Skutki ratingu

W dokumencie FINANSÓW, MARKETINGU I TRANSPORTU WSPÓŁCZESNE PROBLEMY (Stron 145-149)

W przypadku obniżenia ratingu Polski (a konkretnie długoterminowego zadłużenia w walucie obcej) z A- do BBB+ przez agencję Standard & Poor’s11, którego dokonano 15 stycznia 2016 r., ekonomiści głównej przyczyny upatrywali w decyzjach podjętych przez władze państwa. Zawirowania polityczne związane ze zmianą Rządu, a co za tym idzie zmianą prezesów największych państwowych spółek oraz zwiększenie świadczeń socjalnych (program „Rodzina 500+”, obietnica obniżenia wieku emerytalnego), przy jednoczesnym braku wystarczających źródeł pokrycia tychże wydatków, oceniono jako negatywnie wpływające na całokształt gospodarki. Specjaliści z agencji ratingowych stwierdzili, że zwiększenie wydatków publicznych nie jest adekwatne do planowanych wpływów, co spowoduje zwiększenie deficytu budżetowego. Duże znaczenie miał też spór wokół Trybunału Konstytucyjnego. Minister Finansów – Paweł Szałamacha w jednym z telewizyjnych wywiadów stwierdził, że ocena agencji ratingowej skupiła się nie na procesach ekonomicznych, lecz na sytuacji politycznej.

Warto zaznaczyć, że po raz pierwszy rating dla naszego kraju został obniżony.

Od 1995 r. ocena wiarygodności kredytowej stale rosła, ewentualnie pozostawała na tym samym poziomie12. Jak kształtowały się oceny ratingowe przyznawane Polsce w latach 1995-2016, zobrazowano na rysunku nr 1.

Rysunek 1 Rating Polski w latach 1995-2016

Źródło: http://www.pb.pl/4417023,19392,wywiad-z-czlowiekiem-odpowiedzialnym-za-rating-polski, 31.03.2016 r.

W nawiązaniu do rysunku nr 1 i wcześniej zaprezentowanej tabeli nr 1, można zauważyć, że spadek ratingu Polski tylko o jeden stopień, w tym przypadku miał

11 http://www.bankier.pl/wiadomosc/MF-ocenia-decyzje-S-P-o-obnizeniu-ratingu-Polski-jako-niezrozumiala-3470999.html, 31.03.2016.

12 http://www.pb.pl/4417023,19392,wywiad-z-czlowiekiem-odpowiedzialnym-za-rating-polski, 31.03.2016.

146 olbrzymie znaczenie. Z grupy należącej do kategorii A, której papiery wartościowe ocenia się jako inwestycyjne, nastąpiło przesunięcie do grupy kategorii B, którą określa się mianem spekulacyjnej, czyli mniej pewnej – bardziej ryzykownej, co jak podkreślali ekonomiści13 nie ma odzwierciedlenia w kondycji polskiej gospodarki, której perspektywy, wg nich, kształtują się obiecująco.

Profesor Krzysztof Rybiński – rektor New Economic University in Almaty w Kazachstanie w jednym z wywiadów mówi o skutkach obniżenia ratingu. Wskazuje głównie na osłabienie waluty krajowej, co przekłada się na wzrost kosztów obsługi zadłużenia wobec podmiotów zagranicznych, które jest niestety odczuwalne dla całej gospodarki państwa14. W sytuacji Polski na wzrost kosztów obsługi zadłużenia wpłynie wzrost rentowności polskich obligacji, konieczny w przypadku spadku ratingu.

Inwestorzy oczekują bowiem od podmiotów o gorszym ratingu wyższej stopy zwrotu (związanej z potencjalnie wyższym ryzykiem inwestycji). I tak też się stało.

Oprocentowanie 10-letnich obligacji skarbowych wzrosło z 3,0% do 3,2%15, co oznacza, że nasz kraj będzie musiał zapłacić większe odsetki za kapitał uzyskany dzięki sprzedaży obligacji.

Rysunek 2 Kurs euro w dniu obniżenia ratingu Polski

Źródło: http://www.bankier.pl/wiadomosc/S-P-obnizyl-rating-dla-Polski-zloty-bardzo-mocno-w-dol-7295134.html, 31.03.2016 r.

Widoczny na rysunku nr 2 wzrost kursu euro, to efekt szybkości przepływu informacji i błyskawicznej reakcji rynków finansowych na wieść o obniżeniu ratingu kredytowego Polski. Wzrost kursu euro (równoznaczny z osłabieniem złotego) o około

13 Ibidem.

14 http://wpolityce.pl/polityka/278580-prof-rybinski-agencje-ratingowe-realizuja-interesy-takich-czy-innych-grup-dziwne-ze-ktokolwiek-posluguje-sie-wciaz-tymi-rankingami-nasz-wywiad, 31.03.2016.

15http://www.forbes.pl/obnizenie-ratingu-polski-spowodowalo-wzrost-cen-obligacji,artykuly,201953,1,1.html, 31.03.2016.

147 10 gr nastąpił niemal w przeciągu godziny. Dla przeciętnego człowieka, który na co dzień nie ma do czynienia z walutami obcymi, może się to wydawać mało istotne, ale np. dla posiadacza kredytu w euro, który pożyczył 100 000 EUR są to straty rzędu 10 000 złotych16.

