• Nie Znaleziono Wyników

jak naS widzą … bibliotekarze i biblioteka uniwerSytecka oczaMi Studentów

W dokumencie Marketing w działalności (Stron 167-177)

uniwerSytetu warMińSko-MazurSkiego

w olSztynie

Biblioteka akademicka to serce każdego uniwersytetu, zajmuje ważne miej-sce w systemie komunikacji naukowej i upowszechnianiu wiedzy. Jak twier-dzi Elżbieta Barbara Zybert, osiągnięcia pracy każdej biblioteki istnieją przede wszystkim na zewnątrz, a efektem działania powinien być zadowo-lony czytelnik, któremu biblioteka pomogła w zdobyciu wiedzy, podniesie-niu kwalifikacji czy przyczyniła się do jego rozwoju kulturalnego [6, s. 9].

W ostatnim dziesięcioleciu biblioteki akademickie uległy znacznej moder-nizacji, reorganizując swoją strukturę, wprowadzając nowe usługi i ciekawe rozwiązania przestrzenne. To „biblioteki uczące się”, które, oprócz wspoma-gania procesu kształcenia, podnoszą jakość własnych usług i motywują swo-ich pracowników do podnoszenia kwalifikacji [6, s. 56]. W ten swoisty trend wpisał się również Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, oddając do użytku w 2007 r. gmach nowej biblioteki akademickiej.

W niniejszym tekście podjęto próbę omówienia wyników badań prze-prowadzonych od lutego do kwietnia 2012 r. na Uniwersytecie Warmińsko- -Mazurskim w Olsztynie, dotyczących czytelnictwa podręczników oraz oce-ny biblioteki uniwersyteckiej.

W badaniach wzięło udział 774 studentów, w tym: 536 kobiet (69,3%) oraz 234 mężczyzn (30,2%), 4 osoby nie zechciały odpowiedzieć na pytanie o płeć. Średnia wieku wyniosła 23,4 lata. Respondenci pochodzili głównie ze wsi – 29,04% oraz z miast do 100 tys. mieszkańców – 27,2%. Z ośrod-ków liczących od 100 do 500 tys. osób wywodziło się 23,5% badanych, z miasteczek do 10 tys. mieszkańców – 14,5%, a z metropolii powyżej 500 tys. – 5,8%.

1 Mgr Justyna Rogińska-Usowicz, Biblioteka Uniwersytecka Uniwersytetu Warmińsko- -Mazurskiego w Olsztynie, e-mail: justyna.roginska@uwm.edu.pl.

Kwestionariusz wypełniali słuchacze wszystkich wydziałów Uniwer-sytetu, przy czym 78,4% stanowili studenci studiów stacjonarnych, 21,5%

– słuchacze studiów niestacjonarnych, a 0,3% badanych korzystała z indy-widualnego toku studiów. Ponad 2/3 badanych (68,1%) stanowili słuchacze kierunków humanistyczno-społecznych (pedagogika, administracja, prawo, historia, filologia polska, stosunki międzynarodowe, praca socjalna, filologia wschodniosłowiańska, dziennikarstwo), pozostali studiowali kierunki ścisłe i przyrodnicze, tj. weterynaria, rolnictwo, biologia, inżynieria chemiczna i procesowa, technologia żywności i żywienia człowieka, ogrodnictwo, ochro-na środowiska, geodezja, budownictwo. Badaniem objęto wszystkie roczni-ki, z tym, że większość stanowili słuchacze II i III roku (łącznie blisko 2/3).

Spośród bibliotek na terenie Olsztyna zdecydowanie najpopularniej-szą okazała się Biblioteka Uniwersytecka UWM, z której korzystali niemal wszyscy ankietowani – 96,7%. Prawie połowa z nich zadeklarowała, że ko-rzysta z niej kilka razy w miesiącu (46,2%), a co czwarty badany odwiedzał to miejsce tylko w okresie sesji egzaminacyjnej (24,6%). Kilka razy w tygo-dniu z biblioteki korzysta 13,9% ankietowanych, a raz w tygotygo-dniu – 7,6%.

