Oferta edukacyjna w badanych miastach

W dokumencie Aktywizacja edukacyjna i zawodowa mieszkańców a jakość życia w miastach peryferyjnych (Stron 165-170)

na przykładzie Nysy, Raciborza, Głogówka i Lublińca

2. Oferta edukacyjna w badanych miastach

Badane przez nas miasta są różnej wielkości i dlatego inna jest też ich oferta edukacyjna. Dwa z badanych miast są miastami akademickimi i po-siadają państwowe wyższe szkoły zawodowe (Nysa i Racibórz) o różno-rodnych profilach kształcenia. Charakterystykę oferty edukacyjnej opiera-my na wywiadach przeprowadzonych z naczelnikami wydziałów edukacji starostw powiatowych oraz z dyrektorem Zespołu Szkół w Głogówku14. Wykorzystaliśmy również dostarczone nam przez nich materiały. Przed-stawię wspólne cechy analizowanego systemu edukacji badanych miast oraz różnice w filozofii kształcenia.

W każdym z badanych miast jest możliwość kształcenia się na po-ziomie ponadpodstawowym. Liczba ofert edukacyjnych zależy jednak od wielkości miasta. Inaczej sytuacja przedstawia się w liczącej prawie 47 000 mieszkańców Nysie, a inaczej w liczącym około 6 000 miesz-kańców Głogówku.

2.1. Licea ogólnokształcące

W dwóch z badanych miast, Nysie i Raciborzu, istnieją znaczące tra-dycje nauczania. Licea ogólnokształcące powstały po II wojnie świato-wej, gdy tereny te zostały przyłączone do Polski. Wcześniej

funkcjono-13 A. Bartoszek: Konwersja kapitałów społeczno-kulturowych na kapitał obywatelski — rzecz o wytwarzaniu otwartych społeczności. W: Kapitały ludzkie…, s. 74—86.

14 Wywiady zostały przeprowadzone z naczelnikiem Wydziału Kultury i Edukacji Sta-rostwa Powiatowego w Nysie, wicestarostą i przełożonym Referatu Edukacji StaSta-rostwa Powiatowego w Raciborzu, naczelnikiem Wydziału Oświaty i Zdrowia Starostwa Powia-towego w Prudniku oraz z dyrektorem Zespołu Szkół w Głogówku, a również z naczelni-kiem Wydziału Edukacji Starostwa Powiatowego w Lublińcu.

wały tam niemieckie szkoły średnie. Aktualnie licea te sięgają również do tradycji szkolnictwa niepolskiego.

Najdłuższą tradycję ma Liceum Ogólnokształcące „Carolinum” w Ny-sie powstałe w 1623 roku15. Było to dawne gimnazjum jezuickie. W 1945 roku w budynkach po dawnym gimnazjum niemieckim uruchomione zostało gimnazjum i liceum polskie. Szkoła była placówką posiadającą renomę na południowej Opolszczyźnie. Jej absolwenci dostawali się na studia i zajmowali potem odpowiedzialne stanowiska w gospodarce i ad-ministracji

W Raciborzu w 1945 roku uruchomiono liceum i gimnazjum polskie16. Szkoła zajęła stary budynek dawnego niemieckiego gimnazjum realnego z 1901 roku. Przez cały czas istnienia cieszyła się opinią najbardziej elitar-nej szkoły w okolicy. W całym okresie powojennym przechodziła różne reorganizacje. Aktualnie jest to I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kas-prowicza.

Lubliniec jest jedynym z badanych miast należącym przed II wojną do państwa polskiego. Liceum (aktualna nazwa to Zespół Szkół nr 1 im.

A. Mickiewicza) jest placówką kontynuującą tradycję lublinieckiego gimna-zjum powstałego po przyłączeniu Śląska do Polski w 1922 roku17. W 1929 roku szkoła otrzymała obecną siedzibę, wówczas jedną z najnowocześ-niejszych w Polsce. Była to solidnie kształcąca, międzywojenna placówka oświatowa. Po wojnie jej działalność została wznowiona, a od 1965 roku funkcjonowała jako Liceum Ogólnokształcące im. A. Mickiewicza. Była to jedna z renomowanych szkół średnich w okolicy. Aktualnie działa jako ze-spół szkół. Jest w nim jedna klasa technikum ekonomicznego, która ma być zlikwidowana, po czym szkoła powróci do swej poprzedniej nazwy.

W Głogówku sytuacja wyglądała trochę inaczej, ponieważ w latach 1945—1970 funkcjonowało tam liceum pedagogiczne w budynkach po-niemieckiego liceum pedagogicznego18. Przy szkole podstawowej prowa-dzona była początkowo klasa liceum ogólnokształcącego. W 1976 roku została przeniesiona do zespołu szkół, który został utworzony na bazie zlikwidowanego liceum pedagogicznego. Przez cały czas w Głogówku ist-niała możliwość edukacji na poziomie średnim. Aktualnie w Głogówku w działającym zespole szkół jest jedna klasa liceum.

