• Nie Znaleziono Wyników

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY"

Copied!
12
0
0

Pełen tekst

(1)

PL

PL

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 29.5.2015 r.

COM(2015) 233 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

w sprawie funkcjonowania uzgodnień przejściowych w zakresie swobodnego przepływu pracowników z Chorwacji (etap pierwszy: 1 lipca 2013 r. – 30 czerwca 2015 r.)

{SWD(2015) 107 final}

(2)

2 1. WPROWADZENIE

1.1 Cel sprawozdania

Komisja przedstawia niniejsze sprawozdanie zgodnie z pkt 3 części 2 załącznika V do Aktu przystąpienia Chorwacji z 2011 r. Sprawozdanie ma stanowić podstawę przeprowadzenia przez Radę przeglądu funkcjonowania uzgodnień przejściowych w zakresie swobodnego przepływu pracowników, który musi zostać zakończony przed upływem dwóch lat od rozszerzenia, tj. do dnia 30 czerwca 2015 r.

1.2 Swobodny przepływ pracowników

Swobodny przepływ osób jest jedną z podstawowych wolności zagwarantowanych w prawie UE. Obejmuje ona prawo obywateli UE do swobodnej zmiany miejsca pobytu na inne państwo członkowskie w celu podjęcia pracy i zamieszkania tam wraz z członkami ich rodziny, a także prawo do równego traktowania bez względu na narodowość w sprawach związanych z zatrudnieniem oraz pod względem ulg podatkowych i przywilejów społecznych, członkostwa w związkach zawodowych, dostępu do mieszkań socjalnych oraz dostępu ich dzieci do kształcenia ogólnego, przyuczenia do zawodu i szkolenia zawodowego.

1.3 Uzgodnienia przejściowe dotyczące swobodnego przepływu pracowników Akt przystąpienia z 2011 r. pozwala państwom członkowskim UE-271 na czasowe ograniczenie swobodnego dostępu do ich rynków pracy dla pracowników z Chorwacji poprzez uregulowanie tego dostępu przepisami prawa krajowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości odstępstwa od podstawowych wolności należy interpretować w sposób ścisły.

Cały siedmioletni okres przejściowy podzielono na trzy etapy („2 plus 3 plus 2”).

Podczas każdego z etapów mają zastosowanie odmienne warunki:

– przez pierwsze dwa lata dostęp pracowników z Chorwacji do rynków pracy pozostałych państw członkowskich jest regulowany przez prawo krajowe tych państw;

– w dniu 1 lipca 2015 r. rozpoczyna się drugi etap okresu przejściowego.

Państwa członkowskie, które chcą nadal stosować ograniczenia podczas drugiego etapu, muszą wcześniej powiadomić o tym Komisję, w przeciwnym razie zastosowanie ma prawo UE pozwalające na swobodny przepływ pracowników;

– państwo członkowskie utrzymujące krajowe środki na koniec drugiego etapu, w przypadku poważnych zakłóceń na jego rynku pracy lub groźby ich wystąpienia oraz po powiadomieniu Komisji, może nadal stosować te środki do końca siedmioletniego okresu.

1 UE-27 odnosi się do państw członkowskich UE na dzień 30 czerwca 2013 r.; UE-15 odnosi się do państw członkowskich UE na dzień 30 kwietnia 2004 r.

(3)

3 Uzgodnienia przejściowe przestaną obowiązywać nieodwołalnie w dniu 30 czerwca

2020 r.

Dodatkowo państwo członkowskie, które zaprzestało stosowania środków krajowych i stosuje prawo UE w zakresie swobodnego przepływu pracowników, może ponownie wprowadzić ograniczenia przed zakończeniem siedmioletniego okresu przejściowego w przypadku poważnych zakłóceń na jego rynku pracy lub groźby ich wystąpienia.

Uzgodnienia przejściowe dotyczą wyłącznie dostępu do rynku pracy. Po dopuszczeniu do rynku pracy chorwacki pracownik korzysta w pełni ze wszystkich innych praw wynikających z prawa UE.

Uzgodnienia przejściowe pozostają bez wpływu na podstawowe prawo obywateli UE do swobodnego przemieszczania się i przebywania w UE na mocy art. 21 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Uzgodnienia przejściowe nie mają zastosowania do osób prowadzących działalność na własny rachunek, które posiadają siedzibę lub świadczą swoje usługi w UE. Austria i Niemcy są uprawnione do stosowania ograniczeń w określonych sektorach wobec pracowników oddelegowanych przez przedsiębiorstwa z siedzibą w Chorwacji w kontekście świadczenia usług i zdecydowały się skorzystać z tej możliwości. Nie istnieją żadne uzgodnienia przejściowe w odniesieniu do stosowania prawa UE w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

1.4 Państwa członkowskie stosujące ograniczenia podczas pierwszego etapu

Obecnie pracownicy z Chorwacji mają swobodny dostęp do rynków pracy czternastu państw członkowskich UE-27. Ograniczenia stosują następujące państwa członkowskie:

 Belgia

 Niemcy

 Grecja

 Hiszpania

 Francja

 Włochy

 Cypr

 Luksemburg

 Malta

 Niderlandy

 Austria

 Słowenia

 Zjednoczone Królestwo

(4)

4 Wymienione wyżej państwa członkowskie wymagają z zasady, aby chorwaccy pracownicy posiadali zezwolenie na pracę, chociaż czasem stosowane są procedury uproszczone lub wyłączenia w odniesieniu do zawodów w określonych sektorach.

