Tereny poboru i charakterystyka prób wody naturalnej

W dokumencie Promieniotwórczość naturalna wód źródlanych uzdrowisk południowej Polski (Stron 138-148)

10. Poszukiwanie uproszczonej metody radiochemicznej pomiaru izotopów U

11.4. Tereny poboru i charakterystyka prób wody naturalnej

Badania własne prowadzono na terenie uzdrowisk leżących w polskiej czę-ści Sudetów i na bloku przedsudeckim oraz na obszarze uzdrowisk Karpat Zew-nętrznych w latach 1998—2007. Tereny te zostały wybrane do badań ze wzglę-du na wzglę-dużą liczbę dostępnych ujęć wód mineralnych, w tym wód uznanych za lecznicze oraz lecznicze radonowe (Rozporządzenie Rady Ministrów 2006) lub

136 Badania prowadzone w latach 1998—2007

potencjalnie lecznicze. Wody dostępne są dla ogółu mieszkańców i turystów, a także zalecane pacjentom przez personel medyczny sanatoriów do picia. Ce-lem badań było wskazanie metod pomiarowych koniecznych do uzyskania całokształtu informacji dotyczącej zawartości pierwiastków promieniotwór-czych w tych wodach oraz próba oszacowania rocznych dawek efektywnych pochodzących od spożycia tych wód przez ludność. Wyniki takich badań winny w przyszłości pomóc w ocenie użyteczności dostępnych źródeł wód podziem-nych oraz zweryfikować dotychczasowe uznanie danej wody zawierającej składniki swoiste za leczniczą bądź nie.

Wody pobrano z terenu dwudziestu dziewięciu uzdrowisk leżących na tere-nach południowej Polski, w tym dwudziestu czterech z obszaru Sudetów i bloku przedsudeckiego oraz pięciu z obszaru Karpat Zewnętrznych. Na obszarze Su-detów teren poboru prób obejmuje trzy wyodrębnione regiony: centralną i za-chodnią część ziemi kłodzkiej, teren wzdłuż północno-wschodniego obrzeża niecki śródsudeckiej oraz krystalinik karkonosko-izerski (Góry Izerskie i Karko-nosze). Wody występujące na tych obszarach to głównie szczawy, w tym nie-które lecznicze radonowe i wody termalne.

Na obszarze ziemi kłodzkiej pobór prób wykonywany był w następujących uzdrowiskach:

Zespół Uzdrowisk Kłodzkich:

1) Kudowa-Zdrój, 2) Jeleniów, 3) Duszniki-Zdrój, 4) Polanica-Zdrój.

Zespół Uzdrowisk Lądek — Długopole:

5) Lądek-Zdrój, 6) Długopole-Zdrój.

Oprócz uzdrowisk, badaniami objęto następujące miejscowości ziemi kłodzkiej:

7) Szczawina, 8) Bobrowniki Stare, 9) Gorzanów,

gdyż wody z Gorzanowa i Bobrownik Starych uznane były okresowo za lecznicze.

Ponadto w innych miejscowościach tej okolicy do badań dodatkowo wybrano wystę-pujące ujęcia wód podziemnych, w tym wody potencjalnie lecznicze radonowe:

10) Złoty Stok, 11) Kletno, 12) Romanowo, 13) Walim, 14) Kamienica.

11. Teren objęty badaniami własnymi 137

Uzdrowiska położone na drugim z wymienionych obszarów geologicznych, wzdłuż północno-wschodniego obrzeża niecki śródsudeckiej, których wody ba-dano, to:

15) Szczawno-Zdrój.

16) Jedlina-Zdrój.

Na terenie krystaliniku karkonosko-izerskiego badaniami objęto:

Zespół Uzdrowisk Świeradów — Czerniawa:

17) Świeradów-Zdrój, 18) Czerniawa-Zdrój, uzdrowisko

19) Cieplice Śląskie-Zdrój, a także miejscowości:

20) Sosnówka, 21) Kowary, 22) Wojcieszów, 23) Szklarska Poręba.

W bloku przedsudeckim podziemne wody lecznicze pobrane zostały z uzdrowiska

24) Przerzeczyn Zdrój.

Na terenie Karpat Zewnętrznych występują głównie wody typu szczawy HCO3-Ca-Mg. Pobór prób nastąpił tu na obszarze pasa uzdrowisk krynicko-po-pradzkich:

Zespół Uzdrowisk Krynica — Żegiestów:

1) Krynica-Zdrój, oraz

2) Muszyna, 3) Złockie, 4) Szczawnik, 5) Powroźnik.

