• Nie Znaleziono Wyników

Szersza informacja o Mapie Wydatków Państwa na stronie:

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Szersza informacja o Mapie Wydatków Państwa na stronie: "

Copied!
1
0
0

Pełen tekst

(1)

Na Mapie Wydatków Państwa zostały skonsolidowane wydatki budżetu państwa, samorządów, funduszy ubezpieczeń społecznych, funduszy celowych, agencji i innych instytucji o charakterze publicznym, zrealizowane w 2011 roku. W zestawieniu pominięto największe transfery wewnątrz sektora publicznego oraz wydatki finansowane ze środków europejskich. Dane pochodzą z MF, NIK oraz z wymienionych

na mapie instytucji. Prezentowane kwoty wydatków na obronność i bezpieczeństwo są pomniejszone o wydatki na emerytury munduro- we. Źródłem danych makroekonomicznych dotyczących sektora publicznego w 2011 r. jest notyfikacja fiskalna GUS z dnia 23.04.2012 r.

Szersza informacja o Mapie Wydatków Państwa na stronie:

www.mapawydatkow.pl

Mapa Wydatków Państwa jest projektem Fundacji Republikańskiej przygotowanym w lipcu i sierpniu 2012 roku przez zespół pod kierownictwem Krzysztofa Bosaka i pod nadzorem Marcina Chludzińskiego.

Grafika: RedOneStudio.pl Kontakt: biuro@republikanie.org

M A P A W Y D A T K Ó W P A Ń S T W A

PIERWSZY PRZEGLĄD WSZYSTKICH WYDATKÓW POLSKIEGO SEKTORA PUBLICZNEGO ZREALIZOWANYCH W 2011 r.

WWW. MAPAWYDATKOW. PL

Zadłużenie sektora publicznego

858 931 mln

Produkt Krajowy Brutto

1 524 659 mln

Wydatki sektora publicznego

665 078 mln

Opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień

Deficyt sektora publicznego

77 959 mln

Wydatki sektora publicznego

665

miliardow

Gospodarka 9 850

mln

Instytucje gospodarcze 2 331

mln

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości728 mln Główny Urząd Statystyczny 693 mln

Agencja Rezerw Materiałowych 478 mln Główny Urząd Miar127 mln

Inspekcja Handlowa64 mln Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów54 mln

Wyższy Urząd Górniczy53 mln Urząd Patentowy47 mln Urząd Regulacji Energetyki35 mln Polski Komitet Normalizacyjny33 mln

Polskie Centrum Akredytacji19 mln

Ministerstwo Skarbu 1 974

mln Fundusz Restrukturyzacji Przedsiębiorców783 mln

Odszkodowania z Funduszu Rekompensacyjnego485 mln Fundusz Skarbu Państwa327 mln

Odszkodowania z Funduszu Reprywatyzacji300 mln Utrzymanie Ministerstwa Skarbu 63 mln

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego 1 793

mln Współfinansowanie środków z UE przez MRR1 757 mln

Utrzymanie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego36 mln

Wydatki samorządów na działalność usługową 1 361

mln

Ministerstwo Gospodarki 1 180

mln Górnictwo węgla kamiennego437 mln Fundusz Kredytu Technologicznego 257 mln

Utrzymanie Ministerstwa Gospodarki126 mln

Wydziały Promocji Handlu i Inwestycji w ambasadach72 mln

Wydatki samorządów

na przetwórstwo przemysłowe 759

mln

Wydatki samorządów

na zaopatrywanie w energię, gaz i wodę 429

mln

Instytucje polityczne 4 409

mln

Ministerstwo Spraw Zagranicznych 1 863

mln Placówki zagraniczne 887 mln Utrzymanie urzędu259 mln Pomoc zagraniczna100 mln Działalność informacyjna i kulturalna za granicą 50 mln