Chorwacja podjęła decyzję o wprowadzeniu na zasadzie wzajemności podobnych ograniczeń wobec pracowników z wymienionych państw członkowskich i wymaga zezwolenia na pracę od obywateli tych państw.

2. SKALA MOBILNOŚCI OBYWATELI CHORWACJI WEWNĄTRZ UE

2.1 Obywatele Chorwacji mieszkający w innych państwach członkowskich

W UE-27 mieszka niewielu obywateli Chorwacji2, a większość z nich przybywa w tych państwach od bardzo dawna. W 2013 r., przed przystąpieniem Chorwacji, ich liczba wynosiła około 347 0003, co stanowiło około 0,07 % całkowitej liczby ludności. Większość z nich mieszkała w Niemczech (236 900 lub 68 % liczby mobilnych obywateli Chorwacji ogółem), Austrii (58 700 lub 17 %), Włoszech (17 200 lub 5 %), Zjednoczonym Królestwie (8 900 lub 3 %) i Słowenii (8 300 lub 2

%)4.

Jeżeli chodzi o ludność aktywną zawodowo, z danych z badania aktywności ekonomicznej ludności w UE (BAEL) wynika, że w 2014 r. w UE-27 mieszkało około 229 000 aktywnych zawodowo obywateli Chorwacji, którzy stanowili około 0,1 % ludności aktywnej zawodowo ogółem. Odsetek ten utrzymywał się powyżej średniej, chociaż na stosunkowo niskim poziomie w Austrii (1,0 %), Niemczech (0,4

%) i Słowenii (0,2 %). We wszystkich pozostałych państwach odsetek ten utrzymywał się poniżej 0,05 % lub był zbyt mały, aby można go było w sposób wiarygodny określić.

Na przestrzeni dziesięciolecia poprzedzającego rozszerzenie w 2013 r. Niemcy, Austria i Włochy przyjęły większość (76 %) przepływów obywateli Chorwacji w wieku produkcyjnym5.

2.2 Przepływy w ramach mobilności z punktu widzenia Chorwacji

Liczba obywateli Chorwacji mieszkających w innych państwach członkowskich UE w 2013 r. odpowiadała około 10 % ludności Chorwacji w wieku produkcyjnym, co stanowiło jeden z największych odsetków w UE6. Stanowili oni około 2,8 % wszystkich mobilnych obywateli UE w wieku produkcyjnym (15–64 lat), czyli więcej niż udział Chorwacji w całkowitej liczbie ludności UE (0,9 %)7.

Dane te w głównej mierze odzwierciedlają jednak modele migracji sprzed roku 2000:

9 na 10 takich mobilnych obywateli Chorwacji mieszka w UE-27 od ponad

2 Niewielu z punktu widzenia państw przyjmujących, ale wielu z perspektywy Chorwacji (zob. sekcja 2.2).

3 Źródło: statystyki ludnościowe Eurostat (tabela migr_pop1ctz, ostatnie dane: 1. 1. 2013) uzupełnione o dane z innych źródeł w przypadku Zjednoczonego Królestwa i Francji, zob. wykres 1. Wszystkie tabele i wykresy oraz pełna bibliografia zawierająca cytowane dokumenty znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu.

4 Wykres 1.

5 Wykres 2. Na podstawie BAEL.

6 Wykres 3. Na podstawie BAEL.

7 Dane z BAEL.

(5)

5 dziesięciu lat8. Po fali migracji pracowników z Chorwacji do Austrii i Niemiec w latach 60. i 70. XX wieku największa fala migracji do państw UE miała miejsce w latach 90. XX wieku w związku z wojnami na Bałkanach9. Od tamtej pory przepływy były ograniczone i w 2014 r. osoby przemieszczające się w ostatnich latach (tj. w okresie krótszym niż 10 lat) odpowiadały jedynie 1,6 % ludności Chorwacji w wieku produkcyjnym, co stanowi znacznie mniejszy odsetek niż w przypadku większości państw członkowskich Europy Środkowej i Wschodniej10.

2.3 Pozostałe przepływy w ramach mobilności związane z pracą

Mobilność chorwackich pracowników miała również miejsce w związku z pracą przygraniczną w sąsiednich państwach (Włoszech, Słowenii) i pracą sezonową, zwłaszcza w Niemczech11.

