• Nie Znaleziono Wyników

Maria Danilewicz Zielińska-fakty biograficzne

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Maria Danilewicz Zielińska-fakty biograficzne"

Copied!
17
0
0

Pełen tekst

(1)

Wiesław Nosowski

Maria Danilewicz Zielińska-fakty

biograficzne

Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza 39, 93-108

2004

(2)

W ie sła w N o s o w s k i

M A R IA D A N IL E W IC Z Z IE L IŃ S K A - F A K T Y B IO G R A F IC Z N E

Przodkow ie

Ze strony matki M aria Danilew icz Zielińska pochodziła z rodziny Korotyń- skich. Jej dziadkiem był W incenty Korotyński (1831-1891), a babką Stanisław a z Jakubow iczów (1840-1908). W śród ich dziesięciorga dzieci byli m.in: Ludw ik Stanisław (1860-1919), W ładysław Rajm und (1866-1924), Bruno (18 73 -1 94 8) i A ntonina ( 1880-1956) - przyszła matka.

Prapradziadkiem Marii ze strony ojca był Wilhelm W awrzyniec Gloger (1771-1825), a praprababką Katarzyna z Kellerów. Wśród ich dziesięciorga dzieci byli m .in.: Jan Niepomucen Stanisław (ur. 1 8 1 1 )- ojciec Zygmunta Glogera i Henry­ ka W ilhelmina Julia (1805-1857), która w roku 1824 poślubiła Pawła Jana M arko­ wskiego (ur. 1796) herbu Bończa. Mieli oni siedmioro dzieci, a wśród nich Jana Leona ( 1836 -1890), który poślubił Antoninę Popławską. Jednym z ich trojga dzicci był W il­ helm Markowski ( 1880-1935), który w roku 1905 poślubił Antoninę z Korotyńskich.

W ilhelm M arkowski, urodzony w Rawie M azowieckiej, uczęszczał do szkoły średniej w Lublinie, potem odbył studia farm aceutyczne w M oskwie, po których został prow izorem farmacji. Pracował w Klew aniu na W ołyniu i W w arszaw skiej aptece M alinow skiego (na rogu N ow ego Światu i Chm ielnej).

A ntonina Korotyńska urodziła się w W arszawie (M ostowa 18). W roku 1898 ukończyła pensję M arii Raum, w której później pracow ała jako nauczycielka. Jed ­ nym z nauczycieli prowadzących na pensji tajne nauczanie języka polskiego był Gabriel Korbut.

W ilhelm i A ntonina M arkowscy mieli pięcioro dzieci: bliźniaki Janka i M arka, zm arłe w wieku około roku w zim ie 1905/6, M arię, Tadeusza i Stanisława. Do A leksandrow a Pogranicznego przybyli w styczniu 1907 roku. Tutaj W ilhelm M ar­ kowski prow adził wydzierżawioną, a potem kupioną na własność aptekę, która w krótce stała się znana w całym regionie. Był aktywnym działaczem społecznym , m.in. założycielem Szkoły Rzem iosł i prezesem Koła Przyjaciół H arcerstw a.

(3)

Lata 1907-1916

Maria Ludwika M arkow ska urodziła się 29 m aja 1907 roku (o godz. 8 w ieczo­ rem) w Aleksandrowie Pogranicznym (od 4 lutego 1919 A leksandrów K ujaw ski), w domu przy ul. Służewskiej 10, w którym znajdow ała się rów nież apteka jej ojca. Chrzest odbył się w dniu 4 listopada tego sam ego roku w parafii w pobliskim Służewie, rodzicam i chrzestnym i byli: wuj Jan Pracki (mąż M arii z K orotyńskich) i Jadwiga z K orotyńskich Reym anowa. W dom u mała M arysia nazyw ana była „M yszką” . W roku 1908 zm arła jej babcia Stanisław a z Jakubow iczów K orotyń- ska i jako pierw sza została pochow ana w grobie rodzinnym na m iejscow ym cm en­ tarzu.

Od 3 m aja 1914 roku M arysia rozpoczęła naukę w domu pod okiem prywatnej nauczycielki Anny Kłossowskiej - Polki urodzonej we Francji (do 1916 roku przedm ioty ścisłe były prow adzone w język u rosyjskim i niem ieckim ). Lekcje francuskiego pobierała u M m e Lautier, a lekcje łaciny - u w uja Ludw ika K orotyń- skiego, który ostatnie lata życia spędzał w A leksandrow ie u siostry A ntoniny. Wuj wdrażał M arię do prac nad w łasnym i dom ow ym księgozbiorem . „W ydaw ała” własne, ręcznie kaligrafow ane pisem ko „Jutrzenka". W dniu 2 sierpnia 1914 roku, w' pierwszym dniu wojny, do A leksandrow a wkroczyli Niem cy.

Lata 1917-1921

We wrześniu 1917 M aria zdała egzam in w stępny do gim nazjum im. hr. Cecylii Plater-Zyberkówny w W arszaw ie (Piękna 24), ale rodzice podjęli decyzję o dal­ szym nauczaniu dom owym . Po rocznej nauce w domu, w roku 1918 M aria rozpo­ częła naukę od drugiej klasy w czteroklasow ej pensji żeńskiej (progim nazjum ) Emilii Hankowej w Aleksandrowie. W dniach 10-20 lipca w raz ze sw oją szkołą odbyła wycieczkę do Częstochow y, K rakow a i Zakopanego. W tym czasie intere­ sowała się książkam i Gabrieli Zapolskiej. Pensję ukończyła w roku 1920, a po niej jeszcze przez rok przerabiała m ateriał klasy piątej w domu, nadal pod kierunkiem Anny Kłossowskiej, przy pom ocy matki i ojca (algebra, geom etria).

Lata 1921-1924

Od w rześnia 1921 roku M aria rozpoczęła naukę od szóstej klasy w p o ­ wstałym w 1916 roku (po przekształceniu ze Szkoły R zem iosł) G im nazjum Spółdzielczym im. M arii K onopnickiej we W łocław ku. P rzełożoną szkoły była Zofia D egen-Ślósarska, prefektem - ks. A ntoni Bogdański (nauczyciel p óźn iej­ szego kardynała Stefana W yszyńskiego), nauczycielem łaciny - C yprian K rzyw - kowski, m atem atykiem - Bartkowski, nauczycielem muzyki - P. B ojakow ski,

(4)

ponadto w szkole nauczali: D. Batysówna, W. Burdzińska, T. Fopp, M. Siw icka, L. W ruczyńska. Podczas nauki M aria m ieszkała na prywatnej stancji we W łoc­ ław ku i, poza nauk ą w szkole, pobierała pryw atne lekcje łaciny u C ypriana K rzyw - kowskiego. Do szkoły przyjeżdżali znani naukow cy z odczytam i, m.in. prof. S ta­ nisław Noakowski prowadził odczyty z historii architektury. Pracowała w szkolnej bibliotece, przew odniczyła szkolnem u kołu polonistycznem u i należała do h arcer­ stwa. W 1922 roku przebyw ała na obozie harcerskim w Zw ierzyńcu O rdynackim koło Zam ościa. Św iadectw o dojrzałości nr 36, stwierdzające, że „ ...je s t przygoto­ w ana do studjów w yższych ...” uzyskała 31 m aja 1924 roku.

