Wykres 11. Stopa refinansowa NBP, WIBOR 3M, inflacja CPI (%) Stopa refinansowa NBP WIBOR 3M CPI

Pełen tekst

(1)

1

(2)

2

Stopy procentowe

Wykres 11. Stopa refinansowa NBP, WIBOR 3M, inflacja CPI (%)

3,50 3,75 4,00 4,25 4,50 4,75 5,00 5,25 5,50

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9

2011 2012

Stopa refinansowa NBP WIBOR 3M CPI

Uwaga: Numeracja wykresów uwzględnia kolejność z pełnego raportu kwartalnego, którego przygotowanie nastąpi po publikacji szacunku PKB za III kw. 2012 przez GUS.

Źródło: zestawienie własne na podstawie NBP

W III kw. 2012 Rada Polityki Pieniężnej (RPP) pozostawiła stopy procentowe NBP bez zmian (stopa refinansowa na poziomie 4,75%). O ile jeszcze w II kw.

2012 miała miejsce podwyżka stóp, to w III kw. zaczęło dominować oczekiwanie uczestników rynku na poluzowanie polity- ki pieniężnej. Przyczyną takiej sytuacji jest malejąca inflacja CPI (towarów i usług konsumpcyjnych) i osłabienie wzrostu gospodarczego. Co prawda, jeszcze we IX 2012 wzrost cen na poziomie 3,8% r/r

nadal przekraczał górną granicę celu infla- cyjnego NBP (tj. 3,5% r/r). W X 2012 po raz pierwszy od 22 miesięcy inflacja CPI spadła poniżej tego poziomu (i wyniosła 3,4% r/r), co – wraz ze słabymi wynikami gospodarki realnej i rynku pracy – wzmocni presję na cięcia stóp.

Głównymi czynnikami inflacji towarów i usług konsumpcyjnych w III kw. był nadal relatywnie wysoki wzrost cen żyw- ności (średnio 5,3% r/r w III kw.), nośni- ków energii (6,7% r/r) oraz paliw (11,3%

(3)

3 r/r). Czynniki te mają charakter podażowy (uzależniony od sytuacji na rynku surow- ców i płodów ziemi – w tym przypadku ropy naftowej i innych źródeł energii oraz żywności), a także związany z regulacjami państwa (podwyżkami cen gazu, opału, energii elektrycznej). Presja na wzrost cen ze strony popytu konsumentów była nie- wielka, co wynikało z niskiej dynamiki dochodów ludności. Relatywnie silniej rosły ceny usług medycznych (4,1% r/r) i edukacyjnych (4,0% r/r). Niski wzrost cen notowano natomiast w przypadku po- zostałych usług (restauracje i hotele: 2,9%

r/r, rekreacja i kultura: 1,2% r/r, łączność:

1,3% r/r). Wzrost cen usług transporto- wych o 6,7% r/r zawiera efekt drożejących paliw. Deflację (a więc spadek cen r/r) od kilku lat obserwujemy w przypadku sprzę- tu RTV/AGD (-0,8% r/r w III kw.) oraz odzieży i obuwia (-5,1% r/r). Spowolnie- nie inflacji w X 2012 wynikało z powodu osłabienia presji ze strony czynników po- dażowych: żywności (efekt spowolnienia globalnego wzrostu gospodarczego), paliw (w ślad za spadkiem cen ropy naftowej Brent średnio o 3,1% r/r w III kw. 2012) oraz brakiem analogicznych podwyżek cen gazu i opału jak w X 2011. Tendencje te (zwłaszcza odnoszące się do żywności i ropy naftowej) powinny utrzymać się w kolejnych miesiącach i prowadzić do dalszego spadku inflacji w Polsce. Pod- trzymujemy nasze zdanie z poprzedniego raportu, że pomimo tych tendencji, jak też wyraźnie spowalniającego popytu krajo- wego, RPP powinna być ostrożna w luzo- waniu polityki pieniężnej. Obecna struktu-

ra napływu kapitału zagranicznego do Pol- ski jest niekorzystna (głównie kapitał port- felowy – np. zakup obligacji, który w każ- dej chwili może odpłynąć, bardzo niski poziom bezpośrednich inwestycji zagra- nicznych – np. w fabryki, który ma charak- ter znacznie bardziej długoterminowy).

Zbyt gwałtowna zmiana dysparytetu stóp procentowych (tj. różnicy pomiędzy sto- pami w kraju i zagranicą) będzie prowa- dziła do osłabienia napływu kapitału port- felowego i dalej – w obecnej sytuacji – osłabienia złotego. Kurs walutowy jest istotnym czynnikiem inflacji, ukrytym w koszcie importowanych towarów i usług, a zwłaszcza w cenie paliw, a jego wahania przekładają się na CPI niemal bezzwłocznie. Troska RPP o utrzymanie inflacji w granicach celu inflacyjnego (1,5- 3,5%) wymaga zatem doboru takiej skali obniżki stóp procentowych NBP, by z jed- nej strony dostosować ich poziom do osła- bionego popytu krajowego, z drugiej zaś nie sprowokować znacznego odpływu ka- pitału portfelowego i deprecjacji złotego.