Mimo dużej popularności znalazła się też grupa osób, która w ogóle nie ko-rzystała z Biblioteki Uniwersyteckiej – 6,7%, a najmniejszy odsetek bada-nych odwiedzał ją codziennie – 1,3%. Na tak dużą popularność biblioteki akademickiej niewątpliwie wpływa jej położenie. Budynek biblioteki jest jednym z najbardziej reprezentacyjnych budynków w miasteczku akade-mickim Kortowo. Biblioteka to miejsce przyjazne, sprzyjające wymianie i przyswajaniu wiedzy oraz po prostu zachęcające do spędzania tam czasu.

Twórcy biblioteki zaproponowali rozwiązania, które miały ułatwić czytelni-kom kontakt ze zbiorami (mowa tu głównie o wolnym dostępie do zasobów).

Studenci chętnie więc przychodzą do biblioteki między zajęciami, w week-endy lub w swoim czasie wolnym. Można zaryzykować stwierdzenie, że Biblioteka Uniwersytecka jest dla studentów „trzecim miejscem” po domu i miejscu pracy lub nauki [1, s. 62].

W przeprowadzonym badaniu studenci zostali poproszeni o zaznacze-nie agend Biblioteki Uniwersyteckiej UWM, z których korzystali najczęściej oraz ponumerowanie ich według częstotliwości korzystania (rys. 1). Ogól-nie najbardziej popularne wśród wszystkich studentów były: Wypożyczalnia Główna – 76,3% oraz Wypożyczalnia Dydaktyczna – 62,9%, z których moż-na wypożyczać książki, w tym też podręczniki, do domu. Równie popularne były czytelnie dziedzinowe: Kolekcja Nauk Społecznych (Żółta) – 42,9%, Kolekcja Nauk Przyrodniczo-Technicznych (Zielona) – 23,9% oraz Kolekcja Nauk Humanistycznych (Niebieska) – 18,9%. Ankietowani odwiedzali też:

Oddział Informacji Naukowej – Czytelnię Czasopism Bieżących – 16,3%

oraz Czytelnię Internetową – 14,9%. Do najrzadziej uczęszczanych przez ba-danych można zaliczyć: Oddział Zbiorów Specjalnych – 4,6%, Wypożyczal-nię Międzybiblioteczną – 4,4% oraz Centrum Dokumentacji Europejskiej – 3,6%. Niski odsetek wskazań odnotowano też w przypadku Punktu Infor-macji Normalizacyjnej oraz Ośrodka InforInfor-macji Patentowej – po 1%. To, że studenci intensywnie korzystali z agend, z których udostępnia się zbiory na zewnątrz, wydaje się logiczne. Dobrym sygnałem jest duża popularność ko-lekcji dziedzinowych, które w praktyce są czytelniami. Zgromadzono w nich wydawnictwa zwarte, rozstawione według „zmodyfikowanego” UKD. Dzię-ki wolnemu dostępowi oraz przejrzystemu systemowi informacji wizualnej czytelnik jest w stanie samodzielnie poruszać się po kolekcjach. Równocze-śnie odpowiednio dostosowane miejsca do nauki i możliwość podłączenia własnego komputera czynią te przestrzenie atrakcyjnymi. Studenci piszą-cy prace zaliczeniowe oraz dyplomowe mogą znaleźć potrzebną literaturę w jednym miejscu.

Rysunek 1. Wykorzystanie agend Biblioteki Uniwersyteckiej UWM przez studentów

Źródło: Opracowanie własne.

Słuchacze kierunków ścisłych i przyrodniczych częściej korzystali z Wypożyczalni Głównej – 79,7% w porównaniu ze studentami kierun-ków humanistycznych – 74,6%. Poza tym częściej byli też użytkownikami Oddziału Informacji Naukowej – Czytelni Czasopism Bieżących – 20,7%, podczas gdy ich koledzy tylko w 14,2%. Najbardziej znaczące różnice od-notowano w przypadku korzystania z kolekcji dziedzinowych. Humaniści, zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, odwiedzali przede wszystkim Ko-lekcję Nauk Społecznych – 60% wskazań oraz KoKo-lekcję Nauk Humani-stycznych – 26,8%. Słuchacze nauk ścisłych i przyrodniczych korzystali

z wymienionych agend odpowiednio w 5,7% i 1,8%. W dużo większym stopniu odwiedzali natomiast Kolekcję Nauk Przyrodniczo-Technicznych – 55,9%. Humaniści wykazali zainteresowanie nią w 9,1%. Ostatni z wymie-nionych deklarowali też korzystanie z oddziału Zbiorów Specjalnych – 5,7%

oraz z Centrum Dokumentacji Europejskiej – 5,1%, w przeciwieństwie do po-zostałych studentów, którzy wymienione wyżej agendy wskazywali rzadziej.