Lata 1924-1926

W roku 1924 M aria Danilew icz rozpoczęła studia na W ydziale Filologicznym U niw ersytetu W arszaw skiego (ślubow anie 9 października 1924). M iała dylem at w yboru m iędzy językoznaw stw em u prof. Stanisława Szobera i historią literatury u prof. Józefa Ujejskiego. Po pierw szym kolokw ium u obu profesorów w ybrała w 1925 roku historię literatury. Dalsze studia w zakresie filologii polskiej i francu­ skiej odbyw ała pod kierunkiem prof. Ujejskiego. W śród jej w ykładow ców byli ponadto: W ładysław W itwicki, W ładysław Tatarkiew icz, Tadeusz K otarbiński, M auiycy M ann, Stanisław Szober, Zygm unt Januszew ski, Stanisław Seliga, M an­ fred Kridl, W itold Doroszewski, Henryk M ościcki, Stanisław Słoński, B ronisław G ubrynow icz. Nie m ając uprawnień do stypendium , „dorabiała” pracą nad przy­ gotow aniem do druku - pod kierunkiem Faustyna Dzika - książek i podręczników w ydaw anych przez Kasę im. M ianowskiego.

Na koniec lutego 1925 przypadająjej pierw sze kontakty z prof. G abrielem K or­ butem i prace porządkow e w jego G abinecie Filologicznym (zw anym „stajnią Au- giasza”) Tow arzystw a Naukow ego W arszaw skiego w pałacu Staszica. W czasie w olnym grała w koszyków kę w AZS W arszaw a, tam poznała Ludom ira D anilew i­ cza - studenta W ydziału Elektrotechnicznego Politechniki W arszawskiej. Pracę sem inaryjną na temat Klubu Piśm ienniczego Krzemieńczan wykonała u prof. U jej­ skiego, efektem ubocznym pracy było zapoznanie się z tw órczością Tym ona Z a­ borow skiego (zw anego przez nią pieszczotliw ie Tym onkiem ) - w ychow anka Li­ ceum W ołyńskiego.

Lata 1927-1928

W dniu 17 sierpnia 1927 M aria zaw arła zw iązek m ałżeński z Ludom irem D ani­ lewiczem , ślub m iał m iejsce w Służewie, jednym ze św iadków był... dziad kościel­ ny, co wynikało z tradycji rodzinnej Danilew iczów . M ałżonkow ie m ieszkali

(5)

początkow o (od 29 sierpnia) przy ul. Rakowieckiej 8, na terenie powstającej Szkoły Głównej G ospodarstw a W iejskiego. M aria pisała pracę dyplom ow ą do­ tyczącą twórczości Tym ona Zaborow skiego i od 1928 roku odbyła w iele podróży zw iązanych ze zbieraniem m ateriałów , m.in. do K rakow a i Lw ow a (wizyta u Jana Zygm unta Łaszowskiego w Czarnej Kamienicy przy rynku). W 1928 roku, w zw iąz­ ku z Pow szechną W ystaw ą K rajow ą w Poznaniu kolej w prow adziła tanie bilety m iesięczne, co ułatwiło jej podróż, wraz z mężem , na Podole i „literacką piel­ grzym kę” do Liczkow iec (koło Husiatyna) nad Zbruczem (m iejsca urodzenia i śm ierci T ym ona Z aborow skiego) oraz Trębow li. W drodze pow rotnej po raz pierw szy przebyw ała w K rzem ieńcu i głębiej zainteresow ała się historią Liceum W ołyńskiego.

Od czerwca 1928 rozpoczęła pracę w Bibliotece Narodowej (Hoża 88). Początko­ wo pracowała w redakcji Urzędowego Wykazu Druków (zalążku Instytutu Biblio­ graficznego). Następne zajęcia to katalogowanie rękopisów rewindykowanych ze Związku Radzieckiego, praca w biurze rejestracji egzemplarza obowiązkowego, pra­ ca w Dziale Czasopism (ul. Przemysłowa 25), dyżury w czytelni rękopisów. W tym czasie poznała Wacława Berenta.

Lata 1929-1932

W dniu 1 kw ietnia 1929 M aria Danilew icz otrzym ała oficjalny angaż na „pra­ cow nika prow izorycznego” Biblioteki Narodowej. Dyplom ukończenia studiów i tytuł m agistra filozofii w zakresie literatury polskiej uzyskała 12 listopada 1929 roku. Za pracę m agisterską Tymon Zaborowski. Życie i hvórczosč (1799-1828) uzyskała nagrodę M inistra W yznań Religijnych i Ośw iecenia Publicznego.

W roku 1930 M aria Danilewicz zajm ow ała się katalogow aniem rękopisów Bi­ blioteki M uzeum N arodow ego z Rapperswilu (zetknęła się przy tym z działalno­ ścią biblioteczną Stefana Żerom skiego, który wcześniej w Szwajcarii katalogow ał te same zbiory). W dniu 6 czerw ca 1930 otw arta została głów na czytelnia B ibliote­ ki N arodowej w gm achu Szkoły Głównej Handlowej przy ul. Rakowieckiej 6. M a­ ria Danilew icz 30 marca 1931 zdała z wynikiem bardzo dobrym egzam in na stanow isko I-szej kategorii w państwowej służbie bibliotecznej. N a rok 1931 d atu­ je się początek jej w spółpracy z „Przeglądem B ibliotecznym ” oraz „R ocznikiem

W ołyńskim ”, redagow anym przez Jakuba Hoffmana.

Lata 1933-1936

Od roku 1933 M aria D anilew icz brała udział w przygotow aniu przez B ibliote­ kę N arodow ą kilku znaczących wystaw: zbiorów historycznych z okazji VII M ię­

(6)

dzynarodow ego K ongresu N auk H istorycznych (sierpień 1933); w setną rocznicę śm ierci generała M. J. La Fayette'a (maj 1934, opracow anie katalogu); zbiorów te ­ atralnych i m uzycznych (czerwiec 1934, z okazji IX K ongresu M iędzynarodow ej K onfederacji Autorów D ram atycznych i Kom pozytorów ); zbiorów kartograficz­ nych (sierpień 1934, z okazji M iędzynarodow ego K ongresu G eograficznego); sta­ rodruków polskich (wrzesień 1934, z okazji II Międzynarodowego Zjazdu Slawistów, opracow anie katalogu).W tym czasie poznała prof. Stanisław a Pigonia. W stycz­ niu 1935 pracow ała przy organizacji w ystaw y m ickiew iczow skiej z okazji setnej rocznicy pierw szego w ydania Pana Tadeusza. Po wystaw ie tej oprow adzała panią m arszałkow ą Aleksandrę Piłsudską. W śród wydarzeń przypadających na rok 1935 w ym ienić można: przeprow adzkę na ul. B elgijską 3 m.27, udział w Zjeździe N a­ ukow ym im. Ignacego Krasickiego we Lwowie, prace przy organizacji „W ystaw y W ołyńskiej” (31 marzec -1 4 kwiecień, opracowanie katalogu), początek współpracy z Polskim Słow nikiem Biograficznym , do którego opracow ała kilkanaście biogra­ m ów sławnych K rzem ieńczan. W 1935 zm arł w A leksandrow ie K ujaw skim ojciec Marii Danilewicz.