Z powodu spadku inflacji realna (a więc po uwzględnieniu dynamiki cen) stopa refinansowa NBP wzrosła w X 2012 do 1,4% (poziom najwyższy od VIII 2010).

W III kw. 2012 uczestnicy rynku stop- niowo dyskontowali oczekiwane polu- zowanie polityki pieniężnej. Pomimo, iż cięcia stóp NBP nie miały jeszcze miejsca, WIBOR 3M (tj. stopa, po której banki są skłonne pożyczać sobie środki) zmalał na koniec IX 2012 w porównaniu z końcem VI 2012 o 0,2 pkt. proc. (do poziomu

(4)

4 4,95%) i o kolejne 0,4 pkt. proc. do końca XI 2012.

W III kw. 2012 miały miejsce korekty zmian oprocentowania kredytów w sto- sunku do dokonanych w II kwartale.

Największe dotyczyły kredytów kon- sumpcyjnych: po spadku o ponad 1,1 pkt.

proc. w II kw. 2012 oprocentowanie to wzrosło we IX 2012 w stosunku do VI 2012 o 2,3 pkt. proc. (22,8%). Podobna korekta (choć na mniejszą skalę) doty- czyła oprocentowania kredytów dla in- dywidualnych przedsiębiorców: po spadku o blisko 0,1 pkt. proc. w ciągu II kw. nastąpił jego wzrost we IX 2012 w porównaniu z VI o ponad 0,5 pkt. proc.

do poziomu 9,7%. W przypadku kredy- tów mieszkaniowych tendencja była odwrotna: banki w całości wycofały się z podwyżki stóp w II kw., obniżając oprocentowanie o prawie identyczną wiel- kość (o mniej niż 0,1 pkt. proc. do pozio- mu 7,4%). Podsumowując, generalnie kredyty dla gospodarstw domowych w III kw. nieco zdrożały lub oprocento- wanie pozostawało niezmienne, pomimo spadku rynkowych stóp procentowych (WIBOR 3M). Najwyraźniej banki, w ślad za ujemną dynamiką dochodów ludności, nieco wyżej oszacowały ryzyko niewypłacalności gospodarstw domowych

i zwiększyły oprocentowanie. Strategia ta potwierdza się w dłuższej perspektywie:

od XII 2010 (tj. początku podwyżek stóp NBP) koszt kredytu konsumpcyjnego i dla przedsiębiorców indywidualnych zwięk- szył się o połowę silniej niż rynkowe stopy procentowe (odpowiednio 1,6 pkt. proc.

i 1,5 pkt. proc. wobec 1 pkt. proc. w przy- padku WIBORu 3M).

W III kw. 2012 polityka banków w sto- sunku do przedsiębiorstw była również bardziej restrykcyjna. Oprocentowanie pożyczek o dużej wartości (powyżej 4 mln PLN) pozostało praktycznie bez zmian (6,7% średnio we IX 2012). Nie- wielka obniżka w II kw. oprocentowania kredytów średniej wielkości (1-4 mln PLN) została w znacznej części zniwelo- wana przez podwyżkę w III kw. (o 0,06 pkt. proc. do poziomu 6,8% we IX). Stra- tegia podwyższania stóp była kontynu- owana w III kw. w odniesieniu do naj- mniejszych kredytów (poniżej 1 mln PL- N): wzrost o 0,04 pkt. proc. do poziomu 6,9%. Jednak w porównaniu do XII 2010 łączne podwyżki oprocentowania dla podmiotów gospodarczych (o 0,8-0,9 pkt.

proc.) są nieco niższe niż rynkowych stóp procentowych, co świadczy o relatywnie łagodniejszej polityce banków w stosunku do firm niż osób fizycznych.

(5)

5

Wykres 12. Oprocentowanie kredytów dla gospodarstw domowych (GD), przedsiębiorców indywidualnych i przedsiębiorstw (wg wartości kredytu) (%)

6 6,5 7 7,5 8 8,5 9 9,5 10

2011 2012

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9

GD - mieszkaniowe Przeds.indywidualni

Przedsiębiorstwa: kredyt < 1 mln PLN Przedsiębiorstwa: kredyt 1-4 mln PLN Przedsiębiorstwa: kredyt > 4 mln PLN

Uwaga: 1) dane NBP z całego rynku kredytowego ważone wartością kredytów; 2) oprocentowanie kredytów konsumpcyjnych na poziomie 20,5% w VI 2012 poza skalą

Źródło: zestawienie własne na podstawie NBP

W III kw. obserwowaliśmy więc pewną zmianę strategii kredytowania gospo- darstw domowych i przedsiębiorstw. Do II kw. włącznie banki nie przenosiły całego wzrostu kosztu pozyskania pieniądza na klientów. Jednak ugruntowanie prze- świadczenia o spowolnieniu gospodar- czym i wzrost ryzyka kredytowania owocuje wzrostem oprocentowania dla

poszczególnych uczestników rynku, po- mimo spadku rynkowych stóp procento- wych i obniżenia się dynamiki kredytów.