Kolejna grupa pytań dotyczyła oceny przez badanych dostępu do źró-deł w bibliotece, oceny zasobu oraz samych bibliotekarzy. Zdaniem Jolanty Sobielgi, na postawę czytelnika wobec biblioteki mają wpływ trzy czynni-ki: wiedza, którą posiada on o bibliotece; odczucia emocjonalne, mające wpływ na ocenę biblioteki; skłonności do określonego zachowania w trakcie korzystania z usług biblioteki [5]. I tak, ponad połowa studentów oceniła w Bibliotece Uniwersyteckiej dostęp do źródeł, takich jak książki, podręcz-niki, Internet czy bazy danych, raczej dobrze – 57,5%. Studenci kierunków ścisłych i przyrodniczych częściej dawali bibliotece oceny pozytywne – do-bre oraz bardzo dodo-bre. Bardzo dobrze dostęp do źródeł w bibliotece oceniło 16,1%. Część badanych nie miała zdania – 12,9%, a co dziesiąty ankietowa-ny ocenił dostęp do źródeł raczej źle – 11,7%. Niewielki odsetek studentów zadeklarował, że jest on bardzo zły – 2,2%. Humaniści w większym stopniu niż ich koledzy wypowiadali się raczej źle bądź neutralnie.

W przypadku zbiorów biblioteki oceny wypadały następująco: ponad połowa badanych raczej dobrze oceniła zasoby – 56,1% (w większości byli to studenci kierunków ścisłych i przyrodniczych), zdaniem prawie jednej piątej badanych (17%) biblioteka jest raczej źle wyposażona w materiały potrzebne do nauki, a 14,9% nie miało na ten temat zdania. Jedynie 10% an-kietowanych miało bardzo dobre zdanie na temat zasobu, a niewielki procent (1,9%) miał zdanie bardzo złe.

Podobnie jak w poprzednim pytaniu, tak i w tym oceny pozytywne prze-ważały wśród studentów nauk ścisłych i przyrodniczych. Słuchacze nauk humanistycznych byli bardziej skłonni do negatywnych lub neutralnych ocen. Również odpowiedź „bardzo źle”, chociaż w niewielkim stopniu, ale częściej zaznaczana była wśród humanistów. Mimo wszystko w większości dobra ocena dostępności do źródeł jak też dobra ocena zasobów biblioteki świadczy o tym, że Biblioteka Uniwersytecka UWM świetnie wpisuje się w obecną istotę działania bibliotek, którą jest upowszechnianie zasobów informacji i dokumentów [2, s. 12].

Ponad połowa badanych zadeklarowała, że korzystanie z Biblioteki Uniwersyteckiej najbardziej utrudnia brak potrzebnych książek, czasopism i skryptów – 53,4%. Długie czekanie w kolejkach okazało się utrudnieniem

dla 14,3%. W mniejszym stopniu (7%) wskazywano: „inne” powody, takie jak: nieprzyjazny system komputerowy, w jakim dostępny jest katalog – 6,1%, nieprzyjazny regulamin – 4,5%, niekompetentny personel – 2,4% oraz niedogodne godziny otwarcia – 1,8%. Natomiast 27,5% ankietowanych nie miało żadnych trudności w korzystaniu z biblioteki. Słuchacze kierunków ścisłych i przyrodniczych w większym stopniu zadeklarowali, że nie mieli żadnych trudności – 30,7%, podczas gdy ich koledzy wskazali tę odpowiedź w 26,1%. Dla humanistów czekanie w kolejkach okazało się bardziej uciąż-liwe (16,2% odpowiedzi) niż dla pozostałych studentów (10,2%).

Rysunek 2. Utrudnienia, na jakie narażeni są studenci podczas korzystania z Biblio-teki Uniwersyteckiej UWM

Źródło: Opracowanie własne.