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych 10 mln

Urzędy wojewódzkie 1 171

mln

Kancelarie Sejmu i Senatu 541

mln

Wsparcie dla Polonii i Polaków na Kresach 75 mln

Instytut Pamięci Narodowej 219

mln

Kancelaria Prezydenta RP 170

mln Biuro Bezpieczeństwa Narodowego14 mln

Narodowy Fundusz Rewaloryzacji Zabytków Krakowa42 mln

Kancelaria Premiera 153

mln

Rządowe Centrum Legislacji26 mln Ośrodek Studiów Wschodnich 9 mln

Krajowa Szkoła Administracji Publicznej9 mln Centrum Badania Opinii Społecznej 3 mln

Krajowe Biuro Wyborcze 146

mln Wybory do Sejmu i Senatu 99 mln Utrzymanie urzędu 45 mln

Wydatki samorządów na urzędy centralne 76

mln

Partie polityczne 70

mln

Kultura i media 8 866

mln

Wydatki samorządów na kulturę i dziedzictwo 6 755

mln

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 488

mln

Telewizja Polska S.A.205 mln Regionalne spółki radiowe133 mln

Polskie Radio S.A.131 mln Utrzymanie urzędu18 mln

Polski Instytut Sztuki Filmowej 177

mln

Centra kultury i sztuki 168

mln

Fundusz Promocji Kultury 112

mln

Bibilioteka Narodowa 73

mln

Utrzymanie Ministerstwa Kultury 64

mln

Wojewódzkie Urzędy Ochrony Zabytków 49

mln

Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 16

mln

Polska Agencja Prasowa 3

mln

Środowisko 12 179

mln

Wydatki samorządów na gosp. komunalną i ochronę środowiska Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Krajowy i Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej 389

mln

9 491

mln

1 067

mln

188

mln

Inspekcja Ochrony Środowiska 337

mln

Usuwanie skutków klęsk żywiołowych 196

mln

Wydatki samorządów na ogrody botaniczne, zoologiczne i obiekty przyrody chronionej Parki narodowe 163

mln

Utrzymanie Ministerstwa Środowiska 102

mln

Wydatki samorządów na leśnictwo 91

mln

Państwowa służba hydrologiczno-meteorologiczna 21

mln

Sport i turystyka 7 917

mln

Wydatki samorządów na sport 5 356

mln

Wydatki samorządów na turystykę 801

mln

Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej 511

mln

Obiekty sportowe 219

mln

Polska Organizacja Turystyczna 104

mln

Centralny Ośrodek Sportu 87

mln

Utrzymanie Ministerstwa Sportu 28

mln

Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów

PARTNER PROJEKTU

14

mln

Nauka i szkolnictwo wyższe 17 384

mln

Studia na 95 uczelniach publicznych 7 138

mln

Działalność jednostek i uczelni podległych Ministerstwu Nauki 2 513

mln

Uczelnie nie podlegające Ministerstwu Nauki 2 437

mln Akademie Medyczne podległe MZ1 375 mln

Uczelnie artystyczne podległe MKiDN469 mln Uczelnie wojskowe podległe MON240 mln

Sześć uczelni prowadzonych przez kościoły 151 mln Wyższe Szkoły Morskie podległe MTBiGM109 mln Uczelnie cywilnych służb mundurowych93 mln

Instytucje ds. nauki 1 973

mln

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju1 161 mln Narodowe Centrum Nauki 488 mln

Państwowa Agencja Atomistyki160 mln Polska Akademia Nauk 81 mln Utrzymanie Ministerstwa Nauki62 mln Centrum Nauki Kopernik21 mln

Wsparcie dla studentów 1 647

mln

Pomoc dla studentów i doktorantów 1 515 mln Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich 84 mln

Kształcenie i rehabilitacja studentów niepełnosprawnych 41 mln Stypendia naukowe dla wybitnych młodych naukowców 7 mln

Inne wydatki na badania naukowe 909

mln Projekty badawcze Ministerstwa Nauki489 mln Projekty badawcze w dziedzinie obronności153 mln Fundusz Nauki i Technologii Polskiej137 mln Współpraca naukowa z zagranicą130 mln