W dłuższej perspektywie dotyczy to zwłaszcza gospodarstw domowych. Kon- tynuacja takiej polityki uszczupli raczej popyt na kredyt w najbliższych kwarta- łach.

(6)

6

Kierunki polityki kredytowej

Wykres 13. Zmiana kryteriów udzielania kredytów przedsiębiorstwom – badanie ankietowe (k/k, pkt. proc.)

-40 -20 0 20 40

I II III IV I II III IV I II III

2010 2011 2012

Duże przeds.-kred.krótkoterminowe Duże przeds.-kred.długoterminowe Małe i średnie przeds.-kred.krótkoterminowe Małe i średnie przeds.-kred.długoterminowe

Uwaga: 1) wskaźnik jest równy różnicy pomiędzy udziałem banków z odpowiedzią „dodatnią” (w %) a udziałem banków z odpowiedzą „ujemną” (w %);

2) ujemna wartość wskaźnika oznacza zaostrzenie warunków, dodatnia – złagodzenie Źródło: zestawienie własne na podstawie NBP

Z ankietowych badań NBP wśród oficerów kredytowych wynika, że złagodzenie kry- teriów przyznawania krótkoterminowych kredytów podmiotom gospodarczym w II kw. 2012 było jedynie chwilowe. W III kw. 2012 znacznemu zaostrzeniu uległy kryteria w zakresie wszystkich czterech rodzajów kredytów dla firm: krótkoter- minowych i długoterminowych, zarówno dla małych, jak i dużych podmiotów.

W największym stopniu zaostrzenie to dotknęło małe przedsiębiorstwa, zwłaszcza w zakresie kredytów długoterminowych (przewaga udziału banków zaostrzających kryteria nad udziałem banków je łagodzą- cych na poziomie ponad 40 pkt. proc.).

Banki zaostrzyły kryteria dużym podmio- tom w stopniu najmniejszym. Najwyraź- niej więc pogorszeniu uległa ocena wiary- godności kredytowej firm, co jest spójne ze stopniowo pogarszającą się ich sytuacją finansową (wskaźnik netto rentowności obrotu przedsiębiorstw z co najmniej 50 pracownikami za 9 miesięcy 2012 na po- ziomie 3,8% wobec 4,7% przed rokiem).

Dalszemu zaostrzeniu uległy także kry- teria udzielania kredytów mieszkanio- wych (wskaźnik na poziomie blisko -40 pkt. proc.). Banki, po lekkim i chwilowym złagodzeniu w II kw., zaostrzyły nieco kryteria udzielania także kredytów kon-

(7)

7 sumpcyjnych, aczkolwiek na znacznie mniejszą skalę niż w przypadku mieszka-

niowych.

Wykres 14. Zmiana warunków udzielania kredytów przedsiębiorstwom – badanie ankietowe (k/k, pkt. proc.)

-50 -40 -30 -20 -10 0 10 20 30 40 50

I II III IV I II III IV I II III

2010 2011 2012

Marża kredytowa Koszty pozaodsetkowe

Maksymalna kwota kredytu Wymagane zabezpieczenia

Maksymalny okres kredytowania

Uwaga: 1) wskaźnik jest równy różnicy pomiędzy udziałem banków z odpowiedzią „dodatnią” (w %) a udziałem banków z odpowiedzą „ujemną” (w %); 2) ujemna wartość wskaźnika oznacza zaostrzenie warunków, dodatnia –

złagodzenie.

Źródło: zestawienie własne na podstawie NBP

W III kw. 2012 pogorszyły się wszystkie warunki udzielania kredytów dla przed- siębiorstw. W największej liczbie ban- ków dotyczyło to podniesienia marży kredytowej, a następnie – wymaganego zabezpieczenia. W sytuacji pogarszają- cych się wyników finansowych podmio- tów gospodarczych, a także słabnącego popytu na kredyty banki próbują się za- bezpieczać przed spadkiem przychodów i przed ewentualną niewypłacalnością klientów. Skrócenie maksymalnego okresu kredytowania i zmniejszenie maksymalnej

kwoty kredytu, jak też podniesienie jego kosztów pozaodsetkowych również miało miejsce w większości badanych banków, ale w mniejszym zakresie, niż zmiany marży i wymogów zabezpieczenia. Z ba- dań wynika, że banki w największym stopniu kierowały się w swoich decyzjach pogorszeniem ogólnej sytuacji gospodar- czej w kraju (podejście makroekonomicz- ne), a także sytuacją danej branży, w której działa podmiot ubiegający się o kredyt (podejście mezoekonomiczne), co świad- czy o wzroście znaczenia zróżnicowania

