Instalacja władzy komunistycznej w Polsce (1944-1945)

Download (0)

Full text

(1)

oprac. Dariusz Szlawski Temat:

Instalacja władzy komunistycznej w Polsce (1944-1945)

.

Noc sylwestrowa 1943/1944 – powołanie Krajowej Rady Narodowej (KRN) – samozwaoczy

parlament polski, zdominowany przez komunistów (członków Polskiej Partii Robotniczej) i podległy władzom radzieckim; przewodniczący – Bolesław Bierut (agent sowiecki), któremu

w 1944 r. nadano kompetencje głowy paostwa.

III 1944 – polskie podziemie niepodległościowe powołało do życia Radę Jedności Narodowej (RJN) jako podziemny parlament polski; na jej czele Kazimierz Pużak; RJN zapowiedziała walkę o niepodległośd i suwerennośd Polski (niezależnośd od innych paostw), o zachowanie przedwojennej granicy wschodniej.

VI 1944 – powołanie z woli Stalina Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN);

na jego czele: Edward Osóbka-Morawski; PKWN – faktycznie komunistyczny rząd podległy ZSRR, który miał przejmowad kontrolę nad ziemiami polskimi wyzwalanymi spod okupacji niemieckiej ;

Stanisław Mikołajczyk

(1901-1966)

Bolesław Bierut

(1892-1956)

Edward Osóbka-Morawski

(1909-1997)

źródło grafiki: wikipedia.org

Układ między PKWN a rządem ZSRR: PKWN zrzekł się pretensji do ziem polskich na wschód od rzeki Bug, które miały przypaśd Związkowi Radzieckiemu.

Manifest PKWN – ogłoszony 22 lipca 1944 w Chełmie Lubelskim; PKWN jako rząd, KRN jako parlament; utworzenie paostwa w nowych „piastowskich” granicach (w praktyce: rezygnacja ze wschodnich ziem przedwojennej Rzeczypospolitej na rzecz ZSRR), zapowiedź reformy rolnej (parcelacji majątków ziemskich o powierzchni powyżej 50 ha, a w zachodnich województwach – powyżej 100 ha; rozdział gruntów między chłopów), nacjonalizacji (czyli upaostwowienia) przemysłu, przejęcia przez paostwo majątku poniemieckiego.

(2)

Ofensywa Armii Czerwonej; na terenach zajmowanych przez wojska radzieckie organizowano

siły bezpieczeostwa: Urząd Bezpieczeostwa Publicznego (UB, „ubecja”, podległy NKWD) i Milicję Obywatelską, które przy pomocy sił radzieckich wprowadziły terror, zwalczały

wszelkie formy oporu wobec władz komunistycznych, aresztowały i mordowały członków Armii Krajowej i innych formacji podziemia niepodległościowego.

Wszystkie tereny wyzwalane spod okupacji niemieckiej od razu znalazły się pod kontrolą

komunistów; nasilona propaganda, która obiecała ludziom demokrację, dobrobyt i sprawiedliwośd społeczną, a jednocześnie niszczyła przeciwników komunistów.

X 1944 – polsko-brytyjsko-radzieckie rozmowy w Moskwie; pod naciskiem premiera Wlk. Brytanii Winstona Churchilla premier Stanisław Mikołajczyk przyjął następujące

warunki:

- uznanie granicy pol.-radz. na linii Curzona (a zatem zaakceptowanie utraty wschodnich terenów Rzeczypospolitej na rzecz Związku Radzieckiego)

- utworzenie nowego „Zjednoczonego Rządu” Polski (rząd emigracyjny + PKWN) - przesiedlenie ludności ze spornych terytoriów

- gwarancje nieingerencji innych paostw w wewnętrzne sprawy Polski (zapowiedź bez pokrycia)

Konsekwencją przyjęcia w/w warunków była dymisja premiera S. Mikołajczyka.

źródło grafiki: wikipedia.org

(3)

31 XII 1944 – KRN powołała Rząd Tymczasowy (uznawany przez ZSRR oraz kontrolowane przez komunistów Jugosławię i Czechosłowację)

II 1945 – konferencja w Jałcie: przywódcy ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii ustalili, że wschodnia

granica Polski będzie przebiegad wg linii Curzona, a komunistyczny Rząd Tymczasowy w Polsce zostanie poszerzony o przedstawicieli innych ugrupowao politycznych.

HISTORYCZNE KONTEKSTY

Jacek Kaczmarski

"Jałta"

Jak nowa rezydencja carów, Służba swe obowiązki zna, Precz wysiedlono stąd Tatarów Gdzie na świat wyrok zapaśd ma.

Okna już widzą, słyszą ściany Jak kaszle nad cygarem Lew, Jak skrzypi wózek popychany Z kalekim Demokratą w tle.

Lecz nikt nie widzi i nie słyszy, Co robi Góral w krymską noc, Gdy gestem wiernych towarzyszy Wpaja swą legendarną moc

Nie miejcie żalu do Stalina, Nie on się za tym wszystkim krył, Przecież to nie jest jego wina, Że Roosevelt w Jałcie nie miał sił.

Gdy się triumwirat wspólnie brał Za świata historyczne kształty, - Wiadomo kto Cezara grał - I tak rozumied trzeba Jałtę.

W resztce cygara mdłym ogniku Pływała Lwa Albionu twarz:

Nie rozmawiajmy o Bałtyku, Po co w Europie tyle paostw?

Polacy? - chodzi tylko o to, Żeby gdzieś w koocu mogli żyd...

Z tą Polską zawsze są kłopoty - Kaleka troszczy się i drży.

Lecz uspokaja ich gospodarz Pożółkły dłonią głaszcząc wąs:

Mój kraj pomocną dłoo im poda, Potem niech rządzą się jak chcą.

