• Nie Znaleziono Wyników

Postrzeganie własnej rodziny przez adolescentów

W dokumencie Studia Pedagogiczne (Stron 185-200)

The perception of his own family by adolescents

Studia Pedagogiczne. Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne 2018, t. 32: 193–210

wyobrażenia dziecka o jego przyszłym życiu. W badaniach Małgorzaty Dubis (2013) zwrócono uwagę na istotny wpływ rodziny na świat wartości i plany ży-ciowe adolescentów. Atmosfera rodzinna, w tym style wychowawcze rodziców, decydują o ogólnym samopoczuciu dzieci. W rodzinach, w których dorastająca młodzież czuje się źle, dochodzi do częstych konfliktów. Lęk i nieufność wobec rodziców zaburza świat uczuciowy wychowanków. Ponadto istnieje związek pomiędzy samopoczuciem w domu, ocenianym przez licealistów, a wybiera-nymi przez nich celami życiowymi. Młodzież, która ocenia swoją rodzinę bar-dziej pozytywnie, uplasowała na trzech pierwszych miejscach takie same cele życiowe. Na pierwszym miejscu jest założenie przez nich samych szczęśliwej rodziny, na drugim mniejsza obawa o przyszłość i pewna sytuacja, zaś trzecim, najczęstszym wyborem, jest zdobycie wysokiego poziomu wykształcenia. Li-cealiści, którzy ocenili swoją rodzinę negatywnie, wybierają inne cele życiowe – należą do nich przyjaźń i życzliwość oraz bycie cenionym i szanowanym. Ba-dana młodzież w zdecydowanej większości optymistycznie wierzy, że uda im się zrealizować swoje cele. Wśród czynników determinujących ich powodzenie na drugim miejscu, za wykształceniem, uplasowali pomoc rodziny. Te osoby, które oceniły swoją rodzinę jako złą, za pomocne przy realizacji celów uwa-żają znajomości oraz własną zaradność. Wyniki badań wyraźnie wskazują, że w kochającej rodzinie adolescenci liczą na jej wsparcie przy osiąganiu ważnych celów życiowych, natomiast w  rodzinach dysfunkcjonalnych osoby badane wskazują własną zaradność i znajomości jako czynniki ułatwiające osiągnięcie celu (Dubis 2013).

Współczesne badania nad rodziną wskazują, iż wciąż największy wpływ na dzieci ma matka. To ona jest tą osobą, którą młodzież podaje jako najważ-niejszą w życiu. Młodzi ludzie powierzają jej swoje problemy, opierają się na jej zdaniu w ważnych życiowych kwestiach, jak wybór ścieżki edukacyjnej i przy-szłych planów. Pomimo wzrastającej w społeczeństwie roli ojca, to matka jest osobą bardziej aktywną w procesie wychowywania dzieci (Rostowska, Lewan-dowska-Walter, Jarmołowska 2009).

Wpływ rodziny na dziecko nie dotyczy tylko jego wczesnych lat życia.

W przeprowadzonych badaniach nad grupą 18–25-latków, dotyczących wpły-wu rodziców na poczucie koherencji odnotowano, iż pozytywne zasoby syste-mowe rodziny mają dodatni związek z poczuciem koherencji u tych młodych dorosłych. Tak więc nawet w przypadku dorosłego dziecka oddziaływania ro-dzicielskie są wciąż kluczowe dla jego prawidłowego rozwoju i funkcjonowania psychologicznego (Zwoliński 2000). Dla dorastającej młodzieży, która zmaga się z kryzysem tożsamości oraz wartości, wsparcie rodziny jest bardzo istotne.

Czas buntu to również czas wrażliwy, pojawiają się wówczas nowe potrzeby fi-zyczne i psychiczne młodego człowieka. Stawia on sobie pytania o sens życia, wybór dalszej drogi i roli życiowej. Bardzo ważne jest zatem okazywanie toleran-cji i wsparcia ze strony rodziców. Muszą oni traktować problemy nastolatka po-ważnie, starając się go zrozumieć i okazać mu swoje uznanie (Miklewicz 1995).