Wodę podziemną pobierano wprost ze źródła lub odwiertu, dzięki uprzejmo-ści dyrektorów i pracowników wymienionych placówek. W kilku miejscowo-ściach uzdrowiskowych pobrana została również woda wodociągowa. Jest to najczęściej woda powierzchniowa, w której nie należy spodziewać się podwyż-szonych wartości pierwiastków promieniotwórczych, jednak z uwagi na specy-ficzną budowę geologiczną badanych terenów wody te również zostały przeba-dane. Ponadto w niektórych uzdrowiskach zdarza się, że do sieci wodociągowej doprowadzana jest czasowo lub na stałe woda podziemna.

Charakterystykę poszczególnych wód prezentują tabele 22 i 23.

138 Badania prowadzone w latach 1998—2007

11. Teren objęty badaniami własnymi 139

Tabela22.CharakterystykabadanychźródełwódpodziemnychwSudetachisposóbichwykorzystania Lp.Uzdrowisko/ miastoNazwa ujęcia/wypływuTypwodyWykorzystanieujęcia 12345 1.Kudowa- -ZdrójK-200 nr2Moniuszko nr3NowyMarchlew- ski Śniadecki ZdrójGórny szczawaHCO3-Na-Ca,Fe szczawaHCO3-Na-Ca,Fe szczawaHCO3-Ca-Na,Rn szczawaHCO3-Na-Ca,Fe szczawaHCO3-Na-Ca,Fe

odwiert,kuracjapitnaikąpielowa odwiert,pijalnia odwiert,pijalnia,kuracjapitnaikąpielowa odwiert,pijalnia,kuracjapitnaikąpielowa studnia,kąpielemineralneobecnieniewykorzystywane 2.JeleniówJ-150 Sarenka nr2 nr5 nr6 nr7

szczawaHCO3-Na-Ca,Rn woda woda woda woda woda

odwiert,wcześniejbutelkowane,obecniezamknięte(wysoki poziomarsenu) studnia,obecnieniewykorzystywane studnia,obecnieniewykorzystywane studnia,obecnieniewykorzystywane studnia,konfekcjonowane„Staropolanka”5l studnia,obecnieniewykorzystywane 3.Duszniki- -ZdrójJanKazimierz B1 B2(Agata) B3(Jacek) B4 PieniawaChopina nr39 ZimnyZdrój

szczawaHCO3-Ca-Na szczawaHCO3-Ca-Na-Mg,Si,Fe szczawaHCO3-Ca-Na-Mg,Fe szczawaHCO3-Ca-Mg,H2S,Fe,Rn szczawaHCO3-Ca-Na-Mg,Fe szczawaHCO3-Ca-(Na),Fe szczawaHCO3-Ca-Na szczawaHCO3-Ca-Mg,Fe

odwiert,pijalnia,kuracjapitnaikąpielowa odwiert,obecnieniewykorzystywane,zamknięte odwiert,obecnieniewykorzystywane,zamknięte odwiert,pitnaogólnodostępnadlaludności odwiert,obecnieniewykorzystywane,zamknięte odwiert,pijalnia,kuracjapitnaikąpielowa odwiert,użytkowa,pitnasanatoriumkolejowe odwiert,obecnieniewykorzystywaneprzelewdorzeki 4.Polanica- -ZdrójP-300 JózefStary PieniawaJózefaI PieniawaJózefaII WielkaPieniawa

szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca odwiert,butelkowana„Staropolanka2000” odwiert,obecniezamknięte odwiert,butelkowana„Staropolanka”,pijalnia odwiert,butelkowana„Staropolanka” odwiert,butelkowana5l,pijalnia