Inwestycje w budynki akademickie 363

mln

Edukacja 58 846

mln

Wydatki gmin na szkoły 27 766

mln

Wydatki miast na prawach powiatu na szkoły 17 213

mln

Wydatki powiatów na szkoły 7 108

mln

Wydatki samorządów na edukacyjną opiekę wychowawczą 4 370

mln

Szkoły podległe rządowi 886

mln Szkoły muzyczne554 mln Technika Rolnicze170 mln

Szkoły plastyczne74 mln Technika Leśne 48 mln

Szkoły baletowe14 mln

Wydatki województw na oświatę 870

mln

Komisje egzaminacyjne 198

mln

Kuratoria oświaty 150

mln

Utrzymanie Ministerstwa Edukacji 48

mln

Szkolnictwo polskie za granicą 37

mln

Dokształcanie nauczycieli 23

mln

Rolnictwo 16 589

mln

Agencja Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa 7 773

mln Współfinansowanie dopłat z UE5 752 mln

Utrzymanie ARiMR1 166 mln Dopłaty do kredytów736 mln Dopłaty do unieszkodliwiania padliny68 mln

Dopłaty do zalesiania gruntów42 mln

Wydatki samorządów na rolnictwo i łowiectwo 5 452

mln

Agencja Nieruchomości Rolnych i ZWR SP 1 019

mln

Instytucje rolnicze 1 007

mln Inspekcja Weterynarii644 mln Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa128 mln Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych61 mln Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych46 mln Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza38 mln

Państwowa Straż Rybacka20 mln Centrum Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Brwinowie17 mln

Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt13 mln Inspekcja Rybołówstwa Morskiego12 mln

Agencja Rynku Rolnego 611

mln

Inne wydatki 727

mln

Zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt 159 mln Utrzymanie Ministerstwa Rolnictwa146 mln Dopłaty do ubezpieczeń upraw i zwierząt 126 mln

Postęp biologiczny w produkcji zwierzęcej 97 mln Wydatki samorządów na rybołówstwo26 mln Polski Klub Wyścigów Konnych (Tor Służewiec) 5 mln

Zarybianie obszarów morskich 5 mln Centralna Biblioteka Rolnicza 4 mln

Rynek pracy 13 071

mln

Fundusz Pracy 8 744

mln

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 3 265

mln Dofinansowanie pensji niepełnosprawnych 2 752 mln

Działania na rzecz niepełnosprawnych 296 mln Utrzymanie PFRON217 mln

Wydatki na pozostałe instytucje 1 062

mln Państwowa Inspekcja Pracy270 mln

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych261 mln Ochotnicze Hufce Pracy 207 mln

Utrzymanie Ministerstwa Pracy 152 mln Fundusz Kościelny89 mln

Rzecznik Ubiezpieczonych6 mln

Pomoc społeczna 25 101

mln

Pomoc społeczna samorządów 21 979

mln

Inne zadania polit. społecznej samorządów 3 044

mln

Pomoc społeczna rządu 29

mln

Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych 29

mln

Bary mleczne 20

mln

Utrzymanie samorządów 15 441

mln

Administracja gminna 7 555

mln

Administracja powiatowa 2 493

mln

Administracja miast na prawach powiatu 3 978

mln

Administracja samorządów wojewódzkich 1 416

mln

Zdrowie 67 823

mln

Leczenie szpitalne 27 552

mln

Refundacja cen leków 8 832

mln

Lekarze pierwszego kontaktu 7 335

mln

Opieka 6 321

mln 2 053 mln

Rehabilitacja1 830 mln Długoterminowe świadczenia pielęgnacyjne947 mln

Sprzęt ortoptopedyczny i inne środki tech.624 mln Lecznictwo uzdrowiskowe561 mln Hospicja i opieka paliatywna295 mln

Ambulatoryjne leczenie specjalistyczne 4 437

mln

Wydatki samorządów na ochronę zdrowia 4 090

mln

Inne wydatki 3 982

mln Świadczenia kontraktowane odrębnie1 464 mln

Programy polityki zdrowotnej788 mln Szpitale kliniczne572 mln Wydatki na świadczenia i leki za granicą 320 mln Szpitalne świadczenia wysokospecjalistyczne309 mln