W badanych miastach oprócz starych i zasłużonych liceów w począt-kach lat 90. XX wieku powstały klasy licealne w zespołach szkół. W

szko-15 Źródło: www.carolinum.edu.pl.

16 Źródło: www.lo1.raciborz.com.pl.

17 Źródło: www.mickiewicz.net.pl.

18 Źródło: www.zs.glogowek.pl; M. Barton: Szkolnictwo średnie w Głogówku w latach 1976—1991. Praca magisterska napisana pod kierunkiem J. Przewłockiego na Wydziale Filologiczno-Historycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Opole 1993.

łach tych tradycyjnie kształcono na poziomie średnim zawodowym i za-sadniczym zawodowym. W Nysie są dwie takie placówki (Zespół Szkół Ekonomicznych i Zespół Szkół Technicznych), w Lublińcu jedna (Zespół Szkół Ogólnokształcących i Technicznych), w Raciborzu jest natomiast odrębny Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 oraz Zespół Szkół Ogólno-kształcących Mistrzostwa Sportowego19. Ta ostatnia szkoła średnia ukie-runkowana jest na rozwijanie zdolności sportowych w pływaniu, lekko-atletyce, zapasach, grach sportowych (piłka nożna, piłka siatkowa) oraz interdyscyplinarnych. Aktualnie zespoły szkół, w których funkcjonowały klasy licealne, odchodzą od ich prowadzenia ze względu na coraz mniejsze zainteresowanie uczniów. W udzielonych wywiadach wszyscy rozmówcy wskazywali ten fakt. Podkreślali oni, że w klasach licealnych zespołów szkół jest niezbyt wysoki poziom nauczania i lepiej utrzymywać jedno li-ceum niż pojedyncze klasy licealne.

2.2. Technika, licea zawodowe i szkoły policealne

Każde z badanych miast dysponuje szeroką ofertą edukacyjną w za-kresie szkolnictwa zawodowego. Najszersza jest oczywiście oferta naj-większych z nich, Nysy i Raciborza, a najwęższa Głogówka20. W każdym z badanych miast jest możliwość kształcenia się zawodowego zarówno na poziomie zasadniczym zawodowym, jak i średnim w technikach. W Nysie działają cztery zespoły szkół (Zespół Szkół Ekonomicznych, Zespół Szkół Technicznych, Zespół Szkół Mechanicznych, Zespół Szkół Rolniczych).

W Raciborzu są następujące zespoły szkół (Zespół Szkół Ekonomicznych, Zespół Szkół Zawodowych, Zespół Szkół Budowlanych i Rzemiosł Róż-nych, Zespół Szkół Mechanicznych)21. W Lublińcu funkcjonują zespoły szkół (Zespół Szkół Ogólnokształcąco-Techniczny, Zespół Szkół Zawodo-wych, Zespół Szkół Ogólnokształcących i Medycznych)22. W Głogówku istnieje wspomniany już zespół szkół, w którym w 1976 roku powstało technikum budowlane i ono aktualnie, oprócz klasy liceum i zasadniczej szkoły zawodowej, jest częścią zespołu szkół23.

19 Informator naborowy. Oferta edukacyjna szkół powiatu raciborskiego na rok szkolny 2009/2010. Racibórz 2009.

20 Informacje uzyskane od naczelników wydziałów edukacji.

21 Zob. Informator naborowy…

22 Źródła internetowe: www.zsot.lubliniec.pl, www.szkolnictwo.pl, www.zsot.lubli-niec.pl.

23 M. Barton: Szkolnictwo średnie…, s. 51.

Na efekt kształcenia wpływa oferta edukacyjna i odległości od in-nych ośrodków edukacyjin-nych. Wybór kierunku i poziom zdobytego wykształcenia aktualnie dorosłych osób zależał od oferty edukacyjnej w okresie, kiedy te osoby podejmowały kształcenie. Dlatego w sposób skrótowy prześledzę ofertę edukacyjną, która istniała w badanych mia-stach. Ofertę tę wyznaczała wielkość miast oraz popyt na określone zawody związane z rozwojem gospodarczym. Dwa z większych miast, Nysa i Racibórz, już od lat 60. XX wieku posiadały technika, w których młodzież mogła podejmować kształcenie. Istnienie tych techników po-dyktowane było koniecznością kształcenia kadr na potrzeby istniejącego przemysłu motoryzacyjnego w Nysie (Fabryka Samochodów Dostaw-czych) i maszynowego w Raciborzu (RAFAKO). W Lublińcu w latach 50. i 60. istniała możliwość kształcenia średniego w specjalności eko-nomista. Najbliższe technika mechaniczne funkcjonowały w pobliskich Tarnowskich Górach. W Głogówku kształcenie zawodowe na poziomie średnim rozpoczęto w roku 1976. Młodzież chcąca zdobywać wiedzę na poziomie średnim musiała dojeżdżać do pobliskiego Kędzierzyna-Koźla.

W latach 60. naukę w technikach podejmowały jednostki ambitniejsze, które myślały o studiach wyższych, a na wszelki wypadek wolały zdobyć również zawód. Większość uczniów podejmowała naukę w pobliskich zasadniczych szkołach zawodowych. W latach 70. w każdej z badanych miejscowości była już możliwość kształcenia zawodowego na poziomie średnim oraz zdawania matury.

