Committee on Consumer Policy), który został zobowiązany do włączenia aspektów zrównoważonej konsumpcji w swoją bieżącą pracę przez prowadzenie działań edukacyjnych i informacyjnych skierowanych do konsumentów.

• Komitet ds. Polityki Ochrony Środowiska (Environment Policy Committee), który prowadzi szeroko zakrojone badania na temat czynników socjoekonomicznych, demografi cznych, środowiskowych wpływających na zachowania konsumentów w ich gospodarstwach domowych. Zajmuje się on także oceną narządzi polityki państwa (podatki, regulacje, komunikacja) w promowaniu zasad zrównoważonej konsumpcji.

• Komitet ds. Przemysłu, Innowacji i Przedsiębiorczości (Committee for Industry, Innovation and Entrepreneurship), którego zadaniem jest wypracowanie strategii

5 Sustainable Development..., op.cit.

wspierającej zrównoważoną produkcję, uwzględniającą aspekty środowiskowe w sektorze przemysłowym.

Ad 2) W kwestii zmian klimatycznych grupa ekspertów AMSDE zaleciła OECD lepszą adaptację i wdrożenie przyjętych na forum międzynarodowym zaleceń do programu działania organizacji (dotyczy to konwencji ONZ nt. zmian klimatycznych z Kyoto). Stwierdzono potrzebę stworzenia w tym celu przez państwa członkowskie OECD międzynarodowych ram na rzecz współdziałania w zakresie zmian klimatycz-nych i określenia instrumentów, które mogłyby im to umożliwić. Efektem tego była decyzja o stworzeniu przez Komitet ds. Polityki Ochrony Środowiska OECD i grupę roboczą Komitetu Polityki Gospodarczej odpowiednich środków działania na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych6. Wytyczne skierowane zostały także do Komitetu Pomocy Rozwojowej (DAC), który został zobowiązany do uwzględnienia zagadnień zmian klimatycznych w prowadzonych przez siebie projektach pomocy roz-wojowej (Statement of Progress on Integrating Climate Change Adaptation into Deve-lopment Co-operation, 2008)7. Podobne rekomendacje wystosowano do:

• wspólnej grupy ekspertów ds. podatków i ochrony środowiska (Joint Meeting of Tax and Environment Experts) badającej zależności między polityką fi skalną a innowacjami,

• połączonej grupy roboczej ds. rolnictwa i ochrony środowiska, która zajmuje się wpływem rolnictwa na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i jego adaptacją do warunków zmian klimatycznych,

• wspólnej grupy roboczej ds. handlu i ochrony środowiska (Joint Working Party on Trade and Environment), analizującej wpływ liberalizacji handlu na rozwój techno-logii związanej ze zmianami klimatycznymi8.

Ponadto problemem zmian klimatycznych zajęły się także Komitet ds. Polityki Naukowej i Technologicznej (Committee on Scientifi c and Technological Policy), badający rozwój polityki innowacji jako odpowiedź na wyzwania globalne; Komitet ds. Przemysłu, Innowacji i Przedsiębiorczości (Committee on Industry, Innovation and Entrepreneurship), który zajmuje się projektami z zakresu zrównoważonego prze-mysłu, Komitet ds. Polityki Rozwoju Terytorialnego (Territorial Development Policy Committee), badający m.in. zagadnienia konkurencyjności miast, Komitet ds. Badań w zakresie Energii i Technologii (Committee on Energy Research and Technology) pra-cujący nad zagadnieniami dotyczącymi technologii nisko energochłonnej i przyjaznej

6 OECD, Progress on OECD sustainable development priorities – 2008 annual report on sustainable development work in OECD, Paris 2008, s. 9–10.

7 OECD, Statement of Progress on Integrating Climate Change Adaptation into Development Co-ope-ration, Paris 2008, s. 2–4.

8 Progress on OECD sustainable..., op.cit.

środowisku naturalnemu. Zagadnienia zmian klimatycznych są także przedmiotem dyskusji w ramach dialogu OECD ze związkami zawodowymi (problem tzw. zielo-nych miejsc pracy) a także organizacjami transportowymi (emisja CO2 w sektorze transportowym)9.

