Komitet Redakcyjny „Turystyka i Rekreacja”

92  Download (0)

Pełen tekst

(1)
(2)

Redaktor naczelny – Monika Guszkowska

Z-ca redaktora naczelnego – Marian Kowalewski Sekretarze – Małgorzata Gałązka, Agata Stefanowska Redaktorzy tematyczni:

Turystyka – Anna Pawlikowska-Piechotka

Rekreacja – Ewa Kozdroń

Redaktor językowy – Maria Jolanta Sidorowska

Redaktor językowy tekstów anglojęzycznych – Tobi Hunt Redaktor statystyczny – Michał Obukowicz

Rada Redakcyjna

Wiesław Alejziak (Kraków)

Patricia Geraldo de Lima (Birmingham, Wielka Brytania) Rod Gilbert (Birmingham, Wielka Brytania)

Edmundas Janiskas (Kowno, Litwa)

Juan-Carlos Luis-Pascal (Madryt, Hiszpania) Ludwik Mazurkiewicz (Warszawa)

Michał Lenartowicz (Warszawa) Mariusz Lipowski (Gdańsk)

Simona Pajaujiene (Kowno, Litwa) Olivier Saissi (Toulon, Francja) Roberta Santoro (Bari, Włochy) Biruta Svagzdiene (Kowno, Litwa) Irena Valantine (Kowno, Litwa)

Adres:

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie ul. Marymoncka 34, 00-968 Warszawa

Adres e-mail: t.i.r@wp.pl

http://www.awf.edu.pl/wtir/nauka/czasopismo-turystyka-i-rekreacja

(3)
(4)

tom 12/2015 nr 2

Akademia Wychowania Fizycznego

Józefa Piłsudskiego w Warszawie

(5)

ISSN 1895-3700

©Copyright by Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Wszystkie prawa zastrzeżone

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione

Opracowane na podstawie oryginalnych tekstów dostarczonych przez Autorów

WYDAWNICTWO AWF WARSZAWA ul. Marymoncka 34, 00-968 Warszawa

Projekt okładki – Waldemar Dorcz Autor zdjęcia – Adam Guszkowski

Wydanie tomu sfinansowano ze środków prywatnych

Nakład 100 egz.

Druk i oprawa: „Bonmar” ul. Filtrowa, 00-660 Warszawa

(6)

Spis treści / Contents

Joanna Kalecińska, Waldemar Nowicki, Michał Sadowski

Polskie, tradycyjne ludowe gry i zabawy ofertą dla współczesnego Europejczyka 7 Traditional Polish folk games and activities as an attractive offer for contemporary Europeans 13 Maria Lipko-Kowalska

Zajęcia Pilates a jakość życia kobiet 18

The effects of Pilates exercises on quality of life in women 24 Agata Stefanowska, Maria Lipko-Kowalska

Rozwój turystyki w opinii Lokalnych Organizacji Turystycznych 30 Tourism development according to Local Tourism Organisations 38 Małgorzata Gałązka

Turystyka w gminie Kampinos w opinii społeczności lokalnej 45

Tourism in the Kampinos district from the point of view of the local community 54 Monika Guszkowska, Sylwia Sionek

Regularne ćwiczenia fizyczne jako sposób kształtowania poczucia własnej skuteczności i zwiększania

aktywności fizycznej kobiet 62

Regular exercise as a way of developing self-efficacy and increasing the physical activity in women 68 Anna Leś, Maria Lipko-Kowalska, Ewa Niedzielska , Joanna Piotrowska

Postawy studentów Wydziału Turystyki i Rekreacji Akademii Wychowania Fizycznego Józefa

Piłsudskiego wobec osób z niepełno sprawnościami 74

Student attitudes at the Faculty of Tourism and Recreation at Józef Piłsudski University of Physical

Education in Warsaw towards people with disabilities 81

(7)
(8)

Joanna Kalecińska, Waldemar Nowicki, Michał Sadowski

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Polskie, tradycyjne ludowe gry i zabawy ofertą dla współczesnego Europejczyka

Streszczenie

Każdy człowiek bez względu na wiek ma potrzebę bawienia się. Bawiąc się, człowiek regeneruje siły, miło spędza czas wolny, ale również rozwija swoje zainteresowania. Istotnym faktem jest również to, że przez zabawę można kształtować postawy i uczyć tradycji, kultury i szacunku do przeszłości.

Celem artykułu jest prezentacja wybranych polskich gier i zabaw, które mogą być z powodzeniem realizowane w parkach, na boiskach oraz salach gimnastycznych w całej Europie. Wybrane gry i zabawy mogą promować polską kulturę w Europie i na świecie.

Odbiorcami tego artykułu, w formie prezentacji, byli uczestnicy konferencji “Sport and game in science, life and art” organizowanej 12-14 grudnia 2014 r. w Municipal Tobacco Warehouse, a tak że mieszkańcy Kavali (Grecja).

Słowa kluczowe: tradycyjne i polskie gry, zabawa, aktywność rekreacyjna, integracja Wstęp

Każdy człowiek bez względu na wiek ma poczucie potrzeby bawienia się. Jak pisał Huizinga

„zabawa jest wielkością daną kulturze, egzystującą przed samą kulturą, towarzyszącą jej i przenikającą od samego początku. […] Zabawa ujawnia się jako specyficzna jakość działania, różniąca się od zwyczajnego życia” (Huizinga, 1985, s. 15).

Bawiąc się człowiek regeneruje siły, miło spędza czas wolny, ale również rozwija swoje zainteresowania. Istotnym faktem jest również to, że przez zabawę można kształtować postawy i uczyć tradycji, kultury i szacunku do przeszłości.

Na tym tle można sformułować tezę, że genezę i istotę integracji państw europejskich identyfikujemy właśnie w grach i zabawach ludowych. Uzasadnieniem dla tej tezy jest fakt, że jedną z najbardziej charakterystycznych wartości wspólnych gier i zabaw jest integracja. Setki lat temu, kiedy mieszkańcy Europy jeszcze nie wyznaczyli granic, język gier i zabaw ludowych był językiem komunikacji ponadnarodowej. Dzisiaj, kiedy znosimy granice, cieszy fakt, że w ramach projektu dofinansowanego środkami Unii Europejskiej „Europe is our playgraund”1 wracamy

1 Materiał był prezentowany przez dr Joannę Kalecińską podczas Międzynarodowej Konferencji Naukowej “Sport and game in science, life and art”, organizowanej 12-14 grudnia 2014 w Municipal Tobacco Warehouse, Kavala, Grecja, w ramach projektu UE “Europa is our Playground”–

do dorobku i zachowań przodków w przedmiotowym zakresie. Ze względu na to, że poszukujemy inspiracji w grach i zabawach dla integracji, warto przybliżyć istotę tego pojęcia.

Integracja jest procesem tworzenia się pewnej całości z części, dotyczy różnych sfer życia społecznego, np. gospodarczego, politycznego i oczywiście kulturowego. Niewątpliwe w tej sferze kulturowej jest miejsce dla gier i zabaw – tradycyjnych, ludowych, które mają stać się międzynarodowe i kreować wzajemną integrację.

Promując i opisując tradycyjne, ludowe, czy po prostu gry i zabawy, autorzy chcieliby zwrócić również uwagę na fakt, że w zachowaniach wolnoczasowych powinniśmy zachęcać do wspólnego, rodzinnego uczestnictwa w nich. Bawić się powinny całe rodziny, między innymi z uwagi na znany aksjomat Amerykańskiego Stowarzyszenia Rekreacji: „Rodzina, która bawi się razem jest trwała” (Łobożewicz, Wolańska, 1994, s. 8).

Wspólna zabawa może stać się w rękach rodziców niezastąpionym narzędziem wychowania i kształtowania swojego dziecka. A czy wspólna, rodzinna zabawa nie jest również sposobem na integrację?

Celem artykułu jest nie tylko prezentacja wybranych polskich gier i zabaw, z bardzo szerokiej oferty, które można z powodzeniem wykorzystać w realizowanego we współpracy z Urzędem m. st. Warszawy, Departamentem Sportu i Rekreacji.

