• Nie Znaleziono Wyników

View of To hear the Other

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "View of To hear the Other"

Copied!
2
0
0
Pokaż więcej ( Stron)

Pełen tekst

(1)

Światy znane z literatury czy filmów science fiction przyzwyczaiły nas do przerażających kontaktów z Innym: czy

to przez inwazje pozaziemskich cywilizacji, czy bezduszną sztuczną inteligencję. Kiedy w 1938 roku w Stanach

Zjednoczonych stacja radiowa CBS wyemitowała słuchowisko Wojna światów na podstawie powieści H.G.

Wellsa, wśród odbiorców miała wybuchnąć panika. Okazało się jednak, że dźwięki mieszkańców uciekających

przed „kosmitami” były jedynie symulacją i pochodziły z archiwalnego nagrania katastrofy lotniczej. Tym samym

strach przed inwazją obcych przeszedł w lęk wywołany siłą nowej, bezcielesnej formy komunikacji. Czy tak

mogłaby się jednak potoczyć rzeczywista konfrontacja z obcą formą życia? Stanisław Lem idzie dalej i pyta, jak

brzmiałaby opowieść Innego i czy w ogóle bylibyśmy zdolni ją usłyszeć.

Jeśli zastanowilibyśmy się nad przed-stawieniami nie-ludzkich głosów i dróg komunikacji w twórczości Lema, za-pewne pierwszym dziełem, o którym byśmy pomyśleli, był Solaris. To po-wieść o psychice i miłości, a przede wszystkim o ograniczeniach ludzkiego rozumu, aparatu pojęciowego i zmy-słów w spotkaniu z obcą formą życia. Stała się prawdopodobnie najbardziej rozpoznawalnym tekstem polskiego fu-turologa. Tytułowy Solaris – inteligent-ny byt obejmujący swoim rozmiarem całą planetę (albo będący oceanem-pla-netą) – wysyła w stronę kolejnych ba-daczy liczne sygnały. Te jednak, mimo lat pracy naukowców, pozostają jedynie niezrozumiałymi aberracjami wywo-łującymi wśród ludzi skrajne emocje. Solarystyka, autonomiczna dziedzina badań w powieści, staje się zapisem

klęski nauki w spotkaniu z Innym, rów-nocześnie obnaża granice człowieka i przeświadczenie o jego wyjątkowości. W tym zestawieniu łatwiej przyswa-jalni, bo bardziej ludzcy, stają się żądni krwi kosmici z powieści Wellsa, powie-lający przemocowe schematy znane z historii człowieka. Taki antropomor-ficzny scenariusz, jakkolwiek kuszą-cy przez wzgląd na swoją przewidy-walność, jest natomiast według Lema mało prawdopodobny. „Możemy być przygotowani na niespodzianki, kło-poty i niebezpieczeństwa, których nie umiemy sobie dziś wyobrazić – ale nie na powrót przebranych w larwy tech-niczne demonów i maszkar rodem ze średniowiecza” – wyjaśnia w Summa technologiae.

Lem nie zamyka jednak dyskusji, So-laris pozostawia czytelnikom więcej

pytań niż odpowiedzi i prowokuje do stawiania kolejnych. Chociażby, czy logos rozumnego oceanu stałby się ja-sny dla człowieka, jeśli Solaris zamiast fantomów i monolitycznych konstruk-cji wyrastających z jego powierzchni przemówiłby do bohaterów po angiel-sku czy polangiel-sku? W oparciu o ten pro-blem Lem pisze mniej znaną historię, w której rzeczywiście oddaje głos In-nemu, tworząc mu przestrzeń do au-tonomicznego poprowadzenia własnej opowieści.

Golem XIV skonstruowany jest jako stenogram wykładów tytułowego su-perkomputera, uzupełniony o przed-mowę i posłowie fikcyjnych, ludzkich naukowców. Lem już na początku książki uzasadnia koncepcję narracyj-ności maszyny, która okazuje się jed-ną z jej najbardziej pierwotnych cech.

(2)

tekst: Piotr F. Piekutowski Piotr F. Piekutowski Wydział Humanistyczny Uniwersytet Śląski piotr.piekutowski@us.edu.pl

i

Właśnie umiejętność tworzenia scena-riuszy potencjalnych wydarzeń, a więc przewidywania czy raczej snucia opo-wieści, charakteryzowała militarnych praprzodków Golema. Sytuacja, w któ-rej komputer prowadzi wykłady – za-równo o sobie, jak i o człowieku – jest jednym z przejawów jego konieczności bycia w języku, uwikłania w komunika-cję i narratywizowania rzeczywistości. W Golemie XIV Inny ma odpowiedź na prawdopodobnie każde pytanie gnę-biące ludzkość. Bariera komunikacyjna zdaje się nie istnieć, oczywiście Golem nie ma biologicznego ciała czy zmy-słów, jest doskonałą maszyną, czystym Rozumem, sposób wypowiedzi dosto-sowuje jednak do ludzkich odbiorców. Czy tym samym problem usłyszenia i zrozumienia Innego zostaje rozwią-zany? Okazuje się, że sale wykładowe

USŁYSZEĆ INNEGO

stopniowo pustoszeją, próby dialogu z Golemem są coraz rzadziej podejmo-wane, a sam superinteligentny kompu-ter uświadamia sobie swoją bezsilność w dotarciu nie-ludzkiego słowa do człowieka.