Niewystarczające zasoby biblioteki akademickiej zmuszały studentów, szczególnie nauk humanistycznych, do korzystania z innych bibliotek. 22,6%

badanych deklarowało odwiedzanie: Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Emilii Sukertowej-Biedrawiny oraz Warmińsko-Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej im. prof. Tadeusza Kotarbińskiego. Ponad 10% osób korzy-stało z pozostałych bibliotek na terenie Olsztyna. Odnotować należy fakt, że studenci kierunków ścisłych i przyrodniczych korzystali w przeważającej większości z Biblioteki Uniwersyteckiej UWM – 98,7%, podczas gdy huma-niści w 95,8%. Ci ostatni deklarowali, że odwiedzają też inne biblioteki na

terenie Olsztyna: Warmińsko-Mazurską Bibliotekę Pedagogiczną – 29,7%, Wojewódzką Bibliotekę Publiczną – 28,7% oraz Planetę 11 – 10,5%. Pozo-stali studenci, jak to już zostało wspomniane, korzyPozo-stali głównie z biblioteki akademickiej, do innych książnic zaglądając rzadko. Powodem tego zjawi-ska jest zapewne profil humanistyczny większości bibliotek olsztyńskich.

Studenci pozamiejscowi w rodzinnych miejscowościach korzystają głównie z bibliotek miejskich – 41,6% lub nie korzystają w ogóle – 35,4%.

Co piąty badany deklarował odwiedzanie biblioteki pedagogicznej w rodzin-nych miejscowościach – 20,8% oraz biblioteki gminnej lub jej filii – 19,3%.

Mały procent ankietowanych korzystał z bibliotek osiedlowych – 4,7%, natomiast 1,9% badanych wpisało własne odpowiedzi w opcji „inne”.

Rysunek 3. Korzystanie z bibliotek w rodzinnych miejscowościach

Źródło: Opracowanie własne.

Korzystając z biblioteki uniwersyteckiej, ponad 2/3 ankietowanych nie potrzebowało pomocy bibliotekarza – 67,8%. Co piąty badany potrzebował pomocy tylko czasami (22,4%), wówczas gdy:

„Gdy chcę szybko znaleźć potrzebny tytuł”;

– „Gdy mam problem ze znalezieniem potrzebnych materiałów”;

– „Gdy nie mogę zlokalizować książki”;

– „Gdy nie potrafię korzystać z oprogramowania komputerowego”;

– „Gdy nie potrafię znaleźć właściwego artykułu”;

– „Gdy potrzebuję hasła do internetowej bazy czasopism”;

– „Gdy stan w katalogu jest niezgodny ze stanem faktycznym”;

– „Jak muszę wypożyczyć książkę z innej kolekcji niż zazwyczaj – (zasady wypożyczania to czarna magia)”;

„Jeżeli po raz pierwszy korzystam z opcji oferowanych przez biblio-– tekę, np. wypożyczanie czasopism”;

„Gdy piszę pracę inżynierską i magisterską”;

– „Przy problemach z dostępem do swojego konta bibliotecznego, – ze składaniem zamówień na książki”.

Niewielki procent badanych przyznał, że pomoc bibliotekarza była z reguły konieczna – 9,4%, natomiast dla 1,3% była z reguły niewystarcza-jąca. Humaniści deklarowali się jako bardziej samodzielni – 68,2%, podczas gdy ich koledzy radzili sobie sami w 64,6%. Studenci kierunków ścisłych i przyrodniczych częściej przyznawali się, że pomoc bibliotekarzy jest im z reguły konieczna – 10,2%, humanistom była konieczna w 8,9%.

Rysunek 4. Konieczność pomocy ze strony bibliotekarza w korzystaniu z Biblioteki Uniwersyteckiej UWM

Źródło: Opracowanie własne.