Aktualnie średnie szkoły zawodowe w badanych miastach kształcą w specjalnościach, na które jest zapotrzebowanie: technik pojazdów sa-mochodowych, technik mechatronik, technik mechanik, technik elek-tryk, oraz specjalnościach usługowych: technik ekonomista, technik hotelarstwa, technik produkcji rolnej. Większa oferta kierunków mecha-nicznych związana jest w Nysie i Raciborzu z popytem na specjalistów w funkcjonujących nadal zakładach przemysłowych (RAFAKO). W Lub-lińcu kształcenie na poziomie średnim zawodowym odbywa się również w specjalnościach mechanicznych i samochodowych oraz usługowych.

Bardzo dużym zainteresowaniem cieszy się ostatnio nowy kierunek: tech-nik architekt zieleni miejskiej. Absolwenci kończący tę specjalność mają potem zapewnioną pracę w służbach utrzymania zieleni miejskiej. Przez kilka lat takie samo zainteresowanie dotyczyło zawodu technika usług gastronomicznych. Ponieważ jednak rynek takich usług jest już nasy-cony, to zainteresowanie spadło. Również w Lublińcu znajduje uznanie liceum profilowane o specjalności pracownik socjalny i opiekun medycz-ny. Uzasadnia to sytuacja na lokalnym rynku zatrudnienia, na którym funkcjonują jako duzi pracodawcy szpital psychiatryczny, powiatowy, chorób płuc i domy opieki społecznej. W Głogówku szkoła

przygotowu-je specjalistów techników budownictwa oraz techników informatyków, techników logistyków i techników agrobiznesu. Szczególnym uznaniem od lat cieszy się technikum budowlane. Kończący je absolwenci znajdują pracę na niemieckim rynku pracy.

Kształcenie zawodowe odbywa się również na poziomie policealnym.

W każdej z badanych miejscowości oferowane są kierunki odpowiada-jące zapotrzebowaniu miejscowego rynku pracy. Uczniowie w Głogów-ku mogą uzupełnić wykształcenie w zakresie rolniczym i budowlanym.

W Raciborzu kształcenie ukierunkowane jest na zawody techniczne przydatne w istniejących zakładach przemysłowych (mechanik, elektryk, budowlaniec). W Lublińcu z kolei kształcenie w tym zakresie ukierunko-wane jest na zawody techniczne (mechanik, elektryk), ale również na zawody związane z opieką zdrowotną (masażysta, ratownik medyczny, opiekun medyczny).

2.3. Zasadnicze szkoły zawodowe

Już w latach 50. i 60. XX wieku w trzech z badanych miast (oprócz Głogówka) młodzież mogła kształcić się na poziomie zasadniczym zawo-dowym. Istniejące od lat 60. do 80. zasadnicze szkoły zawodowe nasta-wione były na przygotowanie kwalifikowanych robotników dla przemy-słu (tokarz, frezer, mechanik, elektryk) oraz do uprzemy-sług (sprzedawca, fryzjer, kucharz). Aktualnie kształcenie zawodowe na poziomie średnim i zasad-niczym zawodowym znów przeżywa swój renesans. W technikach kształ-cenie ogólne i zawodowe odbywa się na miejscu. Potrzebny jest do tego nauczyciel zawodu. Dlatego nie jest możliwe uruchamianie zbyt wielu pro-fili. Szkolnictwo zasadnicze zawodowe opiera się natomiast na kształce-niu ogólnym w szkole i praktycznej nauce zawodu u mistrza. Teoretyczne kształcenie w konkretnych zawodach odbywa się w centrach kształcenia praktycznego, które zatrudniają wykwalifikowanych nauczycieli zawodu.

Szkoły podpisują umowy z tymi centrami i uczniowie uczą się w nich teo-retycznych podstaw wykonywania zawodu.

Centra praktycznej nauki zawodu funkcjonują w Nysie i Raciborzu, a w dwu pozostałych miejscowościach uczniowie muszą dojeżdżać, by się uczyć. W ten sposób szkoły mogą wzbogacać ofertę nauczania zawodo-wego, tworząc klasy wielozawodowe. Jest to odpowiedź na zróżnicowane zapotrzebowanie rynku. Uczniowie wybierają bardzo popularne kształ-cenie w zawodach usługowych (fryzjer, kucharz, kelner) oraz zawodach budowlanych.

W powiatach badanych miejscowości są też zasadnicze szkoły za-wodowe specjalne dla trudnej młodzieży oraz dla młodzieży niepeł-nosprawnej. W Lublińcu od lat 60. działa i kształci Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Niesłyszących i Słabosłyszących. Jest to szko-ła o wieloletnich tradycjach, która przygotowuje do życia i pracy uczniów o tego typu upośledzeniu.

2.4. Szkolnictwo wyższe —

W dokumencie Aktywizacja edukacyjna i zawodowa mieszkańców a jakość życia w miastach peryferyjnych (Stron 165-170)