Lata 1937-1938

W roku 1937 M aria D anilew icz objęła funkcję Sekretarza G eneralnego Rady Zw iązku Bibliotekarzy Polskich. W dniu 31 lipca 1937 została pow ołana, przez M inistra W yznań Religijnych i O św iecenia Publicznego W acław a Jędrzejcw icza, na stanowisko adiunkta w Bibliotece Narodowej (w VIII grupie uposażenia stałego). W tym samym roku pracowała przy organizacji stoiska bibliotekarskiego na M iędzy­ narodowej W ystaw ie Sztuki i Techniki w Paryżu (za które B iblioteka N arodow a została uhonorow ana złotym m edalem ) oraz opracow ała spraw ozdanie roczne BN. W roku 1938 pracow ała przy organizacji wystaw y pośm iertnej A ndrzeja Stru­ ga w Bibliotece Publicznej w W arszaw ie (26 m arca - 30 kwietnia). W dniach 5 -6 czerw ca brała udział w zjeździe naukow ym w Krzem ieńcu, podczas którego ucze­ stniczyła w pracach nad pow ołaniem W ołyńskiego Instytutu N aukow ego przy Li­ ceum K rzem ienieckim . W lipcu 1938 w yjechała z mężem na w akacje do W arny, K onstantynopola i Dubrownika. Za osiągnięcia w pracy w Bibliotece N arodow ej została odznaczona brązow ym krzyżem zasługi.

Rok 1939

W styczniu 1939 M aria Danilewicz, na zlecenie M inisterstw a W yznań R eligij­ nych i O św iecenia Publicznego, rozpoczęła przygotow ania do organizacji w ysta­ wy Słow acki na de epoki w K rzem ieńcu (pod kierunkiem kuratora Liceum

(7)

K rzem ienieckiego Stefana Czarnockiego, z okazji m iędzynarodow ego zjazdu lite­ ratów, który m iał się odbyć we wrześniu, w stulecie śm ierci poety). W tym sam ym roku została pow ołana przez Stefana V rtěl-W ierczyńskiego na kierow nika Działu U zupełniania Zbiorów Biblioteki Narodowej. W m arcu, w zw iązku ze zbieraniem m ateriałów na wystaw ę w Krzem ieńcu, odbyła w iele spotkań, m.in. z Juliuszem O sterw ą i Ireną Solską. W połow ie kw ietnia w yjechała z W arszaw y w raz z Janem M ichalskim z m ateriałam i na w ystaw ę do K rzem ieńca. Do ekipy tej należeli także Halina C entkiew icz i Leon M ichalski, którzy opracow ali stronę p lastyczną w ysta­ wy (przyszłe m ałżeństw o, zawarte... w pierw szym dniu Pow stania W arszaw skie­ go). D roga w iodła przez Lwów, skąd zabrana została jeszcze część eksponatów . W dniu 18 m aja wystawa, przed oficjalnym jej otw arciem , została udostępniona publiczności, do w rześnia zw iedziło j ą kilka tysięcy osób. N a w ystaw ie prezento­ w ane były m.in. autografy Złotej Czaszki, Balladyny, P odróży na w schód, Genezis

z ducha, Do autora trzech psalm ów , listy do matki. Po otw arciu w ystaw y M aria

D anilew icz pow róciła do W arszawy, a latem wraz z m ężem udała się na urlop do Bułgarii (W arna).

Dnia 22 sierpnia ponownie pojechała do Krzemieńca, aby czuwać nad cennymi eksponatami oraz uzupełnić wystawę o kolekcję afiszów teatralnych z X IX -X X w ie­ ku zabranych po drodze z Krakowa. W końcu sierpnia kontynuowała, m.in. z prof. Mieczysławem Limanowskim, prace przy organizacji Instytutu Wołyńskiego.

7 w rześnia 1939 M aria D anilew icz opuściła W arszaw ę w raz z m ężem L udom i­ rem (ew akuow anym służbowo) i pracownikam i jeg o firm y AV A (produkującej sprzęt specjalny dla wojska). W ybrali drogę na Łuck, chcąc dotrzeć do K rzem ień­ ca; przybyli tam 10 września. W ciągu dwu następnych dni M aria D anilew icz ratu­ je w ystaw ę Słow acki na tle epoki. Cenne eksponaty zostają zapakow ane do skrzyń, a najcenniejsze złożone w sejfie kancelarii Liceum K rzem ienieckiego pod opieką kuratora Stefana Czarnockiego. W raz z nimi - szkice do jej rozpraw y naukow ej dotyczącej historii Liceum. W dniach 17-18 w rześnia D anilew iczow ie ew akuow a­ li się z Polski drogą przez Czerniow ce i przekroczyli granicę z R um unią w Kutach. Po trzytygodniow ym pobycie w Bukareszcie w yruszyli w d alszą drogę - w kolum ­ nie pracow ników LOT-u - przez Jugosław ię i W łochy do Francji.

Do Paryża przybyli w Dzień Zaduszny (2 listopada 1939). M aria D anilew icz rozpoczęła pracę w Biurze Poszukiw ania R odzin PC K (C entre d'A ccueil) na Rue Euler, pod kierow nictw em Anny Paszkowskiej. W krótce objęła (aż do upadku Francji) kierow nictw o tego biura, które zostało przeniesione w pobliże Cham ps Elysées. Od lutego do czerw ca 1940 pracow ała także w B ibliotece Polskiej na Quai d ’Orléans na W yspie św. Ludwika. Tu, obok pracy bibliotecznej, przygoto­ wywała wraz z dyrektorem biblioteki Franciszkiem Pułaskim m ateriały na konfe­ rencję pokojową.