Relacje rodzinne

Chcąc opisać, czym są relacje w rodzinie, odnosimy się do takich czynników, jak jakość komunikacji, tożsamości, spójności oraz stopień autonomii – kon-troli. Z perspektywy adolescenta relacje są ważne z każdym rodzicem z osobna, rodzeństwem, ale także z  pozostałymi członkami rodziny. Stąd uzasadnione wydaje się podejście systemowe (Plopa, Połomski 2010). Zakłada ono, że ro-dzina to coś więcej niż suma poszczególnych jej członków, ale tworzy ona nową jakość, inaczej mówiąc, system relacji i interakcji pomiędzy wszystkimi osoba-mi (De Barbaro 1999).

Relacje rodzinne w  domach dzieci zdolnych opierają się na udzielaniu ogromnego wsparcia, demokracji, gdzie każdy ma prawo wypowiadać swoje zdanie. Rodzice podejmują decyzje szanując i respektując zdanie swoich dora-stających dzieci. Zapewniają poczucie bezpieczeństwa i emocjonalne wsparcie (Landau, Weissler 1993; Białecki, Siemieńska 2007). Relacje mają bezpośredni wpływ na postępy w nauce. Należy tu pamiętać o zasadzie systemu rodzinnego – sprzężeniu zwrotnym. Nie tylko rodzice będą wpływać na osiągnięcia dziec-ka, ale także jego osiągnięcia mogą różnicować jakość ich relacji (Sikorski 2011;

Gwiazdowska-Stańczak, Sękowski 2018). Udzielanie wsparcia emocjonalnego w  rodzinie może być działaniem bezinteresownym, wynikającym z  miłości, relacje będą pozytywne, oparte na otwartej komunikacji oraz zaufaniu. Bywa, że wsparcie może stawać się mechanizmem manipulacji rodziców lub adole-scenta, np. poprzez udawanie choroby czy bezradności oczekiwać się będzie pomocy (Poznaniak 2011). Relacje rodzinne mogą wpływać na wiele aspektów funkcjonowania dziecka, m.in. na jakość życia, samoocenę czy funkcjonowanie w szkole.

Komunikacja jest jednym z najważniejszych wymiarów odpowiadających za dobre relacje w rodzinie. Charakteryzuje się szczerością, otwartością, umiejęt-nością słuchania i zrozumienia oraz empatią. Brak rozmowy lub jej dysfunkcje prowadzą do zaburzenia funkcjonowania rodziny (Błasiak 2012). Komunika-cja odpowiada za prawidłową adaptację w rodzinie i środowisku, pozwala na

dobre zrozumienie się ludzi, swobodną wymianę informacji oraz kształtuje po-stawy empatii. Dobra jej jakość w rodzinie pozwala na zachowanie spójności, nawet jeśli pojawiają się problemy, takie jak choroba czy cierpienie. To dzięki umiejętności słuchania, rozmowy udzielane jest wsparcie najbliższym osobom (Kalus 2009). Dla procesu komunikacji istotny jest także poziom rozwoju dziecka. Trudności w  porozumiewaniu się rodzica z  nastolatkiem wynikają z jego specyficznego okresu rozwojowego. Adolescenci nie są jeszcze osobami dorosłymi, ale nie są już także dziećmi. Problemy wynikają więc z obrania przez rodziców odpowiedniego języka i poziomu rozmowy. Nastolatkowie dążą do niezależności i pragną mieć swoje zdanie. W tym czasie kształtują się ich poglą-dy, często odbiegające od przyjętych przez rodziców norm i zasad. Stąd komu-nikacja rodzica z nastolatkiem jest utrudniona, ale jeśli opiera się na szacunku, otwartości i partnerstwie, może być jak najbardziej pozytywna (Kozera-Mikuła 2015; Gwiazdowska-Stańczak, Sękowski 2018).

