• Nie Znaleziono Wyników

Wody glebowe jako ogniwo w obiegu jonów w ekosystemach, na przykładzie borów Puszczy Augustowskiej

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Wody glebowe jako ogniwo w obiegu jonów w ekosystemach, na przykładzie borów Puszczy Augustowskiej"

Copied!
2
0
0

Pełen tekst

(1)

zwi¹zana ze zmian¹ stê¿enia jonów nieorganicznych w tej warstwie.

Celem pracy jest potwierdzenie wczeœniejszych obser-wacji dotycz¹cych wzrostu stê¿enia jonów w wymienionych czêœciach warstw stratyfikacji termicznej i metalimnionie, oraz próba usystematyzowania — przedstawienia pra-wid³owoœci — zmian przewodnictwa elektrolitycznego w³aœciwego i zmiennoœci stê¿eñ jonów nieorganicznych w wybranym pionie tak, aby obrazowa³o ono stan ka¿dej war-stwy stratyfikacyjnej zbiornika wodnego.

W celu przejrzystego przedstawienia zmian przewod-nictwa elektrolitycznego w³aœciwego w ka¿dej z warstw, w okresie letniej stratyfikacji termicznej, przyjêto uk³ad wspó³rzêdnych, w którym za oœ X (oœ odciêtych) przyjêto oœ metalimnionu. Na tej osi zaznaczono wartoœci

przewod-nictwa elektrolitycznego w³aœciwego lub wartoœci stê¿enia poszczególnych jonów. Na dodatniej czêœci osi Y umiesz-czono mi¹¿szoœæ warstwy wody, licz¹c od osi metalimnio-nu do swobodnej powierzchni wody. Czêœæ ujemna osi Y oznacza gruboœæ warstwy wody od osi metalimnionu do dna zbiornika.

Pomiary wykonane w lipcu, sierpniu i wrzeœniu 2002 r. potwierdzi³y wiêksz¹ wartoœæ przewodnictwa elektrolitycz-nego w³aœciwego w warstwie termokliny. W porównaniu z 2001 r. wartoœci przewodnictwa elektrolitycznego w³aœci-wego wody by³y znacznie wiêksze. Wartoœci te by³y równie¿ wy¿sze od wartoœci œredniej obliczonej dla lat 1988–1999. O wzroœcie przewodnictwa decydowa³o wiêksze stê¿enie jonów nieorganicznych.

Stê¿enie wybranych zwi¹zków organicznych w wodach Zbiornika Soliñskiego,

w sierpniu 2001 i 2002 r.

Janusz Chmura*, Mariusz Kolber*

Zjawisko zmian przewodnictwa elektrolitycznego w³aœciwego, a zw³aszcza wzrost jego wartoœci w warstwie termokliny, jest ciekawym zjawiskiem nie znajduj¹cym jednoznacznego wyt³umaczenia w literaturze limnologicz-nej. Zmiana przewodnictwa elektrolitycznego w³aœciwego jest zwi¹zana g³ównie ze zmian¹ stê¿enia jonów nieorga-nicznych w tej warstwie. Zwi¹zki organiczne mog¹ wp³ywaæ na zmianê przewodnictwa elektrycznego ale w minimalnym stopniu.

Celem pracy jest sprawdzenie czy dane dotycz¹ce zmian stê¿enia jonów nieorganicznych, w poszczególnych warstwach stratyfikacji letniej, maj¹ tam odzwierciedlenie w zmianie stê¿enia zwi¹zków organicznych.

Próbki wody do analiz chemicznych pobierano z powierzchni wody, warstwy granicznej miêdzy epilimnio-nem i metalimnioepilimnio-nem, w warstwie osi matalimnionu, z górnej warstwy hipolimnionu i znad dna zbiornika. W pobranych próbkach wyznaczono stê¿enia nastêpuj¹cych

halogenowych wêglowodorów alifatycznych: 1 — bromo-dichlorometan CHCl2Br, 2 — dichlorometan CH2Cl2, 3 —

tetrachlorometan CCl4, 4 — tetrachloroetan C2Cl4.

Halogenowe wêglowodory alifatyczne powstaj¹ w wyniku reakcji halogenów F, Cl, Br, i J z wêglowodorami alifatycznymi. Analizie poddano grupê niskocz¹steczko-wych halogenoniskocz¹steczko-wych pochodnych alifatycznych metanu, etanu i etenu. Zwi¹zki te wystêpuj¹ w postaci naturalnej w nieznacznych iloœciach jako produkt syntezy organizmów ¿ywych. Ich obecnoœæ czêsto wi¹¿e siê z odprowadzaniem œcieków, w ró¿nych formach, do wód. Trihalometany THM o ogólnym wzorze CHX3, gdzie X to F, Cl, Br, J, s¹ czêsto

produktami po³¹czeñ wy¿ej wymienionych halogenów z substancjami humusowymi. Iloœæ THM jest proporcjonal-na do iloœci substancji humusowych zawartych w wodzie. Halogenowe wêglowodory alifatyczne, nawet w niewiel-kich iloœciach, wykazuj¹ du¿¹ toksycznoœæ i maj¹ istotny wp³yw na klasyfikacjê jakoœci wód.

Sumaryczna zawartoœæ trihalometanów (THM) w badanym pionie wykazuje zwiêkszone stê¿enia w warstwie powierzchniowej i warstwie poni¿ej termokliny; w osi ter-mokliny wystêpuje ostry, znacz¹cy wzrost ich iloœci.