Istnieją też pozytywne aspekty, np. eksporterzy mogą więcej zarobić na słabnącym kursie rodzimej waluty, otrzymując zapłatę w walucie obcej i sprzedając ją do banku po wyższym niż zwykle przeliczniku. Jednak zdecydowanie bardziej odczuwalne są negatywne skutki tak gwałtownego skoku kursu.

Na rysunkach nr 3 i 4 przedstawiono jak kształtował się kurs EUR/PLN i CHF/PLN w pierwszym kwartale 2016 roku.

Rysunek 3 Kurs EUR/PLN w pierwszym kwartale 2016 roku Źródło: http://www.money.pl/pieniadze/kurs/eur,978.html, 05.04.2016.

W piątek, 16 stycznia 2016 r., euro było najdroższe od czterech lat – za jedną jednostkę waluty Wspólnoty inkasowano prawie 4,50 zł! Na szczęście nie był to wzrost długotrwały. W drugiej połowie miesiąca złoty zaczął się stopniowo umacniać, co można zauważyć na powyższym wykresie. Spadkowy trend kursu EUR/PLN oznacza, że złoty zyskuje na wartości.

16 Przy założeniu, że za 1 euro pożyczkobiorca będzie musiał zwrócić 10 gr więcej, (bo o tyle wzrósł kurs euro po opublikowaniu niekorzystnego dla Polski ratingu), przy kwocie 100 000 euro wartość zadłużenia wzrośnie o 10 000 zł.

148

Rysunek 4 Kurs CHF/PLN w pierwszym kwartale 2016 roku Źródło: http://www.money.pl/pieniadze/kurs/chf,797.html, 05.04.2016.

Rysunek nr 4 ukazuje, że nie tylko stosunek złotego do euro tak drastycznie wzrósł w połowie stycznia 2016 r.; również kurs CHF/PLN z racji słabnącego złotego znacznie się zmienił – do poziomu blisko 4,10 PLN. Tzw. frankowicze, którzy od jakiegoś czasu borykają się z rosnącym kursem franka, po raz kolejny boleśnie przekonali się o wrażliwości tej waluty na wszelkiego rodzaju czynniki.

Notowania GPW także dały do zrozumienia, że na rynku dzieje się coś niepokojącego. Piątkowe obniżenie ratingu odbyło się już po sesjach giełdowych, dlatego faktyczne spadki notowań widoczne były w poniedziałek (18.01.2016 r.).

Sytuację indeksów po niekorzystnej nocie agencji ratingowej ukazuje tabela nr 2.

Tabela 2 Notowania indeksów giełdowych na GPW w Warszawie z dnia 18.01.2016 r.

Skrócona nazwa Dzienna zmiana kursu (w proc)

Skrócona nazwa Dzienna zmiana kursu (w proc)

INVESTORMS -1,57 WIG-MEDIA -1,91

MWIG40 -2,47 WIG-PALIWA -2,77

NCINDEX -0,85 WIG-POLAND -2,89

NCINDEX30 -2,30 WIG-SPOZYW -3,45

RESPECT -3,18 WIG-SUROWC 0,14

SWIG80 -1,99 WIG-TELKOM -0,38

TBSP.INDEX -0,63 WIG-UKRAIN -2,86

WIG -2,87 WIG20 -3,21

WIG-BANKI -4,85 WIG20LEV -6,43

WIG-BUDOW -2,49 WIG20SHORT 3,23

WIG-CEE -0,99 WIG20TR -3,21

WIG-CHEMIA -1,08 WIG30 -3,11

WIG-DEWEL -1,45 WIG30TR -3,11

WIG-ENERG -2,86 WIGDIV -1,90

WIG-INFO -0,50

Źródło: opracowanie własne, na podstawie

www.gpw.pl/notowania_archiwalne?type=1&date=2016-01-18&show.x=23&show.y=10, 31.03.2016.

149 Powyższe wskazuje, że na 29 indeksów notowanych na GPW w Warszawie w pierwszy dzień roboczy po ogłoszeniu niekorzystnego dla Polski ratingu, tylko 2 z nich wykazywały dodatnią zmianę wartości kursów. Pozostałe w mniejszym lub większym stopniu odniosły spadki. Trudno w tym momencie wierzyć w zbieg okoliczności - spadki zanotowane na giełdzie są ewidentnie wywołane obniżeniem ratingu kredytowego kraju.

Kolejnym przykładem, wskazującym na wagę wpływu ocen tworzonych przez agencje ratingowe jest fakt, że fundusze emerytalne i towarzystwa ubezpieczeniowe mogą inwestować tylko w instrumenty o odpowiednio wysokim ratingu. Podobnie banki są zależne od ocen wydawanych przez agencje, np. Europejski Bank Centralny bierze pod uwagę rating, gdy banki komercyjne chcą zabezpieczyć swoją płynność papierami wartościowymi17. Wprowadzone ograniczenia uzależnione od oceny ratingowej mają zapewnić większe bezpieczeństwo powierzanych środków pieniężnych. Idea jest słuszna, pod warunkiem, że wystawiona przez agencję ratingową opinia jest rzetelna i sprawiedliwa. Podkreślenia wymaga charakter ocen ratingowych – są to opinie wydawane na podstawie prognoz i przewidywań, które nigdy nie dają 100% pewności ich sprawdzalności.

W dokumencie FINANSÓW, MARKETINGU I TRANSPORTU WSPÓŁCZESNE PROBLEMY (Stron 145-149)