• Nie Znaleziono Wyników

Najważniejsze zagadnienia życia gospodarczego w regionie krakowskim : streszczenie wykładu na krajoznawczym kursie nauczycielskim

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "Najważniejsze zagadnienia życia gospodarczego w regionie krakowskim : streszczenie wykładu na krajoznawczym kursie nauczycielskim"

Copied!
3
0
0

Pełen tekst

(1)

' t . y wi i z j c z j 2JP/

— 130 — irJL L c ' ł » «

N * -«!

D R W I K T O R O R M I C K I , D o c . U . J. ^

Najważniejsze zagadnienia życia gospodar­

czego w regionie krakowskim.

S tr e s z c z e n ie w y k ł a d u n a k r a j o z n a w c z y m k u r s i e n a u c z y c ie ls k im .

P o jęcie regionu krak o w sk ieg o w iąże się zazw yczaj z zasię­

giem etnograficznych, cech ludu krak ow skiego. O bszar w y d zielo ­ n y na te j zasadzie licz y około 15.500 km 2, rozciąga się zaś — w e ­ dług S. U dzieli — „m ięd zy rzeką R ab ą od południa a miastem K ielce od północy, m iędzy miastam i W adow ice a Częstochową od zachodu a D ąb row ą i O patowem od wschodu“ .

Ten etnograficznie z w a rty obszar uderza i zastanaw ia nie­

z w y k łą rozm aitością uposażenia fizjograficzn ego, które w y c i­

snęło głębokie znamię na rozw oju i kieru n ku gospodarki ludz­

k ie j. N a południe od N izin y N ad w iślań sk iej zasied lają K ra k o w ia ­ c y Pogórze, dochodząc aż po próg beskidzki. Od północy z a ję li W yżyn ę M ałopolską, o b ejm u jąc w e w ładan ie Pasmo K rako w sko- Tenczyńskie, R ów K rzeszow icki, Ju rę K rakow sko-C zęstochow ską (a to w rów n ej m ierze G rzbiet K rakow sko-C zęstochow ski ja k i P ły tę K rako w ską), Ziemię Sandom ierską i niektóre okolice Ł y ­ sogór (południowe pasma).

W arunki życia, p ra c y i gospodarki u le g ły w poszczególnych krain ach regionu daleko idącem u zróżnicowaniu, a to na skutek rozm aitej bu d ow y geologicznej, ściśle zlokalizow anego w ystęp o­

w an ia różnych bogactw kopaln ych i rozm aitych gleb oraz odręb­

ności klim atyczn ych. D obitnym p rzykładem w p ły w u w aru nków geograficznych na gospodarkę je st u żytk o w an ie ziemi i regiona­

liz a c ja zajęć przem ysłow ych . Las zarasta strome stoki Pogórza, w spina się na zachodnią kraw ędź W yż yn y M ałopolskiej, p o k ry ­ w a piaszczyste g le b y i ocienia w yższe okolice gór Ś w ięto krzy­

skich. Ł ą k i i pastw iska p o ra stają w ilgotne dna w yrów n an ych do­

lin Pogórza, n ad ają ch arakter N izinie N ad w iślań sk iej, trzy m a ją się skalistego grzbietu J u r y K rakow sko-C zęstoch ow skiej, opu­

szczają się strom ym i zboczami kenionów W yżyn y M ałopolskiej-^

i w y ś c ie la ją m iękkim kobiercem dna dolin w Łysogórach, r pr zboża opanow ała słoneczną w ierzchow inę Pogórza, zajęła. Wyżej w ym ienione ob szary w dolinie W isły i rozsław iła daleko poza g r a n i c a m i Po lski P ły tę K ra k o w sk ą i Sandom ierskie. R ów nie w y ­ raźna reg io n alizacja z ja w isk gospodarczych zaznacza się w prze­

m yśle i górnictw ie. W oparciu o p iaski d ylu w ialn e i rzeczne roz­

łożyło się hutnictwo szklane i betoniąrstw o wzdłuż zachodniej kraw ęd zi W yż yn y M ałopolskiej i na N izinie N ad w iślań sk iej.

G rzbiet K rakow sko-C zęstochow ski dostarcza surow ca licznym wapiennikom i cementowniom, na bogactw ie rud i w ęgla oparło się kopalnictw o i hutnictwo. Tłuste g lin y Pogórza i N izin y N ad­

w iślań sk ie j u m ożliw iły rozw ój cegielnictw a. Pow ażn y przem ysł przetw órczy i spożyw czy uszlachetnia p rod u kcję rolną i hodow­

laną.

