• Nie Znaleziono Wyników

Merkisz Jerzy, Rymaniak Łukasz, Ziółkowski Andrzej: The analysis of the emission from SUV vehicle fitted with ci engine and start-stop system. Analiza emisyjności pojazdu kategorii SUV z silnikiem zs wyposażonego w system start-stop.

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Merkisz Jerzy, Rymaniak Łukasz, Ziółkowski Andrzej: The analysis of the emission from SUV vehicle fitted with ci engine and start-stop system. Analiza emisyjności pojazdu kategorii SUV z silnikiem zs wyposażonego w system start-stop."

Copied!
10
0
0

Pełen tekst

(1)

THE ANALYSIS OF THE EMISSION FROM SUV

VEHICLE FITTED WITH CI ENGINE

AND START-STOP SYSTEM

ANALIZA EMISYJNOŚCI POJAZDU KATEGORII

SUV Z SILNIKIEM ZS WYPOSAŻONEGO W SYSTEM

START-STOP

Jerzy Merkisz, Łukasz Rymaniak, Andrzej Ziółkowski

Politechnika Poznańska, Instytutu Silników Spalinowych i Transportu

e-mail: lukasz.m.rymaniak@doctorate.put.poznan.pl; andrzej.wo.ziolkowski@doctorate.put.poznan.pl

Abstract: The article presents the results of emission test Sport Utility Vehicle

(SUV) with diesel engine, equipped with start-stop system. Measurements was carried out in on-road conditions in urban traffic. Article presents a method of work implemented start-stop system, and the characteristics of the implemented battery Absorbent Glass Mat (AGM). Analysis of the results allowed to indicate the effectiveness of the system and its impact on emission per second. In addition was determined road emission and fuel consumption from performed test. For measurement was used mobile gas analyser SEMTECH DS included in Portable Emissions Measurement Systems (PEMS)

Keywords: on-road tests, exhaust emissions, start-stop system

Streszczenie: W artykule zaprezentowano wyniki badań emisji samochodu kategorii

SUV (Sport Utility Vehicle) z silnikiem ZS, wyposażonego w system start-stop. Pomiary zrealizowano w rzeczywistych warunkach eksploatacji w ruchu miejskim. W pracy przedstawiono sposób działania wykorzystanego systemu start-stop, a także dokładną charakterystykę zaimplementowanego akumulatora AGM (Absorbent Glass Mat). Analiza wyników badań pozwoliła wskazać skuteczność działania systemu i jego wpływ na emisje sekundową związków szkodliwych. Ponadto wyznaczono emisję drogową i zużycie paliwa podczas realizacji całego testu. W badaniach wykorzystany został mobilny analizator spalin SEMTECH DS należący do grupy PEMS (Portable Emissions Measurement Systems).

(2)

1. Wstęp

Motoryzacja ma coraz większy wpływ na środowisko. Problem dotyczy głównie emisji silników spalinowych, których producenci opracowują coraz nowsze konstrukcje oraz dodatkowe systemy pozwalające na uzyskanie dużej ekologiczności ich wyrobów. Działania takie spowodowane są zarówno przez urzędy odpowiedzialne za homologacje i ochronę środowiska, a także przez użytkowników, których świadomość ekologiczna jest coraz większa.

W przeszłości na świecie wykorzystywano różnego rodzaju sposoby badań i kontroli emisji gazów wylotowych silników samochodowych, jednakże w ostatnim czasie zauważalna jest unifikacja tego procesu [1, 6, 7]. W chwili obecnej jednakowe badania i normy często występują na obszarze całych kontynentów, bądź wspólnot wielu państw [8]. W obszarze badań ekologiczności jednostek spalinowych, a także całych pojazdów, coraz większe zainteresowanie wzbudzają pomiary w rzeczywistych warunkach eksploatacji. Takie badania stanowią nowoczesne ujęcie problemu, których realizacja wymaga wykorzystania specjalistycznego sprzętu. Musi on spełniać wiele wymagań związanych m.in. z mobilnością, dokładnością, szybkością działania i innych. Pomiary realizowane w warunkach drogowych pozwalają ocenić rzeczywistą emisję i energochłonność pojazdu. Szczególnie ważne jest to ze względu na ujęcie warunków dynamicznych pracy silnika spalinowego. Prognozy wskazują, że w najbliższym czasie tego typu badania będą stanowiły zasadniczą część procedur homologacyjnych.