W 2013 r. około 35 000 osób mieszkało w Chorwacji, pracując jednak w innych państwach, co stanowi około 2,3 % osób pracujących w Chorwacji (w porównaniu z 1,4 % w 2010 r.)12.

Ponadto w 2013 r. wydano około 8 700 dokumentów przenośnych A1 do celów oddelegowania pracowników z Chorwacji do innych państw członkowskich, szczególnie do Niemiec (5 400), Austrii (850), Włoch (700), Słowenii (480) i Finlandii (380)13. Ponad 90 % przedmiotowych dokumentów wydano w odniesieniu do państw, które wprowadziły tymczasowe ograniczenia.

2.4 Przepływy w ramach mobilności obywateli Chorwacji od czasu przystąpienia Chociaż przystąpienie Chorwacji miało miejsce dopiero w dniu 1 lipca 2013 r. oraz pomimo opóźnienia w zgromadzeniu i publikacji danych dotyczących migracji, możliwe jest przeprowadzenie pierwszej oceny zmian w zakresie mobilności do innych państw UE od czasu przystąpienia na podstawie istniejących danych.

Z BAEL wynika, że liczba obywateli Chorwacji mieszkających w innych państwach członkowskich UE nie uległa znacznej zmianie od czasu przystąpienia, jednak to źródło danych prawdopodobnie nie obejmuje w badanej próbie osób przemieszczających się w ostatnich latach. Ponadto istnieją wstępne dowody na rosnący wskaźnik aktywności zawodowej wśród osób, które już mieszkały za granicą14.

Według oficjalnych danych Chorwacji15 ostatnio nastąpił wzrost liczby obywateli Chorwacji przemieszczających się do UE-27, przeważnie do Niemiec, Austrii i Włoch, z 3 216 w 2012 r. do 4 058 w 2013 r. (czyli o 26 %). Oficjalne statystyki dotyczące emigracji zaniżają jednak odpływy (Bozic, 2007).

8 Wykres 3: Jak wynika z BAEL, niemal dwie trzecie (63 %) obywateli Chorwacji w wieku produkcyjnym (15–64 lat) mieszkających w innych państwach członkowskich w 2014 r. przeprowadziło się tam ponad 10 lat temu, a 21 % urodziło się w obecnym państwie zamieszkania, natomiast jedynie 16 % przeprowadziło się mniej niż 10 lat temu.

9 European Integration Consortium (2009).

10 Wykres 3.

11 European Integration Consortium (2009).

12 BAEL, tabela lfst_r_lfe2ecomm.

13 Wykresy 4 i 6.

14 Tabela 6.

15 Chorwacki Urząd Statystyczny (2014).

(6)

6 Ponadto zgodnie z zebranymi danymi dotyczącymi głównych krajów docelowych UE16 od czasu przystąpienia występują oznaki coraz większej mobilności z Chorwacji w porównaniu z poprzednimi latami. Dotyczy to w szczególności państw członkowskich, które już przyjęły wielu obywateli Chorwacji pomimo mających zastosowanie ograniczeń:

 w Austrii liczba chorwackiej ludności wzrosła o 3 340 osób (czyli o 6 %) w latach 2013–2014, przy czym napływy w 2013 r. były dwa razy większe niż w roku 2012; liczba zatrudnionych obywateli Chorwacji wzrosła o 2 000 osób (czyli o 10 %) w latach 2013–2014, osiągając poziom 22 450 osób;

 w Niemczech liczba chorwackiej ludności wzrosła o 22 800 osób (czyli o 10

%) w latach 2014–2015, a liczba zatrudnionych obywateli Chorwacji wzrosła o 10 000 osób (czyli o 10 %) od czerwca 2013 r. do czerwca 2014 r., osiągając poziom 108 120 osób;

 we Włoszech i w Słowenii liczba chorwackiej ludności również rośnie, jednak w mniejszym tempie, przez co nie ma dowodów na wzrost liczby osób zatrudnionych. W Zjednoczonym Królestwie napływy obywateli Chorwacji nadal były ograniczone.

Około 95 % wszystkich mobilnych obywateli Chorwacji na terenie UE przebywało w powyższych państwach członkowskich17.

Wśród państw, które otworzyły swoje rynki pracy, napływy chorwackich pracowników pozostają ograniczone zarówno w ujęciu bezwzględnym, jak i w ujęciu względnym. Najwyraźniejszy wzrost odnotowano w Irlandii (2 091 nowych rejestracji w 2014 r. w porównaniu z 486 rejestracjami w 2013 r.), przy czym wzrost miał również miejsce w Szwecji (wzrost netto liczby chorwackich rezydentów o 857 w 2014 r., czyli o 52 %) oraz w Republice Czeskiej.

Ponadto z danych wynika, że dotychczas nie nastąpiła żadna znaczna zmiana kierunku przepływów w wyniku różnic w dostępie do rynku pracy wśród państw UE-27, ponieważ większość osób przemieszczających się z Chorwacji po jej przystąpieniu do UE udała się do tradycyjnych krajów docelowych.