Nie miejcie żalu do Churchilla, Nie on wszak za tym wszystkim stał, Wszak po to tylko był triumwirat,

Jacek Kaczmarski (1957-2004) – poeta, kompozytor, nazywany

„bardem Solidarności”, autor słynnych „Murów”

(4)

By Stalin dostał to, co chciał.

Komu zależy na pokoju,

Ten zawsze cofnie się przed gwałtem - Wygra, kto się nie boi wojen

I tak rozumied trzeba Jałtę.

Ściana pałacu słuch napina, Gdy do Kaleki mówi Lew -

- Ja wierzę w szczerośd słów Stalina Dba chyba o radziecką krew.

I potakuje mu Kaleka, Niezłomny demokracji stróż:

Stalin, to ktoś na miarę wieku, Oto mąż stanu, oto wódz!

Bo sojusz wielkich, to nie zmowa, To przyszłośd świata - wolnośd, ład - Przy nim i słaby się uchowa,

I swoją częśd otrzyma... - strat!

Nie miejcie żalu do Roosevelta, Pomyślcie ile musiał znieśd!

Fajka, dym cygar i butelka, Churchill, co miał sojusze gdzieś.

Wszakże radziły trzy imperia Nad granicami, co zatarte:

- W szczegółach zaś już siedział Beria, I tak rozumied trzeba Jałtę!

Więc delegacje odleciały, Ucichł na Krymie carski gród.

Gdy na Zachodzie działa grzmiały Transporty ludzi szły na Wschód.

Świat wolny święcił potem tryumf, Opustoszały nagle fronty -

W kwiatach już prezydenta grób, A tam transporty i transporty.

Czerwony świt się z nocy budzi - Z woli wyborców odszedł Churchill!

A tam transporty żywych ludzi, A tam obozy długiej śmierci.

Nie miejcie więc do Trójcy żalu, Wyrok historii za nią stał Opracowany w każdym calu - Każdy z nich chronił, co już miał.

Mógł mylid się zwiedziony chwilą - Nie był Polakiem ani Bałtem...

Tylko ofiary się nie mylą!

I tak rozumied trzeba Jałtę!

[1984]

Premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill, prezydent USA Franklin Delano Roosevelt i przywódca ZSRR Józef Stalin

podczas konferencji w Jałcie (luty 1945 r.)

(5)

III 1945 – podstępne aresztowanie przez NKWD szesnastu przywódców Polskiego Paostwa Podziemnego, m.in. delegata rządu na kraj Jana Stanisława Jankowskiego i komendanta głównego AK gen. Leopolda Okulickiego i przewodniczącego RJN Kazimierza Pużaka (uprowadzeni do Moskwy i tam osądzeni).

VI 1945 - „umowa moskiewska” (w ramach realizacji ustaleo konferencji jałtaoskiej):

pod naciskiem mocarstw (ZSRR, USA i Wlk. Brytania) ustalono warunki powstania Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (TRJN), w skład którego mieli wchodzid komuniści, przedstawiciele rządu londyoskiego i emigracyjni politycy; Prezes Rady Ministrów – E. Osóbka-Morawski (komunista, udający socjalistę), wicepremierzy: Władysław Gomułka (komunista) i Stanisław Mikołajczyk (ludowiec, były premier rządu londyoskiego).

Najważniejsze stanowiska przypadły komunistom i to właśnie oni kontrolowali rząd, przy pomocy radzieckich agentów i doradców.

TRJN uznany za legalny rząd polski przez kolejne paostwa świata, które jednocześnie wycofały uznanie dla rządu emigracyjnego w Londynie.

Rosnąca popularnośd PPR: efekt propagandy, rekrutacji karierowiczów i młodzieży chłopskiej. Partyjna legitymacja jako klucz do kariery zawodowej, do lepszych warunków życia, do przywilejów.

źródło: przystanekhistoria.pl

(6)

źródło: przystanekhistoria.pl

Plakaty propagandowe PPR dyskredytowały inne ugrupowania polityczne, w mniej lub bardziej oczywisty sposób sugerując ich powiązania ze znienawidzonym hitleryzmem.

Plakat „Z faszyzmu Polskę oczyścimy” w jednym rzędzie stawiał nazistowską partię NSDAP z polską Narodową Demokracją, Narodowymi Siłami Zbrojnymi (formacją zbrojnego

podziemia niepodległościowego, związaną z obozem narodowym) czy też Armią Krajową.

Komuniści, fałszując obraz rzeczywistości, chcieli zohydzid w świadomości Polaków swoich politycznych konkurentów, sprzeciwiających się uzależnieniu Polski od ZSRR. Członków

niepodległościowego podziemia nazywano „bandytami” i oskarżano ich o współpracę z Niemcami.

źródło: histmag.pl; historia.org

(7)

Podsumowanie

Rządy komunistyczne w Polsce zostały zainstalowane przez Sowietów zgodnie z planem Stalina. Związek Radziecki przejął faktyczną kontrolę nad Polską, ustanawiając posłuszny sobie marionetkowy rząd.

Polsce formalnie pozostawiono status niepodległego paostwa (w odróżnieniu od Litwy, Łotwy i Estonii), ale faktycznie Polska nie była suwerenna – podlegała Związkowi Radzieckiemu (aż do 1989 roku).

Polscy komuniści ugruntowali swoje rządy dzięki:

- zbrojnej osłonie, jaką zapewniła Armia Czerwona i NKWD (później: KGB);

- eliminacji politycznej konkurencji za sprawą działao aparatu terroru;

- populistycznym hasłom, obiecującym m.in. reformę rolną i prawdziwą demokrację;

- bierności mocarstw zachodnich.

„New York Times”, 1945

Figure

Updating...

References

Related subjects :