Spójność określa równowagę i konsekwentność oddziaływań rodziców. Od-powiedni jej poziom jest związany z wzajemną życzliwością, więzią emocjonal-ną i zaufaniem (Plopa 2011). Rodzina spójna to taka, w której respektuje się prawa każdego z jej członków. Panują w niej jasne, zrozumiałe i akceptowalne zasady. Natomiast niski poziom spójności będzie się wiązał z nieumiejętnym rozwiązywaniem problemów, ignorowaniem lub zaprzeczaniem konfliktom (Plopa, Połomski 2010). Poziom spójności zmienia się – dzieci postrzegają spadek spójności w wieku od 13 do 17 lat, przy czym największa różnica po-jawia się w wieku lat 16. Młodzież odczuwa mniejszą spójność i większą au-tonomię najpierw emocjonalnie, zanim oddzieli się od rodziny behawioralnie.

Nastolatek czuje się mniej związany z rodzicami, chociaż nadal z nimi mieszka i jest od nich zależny. Przygotowuje się mentalnie do następującego w później-szych latach całkowitego uniezależnienia się. W tym okresie poziom spójności rodzinnej różni się w ocenie dorastającej młodzieży od ich rodziców, co niejed-nokrotnie może prowadzić do konfliktów. Rodzice, a zwłaszcza matki, widzą spójność jako silniejszą niż oceniają ją ich nastoletnie dzieci (John-Borys 2004;

Gwiazdowska-Stańczak, Sękowski 2018).

Optymalny poziom autonomii – kontroli w rodzinie jest przejawem akcepta-cji rodzica dla prywatności dziecka, jego niezależności i poszanowania własnego zdania, zachęca do podejmowania własnych inicjatyw i rozwiązywania proble-mów. Odwrotna sytuacja jest, kiedy kontrola przewyższa znacznie autonomię.

Jest to sytuacja ograniczania swobód i braku szacunku dla prywatności nasto-latka. Rodzic akceptuje tylko te zachowania, które są zgodne z jego punktem widzenia i stawia siebie w roli osoby decydującej, posiadającej absolutną władzę

(Plopa, Połomski 2010). Stopień autonomii – kontroli powinien być dostoso-wany do wieku i poziomu rozwoju dziecka. Im jest ono starsze, tym rodzice mu-szą zachować stosowną równowagę pomiędzy troską a adekwatnym do wieku poziomem swobody. Zbyt mały poziom niezależności może blokować potencjał dziecka i  hamować jego przekonanie o  własnych możliwościach. Adekwatny poziom autonomii pomaga we wzbogacaniu się jego kompetencji i wzmacnia poczucie własnej skuteczności. Oznacza także, że oprócz swobody dziecko ma też poczucie wsparcia rodziców i kiedy tego potrzebuje – może na nich liczyć (Gulla 2010). Zwłaszcza młodzież potrzebuje autonomii i poczucia niezależ-ności, aby mogły rozwinąć się w nich dojrzałość społeczna i poczucie własnej wartości (Satir 2000).

Kolejnym elementem składającym się na relacje rodzinne jest tożsamość, czyli zbiór wszelkich tradycji, wartości i zasad rodzinnych. Wysoki poziom tej cechy świadczy o  akceptowaniu i  utożsamianiu się z  własną rodziną. Wyraża się w  respektowaniu wartości moralnych, które przekazywane są z  pokolenia na pokolenie. Wszystkie rodziny tworzą unikatową historię, w której zapisane są wszelkie rytuały, przyzwyczajenia i zasady codziennego funkcjonowania. To sprawia, że każdy system jest inny, niepowtarzalny. Każdy człowiek buduje w so-bie jego obraz, który towarzyszy mu całe życie. W tradycję rodzinną wpisują się wzory funkcjonowania całego domu, od najprzyziemniejszych funkcji, jak robienie zakupów, do wzorców interakcji międzyludzkich. Kolejnym pokole-niom przekazuje się nie tylko spuściznę w postaci wypracowanych zasad i norm, ale również wytwory materialne i tekstowe. W tradycji polskiej największą rolę w kształtowaniu tożsamości rodzinnej odgrywają kobiety (Dryll 2014).