(8)

Lata 1940-1942

Z im ą 1939/40 M aria Danilewicz nawiązała w Paryżu znajomość z Kazimierzem W ierzyńskim . W Bibliotece Polskiej m.in. przygotow ywała cym elia Biblioteki N a­ rodowej w W arszawie do ich ewakuacji do Kanady. W roku 1940 rozpoczęła współpracę z „W iadom ościam i Polskimi” M ieczysława Grydzewskiego i poznała Józefa Wittlina. W obec zbliżania się wojsk niemieckich brała udział w ukrywaniu cennych zbiorów bibliotecznych w innych bibliotekach paryskich. W czerwcu wraz z mężem ewakuowali się kolejno do Orleanu, Tulle (dep. Corrèze) i Marsylii. Od lipca przebywali w Nicei, a w listopadzie przybyli do schroniska Towarzystwa Opieki nad Polakam i w Aix-les-Bains (Sabaudia) w hotelu „Sevigne” . Tu M aria Danilewicz działała w charakterze oficera oświatowego: organizowała imprezy kulturalne (w ie­ czory poezji, odczyty), naukę języków obcych, prowadziła serwisy inform acyjne z nasłuchu stacji radiowych (na odbiornikach zainstalowanych przez Ludomira), sama intensywnie uczyła się języka francuskiego i angielskiego (u Francuzki).

W dniu 21 kw ietnia 1942, dzięki poparciu Stow arzyszenia Techników Polskich w W ielkiej Brytanii (w zw iązku z ro lą m ęża), D anilew iczow ie uzyskali w izę na pół roku do Portugalii. Przedostali się przez Pireneje i 1 m aja przybyli do H isz­ panii. O d 19 m aja przebyw ali w M adrycie, a 26 m aja byli ju ż w Lizbonie. Tutaj M aria D anilew icz działała w Kom itecie Opieki nad Polakam i w dziale pom ocy dla kraju oraz pracow ała w Poselstw ie Polskim , w biurze attaché prasow ego w L izbo­ nie kierow anym przez A dam a K azim ierza Zielińskiego. Poza pracą biurow ą doko­ nyw ała przekładów w iadom ości politycznych z pism francuskich i niem ieckich dla M inisterstw a Inform acji i Dokum entacji w Londynie (w Stratton House).

W Lizbonie Danilewiczowie uzyskali jednorazow ą wizę do Wielkiej Brytanii. 10 lipca wylecieli wodolotem najpierw do Irlandii (port lotniczy Shanon) i tego same­ go dnia przybyli do celu podróży. Do Londynu przyjechali samochodem wojskowym w sobotę 11 lipca. Już od poniedziałku Maria Danilewicz rozpoczęła pracę w bibliote­ ce Funduszu Kultury Narodowej (FKN) kierowanym przez dr Adama Ordęgę. Towa­ rzyszyło temu założenie konta w Middland Bank z otrzymaną zaliczką 30 funtów. Praca ta trwała jeden rok. Początkowo Danilewiczowie mieszkali przy ulicy Cornwall Gardens, a potem w podlondyńskiej miejscowości Stanmore (przy M arsh Lane). Tutaj M aria Danilewicz pełniła nocne dyżury przeciwpożarowe (jako firew atcher) podczas bombardowań. Ludom ir został zatrzymany w Patriotic School dla przybyszów z kon­ tynentu, a potem uzyskał przydział do Polskich Sił Powietrznych (Dywizjon 304), gdzie odbywał służbę jako radionawigator. Pracował także jako konstruktor w miesz­ czącej się w Stanmore Polish Wireless Research Unit - jednostce badawczo-produk- cyjnej zorganizowanej przy Batalionie Łączności Sztabu Naczelnego Wodza, która produkowała wojskowy sprzęt radiotechniczny.

(9)

Od roku 1942 M aria D anilew icz reprezentow ała stronę polską w Books and P e­ riodicals C om m ittee przy A llied Conference o f the M inisters o f Education, której przew odniczył Sir Ernest B arker z Cambridge. W tym sam ym roku rozpoczęła współpracę z „Polską W alczącą” i „N ow ą Polską” oraz poznała Antoniego Słonim ­ skiego - organizatora i redaktora m iesięcznika „Nowa Polska” . Objęła także sta­ now isko C złonka Rady Zarządzającej Interallied Book Centre w L ondynie (do 1985). Rok 1942 to także początki grom adzenia zbiorów bibliotecznych w U rzę­ dzie O św iaty i Spraw Szkolnych (UOSS).

Rok 1943

W roku 1943 M aria Danilewicz rozpoczęła współpracę z „W iadom ościam i Pol­ skim i” . Na towarzyskim spotkaniu literatów, odbywającym się u państwa Słonim ­ skich, Antoni Słonimski poddał pom ysł pisania tekstów o latach młodości i stronach rodzinnych. M aria Danilewicz w ybrała swoje rodzinne Kujawy i jej pierw sze opo­ wiadanie „ O d Tążyny... ” (pisane w piwnicy domu w Stanmore podczas bom bardo­ wań) zostało wydrukowane w „Nowej Polsce” . W tym samym roku rozpoczęła pracę w Bibliotece M inisterstwa W yznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, które pow stało z połączenia U O SS i FKN. Biblioteka m ieściła się w B uckingham Palace M ansions (B uckingham Palace Road, w pobliżu V ictoria Station). B ibliote­ ka ta została w krótce przekształcona w Bibliotekę P olską i M aria D anilew icz objęła jej kierow nictwo. W ram ach działalności bibliotecznej naw iązała kontakt z uniw ersytetem w Oxfordzie. Do jej partnerów w rozm ow ach należeli m.in. pro­ fesorow ie David John W elsh, J.S.G. Sim m ons (All Souls College) i John Wall (Bodleian Library).

Lata 1944-1945

W dniu 14 lipca 1944 została otw arta w Bodleian Library w O xfordzie W ysta­ w a Polska, na której zaprezentow ane zostały m.in. starodruki polskie z XVI i XVII w ieku znajdujące się w zbiorach Bodleian Library. Do innych w ydarzeń tego roku należy zaliczyć członkostw o M arii D anilew icz w Sub-C om m ittee on Slavonic and East European M aterials o f the Standing Conference o f N ational and U niversity Libraries oraz początek w spółpracy z „Tekam i H istorycznym i” założonym i przez gen. M ariana Kukiela. W czerw cu 1945 pojaw iła się groźba likwidacji B iblioteki Polskiej po cofnięciu przez W ielką Brytanię uznania dla em igracyjnego Rządu Rzeczpospolitej Polskiej. G roźba została zażegnana przy znaczącym udziale M a­ rii Danilew icz. Jesien iąteg o sam ego roku odbyło się w Londynie zebranie pisarzy w celu utw orzenia ich związku. M aria Danilew icz zaproponow ała nadanie m u n a­

(10)

zwy Zw iązek Pisarzy Polskich na O bczyźnie (w Zarządzie Zw iązku działała do 1973 r.). N a rok 1945 datuje się także początek w spółpracy M arii D anilew icz z „W iadom ościam i” , kierow anym i przez M ieczysław a Grydzewskiego.