(8)

8 tendencji gospodarczych w podziale na sektory. Dodatkową motywacją dla ban- ków do takiego podejścia jest wzrost udziału kredytów zagrożonych (deklaro- wany przez większość badanych). Do branż o podwyższonym ryzyku ankieto- wani zaliczyli sektor budowlany (w tym budownictwo mieszkaniowe, budownic- two drogowe oraz produkcję materiałów budowlanych), a także branżę motoryza- cyjną.

Zaostrzenie kryteriów kredytowania przedsiębiorstw i jego struktura są zgodne z twardymi danymi z całego sektora ban- kowego (por. powyżej Stopy procentowe), zgodnie z którymi wzrósł koszt kredytów o wartości do 4 mln PLN.

Podobnie, jak w II kw. 2012, prognozowa- na przez banki polityka kredytowa wobec przedsiębiorstw nie sprawdziła się: sygna- lizowano jej złagodzenie w III kw., po czym nastąpiło zaostrzenie kryteriów i warunków udzielania kredytów. Ofice- rowie kredytowi badani w III kw. spo- dziewają się dalszego zaostrzania kryte- riów w IV kw. 2012, zwłaszcza w odnie- sieniu do krótkookresowych kredytów dla małych i średnich firm. Zapowiedź ta jest raczej dość realistyczna biorąc pod uwagę pogarszającą się sytuację w sektorze real- nym.

O ile w II kw. 2012 większość warunków udzielania kredytów mieszkaniowych uległa złagodzeniu, to w III kw. obser- wowaliśmy tendencję odwrotną.

W większości badanych banków podnie- siono marżę i koszty pozaodsetkowe,

a także podniesiono wymagany udział własny kredytobiorcy i skalę zabezpiecze- nia. Na decyzje te wpłynął przede wszyst- kim wzrost ryzyka związanego z pogor- szeniem się ogólnej sytuacji gospodarczej w kraju (a więc i dochodów gospodarstw domowych), a także pogorszeniem pro- gnoz dla rynku mieszkaniowego i wzrost udziału w portfelu banków kredytów za- grożonych. Zaostrzenie swojej polityki wobec kredytów mieszkaniowych banki zapowiadały zresztą w poprzednim kwar- tale. Obecnie deklarują dalsze zaostrzenie kryteriów i warunków ich udzielania w IV kw. 2012.

W III kw., głównie z powodu wzrostu udziału kredytów zagrożonych, banki za- ostrzyły niektóre warunki udzielania kredytów konsumpcyjnych. Dotyczyło to podniesienia wysokości marży (co wyraź- nie wynika także z twardych danych dla całego sektora bankowego) oraz wymaga- nego zabezpieczenia. Jednocześnie jednak, pod wpływem presji konkurencji, w więk- szości banków obniżono pozaodsetkowe koszty kredytu oraz wydłużono maksy- malny okres kredytowania. O ile kwartał temu oczekiwano raczej złagodzenia poli- tyki banków w odniesieniu do kredytowa- nia konsumpcji, a w rezultacie nastąpił częściowy wzrost jej restrykcyjności, to już na IV kw. zaostrzenie dostępu do kredytów konsumpcyjnych zapowiada- ne jest w większości banków (w skali podobnej do 2010 r., od kiedy to wyraźnie wyhamowała ich dynamika). Strategia ta będzie jednym z czynników ograniczają- cych spożycie gospodarstw domowych.

(9)

9

Popyt na kredyty

W III kw. 2012 większość ankietowa- nych pracowników banków informowa- ła o spadku popytu na kredyty ze strony przedsiębiorstw, oprócz krótkotermino- wych dla małych i średnich podmiotów.

Spadek popytu kredytowego to częściowo efekt sezonowy – analizując dane od 2004 r. zawsze obserwowano mniejsze zapotrzebowanie na kredyty właśnie w III kw. (wakacje). Z porównania wyników ankiety z badaniem w III kw. 2011 wyni- ka, że słabszy jest popyt w zakresie kredy- tów długoterminowych (a więc inwesty- cyjnych), nieco silniejszy zaś w przypadku krótkoterminowych (obrotowych). Sytu- acja taka sygnalizuje, że osłabieniu uległ popyt inwestycyjny firm (co jest zgodne z danymi makro), a zwiększyło się zapo- trzebowanie na kredyty wspierające firmy w bieżących problemach z płynnością

(zbieżne ze spadkiem wskaźników płynno- ści w okresie I-IX 2012).