Relacje w rodzinie mają duży wpływ na rozwój dzieci. Stopień kontroli oraz wsparcie rodziców są ściśle związane z dobrostanem młodzieży. Ważna jest toż-samość rodzinna, czyli codzienne zwyczaje i tradycje. Im więcej czasu rodzina spędza na wspólnych aktywnościach oraz celebracji świąt, tym lepsze będą ich relacje. Niska lub zbyt wysoka kontrola rodziców prowadzi do problemów z za-chowaniem młodzieży. Słaba jakość komunikacji w rodzinie, która ujawnia się w krytykowaniu i niekonsekwencji, znacząco obniża samoocenę i jakość życia u dzieci (Lorenzo-Blanco, Bares, Delva 2013). Układając relacje rodzinne pod względem ich ważności dla dziecka, na pierwszym miejscu jest matka, następ-nie ojciec i dalej rodzeństwo. Stosunki dziecka z ojcem i matką mogą jednak różnić się w zależności od płci osoby badanej oraz od innych czynników. Ogól-nie przyjmuje się, że relacje rodzinne słabiej oceniają chłopcy niż dziewczęta, zwłaszcza jeśli chodzi o postrzeganie pozytywnych związków z ojcem. Ponadto w badaniach nad dziećmi z niepełnosprawnością ojciec jest również oceniany

gorzej, a relacje z nim określane są przez te dzieci jako ambiwalentne (Wiącek 2012). W badaniach dotyczących postrzegania spójności w rodzinie u młodzie-ży zauważono, że im wyższy poziom tej relacji z rodzicami, tym nastolatkowie mają większe poczucie przynależności do swojej rodziny. Tendencja ta dotyczy obydwu płci. Niski poziom spójności powoduje, iż dzieci oceniają relacje ze swoimi rodzicami jako ambiwalentne (John-Borys 2004). Spójność, elastycz-ność oraz dobra, pozytywna komunikacja rodzinna mają wpływ na umiejęt-ność pogodzenia wielu obowiązków rodzinnych, np. pracy zawodowej matki.

Rodziny, w  których panują dobre relacje, potrafią się zorganizować i  dzielić zadaniami tak, że cały system funkcjonuje skutecznie i efektywnie (Lachow-ska 2012). Im rodzina jest bardziej spójna, tym niższa aktywność twórcza na-stolatków. Sprzyjające rozwijaniu twórczości są takie cechy, postrzegane u ro-dziców, jak pozytywna, otwarta komunikacja oraz dominująca relacja z ojcem (Mendecka 2003). Relacje w rodzinie mają ogromny wpływ na podejmowanie zachowań ryzykownych u nastolatków. Wszelkie dysfunkcje w zakresie komu-nikacji i poziomu kontroli rodzicielskiej prowadzą do niespecyficznych reakcji na stres u dzieci, których skutkiem mogą być zachowania trudne, wyrażające się poprzez przemoc i nałogi. Pozytywne relacje z matką i ojcem, oparte na odpo-wiednim poziomie kontroli, wsparciu emocjonalnym i otwartej komunikacji, stają się czynnikiem chroniącym nastolatków przed ryzykownymi zachowania-mi (Stobiecka-Donicz 2012).