Lata 1946-1951

Ludom ir D anilew icz po rozw iązaniu armii był zatrudniany jako konsultant w kilku dużych firm ach brytyjskich. Sam też założył kolejno kilka firm, w których produkow any był sprzęt sam ochodow y i radiow y według jeg o opatentow anych w ynalazków . Za pieniądze z patentów D anilew iczow ie kupili dom w Londynie, w dzielnicy W em bley (79 M anor Drive). M aria D anilew icz, poza pracą w B iblio­ tece Polskiej, prow adziła okresow o wykłady z gram atyki opisowej język a polskie­ go na kursach pedagogicznych. W roku 1947 zdała egzamin bibliotekarski w Libraiy Association i uzyskała tytuł Associate o f the British Library Association - C hartered Librarian (ALA). W roku 1948 Biblioteka Polska została w łączona do Polish U n i­ versity College. W Polsce, Zw iązek B ibliotekarzy i A rchiw istów Polskich w yklu­ czył M arię D anilew icz ze swych szeregów. O d 1950 roku M aria D anilew icz rozpoczęła w spółpracę z londyńskim „Życiem ” (trw ała ona do 1954 roku).

Lata 1952-1953

Do w ydarzeń roku 1952 należy zaliczyć: opracow yw anie przez M arię D anile­ wicz przeglądów bibliograficznych Polish Studies w „The Year's W ork in M odem Language Studies” (do 1964), prow adzenie działu Szkiełko i oko (pod pseudoni­ mem „Szperacz” ) w „W iadom ościach” (do 1963) oraz udział w założeniu i dalsza w spółpraca z czasopism em „Solanus” - organem działów słow iańskich dużych b i­ bliotek, w tym Biblioteki Polskiej.

Rok 1953 to początek serii podróży w akacyjnych D anilew iczów: Prow ansja (M arsylia, Arles, Orange, Saintes-M aries de la M er) i Szw ajcaria (Bazylea). W roku tym M aria Danilew icz rozpoczęła współpracę z R ozgłośnią Polską Radia „W olna E uropa” (trw ającą do roku 1987). W stałych audycjach literackich om ó­ w iła ponad 250 książek w ydanych na em igracji oraz w ygłosiła kilkaset felietonów w cyklach: „Polskie mienie kulturalne w yw iezione do R osji”, „D zieje daw nego Liceum K rzem ienieckiego”, „Portrety pisarzy em igracyjnych” i „Polonica portu­ galskie”. Na rok ten datuje się także początek w spółpracy z „D ziennikiem Polskim i D ziennikiem Ż ołnierza” oraz likw idacja Polish U niversity College (PUC) i kolej­ na groźba likwidacji w łączonych do tej uczelni zbiorów byłej Biblioteki Polskiej. W końcu 1953 r. groźba ta została zażegnana, zbiory biblioteczne PUC zostały przeniesione do siedziby Polish U niversity C ollege A ssociation (5 Princess

(11)

Gar-dens, Kensington). W tym roku ukazał się pierw szy artykuł M arii D anilew icz w paryskiej „K ulturze” pt. C zytelnik p o lski w W. Brytanii.

Lata 1954-1958

Od 14 stycznial954 B iblioteka Polska w znow iła sw oją działalność pod pier­ w otną nazwą. W roku tym M aria Danilew icz otrzym ała nagrodę M ention H onor­ able w konkursie RW E na słuchow isko radiow e oraz rozpoczęła w spółpracę z V oice o f A m erica w M onachium (w ygłosiła dla tej rozgłośni ponad 100 felieto­ nów literackich). 3 kw ietnia 1955 M aria D anilew icz otrzym ała z Polski zaprosze­ nie do udziału w Sesji M ickiew iczow skiej PAN w W arszaw ie, 11 kw ietnia, na falach RW E odm ów iła - z obszernym uzasadnieniem - udziału w tej sesji. 21 sty­ cznia 1956 w A leksandrow ie K ujaw skim zm arła jej m atka Antonina. M aria nie m iała m ożliw ości uzyskania wizy, aby móc w ziąć udział w pogrzebie. W roku 1956 ukazuje się pow ieść M arii Danilew icz Dom. Rok ten to także początek kore­ spondencji M arii D anilew icz z prof. Stanisławem Pigoniem . W grudniu 1956 doszło także do jej spotkania w Bibliotece Polskiej z Józefem C zapskim , co za­ ow ocow ało dalszą, stałąju ż w sp ółpracąz paryską „K ulturą” . W roku 1957 B iblio­ teka Polska zorganizow ała w ystaw ę Conradow ską. Do innych w ydarzeń tego roku należało rozpoczęcie przez M arię Danilew icz (od 25 m aja) recenzow ania krajo­ w ych i zagranicznych nowości w ydaw niczych w RW E oraz naw iązanie w spółpra­ cy z „Tygodniem Polskim ” w Londynie (trw ała ona do 1982 r.).

Lata 1959-1961

Latem, w raz z m ężem w yjechała do Francji, Szwajcarii i W łoch (m.in. Com o, Varenna). W lipcu 1960 D anilew iczow ie przebywali na w akacjach w Locarno w Szwajcarii (m.in. nad jeziorem Lago M aggiore). W roku 1961 M aria D anilew icz uzyskała tytuł doktora filozofii w zakresie filologii polskiej na Polskim U niw ersy­ tecie na O bczyźnie w Londynie za rozprawę pt. Życie naukow e daw nego Liceum

K rzem ienieckiego. Prom otorem pracy był prof. W ładysław G ünther, w kom isji

egzam inacyjnej zasiadali: prof. Tadeusz Brzeski (były rektor UW z 1929 r.), gen. M arian Kukieł, prof. H enryk M ościcki (historyk), prof. W ładysław Folkierski (ro- m anista). W sierpniu 1961 - kolejna w ypraw a w akacyjna z m ężem , tym razem do Grecji (Pireus, Ateny, Peloponez, Delfy, Olim pia) i na Kretę (Knossos).