140 Badania prowadzone w latach 1998—2007

cd.tab.22 12345 5.Lądek- -ZdrójChrobry Dąbrówka Jerzy L-2(Zdzisław) Skłodowska-Curie Wojciech

wodatermalnaRn,F,H2S wodatermalnaRn,F,H2S wodatermalnaRn,F,H2S wodatermalnaRn,F,H2S wodatermalnaRn,F,H2S wodatermalnaRn,F,H2S

studnia,kąpiele,pitnedostępnewparku studnia,kąpiele,pitnedostępnewparku źródło,kąpiele odwiert,kąpiele źródło,pijalnia,kąpiele źródło,pijalnia,kąpiele 6.Długopole- -ZdrójEmilia Renata Kazimierz

szczawaHCO3-Ca-Mg,Fe,Rn szczawaHCO3-Ca-Mg,Fe,Rn szczawaHCO3-Ca-Mg,Fe,Rn

wypływujętywsztolni,pijalnia wypływujętywsztolni,pijalnia wypływujętywsztolni,pijalnia 7.SzczawinaStudzienneszczawaHCO3-Ca-Mg,Fe,Rnodwiert,butelkowana„Długopolanka” 8.Bobrowniki StareMariaszczawaHCO3-Ca-Mgźródło,obecnieniewykorzystywane 9.Gorzanównr5 nr6 nr7M nr1(ZłotaKaczka) nr2 nr4a nr4b nr4

szczawaHCO3-Ca-(Na) szczawaHCO3-Ca-(Na) szczawaHCO3-Ca-(Na) szczawaHCO3-Ca-(Na) szczawaHCO3-Ca-(Na) szczawaHCO3-Ca-(Na) szczawaHCO3-Ca-(Na) szczawaHCO3-Ca-(Na)

odwiert,obecnieniewykorzystywane odwiert,obecnieniewykorzystywane odwiert,butelkowane odwiert,butelkowane odwiert,obecnieniewykorzystywane odwiert,obecnieniewykorzystywane odwiert,obecnieniewykorzystywane odwiert,obecnieniewykorzystywane 10.ZłotyStokstudnia(las) źródło(leśniczówka) Sztolnia

b.d. b.d. b.d.

studnia,obecnieniewykorzystywane źródło,wodaużytkowadladwóchbudynków wypływzesztolni,obecnieniewykorzystywane 11.KletnoŹródłoMariannywodaHCO3-Ca-Mgodwiert,ogólnodostępne,turyściimieszkańcy 12.RomanowoŹródłoRomanowskiewodaHCO3-Ca-Mgźródło,obecnieniewykorzystywane 13.WalimźródłoBarbórkab.d.butelkowana„Barbórka”

11. Teren objęty badaniami własnymi 141

14.KamienicasztolniaŚnieżnik K1+K2 SO-3 K6 K6a K15

(HCO3)-(SO4)-Ca-(Mg)-(Na) (HCO3)-(SO4)-Ca-(Mg)-(Na) (HCO3)-(SO4)-Ca-(Mg)-(Na) (HCO3)-(SO4)-Ca-(Mg)-(Na) (HCO3)-(SO4)-Ca-(Mg)-(Na) (HCO3)-(SO4)-Ca-(Mg)-(Na)

wypływzesztolni,obecnieniewykorzystywany źródło,obecnieniewykorzystywane odwiertbadawczy,obecnieniewykorzystywany źródło,obecnieniewykorzystywane źródło,obecnieniewykorzystywane źródło,obecnieniewykorzystywane 15.Szczawno- -ZdrójMarta Młynarz Dąbrówka Mieszko Mieszko-14 nr14

szczawaHCO3-Na-Ca,Rn szczawaHCO3-Na-Ca szczawaHCO3-Na-Ca szczawaHCO3-Na-Ca szczawaHCO3-Na-Ca woda

źródło,pijalnia źródło,pijalnia źródło,pijalnia,butelkowana„Anna” źródło,pijalnia,butelkowana„Anna” źródło,dodawanadobutelki„Anna” odwiert,nieeksploatowany 16.Jedlina- -ZdrójJ-300 nazakręcie1 nazakręcie2

szczawaHCO3-Mg-Ca woda woda

odwiert,przygotowanedobalneologii źródło,ogólnodostępne źródło,ogólnodostępne 17.Świeradów- -ZdrójGórne-I Górne-II GórneZbiorczeIII 1A 2P SanctaMaria 4P MCS-1 MCS-2 MCS-3 MCS-4 MCS-5 MCS-6 MCS-7 MCSZbiorcze

szczawaHCO3-Mg-Ca szczawaHCO3-Mg-Ca szczawaHCO3-Mg-Ca szczawaHCO3-Mg-Ca szczawaHCO3-Mg-Ca woda woda woda woda woda woda woda woda woda woda