Postawy rodzicielskie

Postawy rodzicielskie opisywane są za pomocą takich czynników, jak: po-ziom akceptacji, odrzucenia, autonomii, niekonsekwencji i nadmiernej ochro-ny. Postawa akceptacji rodzica to bliski uczuciowy kontakt z dzieckiem, obda-rzanie zaufaniem, zachęcanie do otwartości i szczerej wymiany poglądów. Jest to postawa pełna godności i szacunku, dająca poczucie bezpieczeństwa. Jej od-wrotność to odrzucenie. Sytuacja, kiedy rodzic jest zdystansowany i chłodny oraz brakuje emocjonalnego ciepła i miłości. Nastolatek ma wrażenie, że rodzic potrafi zaspokoić jedynie jego potrzeby materialne, zapominając o emocjonal-nych (Plopa 2012). Okazywanie akceptacji dziecku może odbywać się także w sposób niewerbalny, poprzez czułość rodzica, przytulenie i poświęcanie swo-jego czasu (Guzik, Guzik 2010). Rodzic akceptujący to taki, który kocha swoje dziecko za to, że jest. Adolescent często może zachowywać się w sposób nie do zaakceptowania przez rodzica, nie będzie to jednak miało wpływu na ogólną

jego postawę. Ojciec czy matka mogą nie tolerować złego zachowania, co nie znaczy, że przestaną akceptować swoje dziecko (Błasiak 2012). Postawa akcep-tująca jest związana z  utrzymywaniem stałego i  dobrego kontaktu, dbaniem o prawidłowy rozwój i zdrowie psychiczne, nawet jeśli nastolatek buntuje się i odnosi się negatywnie do rodziców, oni potrafią być wyrozumiali i reagować pozytywnymi uczuciami (Gwiazdowska-Stańczak, Sękowski 2018).

Poziom wymagań powinien wzrastać adekwatnie do wieku i poziomu roz-wojowego i intelektualnego. Rodzic nadmiernie wymagający to taki, który trak-tuje swoje dziecko autorytarnie i bezwzględnie. Nie liczy się z jego zdaniem, nie pochwala samodzielnych wyborów ani rozwijania własnych zainteresowań.

Opiera swoje relacje na zakazach i nakazach. Wymaga bezwzględnego posłu-szeństwa, nie toleruje błędów i  niepowodzeń. Taka postawa ma negatywny wpływ na komunikację wewnątrzrodzinną, prowadzi do dyskomfortu, a  na-wet złości (Plopa 2012; Gwiazdowska-Stańczak, Sękowski 2018). Postawa nadmiernie wymagająca może przyczynić się do zaniżonych osiągnięć ucznia w szkole, będzie hamować rozwój jego zainteresowań. W szkole ograniczy się do zdobywania sukcesów prostszych, przestanie starać się osiągać więcej z lęku przez porażką i karą ze strony rodzica (Dyrda 2008).

Autonomia to postawa, w której rodzic szanuje prywatność swojego dziec-ka. Jest ona szczególnie ważna w okresie adolescencji, kiedy to buduje się sys-tem wartości oraz moralności młodego człowieka. W przypadku problemów wysłuchuje się argumentów i prowadzi dyskusję. Postawa odwrotna dotyczy sytuacji, w której rodzice nie rozumieją potrzeby swobody, autonomii i decy-zyjności swojego dziecka (Plopa 2012). Autonomia nie dotyczy tylko postawy rodziców wobec dziecka, ale może również określać stopień niezależności ro-dziny jako całości od otoczenia. Znaczy to, że powinna mieć na tyle elastycz-ne granice, aby mieć relacje z otoczeniem, być otwarta na innych ludzi i świat, przy czym zachowywać swoją własną autonomię i niezależność (Guzik, Guzik 2010).

Najbardziej destrukcyjną dla nastolatków jest postawa niekonsekwentna rodzica. Zależy ona od chwilowego stanu czy nastroju. Charakteryzuje się nie-przewidywalnością, a adolescent żyje w ciągłej niepewności i strachu. Nigdy nie wie, jaka będzie reakcja rodzica na jego postępowanie (Plopa 2012). To samo zachowanie może być pochwalone, skarcone lub rodzic w ogóle nie zare-aguje. Powoduje to emocjonalne rozchwianie i brak poczucia bezpieczeństwa.

To w konsekwencji prowadzi do braku umiejętności odróżniania dobra od zła.