Lata 1962-1967

W 1962 roku Biblioteka Polska zorganizow ała w ystaw ę poloników w U niver­ sity Library w Cam bridge. W tym sam ym roku zbiory biblioteczne zostały prze­

(12)

niesione pod kolejny adres: 9 Princes Gardens (Kensington). W roku 1963 M aria D anilew icz rozpoczęła prow adzenie rubryki W oczach Londynu w paryskiej „K ul­ turze” (do 1966 r.). Innymi w ydarzeniam i tego roku były: organizacja w BP w ysta­ wy w stulecie Pow stania Styczniowego, początek w spółpracy z m iesięcznikiem „Na A ntenie” w M onachium (do 1970), a we wrześniu - pobyt we francuskim k u ­ rorcie Juan-les-Pins. W dniu 19 sierpnia 1964 pow stał Polski O środek Społeczno- Kulturalny (PO SK ) - przyszły gospodarz B iblioteki Polskiej. 31 m arca 1965 władze brytyjskie próbow ały przejąć zbiory biblioteki na w łasność i w łączyć je do księgozbioru W ydziału Studiów Slawistycznych, C entrum Studiów Rosyjskich U niw ersytetu w Birm ingham . Zam iary te, przy znaczącym udziale M arii D anile­ wicz zostały pokrzyżowane. Za w ielokrotne uratow anie księgozbioru B iblioteki Polskiej przed rozproszeniem i utratą została odznaczona K rzyżem O ficerskim O rdern Polonia Restituta przez prezydenta A ugusta Zaleskiego. W roku 1965 M a­ ria D anilew icz rozpoczęła prow adzenie cyklu Jednym tchem w „D zienniku P ol­ skim i D zienniku Żołnierza” (do 1981). W sierpniu 1966 - kolejny pobyt D anilew iczów w Locam o. W roku tym rozpoczął się druk cyklu M arii D anilew icz pt. B ezdom ne bibliotekarstwo w „W iadom ościach” i w „Zw iązkow cu” (Toronto). Cykl ten był drukow any do 1977 roku. W dniu 1 sierpnia 1967 PO SK przyjął odpo­ w iedzialność za zbiory Biblioteki Polskiej (fizyczne przeniesienie zbiorów do no ­ wej siedziby PO SK pod adresem 240 King Street nastąpiło dopiero w końcu roku

1976, od 3 m aja 1977 biblioteka rozpoczęła działalność w nowej siedzibie, otw ar­ tej oficjalnie 18 m aja 1977).

Lata 1968-1970

Latem 1968 D anilew iczow ie wraz z K azim ierzem W ierzyńskim odbyli w aka­ cyjną w ycieczkę trasą H em ingw ay’a z P ożegnania z bronią: ze Stresy do Brindisi, z przekroczeniem granicy W łochy - Francja na jeziorze Lago M aggiore. Było to ich ostatnie spotkanie z poetą, w kilka m iesięcy później zmarł. W grudniu 1968 Fundacja z B rzezia Lanckorońskich (z siedzibą we Fryburgu) przekazała w depo­ zyt B ibliotece Polskiej w L ondynie bo g atą kolekcję około 2000 starodruków , rę­ kopisów , m ap, sztychów i druków. K olekcja ta została zaprezentow ana na specjal­ nej w ystaw ie w 1969 roku. Od roku 1969 M aria D anilew icz została członkiem Rady Fundacji i Jury N agrody K ościelskich w Genewie.

25 lutego 1970 nagle zm arł Ludom ir Danilew icz, jeg o prochy zostały rozrzuco­ ne na G olders Green C em etary w Londynie, kw atera W est Central D. U rodził się 15 m aja 1904 r. w stanicy N iew innom yskaja na Ziem i K ubańskiej. Ojciec Jan był lekarzem chirurgiem , stryj - autor pow ieści fantastyczno-naukow ych, intere­ sujący się astronom ią, fizyką, m ineralogią, w drażał Ludom ira do pracy naukow ej,

(13)

korzystając z jego pom ocy przy obliczeniach. W roku 1923 Ludom ir ukończył G im ­ nazjum K azim ierza Kulwiecia, im. K azim ierza W ielkiego w W arszaw ie (na Placu Trzech Krzyży). W tym sam ym roku rozpoczął studia na W ydziale E lektrotech­ nicznym Politechniki W arszawskiej. W trakcie studiów w spółpracow ał z inż. Ja­ nuszem Groszkowskim. W latach 1931-33 odbywał służbę w Szkole Podchorążych Rezerwy Łączności w Zegrzu. N ależał do pionierów radioam atorstw a i krótko­ falarstw a w Polsce. Był pracow nikiem Oddziału II (Inform acyjno-W yw iadow cze- go) Sztabu Generalnego M inisterstwa Spraw Wojskowych, dla którego w ykonyw ał sprzęt specjalny, zw łaszcza m aszyny szyfrujące. Był konstruktorem polskiej m a­ szyny szyfrującej Lacida - odpow iednika niem ieckiej m aszyny Enigma. Był w y­ bitnym projektantem, konstruktorem, organizatorem, w ynalazcą - autorem kilku­ dziesięciu opatentow anych w ynalazków. W W ielkiej Brytanii uzyskał tytuł C har­ tered Engineer. N apisał powieść D ziew czyna z Picadylly Line i kilka opowiadań, m.in. Pokuta, Czwarty maszynista, Mysz, M gławica Androm edy. Pasjonow ał się fotografią artystyczną i m ikrofotografią naukową.

W roku 1970 M aria Danilew icz otrzym ała nagrodę Fundacji A lfreda Jurzyko- w skiego (Now y Jork) w dziedzinie bibliografii i bibliotekarstw a. W dniach 9 -1 2 w rześnia odbyła się w Bibliotece Polskiej w ystaw a z okazji K ongresu N auki Pol­ skiej w Londynie.

Lata 1971-1972

Rok 1971 zaznaczył się w życiu M arii Danilew icz takimi w ydarzeniam i jak: członkostw o w ju ry nagród „W iadom ości” w Londynie, początek jej cykli: K rajo­

we now ości w ydaw nicze, K redow e koło i Czytam w paryskiej „K ulturze” (do

1977 r.), członkostw o w Akadem ii Grydzewskiego, przyznającej doroczne nagro­ dy za najlepsze książki wydane na em igracji. W lecie 1972, podczas wakacji w Po­ rtugalii w znow iła kontakty z A dam em K azim ierzem Zielińskim . W roku tym została członkiem K om itetu Redakcyjnego „Tek H istorycznych” i „A ntem urale” (do 1986 r.). Po śm ierci ks. W aleriana M eysztow icza i prof. H enryka P aszkiew i­ cza redagow ała ostatnie num ery „A ntem urale” . W roku 1972 przekazała kierow ni­ ctwo Biblioteki Polskiej Zdzisławowi Jagodzińskiemu (pochodzącemu z B iałokrynicy koło K rzem ieńca, zm. w m arcu 2001) i przeszła na em eryturę.

Lata 1973-1988

8 sierpnia 1973 M aria D anilew icz zaw arła zw iązek m ałżeński z A dam em K azi­ m ierzem Zielińskim i osiedliła się w Portugalii, w A lm adzie koło Lizbony, w dom u zbudow anym przez męża. W roku 1974 została członkiem K om itetu

(14)

R edakcyjnego „M ateriałów do Biografii, Genealogii i Heraldyki P olskiej” w Pary­ żu (do 1985 r.). W roku 1977 otrzym ała nagrodę paryskiej „K ultury” za działal­ ność literacką i kulturalną. W roku 1978 została wydana jej książka Szkice o literatuře

emigracyjnej, za którą otrzymała w tym samym roku nagrodę Związku Pisarzy Pol­

skich na Obczyźnie im. H. Naglerowej za najlepszą książkę roku 1978. Za tę samą książkę, w roku 1984 „Kultura” przyznała jej nagrodę literacką im. Zygmunta Hertza.

