III. OCENA STANU ŚRODOWISKA

3.4. GOSPODAROWANIE WODAMI

3.4.1. Wody powierzchniowe

Sieć hydrograficzna Pruszkowa charakteryzuje się małą liczbą cieków wodnych, które mają jednak duże znaczenie ze względu na fakt tworzenia się wzdłuż nich ciągów ekologicznych. Łączą one ze sobą poszczególne elementy układu przyrodniczego Pruszkowa i są to:

 rzeka Utrata - 5,8 km,

 rzeka Żbikówka - 4,3 km,

 rzeka Raszynka - 0,3 km (w granicach Pruszkowa),

 system rowów melioracyjnych: rów U-1, rów „Na Gąsinie”, rów „Gąsin Południowy”, rów Piastowski, doprowadzalniki zasilające sieć zbiorników wodnych w Parku Potulickich.

Pod względem hydrograficznym teren Miasta Pruszków znajduje się na obszarze zlewni Utraty, która jest częścią zlewni Bzury, a następnie zasila Wisłę. Pruszków bezpośrednio odwadnia rzeka Utrata. Źródła rzeki Utraty znajdują się na północnych stokach Wysoczyzny Rawskiej w rejonie wsi Pieńki Zarębskie k. Żelechowa (pomiędzy Grójcem, a Mszczonowem). Początkowo płynie w kierunku północno-wschodnim, następnie zmienia kierunek na północny. Tuż przed Pruszkowem, na wysokości dopływu Raszynki, Utrata zmienia kierunek na północno - zachodni. Następnie płynie w tym kierunku aż do ujścia i uchodzi do Bzury w 25,6 km biegu tej rzeki.

Długość Utraty wynosi ogółem 76,5 km, jej zlewnia obejmuje powierzchnię 792 km2. Dolina Utraty w górnym biegu rzeki jest wąska i słabo ukształtowana. Dzięki Raszynce, Utrata jest połączona ze stawami raszyńskimi, natomiast dzięki Zimnej Wodzie ze stawami helenowskimi. W środkowym biegu rzeka meandruje w dolinie znacznie szerszej i podmokłej. Utrata w przeszłości była zasobniejsza w wodę, o czym świadczą dawne lokalizacje młynów. Rzeka przez większą część roku ma niski stan wód. Jedynie wiosną topniejący śnieg, a czasem letnie i jesienne opady deszczu podnoszą znacznie poziom wody w rzece.

Oprócz wspomnianej Raszynki, Utratę zasilają: Kanał Konotopa, Rokitnica, Kanał Ożarowski, Stara Rokitnica, Rów z Leszna, Korytnica, Teresinka. Na terenie Pruszkowa rzekę zasilają dwa dopływy: Regułka oraz Żbikówka. Wymienione cieki są prawostronnymi dopływami rzeki: Żbikówka na odcinku do Pruszkowa – Kanał Konotopa oraz Regułka – obecnie praktycznie na całym odcinku nazywana jest Rowem U1.

Rów U1 o długości około 7,5 km bierze początek w rejonie Skoroszy. Płynie równolegle do Al. Jerozolimskich, przepływa przez Reguły, następnie przez Malichy i dalej wpływa do Pruszkowa. Pomiędzy halą sportową Klubu Sportowego „Znicz”, a placem sportowym wpływa do kanału zamkniętego, za pośrednictwem którego na wysokości Parku

Potulickich zasila Utratę. Funkcjonuje ponadto tzw. kanał ulgi na terenie stadionu „Znicz”

stanowiący drugie ujcie Rowu U1.

Drugi ciek, Żbikówka wypływa z osiedla mieszkaniowego Gołąbki, zlokalizowanego w Warszawie, dzielnica Ursus. Początkowo płynie wzdłuż północnej granicy Gminy Piastów, następnie na wysokości ul. Jarzynowej w Pruszkowie zmienia kierunek na południowo-zachodni. Dalej na wysokości ul. Pilnikowej Żbikówka zmienia kierunek na zachodni i płynie równolegle do ul. 3-go Maja, dopływa do rejonu składowiska odpadów i zasila Utratę.

Żbikówka na odcinku od ul. Rysiej do ujścia płynie głęboko wciętym (max. 3 m) korytem.

Żbikówka w swym dolnym odcinku na terenie Pruszkowa jest zasilana przez słabo rozwiniętą sieć rowów melioracyjnych, jakie zachowały się tutaj z racji prowadzonej gospodarki rolnej.

Sieć rowów melioracyjnych oraz urządzenia drenarskie konserwowane są przez Spółkę Wodną Żbików od 2012 r. Działalność Spółki finansowana jest ze składek członkowskich oraz w znacznej mierze z dotacji Gminy Miasta Pruszków oraz innych jednostek.

Rzeka Utrata zasilana jest również z sieci rowów odwadniających z terenu „Gąsina”.

Rowy na tym terenie, z uwagi na zurbanizowanie straciły funkcję melioracyjną . Są to rowy odwadniające, pełniące rolę kanalizacji deszczowej. Dotyczy to w szczególności zakrytych odcinków w ulicach Rzewuskiego, Czereśniowej, Robotniczej ,Podmokłej oraz częściowo Bagnistej.