Skala migracji po przystąpieniu Chorwacji była niewielka w ujęciu bezwzględnym oraz w stosunku do ludności państw przyjmujących, zwłaszcza w porównaniu z sytuacją po rozszerzeniach dokonanych w latach 2004 i 2007. W latach 2004–2010 liczba mobilnych obywateli państw wówczas przystępujących w UE-15 wzrosła o około 3,7 mln (wzrost o 2,4 razy). Największy wzrost skali mobilności nastąpił w pierwszych dwóch latach bezpośrednio po rozszerzeniu w 2004 r. i w 2007 r., natomiast skala przepływów w kolejnych latach była znacznie mniejsza18.

3. POTENCJALNA MOBILNOŚĆ Z CHORWACJI I CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA MOBILNOŚĆ

Ze względu na wielkość Chorwacji pod względem liczby ludności (4,2 mln w 2014 r.

czyli 0,8 % całkowitej liczby ludności UE19) możliwe przepływy pracowników do innych państw członkowskich UE po przystąpieniu prawdopodobnie będą

16 Zob. tabele 2–5.

17 Zakładając porównywalność danych Eurostatu, UN i OECD dotyczących migracji z krajowymi danymi administracyjnymi.

18 CMR (2015).

19 Eurostat, statystyki ludnościowe.

(7)

7 stosunkowo ograniczone, przynajmniej w ujęciu jako odsetek ludności aktywnej zawodowo w UE oraz w większości krajów docelowych.

3.1 Czynniki wpływające na przyszłe przepływy w ramach mobilności z Chorwacji Istnieje wiele czynników wpływających na przepływy w ramach mobilności powiązanych zarówno z czynnikami przyciągającymi, jak i z czynnikami wypychającymi.

Jeżeli chodzi o czynniki wypychające, z analizy sytuacji gospodarczej i sytuacji na rynku pracy Chorwacji wynika, że istnieją określone wyraźne, jednak tracące nieco na znaczeniu, zachęty do wyjazdu za granicę. Jeżeli chodzi o PKB na mieszkańca Chorwacja plasuje się na trzecim miejscu od końca w UE. Od 2010 r.

odnotowuje się jednak ponowny wzrost tego wskaźnika, który w 2013 r. osiągnął poziom 61 % średniej UE. Co więcej, dochód do dyspozycji gospodarstwa domowego brutto na mieszkańca (w SSN) Chorwacji wzrastał stopniowo w całym okresie kryzysu, a w 2012 r. osiągnął poziom 59 % średniej UE.

W 2014 r. Chorwacja zajmowała trzecie miejsce w UE pod względem najwyższej stopy bezrobocia (17 %) i najwyższej stopy bezrobocia młodzieży (45 %). Chociaż Chorwacja zajmowała ponadto czwarte miejsce pod względem najniższego wskaźnika zatrudnienia (57 % w trzecim kwartale 2014 r.), to jednak odnotowała jeden z największych rocznych wzrostów tego wskaźnika (wzrost o 3,2 SSN).

Odsetek osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym w Chorwacji utrzymuje się powyżej średniej UE (29,9 % w porównaniu z 24,5 % w 2013 r.).

Pod względem wysokości płac (wynagrodzenie na pracownika) w 2013 r. Chorwacja zajmowała drugie miejsce wśród państw członkowskich Europy Środkowej i Wschodniej.

Jak wynika z Eurobarometru 2013 r.20, motywy wyjazdu za granicę, jakimi kierują się obywatele Chorwacji, są podobne do motywów większości innych obywateli UE:

wyższe płace (80 %), lepsze warunki pracy inne niż wynagrodzenie (31 %) oraz trudność w znalezieniu pracy w Chorwacji (30 %).

Ponadto, jeżeli chodzi o rozmieszczenie w państwach przyjmujących, znaczenie mają prawdopodobnie czynniki gospodarcze (np. stopa bezrobocia, oferty zatrudnienia i poziomy płac w krajach docelowych). Doświadczenia zgromadzone przy okazji poprzednich rozszerzeń wskazują jednak, że rozmieszczenie zależało również od bliskiego położenia geograficznego, a także od powiązań oraz kontaktów kulturowych i historycznych z rodakami już przebywającymi w niektórych państwach członkowskich. Wydaje się, że dotyczy to także migrujących obywateli Chorwacji21.

3.2 Szacunki dotyczące potencjalnej mobilności z Chorwacji

W 2013 r. około 43 % obywateli Chorwacji w wieku powyżej 15 roku życia twierdziło, że „będą rozważać podjęcie pracy w innym państwie członkowskim UE w ciągu kolejnych 10 lat” (jeden z największych odsetków wśród państw UE),

20 Eurobarometr „Rynek wewnętrzny”, 2013 r.

21 Vidovic i Mara (2015). Zob. także dane przedstawione w sekcji 2.4 dotyczącej głównych unijnych krajów docelowych w przypadku osób przemieszczających się w UE.