Lata 1989-1991

W roku 1989 M aria D anilew icz Zielińska została członkiem Stow arzyszenia Pisarzy Polskich w W arszawie. 23 w rześnia 1989 otrzym ała honorow e członko­ stwo Tow arzystw a Literackiego im. Adam a M ickiew icza w W arszawie.

28 grudnia 1989, po długiej chorobie zmarł jej drugi mąż Adam Kazimierz Zieliń­ ski. U rodził się w 1902 r. w M onasterzyskach k. Buczacza. M aturę uzyskał w 1920 r. w gim nazjum im. J. Zam ojskiego w W arszawie. Był ochotnikiem wojny 1920 r. Doktorat z prawa uzyskał w 1928 r. na Uniwersytecie Lwowskim. Dalsze studia odbyw ał we współpracy z prof. F. Bujakiem (historia) i prof. E. Romerem (geografia). Pracował w M inisterstwie Komunikacji w W arszawie jako radca. Był zapalonym narciarzem i organizatorem turystyki. W 1939 r. przez Rum unię (gdzie był prezesem Komitetu Pomocy U chodźcom Polskim w Pitešti), Francję i Hiszpanię przybył do Portugalii. Od 1940 r., jako attache prasowy Poselstwa RP w Lizbonie, organizow ał pom oc dla uchodźców polskich i wydawał „Bolletim Polaco” - pismo dostarczające aktualnych wiadom ości o sytuacji w okupowanym kraju. Po zakoń­ czeniu wojny pozostał w Portugalii. W latach 1950 zaprojektował i zbudow ał dom Quinta das Romäzeiras (Dwór pod granatowcem) w Almadzie koło Lizbony, w dzielnicy Feijó na wzgórzu Gato Bravo. Był uznanym kolekcjonerem poloniców, starych map i portretów, badał historię stosunków polsko-portugalskich. Na łożu śmierci został odznaczony wysokim oznaczeniem państwowym RP. Spoczął na cm entarzu w Costa da Caparica wraz ze sw oją pierw szą żoną Pia Popiel.

Lata 1992-1996

W roku 1992 M aria Danilewicz Zielińska współpracowała w Lizbonie przy or­ ganizacji wystawy Imagem da Polonia w Bibliotece Narodowej Portugalii, zainicjo­ wanej dużo wcześniej przez A dam a Zielińskiego. W roku tym został także wydany jej zbiór esejów Próby przyw ołań. Tutaj mały wtręt osobisty: 3 maja 1993 doszło do pierw szego spotkania Marii Danilewicz z piszącym te słowa, w am basadzie polskiej w Lizbonie na spotkaniu polonii portugalskiej z okazji święta Konstytucji 3 Maja. Następne regularne spotkania odbywały się w środy o godz. 16, aż do końca lipca.

(15)

16 m aja 1993 M aria D anilew icz Zielińska otrzym ała honorow e członkostw o Stow arzyszenia B ibliotekarzy Polskich nadane przez K rajow y Zjazd D elegatów w Chorzow ie. W lipcu tegoż roku została odznaczona K rzyżem K om andorskim O rderu Polonia Restituta nadanego przez prezydenta Lecha W ałęsę (piszący te słow a m iał zaszczyt uczestniczyć w tej cerem onii).

W czerwcu i lipcu 1993 odbyły się dwie w ystaw y z okazji 50-lecia B iblioteki Polskiej w Londynie: jedn a w Bibliotece Narodowej w W arszawie, a druga w B ib­ liotece Polskiej w Londynie. N a w ystaw ie warszaw skiej część ekspozycji pośw ię­ cona była M arii Danilew icz Zielińskiej. W dniu 14 października 1996 PEN -C lub w W arszaw ie przyznał M arii D anilew icz Zielińskiej prestiżow ą nagrodę edy­ torską; m owę laudacyjną w ygłosił prof. Andrzej Kłossowski.

Lata 1997-1999

23 czerwca. 1997 miasto Aleksandrów Kujawski nadało Marii Danilewicz Zieliń­ skiej tytuł Honorowego Obywatela. W roku 1998, z inicjatywy dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej w Stawkach koło Aleksandrowa Kujawskiego - Małgorzaty Wdowczyk, zrodził się pomysł nadania szkole imienia Marii Danilewicz Zielińskiej. Szkoła nawiązała kontakt z pisarką i od roku 1999 rozpoczęła szeroko zakrojony pro­ gram przygotowawczy. Ideą przewodnią programu było wychowywanie młodzieży w duchu wzorca osobowego i wartości reprezentowanych przez patronkę. W szkole po­ wstał pierwszy w Polsce projekt międzyprzedmiotowej ścieżki edukacyjnej zmierzający do kształtowania postaw patriotycznych młodzieży, a inspirowany postacią i dokonania­ mi patronki. Młodzież szkoły poznawała przyszłą patronkę i jej dzieło na różnorodnych zajęciach lekcyjnych, przez korespondencję, kontakty telefoniczne, własne prace litera­ ckie, muzyczne, plastyczne i na wiele innych sposobów.

W dniach 5-9 marca 1999 piszący te słowa złożył ponowną wizytę u Marii Danile­ wicz Zielińskiej, tym razem wraz z Tamarą S ie n in ą- kustoszem M uzeum Krajoznaw­ czego w Krzemieńcu, przyszłym dyrektorem muzeum Juliusza Słowackiego (otwartego 20 września 2004). Pisarka przekazała pani kustosz wiele informacji i kilka eksponatów dla przyszłego muzeum. 28 czerwca 1999 miasto Włocławek nadało Marii Danilewicz Zielińskiej tytuł Honorowego Obywatela.

Lata 2000-2003

25 stycznia 2000 w Quinta das Romàzeiras, wkrótce po powrocie właścicielki ze szpitala, wybuchł poważny pożar. Spłonął salon i biblioteka, ogień spowodował ogromne straty w dokum entach osobistych, rękopisach, zbiorach bibliograficznych i historycznych.

(16)

24 sierpnia 2001 Szkoła Publiczna w Stawkach otrzym ała im ię M arii D anile­ wicz Zielińskiej. 11 stycznia 2002 w szkole odbył się uroczysty Dzień Patrona i pośw ięcenie sztandaru. N a sztandarze znalazła się sentencja autorstw a patronki: „Jest dla m nie oczyw istą prawdą, że sentym ent do stron rodzinnych trw a dożyw ot­ nio [...] i przeradza w kult «m ałych ojczyzn». Tym są dla mnie K ujaw y” . 24 w rześ­ nia 2002 Publiczna Szkoła Podstaw ow a w Stawkach, rozszerzona o gim nazjum , przyjęła nazw ę Zespół Szkół im. M arii D anilew icz Zielińskiej. Szkoła zgrom a­ dziła duży zasób różnorodnych m ateriałów dotyczących patronki, które z pietyz­ mem przechow uje i prezentuje.