(9)

parkach, na boiska i salach gimnastycznych całej Europy. Zaprezentowane gry i zabawy pozwalają w atrakcyjny sposób spędzać czas wolny i jednocześnie nieść, przez uczestnictwo w nich, wartości zdrowotne, kulturowe i utylitarne.

Ze względu na doświadczenie zawodowe autorów, chcielibyśmy zwrócić uwagę nie tylko na wybrane gry, promujące polską kulturę i tradycję, co jest głównym założeniem, ale również na promocję aktywności ruchowej w ogóle. Zagrożenia cywilizacyjne współczesnego świata, takie jak brak dostatecznej aktywności ruchowej, nieodpowiednia dieta, stres i inne czynniki wskazują na konieczność promowania zachowań prozdrowotnych. Zatem potrzebę podejmowania aktywności ruchowej należy promować w różnych miejscach i dla różnego audytorium.

Europejska Rodzino, bądź aktywna – ćwicz – baw się – spędzaj czas razem

„Ćwiczenia są najpewniejszą drogą zachowania zdrowia, mogą zastępować wszystkie inne formy leczenia. (...) Jeżeli nie możesz jeść, ćwiczenia poprawią twój apetyt. Jeżeli jesz za dużo i czujesz się źle, ćwiczenia wpłyną na poprawę trawienia, oczyszczą organizm i w konsekwencji wyeliminują przyczynę złego samopoczucia” (Wilk, 1985, s. 27- 28). Powyższe stwierdzenie jest bardzo wymowne i jakże trafne. Zatem najlepszym zaleceniem na wszelkie dolegliwości zdrowotnych powinna być aktywność ruchowa. Nasuwa się jednak pytanie:

jakie są rekomendacje dotyczące tej niezbędnej dla zachowania zdrowia dawki ruchu?

Organizm ludzki zbudowany jest w ten sposób, aby się poruszać przede wszystkim w celu poprawy jakości życia. Istnieje wiele korzyści zdrowotnych wynikających z odpowiedniej aktywności fizycznej, należą do nich między innymi (www.ec.europa.eu):

• Zmniejszone ryzyko chorób serca i układu krążenia na tle miażdżycy;

• Lepsza kontrola masy ciała;

• Mniejsze dolegliwości związane z bólami kręgosłupa;

• Niższe ryzyko depresji i stresu.

Zalecenia dotyczące odpowiedniej dawki ruchu określają, że ze względów zdrowotnych jakakolwiek aktywność fizyczna jest lepsza niż jej brak.

Zalecenia europejskie (oparte na zaleceniach WHO, 2002) wskazują na co najmniej 30 minut aktywności fizycznej dziennie, o umiarkowanej intensywności

przez 5 dni w tygodniu lub co najmniej 20 minut aktywności fizycznej o dużej intensywności przez 3 dni w tygodniu. Aktywność nie musi być podejmowana jednorazowo, może być dzielona na bloki, a każdy z nich powinien trwać co najmniej 10 minut.

Miejsce gier i zabaw w zachowaniach wolnoczasowych współczesnego człowieka

i rodziny

Gry i zabawy zajmują bardzo ważne miejsce w propozycjach aktywności rekreacyjnej różnych grup wiekowych. W jednej grze czy zabawie mogą uczestniczyć wspólnie ludzie różnych narodowości, ras, płci, o różnym poziomie sprawności.

Niewątpliwe decyduje to o dostępności „bez granic”

tej formy aktywności ruchowej człowieka i możliwości korzystania z walorów gier i zabaw w plenerze czy w obiektach sportowych.

Wspólne uczestnictwo w zabawach ruchowych jest łatwym środkiem komunikowania się ludzi nie tylko bliskich sobie, ale nawet pochodzących z różnych zakątków świata i nieznanych, dalekich sobie kultur. Istotą zabawy jest przecież potrzeba zbliżenia, socjalizacji, czy kooperacji. Zatem magiczny język ruchu i treści zabawy jest wystarczającym środkiem komunikacji (Wolańska, 1999).

Tradycyjne gry i zabawy polskie a dziedzictwo kulturowe

Polskie gry i zabawy są głęboko zakorzenione w naszym dziedzictwie kulturowym, kształtują postawy i zachowania współczesnego człowieka.

Inspiracją dla dawnych, ale również dla współczesnych gier i zabaw ruchowych mogą stać się tradycyjne, ludowe zwyczaje, przesądy czy zabawy. Przykładem mogą tu być takie gry i zabawy jak: Noc Kupały, Śmigus – Dyngus, Dożynki, Andrzejki, Marzanna i wiele innych.

Wskazując na korzenie gier i zabaw właśnie w polskich obrzędach i zwyczajach ludowych jako przykład można podać „Noc Kupały”, która ma w polskiej kulturze ponad tysiącletnią tradycję.

Kupała to słowiańskie bóstwo miłości. Noc Kupały, która przypada na 21-22 czerwca, poświęcona była żywiołom wody i ognia, mającym oczyszczającą moc. Ale przede wszystkim to święto miłości, płodności, słońca i księżyca. Swoistym fenomenem

(10)

w dzisiejszych czasach są coraz częściej organizowane w różnych miastach Polski obchody luźno nawiązujące do owych dawnych rodzimych tradycji. Przeprowadzane w jej trakcie zwyczaje i obrzędy słowiańskie mają zapewnić świętującym zdrowie i urodzaj. W czasie tej magicznej nocy rozpalane są ogniska, w których palone są zioła.

W trakcie radosnych zabaw odbywają się różnego rodzaju wróżby i tańce. Dziewczęta puszczają w nurty rzek wianki z zapalonymi świecami. Jeśli wianek zostanie wyłowiony przez kawalera, oznacza to szybkie zamążpójście. Jeśli płynie nie przechwycony, dziewczyna wyjdzie za mąż, ale nieprędko. Jeśli zaś płonie, utonie lub zaplącze się w sitowiu, prawdopodobnie zostanie ona starą panną.

W ten sposób dobrani młodzi mogli kojarzyć się w pary bez obrazy obyczaju, nie narażając się na złośliwe komentarze czy drwiny. Owej nocy - kilkaset lat wcześniej - przyzwalano im nawet na wspólne oddalenie się od zbiorowiska i samotny spacer po lesie. Czy tak jest dzisiaj? Nie znamy wyników badań na ten temat (Strzelczyk, 2007;

Szyjewski, 2004).

Wybrane gry i zabawy promujące kulturę polską w Europie i na świecie

Gry i zabawy ruchowe mają, według wielu badaczy, wartość poznawczą i pomagają zrozumieć złożony świat kultury. W podjętych w drugiej połowie XX wieku badaniach dostrzeżono również użyteczność aplikacyjną różnego rodzaju gier jako skutecznego narzędzia edukacji (Prabucki, 2013).

W aspekcie dbałości o tę część kultury niematerialnej jaką są tradycyjne zabawy i gry i odwołanie do międzynarodowego kontekstu badań warto wymienić działalność i publikacje między innymi: amerykańskiego antropologa sportu MacClancy (1996), Cheska (1978), Sutton-Smith (1981), czy Blanchard (1995).

Oferta międzynarodowych gier i zabaw ruchowych, rekreacyjnych, które współczesny człowiek i rodzina może wykorzystać w swoim wypoczynku jest bardzo bogata. Polski znawca tematu Lipoński w Encyklopedii Sportów Świata prezentuje ponad 3000 haseł poświęconych poszczególnym dyscyplinom sportów historycznych, współczesnych, ludowych i międzynarodowych. Jednocześnie autor zakłada, że uwzględnić należałoby jeszcze 4-5 tysięcy innych form sportowania z różnych egzotycznych krajów

(Lipoński, 2001). Istotny wkład naukowo- badawczy w omawianym temacie należy przypisać również między innymi Bronikowskiej (2008) oraz Bronikowskiej i Laurent (2015), czy sięgając dalej w przeszłość Trześniowskiemu (1995). Zatem niezmiernie trudno jest dokonać wyboru i zaproponować te gry i zabawy, które mogą stać się wizytówką i ofertą Polski i Polaków na boiskach Europy, czy całego świata.

