Spadek cen wyczerpywalnych surowców

W dokumencie CYFRYZACJA GOSPODARKI I SPOŁECZEŃSTWA (Stron 44-47)

Zmierzając w kierunku kolejnej rewolucji przemysłowej

2. Spadek cen wyczerpywalnych surowców

Ceny odzwierciedlają relację podaży i popytu na rynku. Mechanizm samoregula-cji rynku traktowany jest jako fundament teorii ekonomii. Jeśli popyt wzrasta, a podaż nie podąża za tym wzrostem, to ceny muszą rosnąć. Wówczas wzrasta rentowność producentów i do danego sektora dopływa kapitał, który pozwala dzięki inwestycjom zwiększyć potencjał wytwórczy. W konsekwencji dochodzi do równowagi na rynku i ceny mogą powrócić do pierwotnego poziomu.

Powyższy mechanizm nie powinien mieć zastosowania do rynku wyczerpywal-nych surowców naturalwyczerpywal-nych, w tym do pierwotwyczerpywal-nych nośników energii pochodzenia organicznego: ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla kamiennego i brunatnego. Per-spektywa, że się w ogóle wyczerpią zasoby naturalne, powinna skłaniać kupujących do akceptacji wzrostu ich cen. Przecież ceny rosną, im dobro jest mniej dostępne. Je-śli nie teraz, to przynajmniej w przyszłości. Dodatkowo trzeba się liczyć ze wzrostem kosztów pozyskania tych surowców, jeśli na świecie ich wydobycie odbywa się według zasady, że tym szybciej eksploatuje się złoża, im bardziej są one dostępne. W Rosji,

któ-11 H.-J. Jakobs, Staatsfinanzen in Europa. Fuest fordert Strafanleihen für Schuldenstaaten, www.handelsblatt.

com (29.04.2016).

ra na rynku światowym jest jednym z największych dostawców ropy naftowej i gazu ziemnego, perspektywa zakończenia eksploatacji łatwo dostępnych złóż ropy jest okre-ślona na rok 204412. Powoduje to, iż w rosyjskiej polityce długookresowego rozwoju bazy surowcowej coraz więcej uwagi poświęca się opanowaniu złóż znajdujących się pod dnem Oceanu Arktycznego13. Z kolei w Arabii Saudyjskiej po raz drugi w historii przygotowywany jest plan przestawienia gospodarki na okres postnaftowy14.

Mimo jasnej perspektywy wyczerpywania się zasobów naturalnych w minionych latach ceny ropy spadły z poziomu rekordowego, który wystąpił w 2008 roku. Pro-gnozy przygotowane w pierwszej dekadzie XXI wieku, w których zakładano, że ceny ropy i innych surowców będą nadal rosły, nie są traktowane już jako wiarygodne. Na rys. 2 przedstawione są zmiany cen ropy od 1864 do 2015 roku. Zastosowano kalku-lację w cenach stałych (po uwzględnieniu wpływu inflacji), przyjmując poziom cen nominalnych z 2008 roku Należy zaznaczyć, że w cenach bieżących cena ropy była najniższa w okresie Wielkiego Kryzysu. W 1931 roku w USA za baryłkę płacono pro-ducentom 0,63 USD, tj. 0,4 centa za litr (w cenach z 2008 roku ok. 10 USD za baryłkę)15.

Rys. 2. Zmiany ceny ropy naftowej w latach 1864–2015 (USD/baryłkę, w cenach stałych z 2008 roku)

Źródło: opracowanie własne na podstawie S. Etinger, Schieferöl. Die Fracking-Blase, www.han-delsblatt.com (31.05.2013), www.static.nzz.ch (16.02.2016) oraz www.nafta.wnp.pl/notowa-nia/ceny_ropy (29.04.2016).

12 Z wypowiedzi ministra S. Donskoja dla „Rossjskoj Gaziety”, http://wyborcza.biz (17.03.2016).

13 Nadal otwarte jest pytanie, który kraj ma prawo do eksploatacji poszczególnych fragmentów dna Oce-anu Arktycznego. Zob. J. Bittner, To Whom Does The North Pole Belong?, www.zeit.de (9.04.2016).

14 W 1970 roku ówczesny król Faisal przygotował plan gospodarczy Arabii Saudyjskiej, w którym przewidywano rozwój nowych gałęzi przemysłu. W 2016 roku jego bratanek książę Mohammed bin Salman al.-Saud przedstawił nowy plan „Saudi Vision 2030”, w którym na stworzenie nowej gospo-darki przewiduje się inwestycje o wartości 2000 mld USD. Zob. C. Hecking, Dieser Mann hat eine Vision, www.zeit.de (29.04.2016).