Programy profilaktyczne169 mln Koszty świadczeń z lat ubiegłych120 mln

Publiczna służba krwi92 mln Pomoc doraźna i transport sanitarny36 mln

Wydatki wojewodów na szpitale34 mln

Instytucje ochrony zdrowia 1 806

mln Inspekcja Sanitarna895 mln

Utrzymanie NFZ750 mln Utrzymanie Ministerstwa Zdrowia57 mln Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych46 mln

Inspekcja Farmaceutyczna38 mln Agencja Oceny Technologii Medycznych8 mln

Rzecznik Praw Pacjenta7 mln Inspekcja ds. Substancji i Preparatów Chem.5 mln

Pogotowie Ratunkowe 1 758

mln

Leczenie stomatologiczne 1 710

mln

Renty i emerytury 196 368

mln

Emerytury z ZUS 106 240

mln

Renty z ZUS 32 735

mln

Inne świadczenia z ZUS 23 860

mln Zasiłki chorobowe6 697 mln

Dodatki pilęgnacyjne i dla sierot4 600 mln Renty powypadkowe 4 036 mln

Zasiłki macierzyńskie z funduszu chorobowego 3 019 mln Emerytury przyznane zamiast renty1 654 mln

Zasiłki pogrzebowe1 385 mln Rehabilitacja chorych865 mln

Zasiłki opiekuńcze543 mln Zasiłki chorobowe dla ofiar wypadków526 mln

Odszkodowania wypadkowe323 mln Emerytury pomostowe116 mln Rehabilitacja ofiar wypadków96 mln

Świadczenia z KRUS 14 807

mln Emerytury rolne 10 900 mln

Renty rolne 2 441 mln Inne świadczenia 596 mln

Zasiłki chorobowe 397 mln Zasiłki pogrzebowe 255 mln

Zasiłki macierzyńskie 96 mln Odszkodowania wypadkowe 60 mln

Rehabilitacja 34 mln

Emerytury "resortowe" 14 142

mln

Emerytury mundurowe straży, policji i służb 6 632 mln Emerytury mundurowe wojskowych 6 048 mln

Emerytury mundurowe Służby Więziennej 1 064 mln Uposażenia sędziów w stanie spoczynku 225 mln

Uposażenia prokuratorów w stanie spoczynku 173 mln

Utrzymanie ZUS 4 015

mln

Utrzymanie KRUS 570

mln

Obrona Narodowa 20 841

mln

Uzbrojenie i sprzęt 5 816

mln Pojazdy bojowe962 mln Remont uzbrojenia i sprzętu805 mln Sprzęt elektroniczny i łączności720 mln

Samoloty556 mln

Modernizacja uzbrojenia i sprzętuUzbrojenie i broń małokalibrowaPojazdy transportoweAmunicja i materiały wybuchoweSprzęt inżynieryjny oraz kolejowySystemy rakietowePociski rakietowe493 mln454 mln345 mln273 mln270 mln223 mln218 mln

Sprzęt artyleryjski77 mln

Okręty i jednostki pływające65 mln

Wojsko 5 690

mln

Wojska Lądowe2 909 mln Siły Powietrzne1 446 mln

Marynarka Wojenna622 mln

Wojskowe służby specjalne 271 mln Żandarmeria Wojskowa222 mln Jednostki specjalne220 mln

Logistyka i zaopatrzenie 3 705

mln

Inne wydatki 1688

mln

Wojskowa służba zdrowia250 mln Utrzymanie Ministerstwa Obrony198 mln

Zakład Inwestycji Organizacji NATO76 mln Fundusz Modernizacji Sił Zbrojnych 65 mln

Agencja Mienia Wojskowego48 mln Placówki zagraniczne42 mln Misje pokojowe41 mln

Muzeum Wojska Polskiego25 mln Ordynariaty Polowe różnych wyznań23 mln Muzeum Marynarki Wojennej11 mln