Obserwacja zmian zachodzących we współczesnym sporcie dowodzi, że stopień upowszechniania kultury fizycznej w społeczeństwie zależy w dużym stopniu od bogactwa oferty, od liczby dyscyplin sportowych przez to społeczeństwo uprawianych. Kluczowe znaczenie mają również formy rekreacji, do jakich ludzie w różnym wieku mogą mieć dostęp. Dlatego możemy mówić o istotnym miejscu dla tradycyjnych gier i zabaw, które giną coraz szybciej, a ich funkcja nie nadąża z przystosowaniem się do szybko zmieniających się stosunków społecznych.

Istnieją równocześnie takie gry, które dostosowując się do nowych stosunków społecznych odradzają się, a nawet przeżywają swój renesans.

W artykule zaprezentowane zostały gry, których polskość jest znana od wieków oraz te, które współcześnie chcielibyśmy promować w turystyce i rekreacji: palant, ringo, dętka, smolball.

PALANT (Lipoński, 2004)

Gra uznawana za jedną z najbardziej tradycyjnych drużynowych gier polskich. Pierwsze wzmianki o grze w palanta odnajdujemy w polskim piśmiennictwie pochodzącym z XIV wieku. Jej różne wersje i opisy znane są także poza granicami Polski - chociażby niemiecki „Schlagball”, szwedzki „Kungsboll”, duński „Langbold”, białoruski „Sołowiej”, rosyjska „Łapta” czy grecki

„Urumtop”. Z tego względu nie zamierzamy toczyć sporu, czy korzenie tej gry związane są tylko z Polską.

Aby grać w palanta, wystarczy dwóch zawodników, piłka podobna do tenisowej i gruby kij. Terenem gry jest obszar w kształcie prostokąta podzielony na dwie równe części. Wielkość obszaru określona jest wiekiem graczy. Zawodnicy zajmują miejsca, każdy w swoim polu. Zawodnik rozpoczynający grę uderza kijem w kierunku graczy – przeciwników, tak aby jej nie przechwycili w locie. Przechwycenie to punkt dla drużyny przeciwnej i zamiana ról, brak przechwycenia -

(11)

punkt dla drużyny miotacza. To najprostsza odmiana tej gry. Prosta, ale uczy planowania zarówno siły jak i kierunku uderzenia, koordynacji ruchowej w fazie odbijania oraz zmusza do ruchu, aby piłkę przechwycić. Ciekawostką jest to, że kij do podbijania piłki został wymieniony w XIV wieku w inwentarzach Akademii Krakowskiej, poprzedniczki jednego z najstarszych europejskich uniwersytetów – Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Współcześnie na boisku musi być, co najmniej ośmiu graczy każdej z drużyn. Gra trwa dwa razy po 30 min z przerwą 10 minutową i prowadzona jest zgodnie z zasadami określonymi w regulaminie gry.

RINGO (źródło: opis własny autorów)

Kolejna propozycja to ringo, atrakcyjna ze względu na możliwość jej wykorzystania w różnych formach rekreacyjnych. Podobnie jak w przypadku gry w palanta, trudno ringo jednoznacznie przypisać narodowe korzenie pochodzenia. Gra ma swoje pierwowzory w innych rejonach świata. Bardzo podobna gra Ringtennis, której autorem był Niemiec H. Schneider, została opracowana już w 1927 roku.

Ponadto, sam przybór – ringo, znany był z powodu jego używania w tenisie pokładowym (Lipoński, 2001).

Pomysłodawcą polskiego ringo był szermierz Włodzimierz Strzyżewski. W 1973 roku odbyły się pierwsze otwarte mistrzostwa Warszawy w ringo i od tego czasu rozgrywane są regularnie mistrzostwa Polski. W związku z jej wyjątkowo dynamicznym rozwojem na terenie Polski, można uznać, że jest jedną z najpopularniejszych gier rekreacyjnych w naszym kraju. Zasady gry są znane wszystkim dzieciom szkół podstawowych w Polsce, dzięki determinacji i uporowi popularyzatorów.

W ringo może grać każdy, bez względu na wiek i prawie w każdym miejscu. Wystarczy trochę przestrzeni, kawałek sznurka i kółko ringo. Do gry wykorzystuje się boisko do gry w siatkówkę, łącznie z wysokością liny dzielącej pole na dwie równe części. Do rzutów używa się kółka ringo. Gra może mieć charakter pojedynku indywidualnego lub zespołowego (2, 3 lub 4-osobowego). Pojedynek rozpoczyna się serwem zza linii końcowej boiska.

Grę toczy się jednym pierścieniem w pojedynku indywidualnym i dwoma kółkami w przypadku zespołów kilkuosobowych. Gdy w toku gry drużynowej jedno ringo spadnie na ziemię, pojedynek kontynuuje się pozostałym do straty

punktu. Kółko chwyta się jednorącz i tą samą ręką odrzuca na drugą stronę. Gra toczy się do zdobycia 15 punktów. Punkty zyskuje się gdy: a) ringo spadnie na pole przeciwnika, b) ringo zostanie nieprawidłowo rzucone przez przeciwnika - nierównomiernie pulsujące lub wirujące w płaszczyźnie wertykalnej, c) przy serwie dwukrotnie ringo dotknie siatki przechodząc na pole przeciwnika (net), d) ringo przy chwycie wpadając na rękę, przeleci za linię nadgarstka.

Ringo można wykorzystywać nie tylko jako grę zespołową. Przybór można wykorzystywać w różnych zabawach – np. rzuty do celu.

DĘTKA (źródło: opis własny autorów)

Mało znana gra, brak jest jednoznacznych przepisów, a jej atutem jest prostota i powszechna dostępność. Gra jest przykładem przypadkowego zastosowania nowego przyboru.

W latach 60. XX wieku, w południowej części Polski, nauczyciel wychowania fizycznego wpadł na pomysł, żeby wykorzystać dętkę od piłki nożnej jako przyrząd w grze. Często w szkołach zdarzało się, że skórzana powłoka piłki zużywała się, ale środek, dętka, była jeszcze dobra do użytku. Taki przybór mocno napompowany powietrzem i uderzany ręką do bramki stanowił ciekawą alternatywę gry dla uczniów. Dętka przy uderzeniu jest przyborem mało kontrolowanym przez gracza, ze względu na fakt, że środek ciężkości nie pokrywa się z jej środkiem geometrycznym. Operowanie dętką wymaga dużej koordynacji wzrokowo- ruchowej i jednocześnie jest przyczyną zabawnych sytuacji na boisku. Dynamikę gry potęguje fakt, że dętkę można odbijać od ścian i sufitu. W trakcie rozgrywek nie można łapać przyboru w ręce i nie można kopać nogą. Uderzenia są wykonywane gołą dłonią do bramek od piłki ręcznej. Zaletą tego typu gier jest możliwość modyfikacji przepisów i dostosowania ich do aktualnych potrzeb, co znaczy, że w dętkę można grać na dowolnym boisku z bramkami, a czas gry gracze ustalają sami.

SMOLBALL (źródło: opis własny autorów)

Kolejną grą, którą chcielibyśmy promować jest Smolball. Jej nazwa mogłaby sugerować angielskie korzenie, a wcale tak nie jest. Nazwa gry pochodzi od nazwiska jej wynalazcy i pomysłodawcy Polaka – Janusza Smolińskiego, który jest absolwentem Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Podczas studiów

(12)

w 1970 roku, będąc na obozie tenisowym, wpadł na pomysł uatrakcyjnienia zajęć z tenisa ziemnego, ze względu na brak miejsca na dwóch kortach tenisowych dla 50 chętnych graczy. Dla zwiększenia intensywności zajęć, ustawiono bramki na końcach boiska tenisowego i dwie drużyny, uderzając piłkę rakietą tenisową zdobywały bramki.

Janusz Smoliński określił szczegółowe przepisy i sprzęt niezbędny do prowadzenia bezpiecznej gry, Zaprojektował specjalną rakietę i piłkę do gry. Piłka wykonana jest z gąbki pokrytej specjalną powłoką.