Studenci ocenili też samych bibliotekarzy. Oprócz zaznaczenia ich cech, zostali poproszeni o ponumerowanie ich w kolejności od najważniejszej do najmniej istotnej. Z udzielonych odpowiedzi można wnioskować, że mieli dobre zdanie o bibliotekarzach pracujących w Bibliotece Uniwersyteckiej UWM. Najczęściej jako najważniejsze oznaczano cechy odnoszące się do jakości wykonywanej pracy: „rzetelni i profesjonalni” oraz „dobrze poin-formowani, znający swój warsztat pracy”. Wysokie oceny dostawały rów-nież cechy osobowościowe, takie jak: „sympatyczni” i „chętni do pomocy”, jednak nie były one uznawane za najważniejsze. Oceny negatywne: „nie-profesjonalni”, „słabo poinformowani, nieznający swojego warsztatu pracy”

oraz „niechętni do pomocy” pojawiały się rzadko albo zostawały oznaczane jako mało istotne. Rysunek 5 przedstawia procentowy rozkład zaznaczanych odpowiedzi.

Rysunek 5. Cechy bibliotekarzy pracujących w Bibliotece Uniwersyteckiej UWM

Źródło: Opracowanie własne.

Podsumowując, można stwierdzić, że przeprowadzone badania dowio-dły, że Biblioteka Uniwersytecka UWM pełni ważną rolę w życiu nauko-wym, jak też towarzysko-kulturalnym studentów. To miejsce nie tylko do nauki i pracy, ale też przestrzeń rozrywki. Ankietowani obdarzyli dużym kredytem zaufania nową instytucję, ale też nieustannie poddają ją konstruk-tywnej krytyce. Marek Kuczkowski zwrócił uwagę, że nieaktualne jest już pojmowanie biblioteki jako monopolisty zaspokajającego potrzeby infor-macyjne użytkowników. Obecnie biblioteki należy poddać mechanizmom rynkowym i przy budowaniu ich strategii pamiętać o jednym z istotnych ele-mentów – koncepcji obsługi klienta w rozumieniu organizacji usługowej [3].

Organizując tego typu przestrzeń biblioteczną, nie powinno zapominać się o tak zwanych „pięciu prawach bibliotecznych” sformułowanych przez Shiy-ali Ramamrita Ranganathana: 1. Książki są do użytkowania, 2. Każdemu czytelnikowi odpowiednia książka, 3. Każdej książce właściwy czytelnik, 4. Oszczędzaj czas czytelnika, 5. Biblioteka jest rozwijającym się organi-zmem [4, s. 11].

bibliografia

Baran S., Walczak-Wójciak M.,

1. Aktywność czytelników w kontekście

zagospo-darowania przestrzeni Biblioteki Uniwersyteckiej w Olsztynie, [w:] Konieczna D. (red.), Biblioteka otwarta na zmiany. Ogólnopolska Konferencja Naukowa Olsztyn, 20–22 września 2010 r., Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Biblioteka Uniwersytecka, Olsztyn 2011, s. 53–63. ISBN 978-83-932576-0-7.

Kisilowska M.,

2. Misja biblioteki i bibliotekarza, [w:] Zybert E.B. (red.), ka w otoczeniu społecznym, Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliote-karzy Polskich, Warszawa 2000. ISBN 8387629480.

Kuczkowski M.,

3. Klient w bibliotece – trudne wyzwanie?, Elektroniczny Biu-letyn Informacyjny Bibliotekarzy [Dokument elektroniczny]. 2003, nr 7. Tryb dostępu: http://ebib.oss.wroc.pl/matkonf/torun/kuczkowski.php. Stan z dnia 25.02.2013.

Ranganathan S.R.,

4. The Five Laws of Library Science [Dokument elektroniczny].

Tryb dostępu: http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b99721;seq=13;vie-w=1up. Stan z dnia 25.02.2013.

Sobielga J.,

5. Czynniki kształtujące opinie studentów o bibliotece, Elektronicz-ny Biuletyn InformacyjElektronicz-ny Bibliotekarzy [Dokument elektroniczElektronicz-ny]. 2005, nr 1. Tryb dostępu: http://www.oss.wroc.pl/biuletyn/ebib12/sobielga.html. Stan z dnia 25.02.2013.

Zybert E.B.,

6. Kultura organizacyjna w bibliotekach. Nowe i stare idee w za-rządzaniu biblioteką, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Warszawa 2004. ISBN 83-89316-21-8.

Część II

działalność edukacyjna

W dokumencie Marketing w działalności (Stron 167-177)