CZĘŚĆ I. PRZEMOC WOBEC DZIECKA W RODZINIE CECHY ZJAWISKA ORAZ STANDARDY I PROBLEMY JEGO OGRANICZANIA5.2. Obszary i poziomy działań

5.4. Tworzenie systemu lokalnego w praktyce

Tworzenie lokalnego systemu ochrony dzieci przed krzywdzeniem w praktyce społecznej można ująć jako zbiór określonych aktywności, które układać powinny się w logiczny ciąg działań.

RYC. 7. MODELTWORZENIA/MODERNIZACJILOKALNEGOSYSTEMUOCHRONYDZIECIPRZEDPRZEMOCĄIZANIEDBYWANIEM.

6. Z

Współczesnym standardem działań w lokalnych systemach ochrony dzieci przed krzywdze-niem (czy ogólniej – w działaniach wobec przemocy domowej) jest współdziałanie instytucji i służb w ramach zespołów wielodyscyplinarnych (interdyscyplinarnych). Zjawisko krzyw-dzenia dzieci jest tak złożone i wielowymiarowe, iż jego ograniczanie i przeciwdziałanie mu wymaga zaangażowania wielu dyscyplin i wielu różnych profesjonalistów27.

27 Szerzej na ten temat w E. Jarosz, Ochrona dzieci przed krzywdzeniem..., op.cit.

ŹRÓDŁO: OPRACOWANIEWŁASNE.

Sektory i podmioty działań oraz ich role

Diagnoza charakteru społeczności lokalnej

Określenie potrzeb i możliwości działań

Analiza potrzeb profesjonalizacji zasobów

Obraz lokalnych zasobów i potrzeb

Topografia zasobów instytucji i placówek

Diagnoza lokalnych czynników ryzyka i czynników chroniących

Ewaluacja działań i monitoring zjawiska Lokalny obraz epidemiologiczny

Analiza działających instytucji i organizacji oraz ich możliwości Koordynator/Zespół interdyscyplinarny

Strategia zintegrowania działania wielosektorowego na różnych poziomach społecznych i poziomach ryzyka

CZĘŚĆ I. PR ZEMOC W OBEC D ZIECKA W R OD ZINIE CECHY ZJ AWISKA ORAZ S TAND ARD Y I PR OBLEMY JEGO OGRANICZANIA

RYC. 8.PODMIOTYIELEMENTYLOKALNYCHIINDYWIDUALNYCHDZIAŁAŃWIELOSEKTOROWYCH.

Współdziałanie i integracja aktywności sektorów powinna być realizowana na poziomie dzia-łań indywidualnych, tj. wobec określonej rodziny, ale także na poziomie dziadzia-łań lokalnych.

Zrealizowanie wielosektorowego podejścia wymaga zaistnienia określonych warunków.

Jednym z podstawowych zadań jest to, aby wszyscy uczestnicy współpracy podzielali wizję wspólnej aktywności i zjawiska przemocy, wobec którego działania mają być podejmo-wane, oraz świadomość potrzeby podejmowania działań międzysektorowych i korzyści, ja-kie taja-kie działania powodują. Każdy z podmiotów powinien rozumieć swoją rolę i rolę, jaką każdy z podmiotów systemu odgrywa w działaniach i interwencjach. Wzajemne uznanie ról i odpowiedzialności, szacunek dla kompetencji i działań innych podmiotów, wzajemne pozytywne nastawienie są fundamentem rzeczywistego funkcjonowania zintegrowanego podejścia wielosektorowego.

ŹRÓDŁO: OPRACOWANIEWŁASNE.

Sektor społeczny

Inne podmioty Sektor

zdrowotny

Sektor prawny

Sektor edukacji

Sektor polityczny

i władze lokalne Organizacje

pozarządowe i stowarzyszenia Sektor

mass mediów Społeczność wyznaniowa

i jej instytucje Działania

wielosektorowe

Korzyści współdziałania wielosektorowego:

szybsze i bardziej proaktywne w naturze podejmowanie działań wobec przypadków;

szybszy dostęp rodziny do różnych usług;

redukcja sytuacji separacji dziecka od rodziny;

większa ciągłość opieki nad rodziną;

bardziej holistyczne podejście w tym względzie;

zmniejszenie się poziomu lęków i innych psychologicznych barier u profesjonalistów;

zmniejszenie kosztów ekonomicznych pomocy.

ZEMOC W OBEC D ZIECKA W R OD ZINIE CECHY ZJ AWISKA ORAZ S TAND ARD Y I PR OBLEMY JEGO OGRANICZANIA

Eksperci zwracają uwagę na to, iż rozwojowi międzysektorowego podejścia wobec proble-mu krzywdzenia w danym systemie państwowym sprzyja opracowanie narodowego planu i koordynowanie wielosektorowych działań na różnych poziomach. Wdrażane programy prewencyjne powinny odzwierciedlać szeroką perspektywę różnych dyscyplin i sfer życia, takich jak: zdrowie publiczne, psychologia, psychiatria, kryminologia, praca socjalna, medy-cyna, edukacja, socjologia i inne prowadzone i monitorowane mają być przez centralne, a na poziomie środowiskowym – regionalne i lokalne, agencje rządowe, dysponujące odpowied-nimi specjalistami. Podstawowym założeniem zintegrowanego podejścia wielosektorowego jest bowiem decentralizacja działań.