Piłka zapewnia całkowite bezpieczeństwo, gdyż uderzona nawet z małej odległości nie stanowi zagrożenia dla graczy. Rakiety, wyposażone są w pasek na nadgarstek, a technicznie zbliżone są do rakiet do squash, co umożliwia bardzo szybką i dynamiczną grę.

W smolballa mogą grać osoby w każdym wieku i o różnym poziomie sprawności. Smolball jest prosty i nie wymaga specjalnych umiejętności ani zdolności motorycznych. Szeroką paletę zastosowań smolballa proponuje Janusz Smoliński kreując jej nowe odmiany, np. smolball na lodzie lub na plaży.

W celu łatwego zapamiętania zasad gry Smoliński wymyślił zasadę „czterech”. Zawodnik w trakcie jednego kontaktu z piłką może czterokrotnie dotknąć ją rakietą. Zawodnik trzymający piłkę na rakiecie może z nią wykonać 4 kroki. W przypadku rzutu wolnego zawodnicy broniący mogą znajdować się w odległości nie bliżej niż 4 metry. Piłka może odbijać się od ścian, ale uderzenie w sufit jest błędem. Bramkarz może chwycić piłkę w rękę, ale tylko w polu bramkowym. Nie wolno grać nogą lub ręką i nie wolno uderzać w rakietę przeciwnika.

Zakończenie

Podsumowując, możemy zasugerować:

"Europejska Rodzino, bądź aktywna – ćwicz – baw się – spędzaj czas razem”. Gry i zabawy mają bardzo ważne miejsce w procesie wychowania do rekreacji ruchowej w różnych etapach życia.

Uczestnicy aktywności ruchowej mogą reprezentować różne narodowości, rasy, płci, posiadać różny poziom sprawności. Niewątpliwie określenie uczestnictwo "bez granic", wskazuje na różnorodną możliwość partycypacji w omawianych w artykule formach.

Piśmiennictwo

1. Blanchard K. (1995). The anthropology of sport. Westport, Connecticut – London:

Bergin and Gervey.

2. Bronikowska M. (2008). Od sobótki do piłki nożnej. Poznań: Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego.

3. Bronikowska M., Laurent J-F. (2015). Recall.

Games of the past – Sports for today.

Swarzędz: Oficyna Wydawnicza Atena.

4. Cheska A. T. (1978). The study of play from five anthropological perspectives. W: M. A.

Salter (red.), Play. Anthropological perspectives. New York: Leisure Press.

5. EU Working Group “Sport and Health”

(2008) EU Physical Activity Guidelines.

Available at: http://ec.europa.eu/sport/what- we do/doc/health/pa_guidelines_4th_consolidated _draft_en.pdf, z dnia 15.11.2014

6. http://pl.wikipedia.org/wiki/Noc_Kupa%C5%

82y, z dnia 26.11.14

7. https://www.bing.com z dnia 17.11.2015 8. Huizinga J. (1985). Homo Ludens. Zabawa

jako źródło kultury. Warszawa: Czytelnik.

9. Lipoński W. (2001). Encyklopedia sportów świata. Poznań: Oficyna Wydawnicza Atena.

10. Lipoński W. (2004). Rochwist i palant.

Poznań: Wydawnictwo AWF.

11. Łobożewicz T., Wolańska T. (1994).

Rekreacja i turystyka w rodzinie. Warszawa:

Biblioteka PTNKF.

12. MacClancy J. (1996). Sport, Identyity and Ethnology. Oxford: Berg.

13. Prabucki B. (2013). Badanie tradycyjnych sportów i gier jako perspektywiczny obszar badawczy. Homo Ludens, 1, 215-218.

14. Strzelczyk J. (2007). Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis.

15. Sutton – Smith B. (1981). The social psychology and anthropology of play and games. W: G. R. F. Luschen, G. H. Sage, L.

Sfeir (red.), Handbook of social science of sport. Champaign, Illinos: Stipes Publishing Company.

16. Szyjewski A. (2004). Religia Słowian.

Kraków: Wydawnictwo WAM.

17. Trześniowski R. (1995). Zabawy i gry ruchowe. Warszawa: WSiP.

(13)

18. WHO (2002). Move for health. Available at:http://www.who.int/moveforhealth/en z dnia 20.11.2014

19. Wilk S. (1985). Historia rehabilitacji.

Warszawa: Wydawnictwo AWF.

20. Wolańska T. (1999). Zabawy i gry ruchowe w kulturze wypoczynku rodziny.

W: T. Staniszewski (red.), Zabawy i gry ruchowe – Teoria i metodyka. Warszawa:

Wydawnictwo AWF.

Joanna Kalecińska kalecińska.joanna@gmail.com

(14)

Joanna Kalecińska, Waldemar Nowicki, Michał Sadowski Józef Piłsudski University of Physical Education in Warsaw

Traditional Polish folk games and activities as an attractive offer for contemporary Europeans

Abstract

Everyone likes to play games and interact at different stages of life. By playing games human generate strength, create an enjoyment, but also develop new interests. It is an important fact that playing games and participating in activities can help create new behaviour and teach younger generation about traditions, culture and respect for the past.

The purpose of article is an introduction of a wide range of Polish games and activities that can be successfully implemented in parks, on a football fields and in gymnasiums across Europe. Selected games and activities can promote Polish culture in Europe and in the world.

The target group of this article were conference delegates“Sport and game in science, life and art” 12-14 December 2014, Municipal Tobacco Warehouse, and residents of Kavala.

Key words: traditional and polish games, play, recreational activity, integration

Introduction

Every man, regardless of age, feels the need to play. As Huizinga wrote: “In culture we find play as a given magnitude existing before culture itself existed, accompanying it and pervading it from the earliest beginnings. […] We find play present everywhere as a well-defined quality of action which is different from ‘ordinary’ life” (Huizinga, 1985, p. 15). While playing, people regenerate, enjoy their free time and develop their interests.

What is also important, is the fact that playing can be used to shape conduct as well as teach culture, tradition, and respect for the past.

Given the above, there is a thesis that the history and essence of integration of European states can be found in folk games and activities.

The thesis is backed by the fact that one of the most characteristic features of games and activities is integration. Hundreds of years ago, when inhabitants of Europe had not yet set boundaries, folk games and activities were the universal language of communication. Today, as we lift the boundaries, we are pleased that the project titled

“Europe as Common Playground”, co-financed by the European Union2, allows us to return to the

2 Material was presented during International Interdisciplinary Conference “Sport and game in science, life and art” 12-14 December 2014, Municipal Tobacco

heritage and behaviour of our ancestors when it comes to playing. Since we involve seeking inspiration in integrative games and activities, let we explain the term first. Integration is a process whereby individual parts form a certain whole. The process concerns different areas of social life, for example economy, politics, and culture.

Undoubtedly, in today’s culture there is still room for traditional folk games and activities, which, in our opinion, should become international so as to enable mutual integration.

By describing and promoting traditional folk or other games and activities in this article we would like to point out that we should encourage our families to participate in leisure activities. Entire families should play together, as the popular slogan of the American Recreation Association goes:

“Families that play together, stay together”

(Łobożewicz, Wolańska, 1994, p. 8). For parents, playing with their children can become an indispensable tool in raising them and shaping their character.

Objective of this article is to present some of the numerous Polish games and activities that can be successfully played and practiced in parks, sports fields and gyms across Europe. But are we talking Warehouse, Kavala, Greece by Joanna Kalecińska. UE Project “ Europa is our Playground”– partner City of Warsaw. Sport and Recreation Department.

(15)

about Polish games only? Let us remind the thesis that the nature of games and activities have always been transboundary. We are going to present games and activities which let you both enjoy your free time and promote health, cultural and utilitarian values.

Given our professional experience, we would like to draw attention not only to selected games which promote Polish culture and tradition, but also to the general promotion of physical activity.

Civilisation-related threats of today’s world, such as insufficient physical activity, poor diet, stress and other factors show that it is necessary to promote healthy behaviour. The need for physical activity should be promoted in various places and among various audiences.