Niezrozumienie Innego w tekście Lema można tłumaczyć wielością róż-nic między nim a człowiekiem. Nie jest on osobą, styl opowieści, emocje, jednostkowy charakter oraz „ja” są u Golema płynne, używane wyłącznie jako zestaw użytecznych, ale wymien-nych narzędzi. Problem piętrzących się różnic blednie jednak w zderzeniu z samym językiem. To on paradoksal-nie jest przyczyną paradoksal-niezrozumienia, jak mówi Golem: „to są właśnie moje kło-poty, kiedy składam się i przymierzam do waszego języka. Nie tylko, jak wi-dzicie, w tym trudność, że nie zdołacie

wejść na moją górę, lecz i w tym, że ja do was cały zejść nie mogę, gdyż scho-dząc, gubię po drodze to, co miałem donieść”.

Spotkanie człowieka i Innego umoż-liwione przez przejęcie ludzkiego języka w Golemie XIV kończy się po-rażką. Kompromis dostosowania do ję-zykowych reguł paraliżuje obie strony, a medium komunikacji staje się barie-rą. W końcu sztuczny Rozum odcho-dzi na wyższy poziom bycia i milknie, pozostawiając po sobie jedynie mo-numentalne, mechaniczne ciało. Lem w swojej twórczości wielokrotnie pro-wokuje do podjęcia wyzwania usły-szenia Innego, ale jednocześnie prze-strzega przed głównym problemem człowieka – „Wcale nie chcemy zdoby-wać kosmosu, chcemy tylko rozszerzyć Ziemię do jego granic”.

A le ks an dr a D um a, Ja k oc al św ia t, P ol sk a

Cytaty

Powiązane dokumenty

Ponieważ działanie to jest bezprawnym utrudnianiem wykonywania zawodu lekarza oraz pozbawianiem go jego uprawnień jako pacjenta, Wielkopolska Izba Lekarska będzie nadal prowadziła z

Modliliśmy się za naszych obecnych kolegów i tych, których nie ma już wśród nas.. Po wspólnym sfoto- grafowaniu się rozpoczęliśmy część oficjalną – w

Wynika to z zapisu: "Do grupy par strumieni kolizyjnych o niedopuszczalnym, jednoczesnym zezwoleniu na ruch zalicza się następujące pary: (...) dowolny stru- mień

Zwracając się do wszystkich, Ojciec Święty raz jeszcze powtarza słowa Chrystusa: „Bóg nie posłał swego Syna na świat po to, aby świat potępił, ale po to, by

The economic compromises struck between the Left and the Right of Danish politics before World War II created a strong foundation for further development of the

− evaluate learners’ professional skills, their ability to systematically apply the knowledge and skills obtained in the course of mastering engineering discip- lines and also

W kolejnych artykułach zaprezentowano zastosowanie map myśli w nauczaniu zajęć technicznych w szkole podstawowej i gimnazjum, w tym przedstawiono szczegółowy opis

Szczęście Sztuka w obliczu dziejów jako Syntetyki. księga

Tak więc spirala rozwoju podkreśla potencjał, jaki tkwi w groma- dzeniu ludzkiego doświadczenia, i to, że doświadczenie jest jednym z istotnych budulców, z których powstają

Pomimo wyobraźni uwrażliwionej na dendrologiczny detal — do tak górnych rejestrów Jacek Łukasiewicz odnosi się z pewnym dystansem.. Schodząc z wyniosłych zalesionych

Pierwsza wyróżniona przeze mnie grupa tych szczególnych przepisów bezpośrednio skutecznych obejmuje unijne przepisy będące nośnikiem elemen- tów norm prawnych, które w

umiem / nie umiem gotować, tańczyć, grać w szachy.. Jak mówimy o hobby lub

Stosunek wymiany udziałów i akcji Spółek Przejmowanych na udziały Spółki Przejmującej oraz liczba i wartość udziałów Spółki Przejmującej przyznanych

Nie myślała już o walce z Anią, czuła się zwyciężoną, pragnęła tylko j akichś okruchów uczucia, wzmagała się w niej konieczność złożenia swej biednej

Osuszacze zmienoobrotowe ALUP AVSD umożliwiają osiągnięcie najwyższej jakości powietrza przy niewyo- brażalnych wcześniej oszczędnościach energii.. Ich napęd o

Krzysztof Stępak w zamian za 20 udziałów w Spółce Przejmowanej otrzyma 66 udziałów w Spółce Przejmującej, których wartość emisyjna w wysokości 224.567,73

O rozumieniu wybranych brytyjskich gestów emblematycznych przez Polaków uczących się języka angielskiego.. Zgodnie z danymi Komisji Europejskiej język angielski jest

The Components of the Propulsive Efficiency of the VWS Fast Hard Chine Hull Catamaran Series '89 and their Application to the Power Prediction. IMAM Conf.,

W słowach skierowanych do Maryi: Niewiasto, oto syn Twój (J 19, 26) Jezus wyraził prawdę o tym, że Jego Matka w godzinie krzyża przyczynia się przez to, czym jest i przez to,

Oczy miął pełne żalu, nie ze wszystkim się godził Lecz był sobą, a nie kimś za kogo chciał uchodzić Miał kłopoty z policją, lubił gwizdać na palcach Skończył tylko 3

Władze samorządowe z Drzewicy reprezentowali: Burmistrz Janusz Reszelewski, Zastępca Burmistrza Dominik Niemirski, a także Przewodnicząca Rady Miejskiej w Drzewicy

Z wszechstronnej analizy stanu prawnego, a także po uwzględnieniu racji etycz­ nych, medycznych i pragmatycznych przemawiających „za” i „przeciw” karalności

kompensacja jest celem dominującym. Wypada zapytać, gwoli czego należało­ by obstawać przy zachowaniu tej ścisłej, schematycznej różnicy? Przecież reali­ zacja