(8)

8 jednak tylko połowa z nich wyraziła zdecydowaną chęć podjęcia pracy w innym państwie UE (21 %). Z innego badania, przeprowadzonego w 2014 r., wynika, że konkretne plany wyjazdu za granicę zadeklarowało około 3,3 % pytanych obywateli Chorwacji22, czyli ponad dwa razy więcej ankietowanych niż w 2009 r. (1,5 %).

Z prognoz migracji netto z Chorwacji do UE-27 w latach 2013–2019 (na podstawie modelu przyciągania makro23) wynika, że wyniesie ona +166 000 osób (w scenariuszu zakładającym utrzymanie istniejących ograniczeń) i +217 000 (jeżeli wszystkie państwa członkowskie otworzą swoje rynki pracy w dniu 1 lipca 2015 r.), czyli odpowiednio 0,03 % i 0,04 % ludności krajów docelowych. Migracja netto z Chorwacji w niektórych krajach docelowych będzie przekraczać średnie wartości wyrażone jako odsetek ich ludności, jednak wskaźnik ten utrzyma się znacznie poniżej poziomu 1 %. W scenariuszu zakładającym maksymalne wartości w Austrii wyniesie on 0,55 %, w Słowenii – 0,34 %, a w Niemczech – 0,13 %. Mobilność z Chorwacji po przystąpieniu prawdopodobnie będzie zatem niewielka, niezależnie od ram prawnych dotyczących dostępu do pracy.

Ponadto z prognoz wynika, że różnica między scenariuszem, w którym ograniczenia zostają utrzymane, a scenariuszem, w którym zostają one zniesione od lipca 2015 r., wynosi ogółem +51 000 obywateli Chorwacji lub zaledwie 0,01 % ludności UE-27.

Niezależnie od przyszłych decyzji w sprawie ograniczeń do trzech głównych państw przyjmujących (Niemcy, Austria i Włochy) prawdopodobnie trafi ponad 80 % zwiększonej mobilności netto z Chorwacji.

4. GŁÓWNE CECHY OSÓB PRZEMIESZCZAJĄCYCH SIĘ WEWNĄTRZ UE Z CHORWACJI

Wpływ przepływów w ramach mobilności zarówno na kraj docelowy, jak i kraj pochodzenia związany jest z cechami osób migrujących. Ze względu na ograniczoną dostępność danych niniejsza sekcja dotyczy szerszych ram czasowych, tj. obejmuje obywateli Chorwacji, którzy w 2014 r. mieszkali w UE-27 przez okres krótszy niż dziesięć lat („osoby przemieszczające się w ostatnich latach”). Należą do nich głównie osoby młode, wśród których odnotowuje się wyższy niż średni wskaźnik zatrudnienia i niższy niż średni wskaźnik bierności zawodowej.

4.1 Wiek, płeć i wykształcenie

Wśród osób przemieszczających się w ostatnich latach z Chorwacji osoby w wieku produkcyjnym (15–64 lat) stanowią 87 %, zaś wśród wszystkich osób mieszkających w UE-27 odsetek ten wynosi średnio 66 %. Istnieje zatem większe prawdopodobieństwo, że osoby przemieszczające się w ostatnich latach z Chorwacji będą w wieku produkcyjnym niż ma to miejsce w przypadku ludności miejscowej.

Ponadto osoby te są stosunkowo młode, ponieważ 62 % z nich to osoby w wieku 15–

34 lat, przy czym osoby w tym wieku stanowią jedynie 37 % ludności w wieku produkcyjnym UE-27 (wykres 12). Jeżeli chodzi o podział ze względu na płeć, udział kobiet wśród aktywnych zawodowo osób przemieszczających się w ostatnich

22 Pilar (2014).

23 Vidovic i Mara (2015). W modelu uwzględnia się uwarunkowania makroekonomiczne, bliskość geograficzną i kulturową oraz cechy instytucjonalne. Prognozy migracji netto dotyczą obywateli w każdym wieku.

(9)

9 latach z Chorwacji (52 %) jest podobny do średniego ich udziału w liczbie ludności w wieku produkcyjnym w UE-27 (50 %).

W 2014 r. jedynie około 19 % osób przemieszczających się w ostatnich latach z Chorwacji posiadało niski poziom wykształcenia, przy czym w UE-27 wskaźnik ten wynosi 27 % ludności w wieku produkcyjnym, natomiast odsetek osób z wyższym wykształceniem był nieco mniejszy (odpowiednio 19 % i 26 %).

4.2 Sytuacja na rynku pracy oraz struktura zawodowa i sektorowa

W 2014 r. odnotowano wysoki wskaźnik zatrudnienia osób w wieku produkcyjnym przemieszczających się w ostatnich latach (71,3 %), w szczególności w porównaniu ze średnim wskaźnikiem zatrudnienia w UE-27 (65,0 %). Wynika to zwłaszcza z dużo niższego wskaźnika bierności zawodowej (19,4 %) w porównaniu z UE-27 ogółem (27,6 %) oraz niskiej stopy bezrobocia24. Stanowi to potwierdzenie, że pracownicy z Chorwacji wyjechali do UE-27 głównie w celu podjęcia pracy i prawdopodobnie wnoszą pozytywny wkład w gospodarkę.