A message to European families: be active, exercise, play, and spend time together

“The exercises are the surest way of preserving health, can replace all other forms of treatment (...) If you cannot eat, exercise will improve your appetite. If you eat too much and feel bad, the exercise will improve digestion, cleanse the body and, consequently, eliminate the cause malaise”(Wilk, 1985, p. 27-28). The above statement is most meaningful and accurate. Thus, physical activity would be the best remedy against all ailments. However, a question arises: what is the right dose of physical activity necessary to stay healthy?

Human body is built to move. And all Europeans should move nowadays in order to improve the quality of their life. There are numerous health benefits of appropriate physical activity, and this applies to all age groups. These include the following (www.ec.europa.eu):

• Reduced risk of heart and circulatory system diseases due to arteriosclerosis.

• Better control of body weight.

• Less acute back-related ailments.

• Reduced risk of depression and stress.

As regards the proper movement dose, the guidelines underscore the fact that in terms of health any physical activity is better than none.

European guidelines (based on WHO guidelines) (WHO, 2002) suggest at least 30 minutes of moderate intensity daily physical activity 5 days a week, or at least 20 minutes of high intensity physical activity 3 days a week. The activity does

not have to be done at one time: it may be divided into blocks, each lasting at least 10 minutes.

Role of games and activities in leisure time of modern people and families

Games and activities play a major role in recreation opportunities for all age groups. People of different nationality, race, sex and fitness levels can engage together in the same game or activity.

This undoubtedly makes such form of physical activity available to everyone. Also, games and activities can be practised outdoors or in sports facilities.

Joint participation in physical activities is an easy means of communication not only between people who are close together but also between those coming from all parts of the world and from distant, foreign cultures. This is because the essence of playing is the need for approximation, socialisation, and cooperation. Therefore, the magical language of movement and play is a sufficient means of communication (Wolańska, 1999).

Traditional Polish games and activities and cultural heritage

Polish games and activities are deeply rooted in our cultural heritage. They shape attitudes and behaviour of modern people. Traditional folk customs, superstitions and games had been and still may be an inspiration for games and activities, such as Kupala Night, Śmigus-Dyngus (Wet Monday), Harvest festivals, St. Andrew’s Day, Marzanna, and many others.

Addressing the issue of the roots of games and activities in Polish folk customs, we can describe for example of Kupala Night, a Polish tradition which Poland dates back more than one thousand years ago. In Slavic mythology, Kupala is a goddess of love. Kupala Night, falling on 21-22 of June, was dedicated to water and fire, elements of a purifying power. But it was also, first and foremost, a celebration of love, fertility, the Sun and the Moon. Interestingly, many Polish cities see the revival of festivals loosely connected to old traditions. The customs and Slavic rituals performed during Kupala Night were to bring health and good harvest to the celebrators. During this magical night there were bonfires in which

(16)

herbs were burnt. The joyful ritual also included fortune-telling and dancing. Girls would float wreaths of flowers lit with candles on rivers. If the wreath was picked up by a single man, it meant that the girl was going to get married soon. If the wreath was not picked up by anybody, the girl would get married anyway but not soon. If the wreath burnt, sank or got entangled in bulrush, the girl would probably become an old maid. In this way young people could become couples without disgracing the ritual or risking malicious remarks or mockery. During Kupala Night, hundreds of years ago, they were even allowed to move away from the gathering and take a walk in the forest. Is it the same today? We do not have results of research on this subject (Strzelczyk, 2007;

Szyjewski, 2004).

Selected games and activities promoting Polish culture in Europe and the world

Games and fun movement, according to many researchers have educational value and help you understand the complex world of culture. The measures taken in the second half of the twentieth century, research also recognized the usefulness of more application of different types of games as an effective tool of education (Prabucki, 2013).

In terms of caring for this part of the intangible culture that are traditional fun and games, and an appeal to the international research context it is worth mentioning the activities and publications, among others: the American sport anthropologist MacClancy (1996), Cheska (1978), Sutton-Smith (1981), or Blanchard (1995).

Nowadays, we have a very large number of international recreational games and activities which any family can engage in their leisure time.

In his work Encyklopedia Sportów Świata (Encyclopaedia of the World’s Sports), Lipoński (2001), a Polish expert on the subject, presents more than 3 thousand entries on different historical, folk, contemporary and international sport disciplines. At the same time, the author points out that the work could have included 4-5 thousand more forms of sports from various exotic countries. An important contribution to science - research in this topic should be attributed to, among other things also Bronikowska (2008) and Bronikowska and Laurent (2015), or reaching further back in Trześniowski (1995). So it is

extremely difficult to make a choice and suggest the ones that could become a showcase of Poland and its citizens on the playing fields of Europe or the world.

Observation of changes in modern sports shows, that the popularity of physical activity in a society depends in large part on the variety of offer, i.e. the number of sports disciplines and forms of recreation available to people of all ages in the society. Therefore, it is important to address the role of traditional games and activities, which die ever faster as they fail to keep up with the fast- changing social relations. Nevertheless, there are examples of games which have successfully adapted to the new social paradigm, are reborn, or even enjoy a renaissance. Below are some games whose Polish character has been known for ages, as well as those we are currently promoting in tourism and recreation.

We outline the rules of four games whose Polish names, probably difficult to pronounce for foreigner and do not have their English equivalents: Palant, Ringo, Dętka, Smolball.

PALANT (Lipoński, 2004)

This game is considered one of the most traditional Polish team sport. It was first mentioned in Polish literary texts of the 14th century. Outside Poland they are known in different versions and under different names. Just take the German Schlagball, Swedish Kungsboll, Danish Langbold, Belarusian Sołowiej, Russian Łapta or Greek Urumtop. For this reason, we are not going to argue that the game is rooted only in my homeland.

In order to play palant, you need two players, a ball similar to a tennis ball, and a thick stick. The playing field is a rectangle divided into two equal parts. The size of the field is determined by the players’ age. The players take positions in their respective parts of the field. The player starting the game hits the ball with the stick towards the opponents so that they do not intercept it.

Interception is a point for the opposing team and means switching the roles. No interception is a point for the pitcher’s team. This is the most basic version of the game. The game is simple yet it teaches how to plan the force and direction of the hit, motor coordination in the hit phase, and forces one to move in order to intercept the ball.

One interesting fact about the game is that the stick used to hit the ball was mentioned in the 14th

(17)

century in the inventories of the Cracow Academy, the predecessor of the Jagiellonian University in Cracow, one of the oldest universities in Europe.

Today each team must consist of at least eight players. The game has two halves of 30 minutes each and a 10-minute break. It is played according to the rules of the game.

RINGO (Source: authors' own description)

Another interesting proposal is ringo as it can be used for various forms of recreation. Just like in the case of palant, it is difficult to determine a single birthplace of the game. The game has its prototypes in various regions of the world.

A similar game called Ringtennis was invented by the German H. Schneider in 1927. The item itself, a ringo, had already been known as it was used in deck tennis (Lipoński, 2001).

The inventor of the Polish ringo was fencer Włodzimierz Strzyżewski. In 1973, the first open ringo championship was held in Warsaw. Since then Polish national championships have been regularly held. Considering the game’s dynamic development in Poland, it is safe to say that it is one of the most popular recreational games in the country. Rules of the game are known to all primary school children in Poland thanks to the determination of its advocates.

Ringo can be played in any place and by anyone, regardless of age. You only need some space, a piece of string, and a ringo (ring). The game is played on a volleyball court, divided into two equal parts by a net. The ringo is used for throwing. The game can be an individual or team challenge (2, 3 or 4 persons). It starts with a serve from behind the end line of the court. Individuals playing the game use one ring while teams use two. In a team challenge, when one ringo is dropped, the game is continued with the remaining one until a point is lost. The ringo is held in one hand and thrown with the same hand to the opposite side of the court. The game is played until either side scores 15 points. Points are scored when: a) the ringo drops to the opponent’s side of the court, b) the ringo is incorrectly thrown by the opponent (unevenly pulsating or rotating vertically), c) the ringo hits the net twice while serving, d) when landing on the hand, the ringo crosses the line of the wrist.

Ringo may be used not only for playing a team sport. The item can also be used for different activities, e.g. throwing at a target.