Kolejnym założeniem współdziałania wielosektorowego jest racjonalna ewaluacja dzia-łań, oparta na naukowych podstawach metodologicznych, w której krytyczną rolę odgrywają właściwie dobrane wskaźniki.

W literaturze przedmiotu wskazuje się na pięć poziomów współdziałania między-sektorowego28:

komunikacja – jest tym poziomem współdziałania, kiedy mamy do czynienia z sy-tuacją, gdy profesjonaliści reprezentujący różne agencje rozmawiają ze sobą i wy-mieniają informacje;

kooperacja – oznacza poziom okazjonalnego wspólnego działania przez różne agencje;

koordynacja – jest poziomem o wyższej formalizacji, czyli ustanowieniu wspólne-go działania agencji, ale bez żadnych sankcji w przypadku jewspólne-go niezastosowania;

koalicja – charakteryzuje się istnieniem wspólnych struktur lokalnych agencji z wyrzeczeniem się pewnej autonomii;

integracja – najwyższy z zaproponowanych poziomów poziom współpracy, ozna-cza właściwie połączenie się agend i podmiotów w nową tożsamościowo jakość podmiotową – nową strukturę.

28 J. Horwath, T. Morison, Współpraca, integracja i zmiana w zakresie usług pomocowych dla dzieci – naj-ważniejsze ustalenia, Dziecko Krzywdzone 2008, nr 2 (23).

Cele współdziałania międzysektorowego:

zapewnienie działań profi laktycznych wobec całej populacji dzieci i ich rodzin oraz działań prewencyjnych wobec grup podwyższonego ryzyka;

zapewnienie działań interwencyjnych oraz opieki dzieciom i rodzinom, w których problem krzywdzenia już występu-je;

rozpoznanie lokalnie występujących czynników ryzyka oraz czynników chroniących i modulowanie ich zgodnie z kom-petencjami każdego z sektorów;

rozwijanie każdego sektora przez interdyscyplinarne szkolenia i treningi służb interwencyjnych w zakresie różnych kwestii, dotyczących istoty samego problemu oraz odpowiednich działań, jakie powinny być wobec niego podejmo-wane na różnych poziomach społecznych, a także przez szkolenia w zakresie skutecznego urzeczywistniania współ-pracy międzysektorowej;

rozwijanie zaangażowania każdego sektora w badania nad zjawiskiem pogłębiające jego rozumienie oraz gromadzenie informacji na temat stosowanych rozwiązań i ich skuteczności;

monitorowanie i ewaluacja działań oraz efektywności każdego sektora indywidualnie.

CZĘŚĆ I. PR ZEMOC W OBEC D ZIECKA W R OD ZINIE CECHY ZJ AWISKA ORAZ S TAND ARD Y I PR OBLEMY JEGO OGRANICZANIA

RYC. 9.POZIOMYWSPÓŁDZIAŁANIAMIĘDZYSEKTOROWEGO.

Na niższych poziomach następuje mniej lub bardziej uregulowana wymiana informacji pomiędzy agencjami i profesjonalistami oraz konsultacje między nimi. Na wyższych po-ziomach współdziałania, charakteryzujących się już koordynacją działań, występować za-czynają międzyagencyjne struktury. Spotykane są różne ich postacie od tzw. interdy-scyplinarnych zespołów interwencyjnych lub rad ochrony dzieci, przez funkcjonowanie i przepływ pomiędzy podmiotami interwencji ujednoliconej dokumentacji opartej na standaryzowanych formularzach i protokołach, po funkcjonowanie specjalnych centrów pomocy dzieciom i ich rodzinom, w których występuje kolokacja wszystkich potrzeb-nych służb i profesjonalistów.

W Polsce tradycja pracy zespołów wielodyscyplinarnych (nazywanych interdyscyplinar-nymi) nie jest zbyt długa i bogata. Na początku były to działania oddolne i nieuregulowane prawnie. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z 2005 r. nie zalecała tworzenia takich zespołów, a jedynie zalecała tworzenie gminnych systemów przeciwdziałania zjawisku (Dz.U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493), nie wymieniał ich też Krajowy Program Przeciwdzia-łania Przemocy w Rodzinie przyjęty w 2006 r. Ustawa z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmia-nie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzizmia-nie oraz zmia-niektórych innych ustaw (Dz.U.

Nr 125, poz. 842) w art. 62 § 4 wśród zadań własnych gminy wymienia w szczególności tworzenie gminnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w tym tworzenie zespołów interdyscyplinarnych. W skład zespołu interdyscyplinarnego wchodzą przed-stawiciele: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia, organizacji pozarządowych, kuratorzy sądowi; mogą także do niego wejść: prokuratorzy oraz przedstawiciele innych niż wymienione podmiotów, działających na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Ustawa nowelizująca z 10 czerwca 2010 r. określa też zadania zespołów interdyscyplinar-nych i tworzointerdyscyplinar-nych przez nie grup roboczych do pracy z indywidualnymi przypadkami ro-dzin z problemem przemocy.