Obywatele Chorwacji zatrudnieni w UE25 zazwyczaj pracują głównie w przemyśle wytwórczym (20 %), sektorze budownictwa (12,7 %) oraz w sektorze opieki zdrowotnej i pomocy społecznej (11,9 %)26. Są również licznie reprezentowani w sektorze działalności związanej z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi (10,4 %) oraz w sektorze działalności związanej z usługami administracyjnymi i pomocniczymi (7,6 %).

Zasadniczo wykonują oni przeważnie (54 %) zawody wymagające kwalifikacji na średnim poziomie, co potwierdza duży udział osób posiadających średnie wykształcenie27. Mniej więcej co czwarta z tym osób wykonuje zawód wymagający wysokich kwalifikacji, w szczególności w charakterze techników i innego średniego personelu.

Ograniczenia dotyczące pracy najemnej mogą mieć niewielki wpływ na całkowity przepływ pracowników, ponieważ nie dotyczą one pracy na własny rachunek ani delegowania pracowników28. W Austrii w latach 2013–2014 nastąpił szybki wzrost liczby obywateli Chorwacji prowadzących działalność na własny rachunek (o 772 osoby lub 56 %), zwłaszcza w porównaniu ze wzrostem liczby osób będących pracownikami (o 2 023 osoby lub 10 %)29.

5. MOŻLIWY WPŁYW NA GOSPODARKĘ I RYNEK PRACY

5.1 Wpływ na gospodarkę i rynek pracy krajów docelowych

Chociaż od przystąpienia Chorwacji minęło zbyt mało czasu, aby można było oszacować wpływ mobilności do innych państw członkowskich na gospodarkę,

24 5,8 % w 2014 r. wszystkich obywateli Chorwacji mieszkających w UE-27, z wyjątkiem osób urodzonych w państwie swojego zamieszkania.

25 Dane dotyczące sektorów i zawodów obejmują wszystkich chorwackich pracowników w UE-27, z wyjątkiem pracowników urodzonych w państwie, które obecnie jest krajem ich zamieszkania.

26 Tabela 7.

27 Tabela 8.

28 Jeżeli chodzi o poprzednie rozszerzenia, zob. Galgoczi i in. (2012) oraz CMR (2015).

29 Dane dotyczące austriackiego zabezpieczenia społecznego.

(10)

10 rynek pracy i budżet, to jednak szereg czynników świadczy o możliwym korzystnym wpływie mobilności z Chorwacji na sytuację w krajach docelowych.

Charakterystyka osób przemieszczających się w ostatnich latach z Chorwacji przedstawiona w sekcji 4 wskazuje, że wyjeżdżają one do UE-27 głównie w celu podjęcia pracy, a zatem wnoszą prawdopodobnie pozytywny wkład w gospodarkę.

Osoby przemieszczające się z Chorwacji to głównie osoby w wieku produkcyjnym i młodsze w porównaniu ze średnią wieku obywateli krajów docelowych, posiadające stosunkowo wysoki poziom wykształcenia, w przypadku których prawdopodobieństwo zatrudnienia jest znacznie większe. Są to cechy wspólne dla takich osób i ogólnie dla mobilnych obywateli UE-27, a w szczególności dla osób przemieszczających się po rozszerzeniu w 2004 r., w przypadku których wpływ na gospodarkę i rynek pracy w krajach docelowych w większości badań został oceniony jako korzystny30. Mobilni pracownicy w UE umożliwili gospodarkom państw przyjmujących poprawienie kombinacji umiejętności, ponieważ są głownie zatrudniani w sektorach i zawodach, w których konieczne jest zaradzenie niedoborowi pracowników31. Wpływ mobilności po rozszerzeniu na stopę bezrobocia i płace w krajach docelowych jest raczej marginalny, przynajmniej w długiej perspektywie32. Jeżeli chodzi o wpływ mobilnych obywateli UE na budżet, z badań wynika, że ma on charakter dość neutralny i w większości przypadków można uznać, że jest pozytywny33.

5.2 Perspektywy demograficzne, drenaż mózgów i niedobory pracowników w Chorwacji

Migracja netto w Chorwacji była dodatnia w latach 1999–2008, jednak od roku 2009 jest ujemna34, co głównie wynika z coraz mniejszych przepływów imigracyjnych do Chorwacji35.

Ponadto, jak wskazano powyżej, skala przepływów w ostatnim dziesięcioleciu była dosyć niewielka. Od czasu przystąpienia nastąpił jednak wzrost przepływów w ramach mobilności, a mobilność młodych i wykształconych osób może pogorszyć perspektywy demograficzne36 i potencjał wzrostu gospodarczego Chorwacji. Osoby przemieszczające się w ostatnich latach z Chorwacji są młodsze w porównaniu ze średnim wiekiem chorwackiej ludności w wieku produkcyjnym, przy czym absolwenci szkół wyższych stanowią wśród nich nieco większy odsetek niż wśród ogółu ludności w wieku produkcyjnym37.