Bib], Nauk Przyrodniczych

(2)

N aturalnym następstwem r ó ż n o w a r u n k o w o ś c i g o s p o d a r c z e j k rain regionu k rakow skiego b y ła d ziałająca i d zisiaj w niem niej- szym stopniu p o t r z e b a w y m i a n y , k tó re j zaw dzięcza swe istnie­

nie K r a k ó w , miasto o charakterze w yb itn ie handlow ym i kom u­

n ik acyjn ym . P o ł o ż e n i e g e o g r a f i c z n e zadecydow ało o r e g i o n a l ­

n y m znaczeniu m iasta (nigdy zresztą należycie nie w yzysk an ym ),

nurt i głębia ż y c i a u m y s ł o w e g o podniosły je do rzędu n a r o d o w e j m e t r o p o l i i . W około m iasta rozw inęła się w ostatnich latach w y ­ raźna s t r e f a p o d m i e j s k a z ch arakterystyczn ym budownictwem , typow ym użytkow aniem ziemi roln ej, a co n ajw ażn iejsze z nie­

zw yk le intesyw nym napływ em ludności z okolicy. Rozbudow a aparatu kom u n ikacyjn ego rozszerzyła strefę podm iejską ku za­

chodowi co n ajm n iej po Krzeszow ice, ku w schodow i poza W ie­

liczką i Bieżanów , na południe po Skaw inę. Pow ażna sieć autobu­

sowa zasp okaja potrzeby gęsto zw artego zaludnienia. W okoli­

cach podm iejskich duże znaczenie posiada przem ysł lo k aln y i możliwości zarobkow ania w mieście. W położeniach o d le g le j­

szych zaryso w u je się w c a łe j grozie p r z e l u d n i e n i e r o l n e . Jego w y ­ razem je st nie tylk o duży udział proletariatu w ie jsk ie g o i k a rło ­ w atych gospodarstw, ale i nacisk dem ograficzny, w y w a r ty przez gw ałtow nie w zrastającą ludność na n ieistn iejącą ju ż p raw ie dzi­

sia j w ie lk ą własność. Proces ten postąpił n a jd a le j na N izinie N ad­

w iślań sk iej i na Pogórzu. N aw et n a jsła b ie j zaludnione: P ły ta K rak o w sk a i Ziem ia Sandom ierska są również dotknięte k lęsk ą przeludnienia (technika rolna nie do trzym uje k roku przyrostow i ludności, b rak dostatecznie silnego przem ysłu)). W zw iązku z tym je st region k rak o w sk i k l a s y c z n y m o b s z a r e m o ż y w i o n y c h m i g r a -

c y j w ew nętrznych.

Pod m iejskie okolice Częstochow y, K ra k o w a i T arn ow a c h ł o ­

n ą em igru jącą ze w si ludność, w przeludnionych obszarach rol­

nych ro zw ija się siln y od pływ n ad w yżek ludnościow ych, k tó ry w niektórych okolicach p rzyb ie ra rozm iary „u cieczk i" ze w si i w iedzie w prostej lin ii do d e p o p u l a c j i .

A naliza geograficznego u w aru n kow an ia życia gospodarczego w (w ydzielonym na zasadach etnograficznych) regionie k ra k o w ­ skim w y k a z u je daleko posuniętą in d yw id u alizację k rain (rolni­

cze, przem ysłow e, górnicze) p rz y równoczesnym rozbiciu r e g io -^

nu na k ilk a obszarów o różnie zorientow anym ciążeniu. F a k t ten nie może pozostać bez następstw szczególnie w dziedzinie d y d a k ­ tyczn ej. N auczycielstw o pragnąc stanąć na w ysokości zadania, nałożonego now ym i program am i, nie może b i e r n i e p rzyjm o w ać w yn ik ó w n aukow ych często ch w iejn ych i obarczonych brzem ie­

niem zastrzeżeń. Z uw agi na nieodzowną jednolitość nauczania i obowiązek podaw ania w pierw szym rzędzie, .szczególnie na niż­

szych szczeblach pew n ików — musi nauczyciel m ateriał n au k ow y poddawać każdorazow o daleko id ącej i celow ej s e l e k c j i , w y b ie ­ ra ją c dla każdego stopnia zagadnienia, k tó reb y od pow iadały wie- ikowi, zainteresowaniom i możliwościom um ysłow ym w ych ow an ­ k ó w . D latego — w grom adnym dążeniu do osiągnięcia j e d n e g o

■ g o s a m e g o c e l u , k tó ry przyśw ieca całem u polskiem u szkolnie-

131

(3)

tw u — p u n k t y w y j ś c i a i d r o g i d o m a r s z u będą r ó ż n e , zależnie od geograficznego położenia szko ły (środowiska), um ysłow ości w y ­ chow anków i indyw idualności nauczyciela.

132

S T A N I S Ł A W L E S Z C Z Y G K I.

Współczesne zagadnienia turyzmu.