Ad 3) Komisja zaleciła wzmocnienie odpowiedzialności korporacji i rządów w zakresie polityki zrównoważonego rozwoju, co miało oznaczać włączenie aspektów społecznych i środowiskowych do dwustronnych i regionalnych porozumień o wolnym handlu i inwestycjach. Ponadto zwrócono uwagę na potrzebę spójnego stanowiska w kwestiach społecznych i ochrony środowiska. Efektem tego jest cykl spotkań w ramach formuły okrągłego stołu na temat społecznej odpowiedzialności biznesu, na których szczególną uwagę poświęca się relacjom między konsumentami a odpowiedzialnością przedsiębiorców. Organizatorami spotkań są Komitet OECD ds. Inwestycji (Investment Committee), Komitet ds. Zatrudnienia, Pracy i Spraw Społecznych (Employment, Labour and Social Aff airs Committee) oraz Międzynarodowa Organizacja Pracy (International Labour Organisation).

Jednym z podstawowych problemów w zakresie zagranicznych inwestycji jest ich wpływ na kształt i jakość warunków pracy w kraju przyjmującym oraz kwestia odpowiedzialności biznesu za swoją działalność. OECD zaleca włączenie elementów ochrony środowiska i standardów społecznych do traktatów inwestycyjnych w formie specjalnych klauzul10. Jest to szczególnie potrzebne w sytuacji, gdy strony porozumie-nia inwestycyjnego zgadzają się na wprowadzenie do niego mechanizmu arbitrażo-wego typu inwestor – państwo (Investor State Dispute Settlement, ISDS). Współcześnie stanowi on nieodłączny element większości zawieranych umów w sprawie wzajem-nego popierania i ochrony inwestycji (bilateral investment treaty, BIT). Na jego pod-stawie inwestor może dochodzić swoich roszczeń wobec państwa przyjmującego przed międzynarodowym trybunałem rozstrzygania sporów inwestycyjnych. Przeciwnicy mechanizmu ISDS, do których należą organizacje pozarządowe czy związki zawodowe, twierdzą, że przyczynia się on do hamowania polityki państwa w zakresie regulacji dotyczących ochrony środowiska i standardów społecznych11.

Ponadto sprawami zrównoważonego handlu zajmuje się połączona grupa robo-cza OECD ds. handlu i środowiska naturalnego (Joint Working Party on Trade and

9 Ibidem.

10 Ibidem, s. 13.

11 Czy międzynarodowy arbitraż inwestycyjny jest nam potrzebny w Pakcie Transatlantyckim?, 24.11.2013, http://komentarz24.pl/czy-miedzynarodowy-arbitraz-inwestycyjny-jest-nam-potrzebny-w-pakcie-transatlantyckim/ (26.04.2016); Wolny handel dla koncernów, http://www.przeglad-tygodnik.pl/

pl/artykul/wolny-handel-dla-koncernow (26.04.2016).

Environment). Efektem jej pracy jest analiza wskazująca zarówno na korzyści, jak i bariery wynikające z liberalizacji handlu towarami i usługami12.

Ad 4) Zgodnie z zaleceniami grupy eksperckiej AMSDE celem OECD powinno być włączenie do systemów edukacji i programów ustawicznego kształcenia w państwach członkowskich aspektów zrównoważonego rozwoju. Wszystkie programy i szkolenia prowadzone w ramach organizacji zostały rozszerzone o zagadnienia dotyczące zrównoważonego rozwoju. Wyzwaniem pozostają narodowe programy kształcenia. Do najważniejszych inicjatyw OECD w sferze edukacji należą: Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów (Programme for International Student Assessment, PISA) oraz jego odpowiednik w zakresie kształcenia osób dorosłych – Międzynarodowy Program Oceny Kompetencji Osób Dorosłych (Programme for the International Assessment of Adult Competencies, PIAAC).