Z drugiej strony w 2012 r. w Chorwacji odnotowano jeden z najwyższych wskaźników przyjęć na studia wyższe (wśród osób w wieku 20–24 lat) w UE38, przy

30 Zob. przegląd badań w Komisji Europejskiej, ESDE 2011, rozdział 6; EPC (2013).

31 Komisja Europejska, ESDE 2011, s. 268-276.

32 NIESR (2011). Zob. także Martins i in. (2012) i Wadsworth, J. (2015).

33 Zob. przegląd w ICF-GHK (2013) i, w szczególności, ECAS (2014) oraz Social Situation Monitor (2013). Jeżeli chodzi o wpływ migrantów z UE i spoza UE na budżet, zob. OECD (2013).

34 Chorwacki Urząd Statystyczny (2014).

35 Eurofound (2014).

36 Od 2007 r. w Chorwacji odnotowuje się spadek sumarycznego współczynnika urodzeń i liczby ludności. Jeżeli chodzi o starzenie się, odsetek osób w wieku emerytalnym w Chorwacji w 2013 r. był niższy od średniej dla UE (27,1 % w porównaniu z 27,5 %), jednak przewiduje się, że do roku 2050 r. osiągnie on poziom niemal 50 %.

37 Wykres 12.

38 Eurostat, statystyki dotyczące kształcenia.

(11)

11 czym od niemal dziesięciu lat odnotowuje się stały wzrost tego wskaźnika.

Spowodowało to gwałtowny wzrost liczby absolwentów uczelni wyższych z 17 000 rocznie w 2003 r. do niemal 40 000 w 2012 r. W 2013 r. w Chorwacji odsetek absolwentów szkół wyższych wśród chorwackiej ludności w wieku produkcyjnym był jednak stosunkowo niski (17 %), czego przeciwwagą był w pewnym stopniu niższy od średniej UE poziom nisko wykwalifikowanej siły roboczej (22,4 %) i jeden z najniższych w UE wskaźnik przedwczesnego zakończenia nauki (4,5 %).

Dotychczasowe dowody na wpływ emigracji na sytuację Chorwacji nie wskazują, aby stanowiła ona przyczynę niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej w określonych sektorach. W Chorwacji wąskie gardła występują we wszystkich grupach umiejętności zawodowych, a zwłaszcza w sektorach usług zakwaterowania i gastronomicznych, kształcenia i opieki zdrowotnej39. W Chorwacji w przypadku większości zawodów, w których występuje niedobór wykwalifikowanej siły roboczej, sytuacja ta wynika z braku kwalifikacji technicznych i kwalifikacji wymaganych na danym stanowisku. W niektórych przypadkach brak jest doświadczonych specjalistów, w szczególności w sektorze opieki zdrowotnej.

Ustalony niedobór częściowo wynika także z nieodpowiedniego regionalnego dostosowania i planowania zdolności.

Chociaż konieczne jest podjęcie działań zapewniających przyciągnięcie i zatrzymanie potrzebnej ludności aktywnej zawodowo w Chorwacji, to jednak istniejące badania wskazują na ogólne znaczenie i potencjał mobilności pracowników w UE jako mechanizm dostosowania gospodarczego. Istotne są także możliwe korzyści wynikające z zatrudnienia w innym państwie członkowskim zamiast pozostawania w kraju pochodzenia jako osoba bezrobotna40. Wcześniej zdobyte doświadczenie wskazuje ponadto, że przepływy w ramach mobilności w UE często zataczają krąg i wiele osób powraca do kraju pochodzenia po kilku latach, wnosząc cenne doświadczenie i umiejętności41.

5.3 Przekazy pieniężne

Jednym z pozytywnych skutków mobilności obywateli Chorwacji dla gospodarki tego państwa są przesyłane do kraju przekazy pieniężne. Saldo przekazów pieniężnych netto w 2013 r. wyniosło aż + 702 mln EUR42 lub 1,6 % PKB Chorwacji, co stanowi szósty co do wielkości wskaźnik w UE oraz najwyższą wartość przekazów pieniężnych netto na osobę w UE (niemal 500 EUR na osobę mieszkającą w Chorwacji w 2013 r.). Istnieją przesłanki świadczące o tym, że przekazy pieniężne głównie przeznacza się na oszczędności i inwestycje, co oznacza, że prawdopodobnie przyczyniają się one do wzrostu gospodarczego w dłuższej perspektywie43. Z tego samego badania wynika, że przekazy pieniężne przyczyniły się do ograniczenia poziomu, powagi i dotkliwości ubóstwa w Chorwacji. Ponadto uznano, że przekazy pieniężne oraz wynagrodzenie pracowników sezonowych i przygranicznych mają istotne znaczenie dla wyrównania ujemnego salda przychodów z inwestycji44.