studnia,mieszanezGórneIIdoGórnegoZbiorczego studnia,mieszanezGórneIdoGórnegoZbiorczego studnia,pijalnia odwiert,pijalnia odwiert,pijalnia,obecnienieeksploatowane studnia,wodaużytkowadladwóchbudynkówmieszkalnych odwiert,baza,domycia,niestosowanadopicia studnia,inhalacja,kuracjakąpielowa studnia,inhalacja,kuracjakąpielowa studnia,inhalacja,kuracjakąpielowa studnia,inhalacja,kuracjakąpielowa studnia,inhalacja,kuracjakąpielowa studnia,inhalacja,kuracjakąpielowa odwiert,inhalacja,kuracjakąpielowa zbiornik,inhalacja,kuracjakąpielowa

142 Badania prowadzone w latach 1998—2007

cd.tab.22 12345 18.Czerniawa- -Zdrójnr1 nr4 P-1 P-2 GT-1

woda szczawaHCO3-Mg-Ca szczawaHCO3-Mg-Ca szczawaHCO3-Mg-Ca szczawaHCO3-Mg-Ca

odwiert,pijalnia odwiert,pijalnia odwiert,nieeksploatowane odwiert,nieeksploatowane odwiert,nieeksploatowane 19.Cieplice Śląskie- -Zdrój

nr1Marysieńka nr2Sobieski nr3Antoni-Wacław nr4Nowe nr5Basenowe Damskie nr6Basenowe Męskie C-2 termalnaHCO3-SO4-Cl-Na-Ca termalnaHCO3-SO4-Cl-Na-Ca,Rn termalnaHCO3-SO4-Cl-Na-Ca termalnaHCO3-SO4-Cl-Na-Ca termalnaHCO3-SO4-Cl-Na-Ca termalnaHCO3-SO4-Cl-Na-Ca termalnaHCO3-SO4-Cl-Na-Ca

studnia,obecnieniewykorzystywana,zamknięte studnia,obecnieniewykorzystywana,zamknięte studnia,obecnieniewykorzystywana,zamknięte studnia,obecnieniewykorzystywana,zamknięte źródło,obecnieniewykorzystywane,zamknięte źródło,obecnieniewykorzystywane,zamknięte odwiert,pijalnia,kąpieletermalne 20.SosnówkaDobre MagdalenySO4-(HCO3)-(Ca)-(Mg)-(Na) SO4-(HCO3)-(Ca)-(Mg)-(Na)źródło,kołokaplicyogólnodostępnadlamieszkańców źródło,wodaużytkowadlaośrodkawczasowego 21.Kowarynr26 nr33 nr50 Jola

SO4-HCO3-Ca-Na-(Mg) SO4-HCO3-Ca-Na-(Mg) SO4-HCO3-Ca-Na-(Mg) SO4-HCO3-Ca-Na-(Mg)

źródłowodypitnej,ogólnodostępne źródło,obecnieniewykorzystywane(wogrodzie) źródło,wodagospodarczawjednymgospodarstwiedomo- wym źródłowodypitnej,ogólnodostępne 22.WojcieszówźródłoMiłek źródłoZamekb.d. b.d.źródło,butelkowana„Wojcieszowianka” źródło,obecnieniewykorzystywane 23.Szklarska Porębanr1 nr5

woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana

11. Teren objęty badaniami własnymi 143

nr6 nr6a nr7 nr12 nr18a nr18b nr19 nr600

woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na) woda(SO4)-(HCO3)-(Cl)-(NO3)- (Ca)-(Mg)-(Na)

studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana studnia,obecnieniewykorzystywana 24.Przerzeczyn- -Zdrójnr2 nr8 nr9 nr10 nr11 nr13 nr15

woda woda woda woda woda woda woda

odwiert,kąpielewannawsanatorium odwiert,kąpielewannawsanatorium odwiert,kąpielewannawsanatorium odwiert,wodapitnaogólnodostępna,kuracjakąpielowa odwiert,wodaużytkowa(wodociągowa) odwiert,wodaużytkowa(wodociągowa) odwiert,wodaużytkowa(wodociągowa) b.d.brakdanych.