Wody glebowe jako ogniwo w obiegu jonów w ekosystemach, na przyk³adzie

borów Puszczy Augustowskiej

Magdalena Janek*

W badaniach zlewniowych przyjmuje siê, ¿e wody s¹ podstawowym noœnikiem jonów (rozpuszczonych zwi¹zków). Jednak sama analiza wejœcia i wyjœcia (dop³yw-odp³yw) jonów z ekosystemu jest niewystarczaj¹ca.

W obiegu materii wody glebowe s¹ g³ównym noœnikiem jonów przemieszczanych z atmosfery do wód podziem-nych i powierzchniowych, przy czym najszybciej s¹ przenoszone jony SO42-, NO3-, Cl-, pochodz¹ce g³ównie z zanieczyszczeñ antropogenicznych. Aniony te, oddzia³uj¹c na fazê sta³¹ gleby, powoduj¹ wymywanie kationów i zakwaszenie gleb, co z kolei jest przyczyn¹ uszkodzeñ 960

Przegl¹d Geologiczny, vol. 51, nr 11, 2003

*Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Naro-dowej, ul. Podchor¹¿ych 2, 30-084 Kraków

*Instytut Badawczy Leœnictwa, ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r. 3, 00-973 Warszawa

(2)

korzeni, zak³óceñ procesów biologicznych w glebie, a nastêpnie obni¿enia tempa wzrostu i os³abienia zdrowotno-œci drzew.

W pracy przedstawiono wyniki badañ chemizmu wód glebowych w drzewostanie sosnowym oraz œwierkowym Puszczy Augustowskiej. Badania prowadzono w latach 1998–2000 na dwóch sta³ych powierzchniach badawczych IBL, zgodnie z metodyk¹ monitoringu œrodowiska. Do pobierania wody glebowej u¿yto lizymetrów ciœnienio-wych. Na powierzchni sosnowej lizymetry zainstalowano na g³êbokoœci 25, 50 i 100 cm, na powierzchni zaœ œwier-kowej, ze wzglêdu na p³ytkie po³o¿enie zwierciad³a wód gruntowych, na g³êbokoœci 25 i 50 cm.

W czasie trzech lat badañ wody glebowe z powierzchni sosnowej charakteryzowa³y siê wyraŸnym zakwaszeniem odpowierzchniowym oraz bardzo nisk¹ mineralizacj¹.

Wody glebowe z powierzchni œwierkowej by³y jeszcze bardziej kwaœne i jednoczeœnie kilkakrotnie silniej zminera-lizowane ni¿ wody z powierzchni sosnowej. Równolegle prowadzone badania iloœci i jakoœci opadów wykaza³y, ¿e korony sosen i œwierków oddzia³uj¹ na wielkoœæ i sk³ad puli jonów dop³ywaj¹cej do dna lasu. W Puszczy Augustow-skiej, w latach 1998–2000, depozyt pod okapem sosen by³ wiêkszy o oko³o 20%, a pod okapem œwierków o oko³o 100%, w porównaniu z dop³ywem jonów na otwartej przestrzeni. Jednoczeœnie stwierdzono, ¿e w obu zlewniach w warstwie glebowej zachodzi³o zobojêtnianie kwaœnych wód opado-wych na tyle intensywne, ¿e odczyn wód w ciekach by³ obojêtny b¹dŸ lekko zasadowy. Badania wykaza³y, ¿e pro-ces zakwaszania œrodowiska zachodzi w obu ekosyste-mach, jednak drzewostan œwierkowy, w wiêkszym stopniu ni¿ drzewostan sosnowy, przyczynia siê do tego procesu.

961

Przegl¹d Geologiczny, vol. 51, nr 11, 2003

*Zak³ad Sanitacji Wsi, Instytut Melioracji i U¿ytków Zielonych, Falenty; 05-090 Raszyn

**AQUAGEO — Pracownia Hydrogeologii i Ochrony Œrodowiska, Falenty; 05-090 Raszyn

*Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego, Uniwer-sytet Wroc³awski, pl. Uniwersytecki 1, 50-137 Wroc³aw

Cytaty

Powiązane dokumenty

nia siatek byłyby jednoczesne ze zmianami kierunku pola, prędkość tych jonów odpowiadałaby napięciu początkowemu, powiększonemu o—[N—1] V, gdzie N — ilość siatek, zaś

Pośród nich jest pięć gatunków umieszczonych na polskiej „czerwonej liście” roślin naczyniowych (k aźmieRczakoWa i in. 2016): Carex limosa, Drosera rotundi-

Jony cynku bardzo elementem odpowiedzi immunologicznej organizmu, jako do patogenom jak i organizmowi gospodarza, obiektem konkurencji..

W historii fotografii camera obscura ma bardzo znaczące ist- nienie, gdyż stanowi ona pierwowzór obiektywu, a także jest przy- rządem, dzięki któremu w skutek połączenia

Poniewa¿ patomechanizm w³óknienia w¹troby jest taki sam, nie- zale¿nie od etiologii, próbuje siê prowadziæ ocenê w³óknienia za pomoc¹ testów nieinwazyjnych, opartych na

Parameters calculated from the Freundlich isotherm equation, which describes the removal of phosphates from aquatic solutions in the presence of goethite, show that the

Dlatego wszelkie ludzkie nadzieje dotycz ce przyrody winny konkretyzowa si w nadziei chrze cija skiej – nadziei na ycie wieczne w Królestwie

Program „Lekcje twórczości — twórcze rozwiązywanie problemów w praktyce” w edukacji wczesnoszkolnej, skoncentrowany na sty- mulowaniu myślenia w procesie