Jeszcze w II kw. 2012 wg zdecydowanej większości oficerów kredytowych wzrost popytu na kredyty dla przedsiębiorstw wynikał ze zwiększonego zapotrzebowania na finansowanie środków trwałych. W III kw. 2012 ich ocena jest już całkowicie odmienna: spadek zainteresowania kre- dytami wynika w dużej mierze właśnie z osłabienia popytu inwestycyjnego firm. W III kw. ub.r., pomimo obserwo- wanej sezonowości, akurat ten czynnik sprzyjał wzrostowi zapotrzebowania na kredyty. Tak więc badanie to potwierdza wyraźne osłabienie popytu inwestycyjnego przedsiębiorstw.

(10)

10

Wykres 15. Zmiana popytu na kredyty ze strony przedsiębiorstw – badanie ankietowe (k/k, pkt. proc.)

-60 -40 -20 0 20 40 60

I II III IV I II III IV I II III

2010 2011 2012

Duże przeds.-kred.krótkoterminowe Duże przeds.-kred.długoterminowe Małe i średnie przeds.-kred.krótkoterminowe Małe i średnie przeds.-kred.długoterminowe

Uwaga: 1) wskaźnik jest równy różnicy pomiędzy udziałem banków z odpowiedzią „dodatnią” (w %) a udziałem banków z odpowiedzą „ujemną” (w %);

2) ujemna wartość wskaźnika oznacza spadek popytu, dodatnia – wzrost.

Źródło: zestawienie własne na podstawie NBP

Spadek popytu na kredyty firm wynika także w znaczącym stopniu ze zmniejsze- nia fali przejęć i fuzji. Istotną przyczyną, ale na mniejszą skalę, jest też osłabienie zapotrzebowania na finansowanie kapitału obrotowego i zapasów, a także restruktu- ryzacji długu. Natomiast ankietowani oce- niali, że zmiany w warunkach udzielania kredytów przedsiębiorstwom powinny były sprzyjać zainteresowaniu kredytami – najwyraźniej mieli na myśli ich złagodze- nie w poprzednim kwartale, gdyż w III kw.

2012 warunki udzielania finansowania przez banki uległy pogorszeniu. Zatem w następnym badaniu należy się spodzie- wać, iż czynnik ten będzie osłabiał popyt na kredyt ze strony przedsiębiorstw. Bada-

ni wskazywali również, iż popyt na kredyt ulega osłabieniu z powodu dostępu klien- tów do alternatywnego finansowania. Ta- kim źródłem są własne depozyty, które zgromadzone w bankach w wysokiej kwo- cie (181 mld PLN na koniec VI 2012) za- częły we IX 2012 maleć w ujęciu rocznym po raz pierwszy od 12 lat.

W IV kw. miał miejsce z reguły wzrost zapotrzebowania na finansowanie ze stro- ny przedsiębiorstw. Istotnie, banki spo- dziewają się w IV kw. 2012 większego popytu na kredyty niż w III kw. 2012 ze strony dużych przedsiębiorstw oraz na krótkoterminowe ze strony małych podmiotów. Poziomy wskaźnika są po- dobne do IV kw. 2011, więc nie należy się

(11)

11 spodziewać wzrostów w ujęciu rocznym.

Popyt inwestycyjny małych firm jest oce- niany relatywnie bardziej negatywnie, gdyż z ich strony ma nastąpić dalszy spa- dek zainteresowania kredytami długoter- minowymi. W III kw. 2012 prognozy ofi- cerów kredytowych okazały się zbyt optymistyczne, a sprawdziła się prognoza wyłącznie wzrostu popytu na kredyty krótkoterminowe ze strony małych i śred- nich przedsiębiorstw. Miejmy nadzieję, że ich prognozy na IV kw. 2012 będą bardziej trafne.

W III kw. spadł popyt zarówno na kre- dyty mieszkaniowe, jak i konsumpcyjne, aczkolwiek przewaga banków, które zaob- serwowały spadek, była niewielka (14-16 pkt. proc.). Jako najważniejszy powód mniejszego zainteresowania kredytami mieszkaniowymi sugerowano zmianę pro- gnoz dla rynku mieszkaniowego. Jeszcze kwartał temu ten właśnie czynnik (w tym, obowiązywanie oferty programu „Rodzina na swoim” tylko do końca bieżącego roku) sprzyjał wzrostowi popytu na kredyty.

Biorąc pod uwagę, iż w wielu miastach w Polsce jest nadpodaż nowych mieszkań, a deweloperzy oferują znaczne przeceny, co sprzyja popytowi na kredyty mieszka- niowe, można się domyślać, że oficerowie kredytowi mieli tu na myśli pojawienie się w III kw. głębokiego spadku liczby miesz- kań, których budowę rozpoczęto (-25% r/r) oraz wyhamowanie do zera dynamiki licz- by mieszkań znajdujących się w budowie.