Współcześni zapracowani rodzice coraz częściej odznaczają się taką właśnie postawą. Ich sprzeczności w zachowaniu tłumaczone są stresem w pracy

za-wodowej. Niekonsekwencja ma bardzo negatywne skutki dla dziecka. Ciągłe poczucie krzywdy i braku zrozumienia może u niego skutkować zachowaniami agresywnymi i lękowymi (Błasiak 2012). Niekonsekwencja rodziców prowadzi do ogólnego chaosu. Dzieci z takich rodzin wykazują duże deficyty w zakresie kompetencji społecznych oraz mają trudności w relacjach interpersonalnych.

Rodzice niekonsekwentni dbają głównie o zaspokajanie swoich własnych po-trzeb, dlatego ich zachowanie wobec dziecka dyktowane będzie chwilowym stanem emocjonalnym (Kaleta 2011).

Postawa nadmiernie ochraniająca charakteryzuje się zależnością, ogranicza-niem samodzielności oraz rozwiązywaogranicza-niem wszystkich problemów nastolatka przez rodziców. Silna koncentracja rodzica na dziecku prowadzi do braku jego samodzielności, ograniczenia jego twórczości oraz indywidualności (Jankow-ska 2012). Nastolatek będzie się czuł osaczony i przytłoczony, co będzie rodzić liczne konflikty (Plopa 2012). Postawa nadmiernie ochraniająca może prowa-dzić do opóźnienia u dziecka dojrzałości społecznej i emocjonalnej, przez co w swoich działaniach będzie charakteryzować się biernością i egocentryzmem.

Ponadto taka postawa będzie skutkować obniżeniem się u niego odporności psychicznej i problemami z radzeniem sobie w sytuacjach trudnych. Nadopie-kuńczy rodzic, starający się nadmiernie chronić nastolatka, sprawi, że nie bę-dzie on potrafił przezwyciężyć samobę-dzielnie trudności, a co za tym ibę-dzie, osią-gnąć dojrzałości (Gwiazdowska-Stańczak, Sękowski 2018). Sytuacja może być też odwrotna. Dzieje się tak w przypadku, kiedy dziecko manipuluje emocjami rodzica, aby uzyskać od niego konkretne wsparcie emocjonalne bądź np. finan-sowe. Będzie ono udawało bezradność, słabość lub nawet chorobę, aby wyko-rzystać rodzica i wymusić jego pomoc (Poznaniak 2011). Rodzic charakteryzu-jący się postawą nadopiekuńczą próby usamodzielniania się nastolatka będzie odbierał jako zagrożenie dla tożsamości i homeostazy systemu (Kaleta 2011).

Danuta Borecka-Biernat (2006) w swoich badaniach dotyczących radzenia sobie młodzieży w sytuacjach trudnych odniosła się również do czynnika ro-dzinnego. Skupiła się tutaj na roli postaw rodzicielskich postrzeganych przez młodzież o  zróżnicowanym stopniu radzenia sobie w  sytuacjach trudnych.

Z analiz autorki wynika, iż pozytywne postawy matki i ojca wobec córek sprzy-jają wybieraniem przez nie strategii zadaniowej w  sytuacji trudnej. Rodzice wyróżniają się otwartością oraz zaangażowaniem w sprawy dziecka, przy czym zachęcają do samodzielności. Negatywne postawy, czyli odrzucanie, unikanie, chłód emocjonalny oraz rygorystyczne kary będą korelowały z  wybieraniem przez córki strategii unikowej. W  grupie chłopców otrzymano podobne wy-niki, pozytywne postrzeganie rodziców jako kochających sprzyja wybieraniu

