• Nie Znaleziono Wyników

Nie jest wykluczone, że miał na myśli m.in

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Nie jest wykluczone, że miał na myśli m.in"

Copied!
2
0
0

Pełen tekst

(1)

82 Rocznice

ganizował Konferencję Filozoficzną w Zakopanem (zimą 1947/1948 roku).

W czasie podróży do Zakopanego, skradziono mu owoc ostatnich lat pracy naukowej: manuskrypt Metodologiinauk przyrodniczych i monografii o pat- rystyce.

Zmarł nagle 2 kwietnia 1948 roku w Końskich (w domu syna-lekarza) i tam został pochowany. Pozostawił w rękopisie opracowany w ostatnich latach życia Słownik filozoficzny. Zapowiedziane wydanie wstrzymał reżim stalinowski, co do którego Zawirski żywił przez pewien czas złudne nadzieje, że zezwoli na nieskrępowaną działalnośćnaukową. Ślady tych złudzeń można znaleźćw wygłoszonym 1 grudnia 1945 roku w YMCA wKrakowie odczycie

„O współczesnych kierunkach filozofii”, w którym z pewną rewerencją wyrażał się o komunistycznej ideologii.

Bertrand Russell wspomniał w swojej Autobiografii, że wie o sześciu zaledwie ludziach, którzy przestudiowali do końca Principia Mathematica.

„Trzech z nich - jak utrzymywał - to byli Polacy”. Nie jest wykluczone, że miał na myśli m.in. Zawirskiego.

Jacek J. Jadacki Poglądy Postulaty metodologiczne

Uprawiając naukę powinniśmy się, zdaniem Zawirskiego, kierowaćtrzema postulatami: postulatem minimalizmu, postulatem scjentyzmu i postu­ latem redukcjonizmu.

Postulat minimalizmu żąda od uczonego ostrożności i otwartości. Uczony powinien unikać pochopnego rozstrzygania zagadnień, wobec których stoi, i zarazem być gotowy w pewnych okolicznościach do poniechania przyjętych rozstrzygnięć. Nauce obca jest, według Zawirskiego, brawura i dogmatyzm:

pośpiech i zamkniętość światopoglądowa.

Postulat scjentyzmu nakazuje posługiwać się w całej nauce - także w filozofii - wyłącznie metodami aprioryczno-empirycznymi, stosowanymi w naukach ścisłych: dedukcją i indukcją. Zawirski dopuszczał przy tym dwa źródła poznania: ekstraspekcję i introspekcję; podzielał pogląd, że usunięcie tej ostatniej prowadziłobydo paradoksów, gdyż dane empirycznesą pierwotnie subiektywne. Zanienaukowe uważałZawirski poznanie ejdetycznei intuicyjne, choć dostrzegał w intuicji źródło pomysłów. Nie jest natomiast jasny status, przypisywany przez Zawirskiego identyfikacji, którą skądinąd miał za naj­

ważniejszy proces poznawczy.

(2)

Rocznice 83

Postulat redukcjonizmu zaleca sprowadzanie wszędzie tam, gdzie to możliwe, (pozornie) różnych pojęć do wspólnych podstaw: pojęć i zasad pierwotniejszych.W ten sposób osiąga się unifikacjęjęzyka i twierdzeń w tym języku wygłaszanych. Szczególnie ważną odmianą redukcji jest redukcja terminów i tez teoretycznych do terminów i tez empirycznych. Według Zawirskiego możliwa jest w tym wypadku jedynie redukcja implikacyjna, a nie - ekwiwalencyjna.

Zawirski badał szczegółowo możliwość redukcji w trzech dziedzinach:

w psychologii, w fizyce i w matematyce.

W psychologii starał się wykazać, że wszystkie zasady kojarzenia przedstawień dadzą się sprowadzić do zasady styczności (całkowitej lub częściowej, zewnętrznej lub wewnętrznej).

W fizyce odrzucił możliwość sprowadzenia do innych zasad zasady przyczynowości. W szczególności podał wwątpliwość pogląd, jakobyzależność kauzalna dała się wyeliminować na rzecz zależności inferencyjnej, albo funkcjonalnej (którą - niesłusznie zresztą - uważał za jedno-jednoznaczną) czy koegzystencyjnej, bez daleko idących modyfikacji, »naciągania« od­ powiednich pojęć.

W matematyce natomiast, akceptując osłabiony logicyzm, uznawał możliwość sprowadzenia jej pojęć (pierwotnych) do pojęć logicznych - przy niesprowadzalności niektórych zasad - w szczególności matematycznych pewników istnienia (np. aksjomatów nieskończoności czy wyboru). Sam usiłował przeprowadzić redukcję rachunku prawdopodobieństwa do logiki wielowartościowej. Miał przy tym jednak wątpliwości, czy zdania praw­ dopodobne - w każdym razie jeśli się je uzna za zdania o prawdopodobieństwie pewnych zdań - mogą być traktowane na równi ze zdaniami prawdziwymi i fałszywymi. Analizował też z tego punktu widzenia relację między logiką klasyczną i intuicjonistyczną.

Anna Lissowska

Logika klasyczna i intuicjonistyczną

Referując prace Brouwera i Heytinga dotyczące matematyki i logiki intuicjonistycznej, Zawirski pisze m.in.: „Badając [...] prawa logiki dwuwar- tościowej przekonamy się, że tylko niektóre z nich będą prawdziwe w logice Brouwera; inne okażą się tylko możliwe” (1946, s. 201)*. W związku z tym Wykaz prac Zygmunta Zawirskiego, a także cytowane prace innych autorów patrz s. 106.

Cytaty

Powiązane dokumenty

W nadziei na szybkie ukazanie się drugiego poprawionego i uzupełnionego wydania monografii można wyrazić sugestię jej rozszerzenia o zwięzłe biogramy kadry dowód­

Nauczyciel powinien zwrócić uwagę uczniów na to, iż rodzaj wykresu musi być optymalnie dopasowany do rodzaju danych. Przygotowując w arkuszu kalkula­ cyjnym

W świetle wypowiedzi badanych studentów dotyczących intuicyjnego ro- zumienia pojęcia funkcji rosnącej wydaje się, że pewnym ułatwieniem w ope- rowaniu tym pojęciem jest

Jest smutnym faktem, że od roku 1952, nie licząc wznowionej przez jego najmłodszą córkę autobiografii43 i kilku wydań pirackich44, w Polsce nie ukazała się

Wspomniana metafora „miłosierdzie to przedmiot” służy konceptualizacji miłosierdzia przede wszystkim w znaczeniu C (miło- sierdzie jest nagrodą, przedmiotem, który

Z tego powodu ważna jest analiza procesu odwrotnego: rozszczepianie pod­ stawowych pojęć matematycznych (takich, jak: liczba, funkcja, działanie alge­ braiczne, znak

We draw our empirical evidence from a racially homogeneous but ethno-linguistically di- vided European city (Tallinn, Estonia) of about 400 000 inhabitants, where

In effect, this replaces the probability m by a new ‘‘effec- tive’’ probability m* , with m*. This provides a qualitative explanation of the deviations in Wolff simulations.