Jako istotną przyczynę mniejszego popytu na kredyty mieszkaniowe upatrywano tak- że we wzroście wydatków konsumpcyj-

nych, wykluczających dodatkowy koszt w postaci obsługi zadłużenia. Zmiana sy- tuacji ekonomicznej gospodarstw domo- wych (w tym, najpewniej spadek realnych dochodów oraz rosnące zagrożenie bezro- bociem) miały również zniechęcać poten- cjalnych kredytobiorców. Mimo powyż- szych tendencji znaczna większość bada- nych spodziewa się wzrostu popytu na kredyty mieszkaniowe w IV kw. 2012, pomimo, iż kryteria w III kw. ponownie zaostrzono, a czynniki wpływające na zdolność kredytową ludności są mało sprzyjające (rosnące bezrobocie, spadek płacy realnej, stagnacja zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw). W praktyce wiele będzie zależało od postępów w przygotowaniu projektu „Mieszkanie dla Młodych”, który ma zastąpić „Rodzina na swoim” (RNS), a którego wdrożenie rząd zapowiedział na VII 2013. Niepewność nowego programu i jego zakresu mogła zmotywować potencjalnych beneficjentów do skorzystania z ostatniej szansy na uzy- skanie kredytu RNS.

Spadek popytu na kredyty konsump- cyjne w III kw. 2012 wynikał przede wszystkim, zdaniem oficerów kredyto- wych, z pogorszenia sytuacji ekonomicz- nej gospodarstw domowych, a także mniejszego zapotrzebowania na finanso- wanie dóbr trwałego użytku. Najprawdo- podobniej obserwacja ta dotyczy głównie kredytowania zakupu samochodów (spa- dek sprzedaży detalicznej w III kw. o 1%

r/r), gdyż sprzedaż sprzętu RTV/AGD i mebli w III kw. nadal dynamicznie rosła (o blisko 17% r/r realnie). Okazuje się też,

(12)

12 że gospodarstwa domowe w znacznym stopniu zastępują kredyty innymi źródłami finansowania konsumpcji (domyślamy się, że może tu chodzić o pożyczki udzielane przez parabanki lub transfery z zagranicy od emigrantów – członków rodzin). Do sięgania po kredyty konsumpcyjne miało zachęcać złagodzenie warunków i kryte- riów ich udzielania, co nastąpiło w II kw.

W III kw. warunki i kryteria uległy za- ostrzeniu, co może oddziaływać negatyw- nie na popyt kredytowy w IV kw. 2012.

W IV kw. 2012 zdecydowana większość banków spodziewa się wzrostu popytu na kredyty konsumpcyjne, pomimo, iż jednocześnie deklaruje zaostrzenie polityki kredytowej. Przyczyną może być wpływ oczekiwanych obniżek stóp NBP (i kosztu kredytu), jak też czynnik sezonowy w po- staci Świąt Bożego Narodzenia.

Dane z całego sektora bankowego w za- kresie popytu na kredyty ze strony przedsiębiorstw odbiegają od wyników badania ankietowego wśród oficerów kredytowych. Kwota przyrostu zadłużenia przedsiębiorstw (a więc przyrostu nowych kredytów minus spłaty dotychczasowych) w walucie krajowej w III kw. (a więc po- między IX i VI 2012) była ponad 2-krotnie wyższa niż w II kw. (5,3 mld PLN); zadłu- żenie w walutach obcych, już po uwzględ- nieniu różnic kursowych, nie rosło. Być może więc osłabienie popytu na kredyt miało miejsce w większości banków, ale wartościowo był on na tyle skoncentro- wany, że łączna wartość wykazała wzrost. Inną przyczyną rozbieżności

danych może być to, że popyt na nowe kredyty malał, ale spłaty dotychczaso- wych kredytów były jeszcze mniejsze i w efekcie stan zadłużenia zwiększył się.

O faktycznym dopływie środków do przedsiębiorstw informuje kwota przyrostu zadłużenia, a więc uwzględniająca zarów- no zaciąganie nowych kredytów, jak też spłatę starych.

Zgodnie z danymi sektora bankowego przyrost zadłużenia w zakresie kredytów inwestycyjnych i na nieruchomości był w III kw. bardzo niewielki (ponad 0,5 mld PLN w walucie krajowej i nieco ponad 0,1 mld EUR w walutach obcych) i zbliżony do wielkości z II kw. 2012. Jest to zgodne z diagnozą banków dotyczącą osłabienia popytu inwestycyjnego firm, a także z twardymi danymi w skali całego kraju.

Wzrost zadłużenia przedsiębiorstw doty- czył natomiast głównie kredytów o charak- terze bieżącym – to w tym segmencie ryn- ku może mieć miejsce koncentracja finan- sowania, gdyż ankietowane banki zgłasza- ły spadek popytu na kredytowanie kapitału obrotowego i zapasów.