DĘTKA (Source: authors' own description)

It is a little known game with no uniform rules, but its appeal lies in simplicity and general availability. The game is an example of random application of a new item.

In the 60s in the southern part of Poland a PE teacher came up with an idea to use a football bladder as a game item. It was often the case that the leather layer wore out, but the bladder was still fit for use. Such item, pumped up and hit by hand to a goal, was an interesting alternative for the pupils. When hit, the bladder is difficult to control as its centre of gravity does not correspond to its geometrical centre. Controlling the bladder requires considerable visual and motor coordination and is often a source of funny situations on the field. The game’s dynamics is further amplified by the fact that the bladder can be hit against the walls and the ceiling. During the game, you must not catch the bladder or kick it.

The bladder is hit with an open hand to handball goals. The advantage of such type of games is the ability to modify the rules and adjust them to current needs. This means that you can play it on any field with goals and it is up to the players for how long they will play it.

SMOLBALL (Source: authors' own description) Another game we would like to promote is Smolball. Its name may suggest English origins, but it is not the case. The name comes from its Polish inventor Janusz Smoliński, a graduate of the institution he represent, i.e. the Józef Piłsudski University of Physical Education in Warsaw.

During his studies in 1970, while on a tennis camp, he came up with an idea of how to make tennis classes more attractive, as there was not enough space for 50 keen players. To make the training more intensive, goals were placed on both ends of the tennis court. The players were divided into two teams who scored goals by hitting the ball with a tennis racket. Janusz Smoliński set detailed rules of the game and specified the equipment necessary for safe playing. He also designed a special racket and a ball. The ball is made of sponge covered with a special layer. The ball ensures full safety as it does not pose a threat to the players even when

(18)

hit at a short range. The rackets are equipped with a wrist strap. Technically, they are similar to squash rackets and enable very fast, dynamic playing.

Smolball can be played by people of all ages and fitness levels. Smolball is simple and does not require special abilities or motor skills. Janusz Smoliński continuously invents new versions of smolball, such as ice smolball or beach smolball.

In order to memorise the rules more easily, Smoliński invented “the rule of four”. In any single contact with the ball, the player may touch the ball with the racket four times only. The player holding the ball on the racket may only make four steps with it. And for free kicks, the defending players may be no closer than four metres away. The ball can bounce off the walls, but hitting the ceiling is a fault. The goalkeeper may catch the ball, but only in the goal area. You must not use hands or legs or hit your opponent’s racket.

Summary

So for conclusion we can suggest: “European family - be active, exercise, have fun, spend time together!” Games and activities have a very important place in a process of introducing recreational activities among people of different ages. Participants can represent different nationalities, races, genders, with varying levels of efficiency. Undoubtedly it determines "no boundaries" access to different form of physical activity and participation in it.

References

1. Blanchard K. (1995). The anthropology of sport. Westport, Connecticut – London: Bergin and Gervey.

2. Bronikowska M. (2008). Od sobótki do piłki nożnej. Poznań: Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego.

3. Bronikowska M., Laurent J-F. (2015). Recall.

Games of the past – Sports for today. Swarzędz:

Oficyna Wydawnicza Atena.

4. Cheska A. T. (1978). The study of play from five antroplological perspectives. In. M. A.

Salter (ed.), Play. anthropological perspectives.

New York: Leisure Press.

5. EU Working Group “Sport and Health” (2008) EU Physical Activity Guidelines. Available at:

http://ec.europa.eu/sport/what-we

do/doc/health/pa_guidelines_4th_consolidated_

draft_en.pdf, z dnia 15.11.2014

6. http://pl.wikipedia.org/wiki/Noc_Kupa%C5%8 2y, z dnia 26.11.14

7. https://www.bing.com z dnia 17.11.2015

8. Huizinga J. (1985). Homo Ludens. Zabawa jako źródło kultury. Warszawa: Czytelnik.

9. Lipoński W. (2001). Encyklopedia sportów świata. Poznań: Oficyna Wydawnicza Atena.

10. Lipoński W. (2004). Rochwist i palant.

Poznań: Wydawnictwo AWF.

11. Łobożewicz T., Wolańska T. (1994).

Rekreacja i turystyka w rodzinie. Warszawa:

Biblioteka PTNKF.

12. MacClancy J. (1996). Sport, identity and ethnology. Oxford: Berg.

13. Prabucki B. (2013). Badanie tradycyjnych sportów i gier jako perspektywiczny obszar badawczy. Homo Ludens, 1, 215-218.

14. Strzelczyk J. (2007). Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis.

15. Sutton- Smith B. (1981). The social psychology and anthropology of play and games. In: G. R. F. Luschen, G. H. Sage, L. Sfeir (eds.), Handbook of social science of sport. Champaign, Illinos: Stipes Publishing Company.

16. Szyjewski A. (2004). Religia Słowian.

Kraków: Wydawnictwo WAM.

17. Trześniowski R. (1995). Zabawy i gry ruchowe. Warszawa: WSiP.

18. WHO (2002). Move for health. Available at:http://www.who.int/moveforhealth/en z dnia 20.11.2014

19. Wilk S. (1985). Historia rehabilitacji.

Warszawa: Wydawnictwo AWF.

20. Wolańska T. (1999). Zabawy i gry ruchowe w kulturze wypoczynku rodziny. In:

T. Staniszewski (ed.), Zabawy i gry ruchowe – Teoria i metodyka. Warszawa: Wydawnictwo AWF.

Joanna Kalecińska kalecińska.joanna@gmail.com

(19)

Maria Lipko-Kowalska

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Zajęcia Pilates a jakość życia kobiet

Streszczenie

Celem głównym pracy była próba oszacowania poziomu jakości życia uczestniczek systematycznego treningu metodą Pilates. Na potrzeby pracy przebadano 39 aktywnych kobiet aktywnie uczestniczących w zajęciach Pilates w wieku 49,41±5,98 oraz 77 kobiet nieaktywnych w wieku 45,13±4,91 z powiatu nowodworskiego. Do zweryfikowania głównego założenia pracy posłużono się międzynarodowym narzędziem – WHOQOL-BREF. Uczestniczki zajęć Pilates istotnie lepiej oceniają poczucie jakości życia w obszarze fizycznym i psychologicznym niż kobiety z grupy nieaktywnej. Należy zatem przypuszczać, że dzięki aktywnemu trybowi życia można osiągnąć lepszą jakość życia w omawianych aspektach życia.

Słowa kluczowe: Pilates, jakość życia, kobiety, aktywność fizyczna Wstęp

Aktywność fizyczna ma obecnie niebagatelne znaczenie nie tylko w sferze fizycznej, związanej z poprawą zdrowia, kondycji, wytrzymałości, ale także w psychicznej, rozumianej jako poprawa samopoczucia, subiektywne odczucie wzrostu energii i witalności (Jakubek, Susik, 2006).

Współczesny postęp cywilizacyjny sprawia, że coraz silniej odczuwalne są zmiany w poczuciu komfortu życia, sprawności fizycznej oraz równowagi psychicznej. Tymczasem wiele form aktywności fizycznej, takich jak Pilates, może wpływać na nasz dobrostan psychofizyczny.

Podejmowanie ukierunkowanych form fitness, szczególnie tych z obszaru body and mind, może przyczynić się do znacznej poprawy zdrowia oraz do zaktywizowania społeczeństwa w kierunku zmiany stylu życia na prozdrowotny.

Pilates należy do grupy zajęć o charakterze relaksującym i cechuje się niską intensywnością.

Polega głównie na wykonywaniu serii kontrolowanych, płynnych ruchów. Dzięki temu wpływa na poprawę sylwetki, postawy ciała oraz zwiększa jego elastyczność (Gavin, 2006).

Ćwiczenia ukierunkowane są głównie na wzmocnienie mięśni brzucha (Korzeniewska, 2004), mięśni utrzymujących kręgosłup, pas barkowy i miednicę (Gavin, 2006). Jak twierdzi Gavin (2006), jest to system ćwiczeń opierający się na holistycznym podejściu do zdrowia fizycznego i duchowego, do osiągania wewnętrznej harmonii.