Ad 5) Przedmiotem szczególnego zainteresowania są gospodarcze, środowiskowe i społeczne aspekty systemu opieki zdrowotnej. Najlepiej zidentyfi kowane i opraco-wane zostały do tej pory czynniki poprawiające wzajemne relacje między narodową polityką ochrony środowiska a polityką opieki zdrowotnej. Identyfi kacja zagrożeń śro-dowiskowych dla zdrowia pozwala na dokonanie znacznych oszczędności w zakresie opieki zdrowotnej, oszacowania potencjalnych szkód dla środowiska i ich wpływu na poziom dobrobytu społecznego. Wspólna analiza dokonana przez Komitet OECD ds.

Polityki Środowiska Naturalnego i Komitet ds. Zdrowia wskazuje, że koszty systemu opieki zdrowotnej, które są wynikiem zanieczyszczenia środowiska naturalnego, stano-wią znaczącą część PKB państwa. Dlatego najpilniejszą potrzebą jest wspólne działanie zmierzające do eliminacji zagrożeń środowiskowych, szczególnie dla zdrowia dzieci13.

Według opinii specjalnej grupy ekspertów OECD ds. zrównoważonego rozwoju (AMSDE) organizacja powinna przyjąć następujące zadania, aby włączyć na stałe kon-cepcję zrównoważonego rozwoju do programu OECD i polityki państw członkowskich:

• uczynić ją częścią przeglądów polityki państw,

• stworzyć odpowiednią metodologię pomiaru i oceny zrównoważonego rozwoju,

• opracować konkretne rekomendacje dla rządów państw.

To oznacza, że każde państwo członkowskie OECD podlega analizie i ocenie w pewnych dziedzinach gospodarczych i społecznych. OECD zajmuje się w swojej codziennej działalności zbieraniem i porównywaniem szeregu wskaźników i infor-macji o krajach członkowskich i niektórych państwach trzecich, i na ich podstawie wydaje specjalne raporty i przeglądy polityki. W większości są one ograniczone do

12 P. Gallagher, Y. Serret, Implementing Regional Trade Agreements with Environmental Provisions, A Framework for Evaluation, OECD, Paris 2011, s. 14.

13 Ibidem, s. 16.

konkretnych dziedzin, takich jak wskaźniki makroekonomiczne, ochrona środowiska czy reformy regulacyjne. W coraz większym stopniu przybierają one formę analiz inter-dyscyplinarnych, jednak brakuje całościowych opracowań pokazujących interakcje polityki gospodarczej, społecznej i środowiskowej. W latach 2007–2008 opracowano trzy pilotażowe przeglądy odnoszące się do Meksyku, Francji i Węgier. Kraje te były oceniane pod wględem różnych aspektów swojej polityki gospodarczej (produkcja, podatki, konkurencja, innowacja), społecznej (zatrudnienie, edukacja, zdrowie, migra-cje), środowiskowej (energia, woda, zmiany klimatyczne) oraz zarządzania (admini-stracja publiczna, reformy regulacyjne)14. Oczekuje się, że kolejne raporty i przeglądy polityki państw członkowskich będą przeprowadzane według przyjętego wzoru.

Opracowanie mierników oceny zrównoważonego rozwoju pozwoliłoby na peł-niejsze ich wdrażanie oraz porównywanie na poziomie regionów, państw, grup i spo-łeczeństw oraz przedsiębiorstw. Usprawniłoby to również proces monitorowania postępu we wdrażaniu celów zrównoważonego rozwoju. Dlatego wyspecjalizowane komitety OECD wskazują na pilną potrzebę stworzenia zestawu wskaźników w celu porównania kierunków rozwoju koncepcji w poszczególnych krajach członkowskich15. OECD stawia sobie za cel pomoc rządom państw członkowskich w wypracowaniu odpowiedniego podejścia do realizacji koncepcji zrównoważonego rozwoju. Chodzi o opracowanie zestawu rekomendacji dla państw, aby mogły one skuteczniej włączyć elementy koncepcji do swojej polityki narodowej w różnych dziedzinach. Koniecznym elementem jest przeprowadzenie reform politycznych w kierunku osiągnięcia równo-wagi między elementami gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi. Wypraco-wana w tej dziedzinie praktyka dobrego zarządzania powinna również być udostęp-niona państwom niebędącym członkami OECD16.

W dokumencie Zrównoważony rozwój (Stron 149-154)