Ponadto na terenie Pruszkowa znajdują się powierzchniowe obiekty hydrograficzne zajmujące około 8,5 ha. Są to zbiorniki wodne zlokalizowane na terenie m.in. parków miejskich. Największym obiektem hydrograficznym są akweny wodne zlokalizowane w Parku Potulickich. Układ wodny w Parku składa się z 4 dużych stawów (Wielki, Środkowy, Południowy i Wschodni), 3 mniejsze zbiorniki Z-1, Z-2, Z-3 i 2 małych kanałów łączących stawy, ujścia wody na rzece Utracie i doprowadzalnika wody do stawów, budowli wodnych i komunikacyjnych na odprowadzalniku i kanałach oraz budowli spustowej.

Inny zespół zbiorników tworzą Glinianki na terenie Parku Mazowsze – są to dwa akweny wodne, większy wysunięty bardziej na północ posiada bardziej nieregularny kształt, drugi – dużo mniejszy jest wysunięty bardziej na południe o regularnym kształcie.

Pozostałe zbiorniki wodne należą do małych i skupiają się m.in. w północno – zachodniej części terenu w rejonie ul. 3-go Maja – są to 4 małe oczka wodne towarzyszące ciekowi oraz przy ul. Żbikowskiej – 2 po północnej i 2 po południowej stronie ulicy w rejonie ujścia rowu, jaki zasila Żbikówkę przed ul. 3-go Maja / ul. Poznańską. Ponadto oczka wodne znajdują się w południowej części Miasta, w rejonie ul. Pani Latter (2 oczka wodne w Parku Żwirowisko), na skrzyżowaniu ul. Srebrnej z ul. Mordechaja Gutowicza, w południowo-wschodniej części Pruszkowa po obu stronach ul. Książąt Mazowieckich oraz po zachodniej stronie ul. Letniskowej. Większą powierzchnię zajmuje natomiast zbiornik wodny ograniczony ulicami Wandy, Chrobrego, Trojdena i Mieszka I, a także zbiornik wody przy ul. Ks. Józefa przy ogrodach działkowych.

Istnieje także pewna ilość niezinwentaryzowanych przydomowych oczek wodnych.

Biorąc pod uwagę podział na JCWP, Miasto Pruszków położone jest w obrębie 3 Jednolitych Części Wód Powierzchniowych Rzek (JCWP1). W kolejnych tabelach zestawiono poszczególne JCWP znajdujące się na terenie Pruszkowa.

Tabela 11. Wykaz Jednolitych Części Wód Powierzchniowych Rzek występujących na terenie Pruszkowa

Lp. Nazwa JCWP Kod JCWP

JCWP rzeczna przepływająca przez

Pruszków (tak/nie) 1. Utrata od źródeł do Żbikówki ze Żbikówką RW200017272834 tak

2. Utrata od Żbikówki do Rokitnicy bez Rokitnicy RW200019272859 tak 3. Rokitnica od źródeł do Zimnej Wody, z Zimną

Wodą RW2000172728689 nie

Źródło: Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły (Dz.U. z 2016r. poz. 1911)

Ryc. 6. Położenie Gminy na tle zlewni JCW

źródło: opracowanie własne

Sieć hydrograficzną Miasta Pruszków przedstawiono w formie ryciny.

1 JCWP - oddzielny i znaczący element wód powierzchniowych taki jak: jezioro, zbiornik, strumień, rzeka lub kanał, część strumienia, rzeki lub kanału, wody przejściowe lub pas wód przybrzeżnych

Ryc. 7. Sieć hydrograficzna Pruszkowa

Źródło: www.pruszkow.e-mapa.net

System hydrograficzny Pruszkowa uzupełniają systemy melioracyjne i urządzenia wodne. Utrzymanie cieków i urządzeń melioracji podstawowych jest zadaniem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie. Działania PGW Wody Polskie RZGW w Warszawie polegają również na utrzymaniu ochrony przeciwpowodziowej. Natomiast za utrzymanie melioracji szczegółowych odpowiadają właściciele gruntów i spółki wodne.

Ze względu na intensywną zabudowę gruntów rolnych w północnej części Miasta w znacznym stopniu zmniejszają się ilości urządzeń wodnych melioracji szczegółowej i powierzchnia zmeliorowana. Ulegają one zniszczeniu i uszkodzeniu co ma wpływ na zmianę stosunków glebowo – wodnych.

Do roku 2012 stan techniczny urządzeń szczegółowych był często niezadowalający.

Było to w dużej mierze wynikiem braku konserwacji gruntownej, jak i bieżącej. Od 2012 r.

jednak trwają intensywnie prowadzone przez Spółkę Wodną „Żbików” prace odtworzeniowe i konserwacyjne urządzeń melioracyjnych, w efekcie czego polepszył się znacznie stan techniczny urządzeń, a tereny przez które przechodzą są objęte kontrolą związaną z odprowadzaniem wód.

Powierzchnia gruntów zmeliorowanych i zdrenowanych objętych działalnością Spółki Wodnej "Żbików" wynosi 221 ha, długość udrożnionych rowów melioracyjnych na ww. terenie wynosi 1855 mb. Ilość rowów to 5 z czego 4 są utrzymywane tj. rów R1 i R2 przy ul. Rysiej, Ż1/1, Ż1/2 przy ul. Żbikowskiej, które łączą się z końcowym odcinkiem rowu Ż1 przy ul. Cieplej. Granice obszaru działalności spółki wodnej wyznacza od wschodu Park Mazowsze, od południa rzeka Żbikówka, od zachodu ul. 3Maja i od północy ul. Żytnia.

In document Program Ochrony Środowiska dla Miasta Pruszków na lata z perspektywą do roku 2027 (Page 35-39)