2. Miejsce prowadzenia badań

Badania drogowe emisji szkodliwych i toksycznych składników gazów wylotowych przeprowadzono w aglomeracji poznańskiej na odcinku pomiarowym o długości 11 km (rys. 1).

Rys. 1. Trasa badawcza wykorzystany do pomiarów emisji [wykonano na podstawie GPSVisualizer.com]

(3)

Przy wyborze trasy badawczej kierowano się możliwością odwzorowania warunków jazdy w trybach miejskim oraz pozamiejskim. Tryb miejski charakteryzuje się relatywnie niską średnią prędkością przejazdu uzyskiwaną przez pojazd oraz maksymalną prędkością nie przekraczającą 50 km/h. Natomiast w trybie pozamiejskim pojazd rozwija maksymalną prędkość z zakresu 70÷80 km/h. Jako kryterium wyboru przebiegu odcinka pomiarowego wybrano dopuszczalne limity prędkości obowiązujące na poszczególnych ulicach. Dodatkowo dążono do wyboru odcinka pomiarowego charakteryzującego codzienną eksploatację pojazdów w aglomeracji poznańskiej pod kątem odwzorowania dużego natężenia ruchu.

3. Charakterystyka obiektu badawczego

Do badań drogowych wykorzystano pojazd należący do grupy SUV (Sport Utility Vehicle), posiadający silnik o zapłonie samoczynnym, pojemności skokowej 2976 cm3 (rys. 2). Szczegółowe dane techniczne silnika pojazdu przedstawiono w tabeli 1. Pojazd wyposażony był w system start-stop, którego głównym zadaniem jest wyłączenie i ponowne włączenie silnika pojazdu podczas jego zatrzymania – bez ingerencji kierującego pojazdem. Ma to na celu ograniczenie zarówno przebiegowego zużycia paliwa, jak i emisji szkodliwych spalin.

Tabela 1. Charakterystyka silnika pojazdu badawczego [2]

Liczba / układ cylindrów 6 typu V

Pojemność skokowa 2976 cm3

Średnica cylindra 91,4 mm

Skok tłoka 83 mm

Liczba zaworów na cylinder 4

Stopień sprężania 16,8:1

Moc maksymalna 176 kW przy 4000÷4400 obr/min

Maksymalny moment obrotowy

550 Nm przy 2000÷2250 obr/min Układ oczyszczania gazów wylotowych EGR, DOC, DPF

Norma emisji gazów wylotowych Euro 5

System start-stop jest częścią oprogramowania sterownika silnika. Aby system funkcjonował poprawnie konieczna jest współpraca sterownika silnika z wieloma elementami układami pojazdu. Algorytm sterowania musi najpierw stwierdzić, czy po włączeniu zapłonu spełnione są wszystkie warunki, pozwalające na pracę w trybie start-stop. Implementacja systemu start-stop do silnika wymaga szeregu modyfikacji. Przede wszystkim należy zastosować zmodyfikowany rozrusznik o zwiększonej trwałości i wzmocnionym wieńcu zębatym. Trwałość rozrusznika wyraża się liczbą cykli jego pracy. Za cykl uważa się każdy rozruch, nawet jeśli nie

(4)

dojdzie do uruchomienia silnika. Większa trwałość oznacza więc, że rozrusznika można częściej używać. W badanym pojeździe zastosowano koncepcję firmy Bosh o nazwie Smart Starter Motor. Wykorzystuje ona rozrusznik wyposażony w wydajny silnik elektryczny oraz ulepszony mechanizm zębnika, co pozwala na szybsze i cichsze uruchamianie silnika [2].