W ostatnim 10 -leciu można skonstatow ać n ad zw y czajn y roz­

w ó j ruchu turystycznego w Europie. Potrzeba w y ja z d u , zm iany m iejsca w celach k u ltu raln ych lub w yp oczyn k ow ych p rzen ikła do najszerszych w arstw społeczeństw, stała się potrzebą i zdoby­

czą mas. Ten k o rzystn y o b jaw z punktu w idzenia kulturalnego, społecznego i gospodarczego stał się przedmiotem ścisłych rozw a­

żań, zagadnieniem , którem u coraz w ię ce j u w agi p ośw ięcają sfe ry naukow e, ja k również czynniki gospodarcze i rządzące państw europejskich. Rów nież w Polsce ja k k o lw ie k w znacznie skrom ­ n iejszych rozm iarach można zaobserw ow ać rozw ój ten w ostat­

nich latach. W zw iązku z tym nastąpiła zupełna zmiana w tra k ­ tow aniu zagadnień tu rystyczn ych , sta ły się one aktualnym i, w spółczesnym i problem am i, które zasłu gu ją na uw agę ogółu z punktu w idzenia kulturalnego, socjalnego, gospodarczego i pań­

stwowego.

W okresie pow ojennym pow stała w i e d z a , nauka o ruchu tu­

rystyczn ym w k ra ja ch , w których ruch szczególnie doniosłą od­

g ry w a rolę. Utworzono k a te d ry na u niw ersytetach i w yższych szkołach handlow ych p raw ie w e w szystkich k ra ja c h zachodnio­

europejskich. U kazały się podręczniki [1 , 6] w ied zy o turyzm ie, p o zw alające na b ard ziej ścisłe, naukow e rozpatryw an ie tych p ro­

blemów. Zostało zdefiniow ane p ojęcie ruchu turystycznego.

W edług G l u c k s m a n n a R. [6], B o r m a n n a A. Ili, G r u n t h a l a A. [7], M a r i o t t i ’e g o [12], N e f f e g o P.

[131 i w ielu innych [8, 15, 16, 22] można p rz y ją ć, iż i s t o t ą r u c h u t u ­ r y s t y c z n e g o je st zmiana m iejsca bez w zględu na środki lokom ocji, ch w ilo w y pobyt ludzi pożarniejscow ych w celach ku lturaln ych , krajozn aw czych , odpoczynkow ych, rozryw k o w ych i t. p., a w ięc ' nie w celach zarobkow ych lub m ilitarnych. Tego rodzaju defini­

c ja przekracza znacznie pojęcie krajoznaw czego ruchu tu rystycz­

nego 117], dlatego za turystę (obcego, p rzeb yw ającego, p rz y b y łe ­ go, podróżującego na co nie ma w ję z y k u polskim odpow iednika dla niem ieckiego w y rażen ia Frem de, Frem denverkelir, musi u w a­

żać się znacznie w ię k sz y zastęp podróżu jących niż to dotąd za­

z w yczaj zw yk ło czynić się.

D la oznaczenia"całokształtu zagadnień teoretycznych, gospo­

darczych, geograficznych, statystycznych, praw nych, ku ltu ral nych i społecznych, zw iązanych z ruchem uzdrow iskow o tu ry ­ stycznym (w m yśl p ow yższej definicji) p rzyję to z francuskiego ^ i w łoskiego słowo t u r y z m , konw encjon alnie uznane ja k o m iędzy^B narodowe i dla w szystkich zrozum iałe, celem p o d k re śle n ia ^ Ji®

Cytaty

Powiązane dokumenty

Nastę ­ pujące liczby dają porównanie stosunku procentowego dochodów państwa na głowę do dochodu społecznego, przechodzącego przez rynek, na głowę ludności w 1929

Publikacja zawiera dane o placówkach prowadzonych przez organizacje handlowe, zakłady pracy we własnym zakresie, oddziały zaopatrzenia robotniczego i inne organizacje..

a/ Dane o powierzchni zasiewów mogą ulec korekcie na podstawie ocen odpowiednich zespołów powiatowych oraz w oparciu o dane o kontraktacji niektórych upraw

Musimy pamiętać, że student po raz pierwszy styka się z historycznym spojrzeniem na język, nie ma przygotowa- nia porównawczego, które dawała nauka gramatyki języka

Badania te nawiązywały do wcześniej- szych (to jest z 1997 roku) i określiły zmiany postaw wobec tak fundamental- nych kwestii jak ta, czy należy kierować się w życiu

Jedna ze znanych definicji zakłada, że celem problemów optymalizacji dyskretnej jest maksymalizacja lub minimalizacja funkcji wielu zmiennych, zwaną funkcją celu,

W zależności od tego czy w rurociągu transportującym, w którym przepływa mieszanina gazu i ciała stałego, panuje ciśnienie niższe od atmosferycznego czy wyższe, rozróżnia

Elektrownie hybrydowe, zintegrowane systemy energii odnawialnej 22.. Wady i zalety