ŹRÓDŁO: OPRACOWANIEWŁASNE.

Integracja

Koalicja

Kooperacja

Komunikacja Koordynacja

ZEMOC W OBEC D ZIECKA W R OD ZINIE CECHY ZJ AWISKA ORAZ S TAND ARD Y I PR OBLEMY JEGO OGRANICZANIA

Międzysektorowe (interdyscyplinarne) współdziałanie wymaga spójności wymiaru struk-turalnego, ilozo icznego, kulturowego oraz inansowego oraz innych warunków. Uwzględ-niając te czynniki, które wymieniane są przez literaturę tematu, można wyeksponować kilka wskazań w zakresie poprawy jakości współdziałania interdyscyplinarnego:

odczuwanie potrzeby współpracy międzyresortowej i świadomość jej korzyści;

wzajemne zaufanie, które ułatwia dzielenie się informacjami, spostrzeżeniami i posiada-ną wiedzą;

porozumienie co do realizowanych wartości i celów – wszystkie uczestniczące strony po-winny mieć silne przekonanie na temat wartości działań zintegrowanych i współpracy oraz zasadniczych wartości i celów, jakie przyświecają tej współpracy;

wspólny język, pomagający przekroczyć bariery wynikające z odrębności terminologii, żargonu i języka różnych profesji i instytucji;

okazywanie szacunku dla wiedzy i doświadczenia innych uczestników, które stanowi pod-stawę wzajemnego zrozumienia i wspólnego działania;

wiara w pozytywne intencje innych uczestników, wiara w to, że każdy z uczestników jest praw-dziwie zainteresowany współpracą i wspólnym działaniem dla dobra dziecka i rodziny;

wzajemne rozpoznanie sił, potrzeb i ograniczeń wszystkich uczestników, które poma-ga skapitalizować siły oraz uświadomić sobie ograniczenia całego zespołu, a także lepiej zrozumieć posiadane możliwości;

rozwiązywanie kon liktów, które są nieuchronną rzeczywistością pracy wszelkich zespołów;

wspólne podejmowanie decyzji i ryzyka oparte na poczuciu odpowiedzialności każdego z uczestników;

zapewnienie psychoterapeutycznego zaplecza specjalistom – uczestnikom interdyscypli-narnych działań.

Zadania zespołu interdyscyplinarnego:

realizacja działań określonych w gminnym programie przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofi ar przemocy w rodzinie,

integrowanie oraz koordynowanie działań podmiotów i specjalistów w zakresie przeciwdziałania przemo-cy w rodzinie, w szczególności przez:

– diagnozowanie problemu przemocy w rodzinie,

– podejmowanie działań w środowisku zagrożonym przemocą w rodzinie mających na celu przeciwdziałanie temu zjawisku,

– inicjowanie interwencji w środowisku dotkniętym przemocą w rodzinie,

– rozpowszechnianie informacji o instytucjach, osobach i możliwościach udzielenia pomocy w środowi-sku lokalnym,

– inicjowanie działań w stosunku do osób stosujących przemoc w rodzinie.

Zadania grup roboczych:

opracowywanie i realizacja planu pomocy w indywidualnych przypadkach wystąpienia przemocy w rodzinie,

monitorowanie sytuacji rodzin, w których dochodzi do przemocy oraz rodzin zagrożonych wystąpieniem przemocy,

dokumentowanie działań podejmowanych wobec rodzin, w których dochodzi do przemocy oraz efektów tych działań.

CZĘŚĆ I. PR ZEMOC W OBEC D ZIECKA W R OD ZINIE CECHY ZJ AWISKA ORAZ S TAND ARD Y I PR OBLEMY JEGO OGRANICZANIA

Efektywność międzyresortowego współdziałania zależy także od lidera, który musi posia-dać cechy i warunki sprzyjające przewodzeniu podejmowanym działaniom. Lider (przewod-niczący zespołu) powinien działać na poziomie pracy z konkretnymi przypadkami rodzin krzywdzących dzieci w wielodyscyplinarnych zespołach, jak i na poziomie działań lokalnych.

W praktyce najczęściej satysfakcjonująco rolę lidera pełnią pracownicy socjalni, a w Polsce sugeruje się także jako liderów pedagogów szkolnych.

Ważne w działalności wielosektorowych zespołów jest też zapewnienie zasady poufności w ich pracy, jednak z zachowaniem praw dotyczących poszczególnych instytucji i praktyki działania poszczególnych profesjonalistów, a także wypracowanie sposobów rozwiązywa-nia kon liktów oraz okresowa samooocena członków zespołu i ocena zewnętrzna pracy ze-społu.

CZĘŚĆ II

FUNKCJONOWANIE NOWELIZACJI

W dokumencie Dzieci ofiary przemocy w rodzinie : raport Rzecznika Praw Dziecka : funkcjonowanie znowelizowanej ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Stron 54-60)