Rys. 2. Obiekt badawczy wraz z zamontowaną aparaturą pomiarową

W badanym pojeździe tradycyjny akumulator kwasowo-ołowiowy zastąpiono akumulatorem AGM (Absorbent Glass Mat), którego zaletą jest większa trwałość mierzona liczbą cykli ładowania i rozładowania (rys. 3). Najważniejsza różnica w stosunku dla klasycznego akumulatora kwasowego polega na związaniu elektrolitu w materiale wykonanym z włókna szklanego [2]. Materiał ten tworzy separator, oddzielający od siebie płyty akumulatora. Do dodatkowych zalet tego typu akumulatorów zaliczyć można:

 duży prąd rozruchowy w niskich temperaturach;

 zwiększona odporność na głębokie rozładowanie;

 duża trwałość;

 brak wycieków elektrolitu przy przechyleniu lub pęknięciu obudowy;

 bardzo mała podatność na zasiarczenie elektrod w porównaniu z akumulatorem klasycznej konstrukcji.

Niezwykle istotnym elementem składowym systemu start-stop jest stabilizator napięcia, który zabezpiecza przed wystąpieniem spadków napięcia – poniżej 12 V – w instalacji elektrycznej pojazdu. Gwałtowne spadki napięcia mogą spowodować uszkodzenie bądź unieruchomienie dodatkowych urządzeń elektrycznych

(5)

znajdujących się w pojeździe np. głównego panelu znajdującego się w desce rozdzielczej, radia, telefonu czy nawigacji satelitarnej GPS.

Rys. 3. Przykład akumulatora AGM [2]

System start-stop wyposażony jest również w szereg czujników, które monitorują parametry pracy układów odpowiadających za poprawne działanie systemu. Jako przykład można tutaj przedstawić czujnik stanu akumulatora pojazdu umieszczony na zacisku przewodu masowego. Mierzy on temperaturę i napięcie akumulatora oraz prąd ładowania.

Aby nastąpiła aktywacja systemu start-stop muszą być spełnione następujące kryteria:

 pojazd nie porusza się (prędkość jazdy = 0 km/h);

 prędkość obrotowa wału korbowego silnika poniżej 1200 obr/min;

 temperatura cieczy chłodzącej silnika znajduje się w zakresie 25÷100°C;

 podciśnienie w pompie wspomagania układu hamulcowego większe niż 550 mbar;

 akumulator pokrywa zapotrzebowanie na energię potrzebną do ponownego rozruchu – to zapotrzebowanie jest wyliczane przed zatrzymaniem silnika, temperatura akumulatora leży w zakresie -1÷55°C;

 w przypadku układu klimatyzacji różnica między zadaną a rzeczywistą temperaturą nawiewu jest mniejsza niż 8°C;

 nie odbywa się regeneracja filtra cząstek stałych (dotyczy silników o ZS). Brak spełnienia jednego w z powyższych kryteriów powoduje automatyczną dezaktywację systemu start-stop. W przypadku wyłączenie silnika przez system jego ponownie uruchomienie następuje jeżeli: pas bezpieczeństwa kierowcy jest zapięty, pokrywa komory silnika oraz drzwi są zamknięte, dźwignia zmiany

(6)

biegów znajduję się w położeniu neutralnym oraz dla pojazdów z manualną skrzynią biegów pedał sprzęgła musi być wciśnięty. Na aktywację systemu start-stop wpływ ma również kierujący pojazdem, ponieważ za pomocą przyciska znajdującego w desce rozdzielczej, może ręcznie dezaktywować system.

4. Aparatura pomiarowa wykorzystana do badań

Do badań wykorzystano mobilny przyrząd SEMTECH DS służący do pomiaru szkodliwych i toksycznych składników gazów wylotowych w rzeczywistych warunków eksploatacji (rys. 4). Przyrząd umożliwiał pomiar CO2, CO, NOx (NO +

NO2), oraz THC. Do pomiaru powyższych związków wykorzystywane są trzy

analizatory: NDIR (Non-Dispersive Infrared), który mierzy stężenia CO2 i CO;

NDUV (Non-Dispersive Ultraviolet) mierzący stężenie NOx oraz FID (Flame Ionization Detector), który mierzy stężenie THC. Przyrząd posiada własną stację

metrologiczną, system pozycjonowania GPS oraz umożliwia odczyt danych z układu diagnostycznego pojazdu [3-5].