Joseph Pilates opracował oryginalny zestaw ćwiczeń w oparciu o przekonanie, że prawidłowy stan ciała uzyskuje się dzięki połączeniu

sprawności fizycznej z pozytywnym myśleniem.

Metoda ta jest efektywna tylko wtedy, gdy przestrzegane są określone normy: kontroli i koncentracji, oddechu, stabilizacji centrum, dokładności i płynności ruchów. Niezwykle istotne znaczenie ma oddech, który powinien być stale kontrolowany, aby można było uzyskać stan wyciszenia, skupienia oraz rozluźnienie w obrębie miednicy (Gavin, 2006). Pilates twierdził, że pełen wydech umożliwia pozbycie się z płuc zużytego powietrza, natomiast głęboki wdech jest dla organizmu źródłem zwiększonej ilości tlenu.

Wydech wykonywany jest najczęściej w fazie ruchu ze skurczem ekscentrycznym. Dzięki temu wzmacniane jest centrum ciała, zwane przez Pilatesa „elektrownią” (ang. powerhouse). Jest to tzw. „pas siły” (ang. powerhouse/core), czyli mięsień poprzeczny brzucha, mięsień wielodzielny oraz mięśnie dna miednicy, które tworzą niewidoczny, główny ośrodek siły (Gavin, 2006).

Istotą tych ćwiczeń jest także dokładność oraz ciągła koncentracja, co powoduje stałe połączenia umysłu i ciała. Dzięki temu ruchy będą zarówno świadome jak i płynne. Ważną rolę w tej metodzie odgrywa także motywacja do zajęć oraz pozytywne nastawienie. Stworzenie w umyśle obrazu pożądanego rezultatu i zachowanie go jako źródła inspiracji i motywacji, może się okazać istotnym bodźcem do dalszych ćwiczeń.

Podejmowanie ćwiczeń o charakterze relaksującym ma głównie na celu rozluźnienie, odstresowanie oraz zapobieganie skutkom dnia codziennego, takim jak przemęczenie. Istotnym zadaniem tej metody jest również poprawa jakości życia, poprzez wpływ na określone elementy

(20)

sprawności fizycznej oraz zmiany w obszarze psychicznym uczestników. Według Gracza i Sankowskiego (2001) psychologiczna analiza aktywności fizycznej uwzględnia przede wszystkim końcowy jej efekt, czyli pozytywne zmiany w poczuciu jakości życia.

Brak jedności w określeniu pojęcia jakość życia przyczynia się do pewnych trudności w definiowaniu tego terminu. Według Winiarskiego (2011) jest ona wypadkową wewnętrznej relacji do własnego samopoczucia psychicznego, fizycznego, relacji międzyludzkich, czy możliwości rozwoju osobistego. Ponadto pojęcie to jest utożsamiane z dobrostanem psychicznym, fizycznym, z ogólnym poczuciem szczęścia, pozytywną postawą wobec życia, czynnym zmaganiem się z jego trudnościami oraz dążeniem do samorealizacji (Winiarski, 2011).

Dodatkowo, według Borysa (2001), można uznać ją za czynnik określający poziom samorealizacji, satysfakcji, a także wymiar społeczny, fizyczny i psychiczny. W początkowym okresie zainteresowań problematyką jakości życia termin ten oznaczał „dobre życie”, stan posiadania, jednak obecnie podkreśla się wartość „być” zamiast

„mieć”. Jak twierdzi Romney (2002), jakość życia to głównie czynniki obiektywne, takie jak: czas wolny, warunki ekonomiczne, środowiskowe, naturalne, zdrowie oraz czynniki subiektywne, takie jak: zadowolenie, szczęście, lęk. Baumann (2006) uważa, że jest ona głównie determinowana przez dobrostan: psychofizyczny (brak bólu, poziom energii, nastrój), finansowy, osobisty (niezależność, zdrowie), społeczny (rodzina, znajomi) oraz estetyczny (zainteresowania, ciekawe hobby).

Dokonując przeglądu piśmiennictwa związanego z poczuciem jakości życia uczestników zajęć Pilates można zauważyć, że liczni autorzy najczęściej korzystają z własnych ankiet odnoszących się do oceny zmian w poziomie życia. Wyniki ich badań obrazują wpływ tych zajęć na poprawę określonych parametrów sprawności fizycznej, co sugerowało pozytywną zmianę w jakości życia badanego.

Potwierdzają to badania Sekendiz i współautorów (2007) sugerujące, że zajęcia Pilates pozytywnie oddziałują na jakość życia ich uczestników poprzez wzrost siły, wytrzymałości i gibkości ciała. Yoo z zespołem. (2013) oraz Johnson z zespołem (2007) wskazują również, że

systematyczny, kilkutygodniowy trening znacząco poprawia siłę i wytrzymałość mięśniową, równowagę ciała oraz gibkość. Zajęcia Pilates pełnią znaczącą rolę w poprawie sprawności fizycznej, szczególnie ukierunkowanej na przeciwdziałanie zespołowi bólowemu dolnego odcinka kręgosłupa. Potwierdzają to badania Rydearda z zespołem (2006), które wskazują na istotny spadek przewlekłego bólu krzyża (LBP), dzięki poprawie m.in. siły mięśniowej i wytrzymałości. Pozytywne zmiany zauważono u uczestników zajęć Pilates podczas 12- miesięcznej obserwacji. Sekendiz i współautorzy.

(2007) potwierdzają skuteczność zajęć Pilates na matach w aspekcie poprawy siły mięśniowej oraz wzrostu elastyczności dolnego odcinka kręgosłupa.

Badania Gagnon (2010) także sugerują, że ćwiczenia metodą Pilates są efektywne w redukcji bólów kręgosłupa oraz wpływają na wzrost równowagi ciała, przez co zwiększają możliwości poruszania się i samodzielności w życiu. Gladwell z zespołem (2006) wskazują na ogólną poprawę stanu zdrowia, możliwość udziału w zajęciach sportowych, zwiększenia elastyczności ciała oraz obniżenia doświadczeń bólowych. Lange z zespołem (2000) twierdzą, że mają one istotne znaczenie dla poprawy sprawności funkcjonalnej.

Ponadto Jago i współautorzy (2006) dowiedli, że zajęcia te wpływają na regulację ciśnienia tętniczego krwi i zmniejszają BMI, już w trakcie 4- tygodniowego, systematycznego treningu, dzięki czemu mogą być jednym z obiecujących środków zapobiegawczych epidemii otyłości w XXI wieku.

Niestety brakuje publikacji wykorzystujących narzędzia z obszaru psychologicznego, które weryfikują konkretne aspekty jakości życia związane z podejmowaną aktywnością fizyczną.

Podjęto zatem próbę oszacowania poziomu jakości życia uczestniczek zajęć Pilates za pomocą wystandaryzowanego narzędzia badawczego jakim jest WHOQOL, skrócona wersja BREF. Cel główny pracy określono jako ustalenie poziomu jakości życia uczestniczek systematycznego treningu metodą Pilates. Zastanawiające jest także, na jakie dziedziny naszego życia zajęcia te mają największe oddziaływanie?

Materiał i metoda

Na potrzeby niniejszej pracy przebadano 39 aktywnych kobiet w wieku 49,41±5,98 lat oraz 77

(21)

nieaktywnych kobiet w wieku 45,13±4,91 z powiatu nowodworskiego. Kobiety aktywne to uczestniczki zajęć Pilates, ćwiczące systematycznie przez 6 miesięcy, 2 razy w tygodniu, po 60 minut. W celu porównawczym, wyniki badań odniesiono do kobiet nieuczestniczących w żadnych regularnych zajęciach ruchowych.

Większość respondentek z grupy aktywnej posiadała wykształcenie średnie (65%), a 31% - wyższe. Badane to kobiety były najczęściej zamężne (74%), posiadały dwoje dzieci (33%) lub jedno dziecko (30%).

Kobiety z grupy nieaktywnej posiadały przeważnie dwoje dzieci (41%) lub jedno (31%) oraz miały wykształcenie najczęściej średnie – 51%. Wśród respondentek z tej grupy dominowały kobiety zamężne (82%).