Pewna rozbieżność pomiędzy obserwa- cjami oficerów kredytowych i twardych danych z sektora bankowego miała rów- nież miejsce w przypadku kredytów dla gospodarstw domowych. Co prawda, kwo- ta zadłużenia z tytułu kredytów mieszka- niowych w złotówkach przyrosła w III kw.

w nieco mniejszym stopniu niż w II kw.

(o 6,4 mld PLN), ale spadek zadłużenia we frankach szwajcarskich był znacznie mniejszy (o 0,4 mld CHF wobec 1,3 mld

(13)

13 CHF), a w euro – przyrost nieco większy (25 mln EUR). Ponadto, spadek stanu za- dłużenia z tytułu kredytów konsumpcyj- nych był w III kw. 2012 mniejszy niż miał miejsce w II kw. (wyniósł 11 mln PLN wobec 1,5 mld PLN w II kw. oraz 85 mln EUR wobec 105 EUR). Podobnie, jak w przypadku przedsiębiorstw, połączenie

tych dwóch informacji może sugerować, że mamy do czynienia ze wzrostem popytu na kredyty przy jednoczesnej ich koncen- tracji w kilku bankach, albo popyt na nowe kredyty gospodarstw domowych słabnie, ale spłaty dotychczasowych kredytów są jeszcze mniejsze.

Wykres 16. Tempo przyrostu stanu zadłużenia gospodarstw domowych i przedsiębiorstw (r/r, %)

-5 0 5 10 15 20 25 30 35 40

I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III

2008 2009 2010 2011 2012

Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa

Uwaga: wzrost wartości kredytów walutowych został skorygowany o zmianę kursu złotego do odpowiednich walut (struktura zadłużenia gospodarstw domowych w CHF i EUR, dostępna od III 2009, założona dla wcześniej-

szego okresu na podstawie III 2009); dla przedsiębiorstw założono, że całość kredytów walutowych jest denomi- nowana w EUR)

Źródło: zestawienie własne na podstawie NBP

Biorąc pod uwagę, iż w proces przyzna- wania kredytów może być wpisana sezo- nowość, warto porównywać stan zadłuże- nia w sektorze bankowym do analogiczne- go okresu roku poprzedniego (r/r, por. wy-

kres 16). Otóż, zadłużenie przedsiębiorstw nadal rosło w tempie 2-cyfrowym (10%

r/r, i to już po uwzględnieniu umocnienia się złotego w ujęciu rocznym). Stan kredy- tów na inwestycje i nieruchomości rósł

(14)

14 nawet nieco szybciej niż kredytów ogółem (średnio 11% r/r), chociaż tempo to jest z miesiąca na miesiąc słabsze. Obserwu- jemy więc osłabienie akcji kredytowej dla firm, ale dość powolne. W przypadku go- spodarstw domowych tempo przyrastania zadłużenia spowolniło w III kw. 2012 średnio do blisko 3% r/r. Po uwzględnie- niu aprecjacji złotego tempo to było nieco wyższe (4,0% r/r), a skala jego osłabienia nie tak znacząca. Trend jest jednak wyraź- nie słabnący.

Podsumowując, ze zmian w polityce ban- ków można wnioskować, że w III kw. na- stąpiło zaostrzenie polityki kredytowej banków, czemu towarzyszył także spadek popytu na kredyty w porównaniu z II kw.

2012. Banki dbają o swoje przychody (marże kredytowe) i dość ostrożnie wyce- niają ryzyko kredytowe. Na wsparcie fi- nansowe mogą liczyć raczej duże firmy z dobrymi projektami inwestycyjnymi.

W skali całego sektora bankowego rośnie zadłużenie przedsiębiorstw w dość wyso- kim rocznym tempie, ale stopniowo słab- nącym. Akcja kredytowa dla gospodarstw domowych jest znacznie mniej dynamicz- na i również słabnąca. Jeśli polityka za- ostrzania kryteriów i warunków będzie silniejsza niż oczekiwany spadek kosztu pieniądza, wówczas spodziewana obniżka stóp procentowych NBP nie przełoży się na ożywienie popytu na kredyty i ograni- czenie skali spowolnienia gospodarczego.