Inwestycje budowlane w infrastrukturę 1 596

mln

Wojskowa Agencja Mieszkaniowa 1 187

mln

Misja w Afganistanie 747

mln

Dowództwo Operacyjne i Dowództwo Garnizonu Warszawa 412

mln

Finanse 109 087

mln

Obsługa długu publicznego 35 956

mln

Obsługa długu krajowego 27 107 mln Obsługa długu zagranicznego8 849 mln

Ministerstwo Finansów 30 593

mln Sfinansowanie deficytu budżetu środków UE12 239 mln

Obsługa rachunku walutowego MF7 255 mln Udzielanie pożyczek podmiotom zagranicznym 4 974 mln

Utrzymanie Ministerstwa Finansów 386 mln Poręczenia i gwarancje Skarbu Państwa177 mln

Członkostwo w międzynarodowych instytucjach finansowych 117 mln

Środki przekazane do OFE 15 398

mln

Składka do UE 14 731

mln

Administracja podatkowa 5 223

mln Urzędy skarbowe 2 608 mln

Izby celne i urzędy celne 1 518 mln Urzędy kontroli skarbowej512 mln Izby skarbowe320 mln

Różne rozliczenia samorządów 2 950

mln

Obsługa długu samorządów 2 839

mln

Narodowy Bank Polski 1 028

mln

Wydatki samorządów na pobór podatków 202

mln

Komisja Nadzoru Finansowego 167

mln

Bezpieczeństwo i sprawiedliwość 26 783

mln

Policja 8 291

mln Komendy powiatowe PolicjiKomendy wojewódzkie PolicjiJednostki terenowe PolicjiKomenda Główna Policji5 346 mln1 897 mln510 mln452 mln Fundusz Wsparcia Policji i Modrnizacji B.P. 86 mln

Wymiar sprawiedliwości 6 772

mln Sądy powszechne5 699 mln

Naczelny Sąd Administracyjny 338 mln

Zakłady dla nieletnich i szkoły przy nich233 mln Utrzymanie Ministerstwa Sprawiedliwości162 mln

Samorządowe Kolegia Odwoławcze111 mln Sąd Najwyższy 66 mln

Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury 40 mln Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa 37 mln

Trybunał Konstytucyjny 22 mln Sądy wojskowe19 mln

Instytut Wymiaru Sprawiedliwości i Instytut Ekspertyz Sądowych18 mln Krajowa Rada Sądownictwa10 mln

Więziennictwo 2 396

mln

Straż Pożarna 2 319

mln

Komendy powiatowe Straży Pożarnej1 905 mln Komendy wojewódzkie Straży Pożarnej218 mln

Komenda Główna Straży Pożarnej168 mln Ochotnicze straże pożarne28 mln

Inne służby 2 272

mln

Straż Graniczna 1 298 mln

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego514 mln Biuro Ochrony Rządu197 mln

Agencja Wywiadu155 mln

Centralne Biuro Antykorupcyjne108 mln

Wydatki samorządów na bezpieczeństwo 1 703

mln

Prokuratura powszechna i wojskowa1 585

mln

Sprawy Wewnętrzne1 001

mln Utrzymanie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych314 mln

Centrum Personalizacji Dokumentów219 mln Pomoc i Urząd do Spraw Cudzoziemców80 mln Fundusz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców79 mln

Geodezja i kartografia 57 mln Ratownictwo górskie i wodne 12 mln

Instytucje kontrolne 444

mln

Najwyższa Izba Kontroli 258 mln Regionalne Izby Obrachunkowe105 mln Rzecznik Praw Obywatelskich35 mln Urząd Zamówień Publicznych23 mln

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych14 mln Rzecznik Praw Dziecka9 mln

Infrastruktura 65 539

mln

Wydatki samorządów na transport

32 613 mln

Krajowy Fundusz Drogowy

15 809 mln

Wydatki samorządów na gospodarkę mieszkaniową 6 398

mln

Wydatki rządu na transport

4 918 mln

Infrastruktura kolejowa2 327 mln Pasażerskie przewozy kolejowe836 mln

Polska Agencja Żeglugi Powietrznej628 mln

Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad568 mln Przejścia graniczne232 mln