144 Badania prowadzone w latach 1998—2007

Tabela23.CharakterystykabadanychźródełwódpodziemnychwKarpatachisposóbichwykorzystania Lp.Uzdrowisko/ miastoNazwa ujęcia/wypływuTypwodyWykorzystaniewody 1.Krynica- -ZdrójJanA JanB JanC Józef nr1 nr3 nr5Tadeusz nr6 nr7 nr8 nr9 nr10 nr14(Mieczysław) nr18 Słoneczne16a Słoneczne16b Słotwinka ZdrójGłówny ZuberI ZuberII ZuberIII ZuberIV

szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca,CO2 szczawaHCO3-Ca-Mg szczawaHCO3-Ca-Mg,CO2,Fe szczawaHCO3-Ca,CO2,Fe,Mn szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Ca-Mg szczawaHCO3-Ca,Mn szczawaHCO3-Ca-Na,CO2,Fe szczawaHCO3-Mg-Ca,CO2,Fe szczawaHCO3-Ca-Mg,CO2 szczawaHCO3-Ca-Mg,CO2,Fe szczawaHCO3-Ca-Fe szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Mg-Na-Ca, CO2,Fe szczawaHCO3-Ca,CO2,Mn szczawaHCO3-Na,CO2,Br,I,B szczawaHCO3-Na-Mg,CO2,B szczawaHCO3-Na,CO2,Br,I,B szczawaHCO3-Na,CO2,Br,I butelkowana,konfekcjonowanakarton5l,kuracjapitna PijalniaJana butelkowana,konfekcjonowanakarton5l,kuracjapitna PijalniaJana butelkowana,konfekcjonowanakarton5l,kuracjapitna PijalniaJana kuracjapitnaPijalniaJana,PijalniaGłówna kąpielemineralne,obecnienieeksploatowane kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłościdorozlewnictwa kuracjapitna,PijalniaGłówna kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłościdorozlewnictwa kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłościdorozlewnictwa kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłościdorozlewnictwa kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłościdorozlewnictwa kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłościdorozlewnictwa kuracjapitna,kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłoścido rozlewnictwa kąpielemineralne,przeznaczonewprzyszłościdorozlewnictwa źródłoogólnodostępne źródłoogólnodostępne kuracjapitna,PijalniaGłówna,kąpielemineralne,butelkowana, konfekcjonowanakarton5l butelkowana„Kryniczanka”,kuracjapitnaPijalniaGłówna, kąpielemineralne kuracjapitna,konfekcjonowanakarton5l kuracjapitnaPijalniaGłówna butelkowanawodalecznicza„Zuber” butelkowanawodalecznicza„Zuber”

11. Teren objęty badaniami własnymi 145

2.MuszynaP-1 P-2 Łukasz Antoni Anna Grunwald Milusia Józef Stanisław

kwasowęglowaHCO3-Ca-Mg szczawaHCO3-Mg-Ca kwasowęglowaHCO3-Ca szczawaHCO3-Mg,B szczawaHCO3-Ca-Mg-Na,Fe szczawaHCO3-Mg-Na-Ca szczawaHCO3-Ca-Mg szczawaHCO3-Ca-Mg szczawaHCO3-Ca

butelkowana„Muszynianka” butelkowana„Muszynianka” butelkowana„Muszynianka” butelkowana„Muszynianka” kuracjapitna,pijalnia kuracjapitna,pijalnia butelkowana,woda„Milusia” butelkowana,woda„Muszyna-Cechini”,pijalniaogólnodo- stępna butelkowana,woda„Muszyna-Cechini”,pijalniaogólnodo- stępna 3.ZłockieZłockie2 Złockie3 Złockie6 Złockie8 SL-2

szczawaHCO3-Mg-Ca-Na,Fe szczawaHCO3-Ca szczawaHCO3-Mg-Na,Fe,B szczawaHCO3-Ca-Mg szczawaHCO3-Ca

pijalniawDW„Metalowiec” pijalniawDW„Metalowiec” obecnieniewykorzystywana,potencjaniedobutelkowania butelkowana„MuszynaZdrój” butelkowana„MuszynaZdrój” 4.SzczawnikSL-3 źródło„ZaCerkwią”szczawaHCO3-Ca-Na-Mg szczawaHCO3-Na-Ca-Mgbutelkowana„MuszynaZdrój” ogólnodostępnadlaludności 5.PowroźnikP-I G-1szczawaHCO3-Ca-Mg,Fe szczawaHCO3-Cabutelkowana„Galicjanka” butelkowana„Galicjanka”

10 — Promieniotwórczość...

W dokumencie Promieniotwórczość naturalna wód źródlanych uzdrowisk południowej Polski (Stron 138-148)