a) b)

Rys. 4. Mobilny przyrząd SEMTECH DS (a) oraz przepływomierz do pomiaru masowego natężenia przepływu gazów wylotowych (b)

5. Analiza uzyskanych wyników badań

W celu wyznaczenia wpływu systemu start-stop na obniżenie emisji gazów wylotowych oraz przebiegowego zużycia paliwa pojazdu badania przeprowadzono na tej samej trasie przy aktywnym i nieaktywnym systemie. Aby określić sumaryczny udział czasu pracy aktywnego systemu start-stop podczas badań wyznaczono charakterystyki udziału czasu pracy silnika pojazdu w funkcji prędkości obrotowej wału korbowego i obciążenia silnika. Te charakterystyki wykonano na podstawie informacji odczytanych z układu diagnostycznego pojazdu (rys.5).

(7)

a) b)

Rys. 5. Charakterystyka udziału czasu pracy w przedziałach prędkości obrotowej wału korbowego i obciążenia silnika dla przejazdu:

a) z aktywnym systemem start-stop, b) z nieaktywnym systemem start-stop

Jako obciążenie M wyrażone w % zdefiniowano stosunek aktualnego momentu obrotowego do maksymalnego momentu obrotowego generowanego przez silnik. Udział systemu start-stop podczas badań drogowych stanowił 12% całkowitego czasu pracy silnika podczas przejazdu (rys. 5a – zaznaczono czerwoną ramką). Zaobserwowano również, że dla przejazdu z aktywnym i nieaktywnym systemem start-stop znaczący udział czasu pracy wystąpił dla 800 obr/min przy obciążeniu 40%. Dla przejazdu z nieaktywnym systemem udział ten wyniósł 26% (rys. 5b). Ten punkt można umownie określić biegiem jałowym silnika, ponieważ bieg jałowy zdefiniowany jest jako punkt pracy silnika przy minimalnej prędkości obrotowej wału korbowego silnika i zerowym obciążeniu. W tym przypadku tak wysokie obciążenie wynikało z oporów własnych silnika oraz z napędu jego osprzętu.

Na rysunku 6 przedstawiono przebiegi prędkości obrotowej wału korbowego i emisji sekundowej CO2, CO, NOx i THC dla przejazdu z aktywnym

i nieaktywnym systemem start-stop. Analizują przebieg prędkości obrotowej wału korbowego silnika dla aktywnego systemu stwierdzono, że silnik pojazdu został wyłączony 7-krotnie. W tych punktach, po ponownym uruchomieniu silnika i ruszeniu pojazdu, nie zarejestrowano wyższego wzrostu emisji sekundowej poszczególnych związków niż w przypadku przejazdu z nieaktywnym systemem start-stop. W pozostałych fazach przejazdu przebiegi emisji kształtowały się podobnie dla wszystkich mierzonych związków. Takie ukształtowanie emisji CO2,

CO, NOx i THC świadczy o spełnieniu głównych założeń stosowania systemu

start-stop w pojazdach, tj. zmniejszenia negatywnego oddziaływania pojazdu na środowisko naturalne poprzez obniżenie jego energochłonności (ograniczenie zużycia paliwa, a tym samym emisji szkodliwych i toksycznych składników gazów wylotowych).

(8)

a)

b)

c)

d)

Rys. 6. Przebiegi prędkości obrotowej wału korbowego silnika dla przejazdu z aktywnym i nieaktywnym systemem start&stop oraz przebiegi emisji sekundowej:

(9)

6. Podsumowanie

Na podstawie otrzymanych wyników pomiarów wyznaczono wartości emisji drogowej CO2, CO , NOx oraz wartości przebiegowego zużycia paliwa (rys.7).

Rys. 7. Emisja drogowa CO2, CO, NOx oraz przebiegowe zużycie paliwa uzyskane w teście

Emisję drogową THC pominięto w niniejszym rozważaniu, ponieważ otrzymane wartości emisji sekundowej THC podczas pomiarów były bardzo małe i mieściły się w granicach błędu pomiaru. Przejazd z aktywnym systemem start-stop w odniesieniu do przejazdu z nieaktywnym systemem skutkował zmniejszeniem:

 emisji drogowej CO2 o 14,9%,

 emisji drogowej CO o 18,2%,

 emisji drogowej NOx o 15,7%,

 przebiegowego zużycia paliwa o 12,7%.