strategii zadaniowej. Negatywny obraz rodziców, którzy stosują kary, podobnie jak w grupie dziewcząt, będzie sprzyjał wybieraniu strategii unikowej (Borecka--Biernat 2006). Postawa matki ma szczególny wpływ na powodzenie i osiągnię-cia szkolne dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Umiejętność dostoso-wywania wymagań, okazywane wsparcie i ciepło sprawia, że o wiele łatwiej jest im pokonać swoje bariery. Matka potrafi zrozumieć potrzeby i uczucia takiego dziecka, motywuje i zachęca pozytywnie do nauki. Postawa bezradności oraz nadmiernego wymagania ma niekorzystny wpływ na opanowanie umiejętno-ści szkolnych przez dzieci z  niepełnosprawnoumiejętno-ścią intelektualną (Skowroński 2014). Postawy rodzicielskie mają też znaczący wpływ na zagrożenie depresją u młodzieży. W grupie klinicznej oddziaływania rodziców mogą mieć kluczowe znaczenie dla ich terapii i szybkiego powrotu do zdrowia. Rodzice młodzieży cierpiącej na depresję charakteryzują się postawą wymagającą i niekonsekwent-ną wobec dzieci oraz ograniczają ich wolność poprzez mniejszą swobodę i ak-ceptację (Chojnacka-Szawłowska, Karnowski 2013). Nadmierne wymaganie, połączone z niekonsekwencją, może prowadzić także do uzależnienia ich od in-ternetu (Krzyżak-Szymańska 2015). Młodzież uzależniona od narkotyków po-strzega swoje matki jako nadopiekuńcze (nadmierne ochranianie przyjmuje tu wręcz układ symbiotyczny) oraz wrogie i dominujące (Sikorska, Dworak 2015).

Mechanizm postrzegania rodziny

Termin „postrzeganie” można tłumaczyć jako percepcję, czyli uświadamia-nie sobie przedmiotu, osoby, w tym przypadku własnej rodziny. Dziecko w pro-cesie dorastania, wzbogacając swoje doświadczenie życiowe, coraz dokładniej dostrzega zachowania rodziców, ich postawy i metody wychowawcze. Stanowi to podstawę dla ustosunkowywania się emocjonalnego wobec nich. Postrzega-nie rodziców przez dziecko może wiązać się z procesem identyfikacji, na który ma wpływ zarówno płeć rodzica, jak i płeć dziecka. Inaczej będą odbierać swo-je matki czy ojców dziewczynki, a inaczej chłopcy (Rembowski 1978). W ba-daniach widać tendencję, iż chłopcy ogólnie gorzej postrzegają swoje rodziny, a zwłaszcza relacje z ojcem. Odwrotnie niż dziewczęta, które wiążą ze swoją rodziną więcej pozytywnych emocji (Wiącek 2012).

Nie tylko samo zachowanie danej osoby jest ważne, ale to, jakie subiektywne znaczenie nadaje temu zachowaniu druga osoba. Dla przykładu to nastolatek na-daje własne znaczenie zachowaniu rodziców wobec niego. Młodzież po 13. roku życia posiada zdolność do klasyfikacji oraz integracji różnorodnych informacji

na temat postrzeganego rodzica. Zaczyna odróżniać motywy wewnętrzne ich zachowania. Myślenie starszych dzieci o innych osobach staje się bardziej ela-styczne, logicznie uporządkowane. Młodzież, oceniając rodziców, będzie poda-wać ustrukturyzowane i bogate charakterystyki psychologiczne dzięki abstrak-cyjnemu poziomowi funkcjonowania poznawczego. Badanie postaw i  relacji rodzinnych z perspektywy starszego dziecka jest metodą potrzebną i wartościo-wą. Rodzice oceniający samych siebie mają tendencję do pokazywania się w lep-szym świetle, przez co zniekształcają i zawyżają wyniki (Plopa 2011).

Postrzeganie rodziców przez dzieci może różnić się w zależności, czy ocenia-ją ojca lub matkę oraz od płci samego respondenta. Badania wskazuocenia-ją, że dzieci

Postrzeganie rodziców przez dzieci może różnić się w zależności, czy ocenia-ją ojca lub matkę oraz od płci samego respondenta. Badania wskazuocenia-ją, że dzieci

W dokumencie Studia Pedagogiczne (Stron 185-200)