Kurs walutowy

W III kw. 2012 obserwowaliśmy napływ kapitału na rachunku kapitałowym i finan- sowym (łącznie na kwotę blisko 7 mld EUR, tj. o 1,2 mld EUR więcej niż w II kw. 2012). Największy wpływ na ten wy- nik miało ograniczenie ujemnego salda tzw. pozostałych inwestycji z powodu mniejszych spłat zobowiązań sektora ban- kowego (z tytułu kredytów zagranicznych) oraz mniejszego odpływu depozytów kra- jowego sektora bankowego zagranicę. Po- nadto, wzrosła co prawda kwota bezpo- średnich inwestycji zagranicznych (w III kw. ponad 2 mld EUR, co w ujęciu 12-miesięcznym oznacza jednak napływ w wysokości zaledwie 4,5 mld EUR), ale częściowo zrekompensowały ją polskie inwestycje zagranicą. W efekcie dodatni

bilans BIZ zmalał w III kw. do niskiego poziomu 1,3 mld EUR. Deficyt na rachun- ku bieżącym (zawierającym transakcje eksportu i importu, a także bieżące transfe- ry i dochody) był nieznacznie wyższy niż w II kw. W rezultacie obserwowaliśmy umocnienie się złotego przy dość nieko- rzystnej (niestabilnej) strukturze bilansu płatniczego. Średni kurs złotego wyniósł z w III kw. 2012 4,13 PLN/EUR (wobec 4,25 w II kw.). W ujęciu rocznym, a więc w porównaniu z III kw. 2011, złoty był stabilny, co oznacza przerwanie utrzymu- jącej się przez cały rok fali deprecjacji.

Zgodnie z badaniami ankietowymi NBP wśród przedsiębiorstw średni kurs walu- towy gwarantujący opłacalność eksportu to ok. 3,85 PLN/EUR, a graniczny najwyższy

(15)

15 – poniżej 4,0 PLN/EUR. Zatem kurs rze- czywisty jest korzystny dla eksporterów i powiększa jego opłacalność oraz daje eksporterom elastyczność cenową w euro.

Jednocześnie jednak słaby kurs oznacza wyższe koszty obsługi i spłaty zadłużenia kredytów walutowych.

Relacja złotego do pozostałych walut (USD, CHF) zależy od ich kursu w sto- sunku do EUR. W III kw. 2012 dolar stracił do euro, zwłaszcza we IX, kiedy to osłabił się z 1,23 USD/EUR w VI do 1,29 USD/EUR we IX) na fali napływu niezbyt korzystnych danych z gospodarki amery- kańskiej i wzrostu oczekiwań na kolejną rundę luzowania ilościowego polityki pie- niężnej przez FED (tzw. QE3 poprzez skup papierów dłużnych i w ten sposób

wpompowania dodatkowych środków do systemu bankowego). W rezultacie w III kw. 2012 złoty zyskał do dolara 0,5%

k/k (z 3,32 PLN/USD średnio w II kw. do 3,30 PLN/USD średnio w III kw.), ale w ujęciu rocznym pozostawał słabszy (o ponad 12% r/r).

Od IV 2012 frank szwajcarski utrzymywał się w relacji do euro na poziomie 1,20 CHF/EUR. We IX wraz z umocnieniem euro presja na umacnianie się franka osła- bła (we IX kurs na poziomie 1,21 CHF/EUR). W rezultacie złoty również zyskał względem franka, zarówno w ujęciu kwartalnym (3% k/k), jak i rocznym (bli- sko 4% r/r), co potania kredyty denomi- nowane w tej walucie.

Wykres 17. Kurs złotego w stosunku do najważniejszych walut (EUR, USD, CHF), (PLN, średni w kwartale)

2,5 2,7 2,9 3,1 3,3 3,5 3,7 3,9 4,1 4,3 4,5

I II III IV I II III IV I II III

2010 2011 2012

PLN/EUR PLN/USD PLN/CHF

Źródło: zestawienie własne na podstawie NBP

(16)

16 Prognoza kursu złotego na najbliższe mie- siące nadal obarczona jest wysokim ryzy- kiem błędu z uwagi na niekorzystną struk- turę bilansu płatniczego (duży udział kapi- tału portfelowego) i jednocześnie zmienne nastroje na rynkach finansowych. Zmien- ność ta wynika z wielu czynników, m.in.

nadal aktualnego ryzyka wyjścia Grecji ze strefy euro. Aczkolwiek postępy w refor- mowaniu tego kraju zostały docenione w najnowszym raporcie trojki, tj. Między- narodowego Funduszu Walutowego, Eu- ropejskiego Banku Centralnego i Komisji Europejskiej. Mimo to Eurogrupa wstrzy- mała się z wypłatą kolejnej transzy wspar-

cia finansowego (zamrożonej od czerwca 2012) i dopiero 26 XI zapowiedziała jej przyznanie do 13 XII 2012. Innym ryzy- kiem, które wpływa na zmienność europej- skich rynków finansowych w UE, jest nie- znany rozmiar wsparcia finansowego, o jakie ostatecznie może wystąpić Irlandia, a także wpływ restrykcyjnej polityki fi- skalnej w kilku państwach na osłabienie nadziei na ożywienie w strefie euro.

Generalnie oczekujemy, że w 2013 r. zło- ty będzie się wahał w przedziale 4,10- 4,20 PLN/EUR (a więc będzie stabilny w długim okresie, z tendencją do silnych zmian krótkookresowych).

Obraz

Updating...

Cytaty

Updating...

Powiązane tematy :