15 Dla porównania pod koniec XIX wieku Coca-Cola była sprzedawana w USA w cenie 5 centów za szklankę.

0 20 40 60 80 100 120 140 160

1864 1930 1960 1974 1980 1998 2008 2015

USD/baryłka – ceny stałe z 2008 roku

Prawdopodobnie w przyszłości wystąpią okresy, w których ilość wydobywanej ropy naftowej przekroczy obecny poziom, tj. ok 4,1 mld ton rocznie. Przed 2014 rokiem prognozy wzrostu popytu na ropę uwzględniały fakt, iż w przyszłości, podobnie jak do 2008 roku, będą wzrastały ceny tego surowca na tyle szybko, iż trwale złamana zostanie tendencja do braku elastyczności cenowej popytu. Wówczas przyspieszone zostaną pra-ce nad zastosowaniem alternatywnych pierwotnych nośników energii, przede wszyst-kim odnawialnych źródeł energii (OZE). Załamanie się trendu wzrostu cen ropy i wielu innych surowców w 2014 roku nakazuje odmiennie spojrzeć na perspektywy zmian na rynku surowców, w tym nośników energii o pochodzeniu organicznym.

Analizując rynek wtórnych nośników energii o pochodzeniu organicznym, warto uwzględnić jeszcze jedno zjawisko. Otóż zmiany cen produktów ropopochodnych i ceny gazu ziemnego nie wykazują harmonii. Na rys. 3 ukazano zmiany wartości takiej ilości oleju opałowego lub wartości takiej ilości gazu ziemnego, których zużycie zapewnia ogrzanie standardowego domu jednorodzinnego w Niemczech. Z wykresu wynika, że w kolejnych latach zmienia się wtórny nośnik energii, którego zastosowa-nie zapewnia konsumentom pozastosowa-niesiezastosowa-nie niższych kosztów.

Rys. 3. Zmiany ceny gazu ziemnego i oleju opałowego w Niemczech w latach 2005–2016 (EUR, dane dla stycznia)

Źródło: M. Streit, Warum Öl das Erdgas um Längen schlägt, www.handelsblatt.com (29.04.2016).

Na komentarz zasługują dwa zjawiska. Po pierwsze, ceny oleju opałowego są dużo mniej stabilne niż gazu ziemnego. Wiadomo, że ceny oleju opałowego prawie natych-miast odzwierciedlają zmiany ceny ropy naftowej na rynkach surowcowych. Po dru-gie, ceny gazu ziemnego są bardziej stabilne, a amplituda między cenami najniższą i najwyższą jest znacznie mniejsza niż w przypadku oleju opałowego. Rynek dostaw gazu ziemnego (siecią rurociągów lokalnych, połączonych z gazociągami o zasięgu międzynarodowym16) mniej reaguje na zmiany ceny surowca niż rynek ropy z dwóch

500

01.05 01.06 01.07 01.08 01.09 01.11 01.12 01.13 01.14 01.15 01.16 1000

1500 2000

Gaz ziemny ( 20 000 kWh) Olej opałowy (2000 l)

16 W Niemczech 36% zużywanego gazu ziemnego pochodzi z Rosji, 30% z Norwegii i 22% Holandii.

M. Streit, dz. cyt.

podstawowych powodów. Na rynkach surowcowych ceny gazu są indeksowane wo-bec zmian ceny ropy, ale ten proces odbywa się z odroczeniem, gdyż uwzględniane są zmiany na rynku obserwowane w dwóch minionych kwartałach. Ponadto, w cenie dostawy gazu do domu jednorodzinnego jedynie ok. 50% ceny odzwierciedla wartość surowca, 21% ceny służy pokryciu kosztów infrastruktury, a resztę ceny (ponad 24%) stanowią różnorodne opłaty i podatki.

Ceny gazu ziemnego na rynkach światowych ulegają podobnym zmianom jak ceny ropy naftowej, co jest widoczne w dłuższym okresie niż 1-2 lata. Cena detaliczna gazu ziemnego może się jednak utrzymywać w przyszłości na relatywnie wyższym poziomie niż oleju opałowego, gdyż dla gospodarstwa domowego użytkowanie gazu jako nośnika energii wykorzystywanej do ogrzewania w sezonie zimowym jest wy-jątkowo komfortowe i oceniane jako relatywnie bardziej przyjazne środowisku natu-ralnemu niż korzystanie z oleju opałowego.

Występowanie systemów grzewczych, które wykorzystują olej opałowy oraz gaz ziemny może być w przyszłości oceniane coraz bardziej negatywnie, jeśli coraz po-wszechniej będą instalowane systemy grzewcze wykorzystujące energię z OZE. Ten-dencji do ograniczania zużycia wtórnych nośników energii uzyskiwanych z surowców pochodzenia organicznego w gospodarstwach domowych może nie powstrzymać w przyszłości nawet zjawisko utrzymywania się na relatywnie stabilnym poziomie cen ropy naftowej i produktów pochodnych oraz gazu, a nawet spadku tych cen.

W dokumencie CYFRYZACJA GOSPODARKI I SPOŁECZEŃSTWA (Stron 44-47)