W celu zweryfikowania głównych założeń pracy posłużono się międzynarodowym narzędziem, dzięki któremu można poddać ocenie jakość życia człowieka. Instrument badawczy WHOQOL-BREF był szeroko testowany na całym świecie. WHOQOL-BREF jest krótszą wersją oryginalnego instrumentu (WHOQOL – 100), który może być bardziej wygodny do wykorzystania w dużych badaniach naukowych lub do badań klinicznych (Wołowicka, 2001). Test ten obejmuje 26 pozycji i umożliwia otrzymanie profilu jakości życia w zakresie czterech dziedzin:

fizycznej, psychologicznej, relacjach społecznych oraz środowiska (tabela 1). Oddzielnie analizowane jest pytanie dotyczące indywidualnej ogólnej percepcji jakości życia oraz pytanie dotyczące indywidualnej, ogólnej percepcji własnego zdrowia. Punktacja dziedzin odzwierciedla indywidualne percepcje jakości życia w zakresie tych dziedzin. Wyniki zawierają się w zakresie 4 - 20 i zostały tak przekształcone, aby uzyskać postać wyników porównywalnych z WHOQOL-100. Punktacja dziedzin ma kierunek pozytywny, co oznacza, że im większa liczba punktów tym lepsza jakość życia.

Tabela 1. Kwestionariusz WHOQOL-BREF

Dziedziny Podskale

Dziedzina fizyczna

Czynności życia codziennego Zależność od leków i leczenia

Energia i zmęczenie Mobilność Ból i dyskomfort

Wypoczynek i sen Zdolność do pracy

Dziedzina psychologiczna

Wygląd zewnętrzny Negatywne uczucia Pozytywne uczucia

Samoocena Duchowość/religia/

osobista wiara Myślenie/uczenie się/pamięć/koncentracja Relacje społeczne Związki osobiste

Wsparcie społeczne Aktywność seksualna

Środowisko

Zasoby finansowe

Wolność/ bezpieczeństwo fizyczne i psychiczne

Zdrowie i opieka zdrowotna: dostępność i jakość

Środowisko domowe Możliwości zdobywania

nowych informacji i umiejętności

Możliwości uczestnictwa w rekreacji i wypoczynku

Środowisko fizyczne (zanieczyszczenie, hałas, ruch uliczny, klimat)

Transport Źródło: Wołowicka, 2001

Do analizy wyników badań wykorzystano pakiet statystyczny R. Do obliczeń wyników dziedzin posłużono się specjalnym kluczem WHOQOL.

Punktację dla dziedzin ustalono poprzez wyliczenie średniej arytmetycznej z pozycji wchodzących w skład poszczególnych dziedzin (Wołowicka, 2001). W celu obliczenia różnic pomiędzy grupami użyto testu Manna-Whitney’a, gdzie poziom istotności wynosi p<0,05.

Wyniki

Wnioskując z wyników badań, można stwierdzić, że we wszystkich średnich parametrach obie grupy różnią się od siebie. W odniesieniu do czterech głównych dziedzin, we wszystkich, grupa aktywna miała przewagę nad grupą nieaktywną.

Uczestniczki zajęć Pilates istotnie lepiej oceniły dwie płaszczyzny: fizyczną (czynności życia codziennego, energia i zmęczenie, ból i dyskomfort, wypoczynek i sen oraz zdolność do pracy) oraz psychologiczną, odnoszącą się do wyglądu zewnętrznego, negatywnych i pozytywnych uczuć oraz samooceny (tab.2).

(22)

Tabela 2. Profil jakości życia badanych kobiet Grupa

Dziedzina

Grupa kobiet aktywnych

(M)

Grupa kobiet nieaktywnych

(M)

Test Mann-Whitney'a

W p

Dziedzina fizyczna 15,79 14,66 1948,5 0,019

Dziedzina psychologiczna 13,64 12,77 1908,5 0,034

Relacje społeczne 14,87 14,57 1620,5 0,641

Środowisko 14,00 13,44 1787,5 0,154

Indywidualna ogólna percepcja jakości życia 14,67 14,75 1491 0,745 Indywidualna ogólna percepcja własnego zdrowia 14,15 13,87 1617,5 0,622

Źródło: badania własne

Dyskusja

Badania własne wskazują na pozytywne oddziaływanie ćwiczeń Pilates na zdrowie we wszystkich dziedzinach jakości życia, jednak istotne różnice zaobserwowano w odniesieniu do obszaru fizycznego i psychicznego. Odnalezione publikacje również podkreślają znaczenie zajęć Pilates w odniesieniu do poprawy aspektów fizycznych. Jak twierdzi Ellswoth (2011) metoda ta sprzyja elastyczności stawów i mięśni, uczy umiejętności poruszania i rozciągania w równym rytmie oraz wpływa pozytywnie na system nerwowy, dzięki doskonałym właściwościom relaksującym. Istnieją także sugestie, że zajęcia te mają możliwość łagodzenia chorób układu mięśniowo-szkieletowego lub znacznego opóźnienia ich występowania, szczególnie w odniesieniu do starzejącego się organizmu, istotnie tym samym poprawiając jakość życia.

Potwierdzają to badania Newell z zespołem (2012), które wskazują na ważną kwestię utrzymania równowagi ciała wśród starszych osób.

Newell i inni (2012) oraz Bird i inni (2012) twierdzą, że zajęcia Pilates pozytywnie oddziałują na starzejący się organizm. Wzrastająca liczba upadków w starszym wieku przyczynia się często do długotrwałego unieruchomienia, wzrostów kosztów leczenia, a niekiedy nawet zgonów.

Badania autorów dowodzą, że nawet krótki program zajęć Pilates (godzinny trening przez 5-8 tygodni) wpływa korzystnie na wzrost równowagi ciała u ćwiczących. Ponadto autorzy zaobserwowali istotne zmiany w poprawie chodu.

Przejawiało się to wydłużeniem kroków oraz zwiększeniem szybkości (Newell i in., 2012).

Istotnym aspektem w poprawie jakości życia jest także pozytywny wpływ zajęć Pilates na problemy nietrzymania moczu, wypadania

narządów miednicy oraz innych przejawów dysfunkcji miednicy, które są powszechnym zjawiskiem wśród kobiet (Culligan i in., 2010).

Badania Phrompaet i in. (2011) potwierdzają efektywność zajęć Pilates wobec zwiększenia umiejętności kontroli mięśni dna miednicy oraz elastyczności odcinka lędźwiowego. Chmielewska i współautorzy (2012) potwierdzają skuteczność zajęć Pilates w tym aspekcie, za względu na wzmocnienie mięśni dna miednicy, szczególnie u kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu.

Braekken i inni (2010) dowodzą, że 6-miesięczny trening mięśni dna miednicy powoduje zwiększenie grubości mięśni, skrócenie długości mięśni oraz uniesienie pęcherza moczowego, przez co poprawia się komfort życia kobiet w codziennej aktywności, zawodowej i domowej.

Badania własne wskazują na pozytywne oddziaływanie ćwiczeń Pilates w obszarze jakości życia w dziedzinie psychologicznej. Potwierdzają to badania Ellswoth (2011) sugerując, że zajęcia Pilates w znacznym stopniu redukują napięcia oraz codzienny stres związany głównie z szybkim tempem życia. Mazur i Marczewski (2011) twierdzą także, że wpływają one na poprawę nastroju oraz wzrost koncentracji. W trakcie 3- miesięcznej obserwacji respondentki zajęć Pilates zauważyły zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz wzrost zdolności koncentracji. W trakcie 12- tygodniowego treningu Leopoldino i inni (2011) zaobserwowali istotne zmiany w obszarze psychologicznym uczestników odnoszące się do poprawy jakości snu oraz w obszarze jakości życia odnoszącym się do wszystkich komponentów.

Guszkowska i Kozdroń (2009) potwierdzają, że aktywność fizyczna wpływa korzystnie, szczególnie na płaszczyznę psychologiczną kobiet.

Respondentki zauważyły, w trakcie 2- tygodniowego obozu rekreacyjnego, zdecydowaną

Obraz

Updating...

Cytaty

Powiązane tematy :