Inspekcja Transportu Drogowego101 mln Urząd Lotnictwa Cywilnego55 mln Transportowy Dozór Techniczny48 mln

Urząd Transportu Kolejowego 19 mln Urzędy Żeglugi Śródlądowej9 mln

Utrzymanie dróg krajowych i samorządowych

3 015 mln

Budownictwo

1 696 mln

Fundusz Dopłat do kredytów 519 mln Refundacja premii gwarancyjnych 445 mln Urząd Dozoru Technicznego311 mln

Fundusz Termomodernizacji i Remontów260 mln Wykup odsetek od kredytów mieszkaniowych143 mln

Gospodarka Morska

650 mln Urzędy morskie546 mln Ochrona brzegów morskich54 mln Ratownictwo morskie30 mln

Wydatki samorządów na informatykę

203 mln

Utrzymanie Ministerstwa Transportu

149 mln

Urząd Komunikacji Elektronicznej

88 mln Zasiłki dla bezrobotnych 3 047 mln

Świadczenia przedemerytalne1 625 mln Stypendia 845 mln Specjalizacyjne staże lekarzy i pielęgniarek718 mln Środki na podjęcie działalności gospodarczej623 mln

Utrzymanie Urzędów Pracy612 mln Zatrudnienie młodocianych pracowników577 mln

Prace interwencyjne 185 mlnRoboty publiczne 155 mln Szkolenia134 mln

Służba Kontrwywiadu Wojskowego160 mln Służba Wywiadu Wojskowego112 mln

DOCHODY SEKTORA PUBLICZNEGO

Podatek VAT 120 832 mln

Składki na ZUS 103 388 mln

Podatek PIT 67 592 mln Składki na NFZ 60 350 mln

Akcyza 57 964 mln Podatek CIT 31 738 mln

Podatek od nieruchomości 16 253 mln Opłaty, grzywny i odsetki 15 641 mln Składki na Fundusz Pracy Składki na PFRON Opłata paliwowa Cła 1 924 mln 3 794 mln 4 219 mln 8 901 mln Podatek od czynności cywilnoprawnych Podatek od środków transportu Podatek od spadków i darowizn Składki na KRUS Podatek od gier Opłaty skarbowe Podatek rolny 1 062 mln Abonament RTV 1 388 mln 1 477 mln 1 774 mln 884 mln 490 mln 469 mln 274 mln

Inne dochody niepodatkowe 86 654 mln

Deficyt sektora f.p. 77 959 mln

Cytaty

Powiązane dokumenty

a) Danią, Polską, Czechami, Austrią, Francją, Luksemburgiem, Belgią

[r]

Rekompensata wypłacana jest ściśle za wykonane czynności zarządzania i gospodarowania gminnym zasobem komunalnym i rozliczana jest w oparciu o przyjęte Wskazania do

Ponad 50 seniorów i seniorek z miasta i gminy Strzelin odwiedziło niedawno wrocławskie ZOO. Wycieczkę zorganizowano w ramach strzelińskich obchodów Dni Seniora, a koszty

Dzięki nim przedsiębiorcy mogą złożyć wniosek o zwolnienie ze składek, odroczenie ter- minu ich zapłaty lub rozłożenie należności na raty bez opłaty prolongacyjnej, a także

Obecnie Fun- dusz posiada określoną pulę środków finansowych, po drugiej stronie jest pacjent, któremu należy udzielić świadczenie medyczne, a pomiędzy nimi odbywa się za- kup

Dbając o wysoką jakość świadczonych usług, szpital poddał się dobrowolnej, niezależnej ocenie wizytatorów z Centrum Monitorowania Jakości w Krako- wie.. uzyskał

¿¹cy do koncernu Novartis, jest œwiatowym liderem produkcji, sprzeda¿y i rozwijania leków generycznych, jak równie¿ sk³adników farmaceutycznych i biotechnologicznych.