Powyższe rezultaty potwierdzają słuszność stosowania systemów start-stop w pojazdach kategorii SUV, ponieważ ograniczają one negatywne oddziaływanie pojazdów samochodowych na środowisko naturalne. Według opinii autorów konieczne jest prowadzenie dalszych prac badawczych dotyczących skuteczności działania systemów start-stop z głównym naciskiem na określenie optymalnych warunków pracy tego typu systemów.

7. Literatura

[1] Johnson T.V.: Review of Diesel Emissions and Control. SAE Technical Paper Series 2010-01-0301.

[2] Materiały udostępnione przez producenta pojazdu.

[3] Merkisz J., FucP.: The Exhaust Emission from Light Duty Vehicles in Road Test in Urban Traffic. SAE Technical Paper Series 2010-01-1558, (2010). [4] Merkisz J., Pielecha J., Fuc P., Lijewski P.: The analysis of the PEMS

(10)

research procedures. The 8th IEEE Vehicle Power and Propulsion Conference VPPC 2012, Org. KIEE, Paper No. F20120618-0339Seul 9-12.10.2012, s. 903-907.

[5] Merkisz J., Idzior M., Pielecha J., Gis. W.: Emission tests in city buses under real road conditions. Book “Urban Transport XVI – Urban Transport and the Environment in the 21st Century”, Edited by A. Pratelli and C.A. Brebbia. WIT Transactions. WIT Press 2010, Wessex, UK, s. 181-189.

[6] Ortenzi F., Costagliola M.A.: A New Method to Calculate Instantaneous Vehicle Emissions using OBD Data. SAE Technical Paper 2010-01-1289. [7] Seger J.P.: Vehicle Integration for US EPA 2010 Emissions and Lowest Cost

of Ownership. SAE Technical Paper 2010-01-1956.

[8] Walsh M. P.: Global trends in motor vehicle pollution control; a 2011 update. Part 3. Combustion Engines / Silniki Spalinowe nr 4/2011 (147), p. 98-103, (2011).

Prof. dr hab. inż. Jerzy Merkisz. Profesor na Wydziale Maszyn

Roboczych i Transportu.

Mgr inż. Lukasz Rymaniak. Doktorant na Wydziale Maszyn

Roboczych i Transportu.

Mgr inż. Andrzej Ziółkowski. Doktorant na Wydziale Maszyn

Cytaty

Powiązane dokumenty

W ubiegłym tygodniu zamiar udziału w wybo- rach prezydenckich w okręgu wyborczym nr 34 w Ostrawie zgłosiło 399 osób. Z tej liczby 128 osób zadeklarowało chęć gło-

W samochodach osobowych z silnikami ZS równie efektywnie można obliczać przebiegowe zużycie paliwa dla warunków jazdy rzeczywistej metodą numeryczną, co i w samochodach

Celem pomiarów czasu reakcji było sprawdzenie, czy silnik w samochodzie zdąży się uruchomić, zanim kierow- ca puści sprzęgło przy włączonym biegu w celu ruszenia, a co za

W przetargu mogą uczestniczyć osoby fi zyczne i prawne, które zapoznają się z pełną treścią ogłoszenia (zamieszczoną na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Miasta Ruda

Kataryńczuk-Mania L., Głos jako warsztat pracy nauczyciela - znaczenie emisji i higieny głosu, [w:] Profilaktyka i rehabilitacja głosu, mowy, red.. Kowalkowska, Zielona

when compared with two other fuels. During the warm start-up of the engine fuelled by B50 blend and by diesel oil with 5% eco-friendly EKO-V additive, after approx. 30 s from

work organization which influences the value of the start-up temperature, the start-up time and the value of the mean current consumed by the starter during the engine start-up is

Based on the presented results of laboratory tests of a wheel with a pneumatic tyre, and with reference to equation (2), a statement may be made that an increase in the vehicle