39 Komisja Europejska (2014), Bottleneck Vacancies in EU Labour Markets.

40 European Policy Centre (2013).

41 Eurofound (2012).

42 Eurostat (2014).

43 Poprženović (2007).

44 Komisja Europejska (2015) - Sprawozdanie krajowe dot. Chorwacji.

(12)

12 6. WNIOSKI

Biorąc pod uwagę wielkość Chorwacji pod względem liczby ludności oraz przepływy od 2013 r. i prognozy dotyczące mobilności po przystąpieniu, możliwe przyszłe przepływy chorwackich pracowników do innych państw członkowskich UE będą prawdopodobnie niewielkie, przynajmniej w ujęciu jako odsetek ludności aktywnej zawodowo w UE oraz w większości krajów docelowych. Jest mało prawdopodobne, aby takie przepływy spowodowały zakłócenia na rynkach pracy, nawet w głównych krajach docelowych (tj. w Niemczech, w Austrii i we Włoszech).

Pomimo nałożonych ograniczeń przepływy od czasu przystąpienia skierowane są do tradycyjnych krajów docelowych, natomiast w kilku państwach, które otworzyły swoje rynki pracy, odnotowano bardzo nieznaczny wzrost takich przepływów w ujęciu bezwzględnym. Sytuacja ta potwierdza, że poza ograniczeniami przepływy w ramach mobilności zależą od wielu czynników, takich jak możliwości zatrudnienia, efekty sieciowe oraz czynniki historyczne, kulturowe i językowe.

Ograniczenia dotyczące pracy najemnej mogą mieć niewielki wpływ na całkowity przepływ pracowników, ponieważ nie dotyczą one pracy na własny rachunek ani delegowania pracowników.

Młody wiek i wysoki wskaźnik zatrudnienia chorwackich pracowników, którzy wyjechali do innych państw członkowskich, zwykle świadczą o tym, że celem ich wyjazdu było podjęcie zatrudnienia oraz że mogą oni wnieść pozytywny wkład w gospodarkę tych państw.

Odnotowuje się pewien odpływ młodych i dobrze wykształconych pracowników z Chorwacji, jednak przepływy te w stosunku do wielkości i charakterystyki miejscowej siły roboczej Chorwacji są względnie umiarkowane, chociaż od czasu przystąpienia odnotowano ich wzrost. Przekazy pieniężne wysyłane do Chorwacji mają istotne znaczenie dla stabilizacji gospodarki, która znajduje się obecnie w trudnej sytuacji makroekonomicznej.

Swoboda przepływu pracowników jest jedną z podstawowych wolności zwartych w prawie UE. Tymczasowe ograniczenia stanowią odstępstwo od tej podstawowej wolności. Komisja ma nadzieję, że dzięki niniejszemu sprawozdaniu Rada uzyska informacje niezbędne do dokonania przeglądu funkcjonowania uzgodnień przejściowych, a państwa członkowskie, które stosują ograniczenia, będą mogły dokonać przeglądu swoich decyzji w sprawie dostępu chorwackich pracowników do rynków pracy tych państw. Komisja przypomina, że państwa członkowskie, które chcą nadal stosować ograniczenia podczas drugiego etapu (od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 30 czerwca 2018 r.), muszą wcześniej powiadomić o tym Komisję.

Cytaty

Powiązane dokumenty

Mając jednak na uwadze, że rozporządzenie przyczyniło się do zwiększenia liczby zgłoszeń zdarzeń przechowywanych w centralnym archiwum informacji o zdarzeniach w lotnictwie

Dotychczas zestawiono i opublikowano odpowiedzi za lata 2005–2009 włącznie 28 (zob. załącznik 1 do niniejszego sprawozdania oraz część IX dokumentu roboczego służb

Rada wypłaciła dodatki za pozostawanie w gotowości do pracy 77 członkom personelu (71 w 2017 r.). Istnieją trzy służby, które mają zaspokoić potrzeby w następujących obszarach:

w sprawie doraźnej aktualizacji współczynników korygujących mających zastosowanie do wynagrodzeń urzędników, pracowników zatrudnionych na czas określony oraz

W strategii i planie działania wezwano do opracowania ram prawnych, które zapewnią organom celnym i innym właściwym organom dostępność wysokiej jakości danych

wzywa wszystkie państwa członkowskie do podpisania, ratyfikacji i wdrożenia Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych, Protokołu nr 12 do Konwencji o

Większość państw poczyniła postępy w przygotowywaniu bardziej kompleksowych strategii na rzecz równości płci w dziedzinie badań naukowych i innowacji, ale postępy w

Realizację założeń strategii ma zapewnić komisja skła- dająca się z sekretarzy stanu z zaangażowanych mi- nisterstw (gospodarki i energii, środowiska oraz edu- kacji