M aria D anilew icz Zielińska zm arła w dniu 22 m aja 2003 roku (w karetce pogo­ tow ia w drodze do szpitala). W dniu 29 m aja, w 96 rocznicę jej urodzin, w kościele w Lizbonie w dzielnicy Olivais odbyła się m sza żałobna (w dw u językach), po któ ­ rej nastąpiła kremacja. W dniu 6 czerw ca urna z procham i została sprow adzona do W arszaw y. W dniu 14 czerw ca, po cerem onii pogrzebow ej w kościele P rzem ienie­ nia Pańskiego w A leksandrow ie K ujaw skim , przebiegającej w niezw ykle uroczy­ stej, patriotycznej oprawie, przygotow anej przez w ładze m iasta i szkołę im ienia M arii D anilew icz Zielińskiej, urna została złożona w grobie rodzinnym na m iejs­ cow ym cm entarzu.

16 czerw ca 2004 drodze prow adzącej z A leksandrow a K ujaw skiego do Stawek została nadana nazw a A leja M arii D anilew icz Zielińskiej.

Źródła

1. A rch iw u m P olitech n ik i W arszaw skiej. 2. A rch iw u m U n iw ersytetu W arsza w sk ieg o .

3. S. B ereś, W tym d o m u j e s t P o ls k a , „K ultura” 2 0 0 0 , nr 1 0 /6 3 7 (ostatn i). 4. A . B iern ack i, D r o b ia z g i sta n o w ią w su m ie ży c ie , „ T w ó r c z o ść ” 1998, nr 4.

5. M. D a n ile w ic z Z ieliń sk a , A u to b io g r a fia , [w :] P r ó b y p rz y w o ła ń . S zk ic e lite ra c k ie . W arszaw a 1 9 92, B ib lio te k a „ W ię z i” .

6. M. D a n ile w ic z Z ieliń sk a , A u to b io g r a fia , [w :] N a u k a p o lsk a , j e j p o tr z e b y , o r g a n iz a c ja i r o z ­ w ó j, red. A . B iern ack i, „ R o czn ik X I Í(X X X V II) K asy im. J. M ia n o w sk ie g o , F undacji P opierania N a ­ uk i”, W arszaw a 2 0 0 3 .

7. M. D a n ile w ic z Z ieliń sk a , F a d o o m oim ży c iu . R o zm o w y z W ło d zim ie rze m P a źn ie w sk im , T o ­ ruń 2 0 0 0 .

8. M. D a n ile w ic z Z ieliń sk a - k o resp o n d en cja i kontakty p ryw atne z W ie sła w e m N o s o w sk im ( 1 9 9 3 - 2 0 0 3 ) .

9. D o k u m e n ty o so b iste M. D a n ile w ic z Z ieliń sk iej w zbiorach Z e sp o łu S z k ó ł w Staw kach. 10. K. G łu c h o w sk i, C z a r o d z ie j p o ls k ie g o sło w a . M a ria D a n ile w ic z Z ie liń s k a ( 1 9 0 7 -2 0 0 3 ) R e fe ­ rat na k on fer en cję n a u k o w ą M a ria D a n ile w ic z Z ie liń sk a - p r ó b y p r z y w o ła ń , U n iw ersy tet M ik ołaja K opernika, - Toruń 2 8 - 2 9 m aja 2 0 0 4 .

(17)

11. Z. Jagod ziń sk i et al.. B ib lio te k a P o lsk a w L o n d y n ie 1 9 4 2 -1 9 9 2 , P olsk i O środek S p o łe c z n o - K ulturalny. L ondyn 1992.

12. P a sją ż y c ia - k sią żk a . Z M a rią D a n ile w ic z Z ie liń sk ą r o z m a w ia P a w e ł K ą d z ie la . „ W ięź" 1988, nr 1 1 -1 2 .

13. A . K ło sso w sk i, P a n i M aria, B ib lio tek a N a rod ow a. W arszaw a 1993.

14. S. N icieja , L a ta rn ik z F eijó. O tw ó r c z o ś c i M a rii D a n ile w ic z Z ie liń sk iej, „W ięź" 1993, nr 3. 15. W . N o s o w sk i, L udom ir, M a ria i Inni, W arszaw a 2 0 0 3 .

16. J. O d ro w ą ż-P ien ią żek . M a ria D a n ile w ic z Z ie liń sk a 1 9 0 7 -2 0 0 3 , „ R o czn ik T o w a r zy stw a L iterack iego im ien ia A d am a M ick iew icza " , R XXXVI I I (2 0 0 3 ), W arszaw a 2 0 0 4 .

17. E. Prządka. D a m a z L izbon y. A u d y cja Programu II P o lsk ie g o Radia. W arszaw a 2 6 XII 2 0 0 1 . 18. H. S iew iersk i, P o ls k a c h o d zi z a m ną. R o zm o w a z M a rią D a n ile w ic z Z ie liń sk ą , „T ygod n ik P o­ w sz e c h n y " 1982, nr 22.

19. W . S ta n k ie w ic z et al., 5 0 la t B ib lio te k i N a r o d o w e j. W a rsza w a 1 9 2 8 - 1 9 7 8 , W arszaw a 1984. 20. F. Ś m ieja, M a ria D a n ile w ic z Z ie liń sk a - e re m itk a n a d T agiem „P rzegląd P olsk i - on lin e“, Londyn 16 XII 2 0 0 1 .

21. M. W d o w czy k , M a ria D a n ile w ic z Z ie liń sk a P a tro n e m Z e sp o łu S zk ó ł w S ta w k a c h (tek st nie p u b lik o w a n y ), Staw ki 2 0 0 4 .

Cytaty

Powiązane dokumenty

m .in.. T raktat ustalający nasze w schodnie granice2 nazyw a się pow szechnie piątym ro zb iorem Polski. Stosunek do w ojska Ż ym ierskiego pozy­ tywny, w obec ko rpusu

J est to notatka G oszczyńskiego, będąca streszczeniem jego osobistej rozm ow y z M ickiewiczem na tem at ow ego najbardziej zagadkow ego ustępu Dziadów. odbyła

O skuteczności uchwalonego świeżo przez Naczelną Radę' Adwokacką regulam inu będzie można przekonać się w najlepszym razie dopiero po roku a może dopiero po

[r]

pomocnictwa i podżegania w ramach zorganizowanej grupy przestępczej. Palestra

[r]

2) niedopuszczalny jest strajk o charakterze politycznym. Z cyto­ wanego wyżej określenia istoty strajku wynika, że może on mieć charakter wyłącznie ekonomiczny lub