• Nie Znaleziono Wyników

Efekty dolistnego dokarmiania roślin uprawnych. Cz. II. Reakcja roślin na dolistne stosowanie mikroelementów i azotu łącznie z mikroelementami

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Efekty dolistnego dokarmiania roślin uprawnych. Cz. II. Reakcja roślin na dolistne stosowanie mikroelementów i azotu łącznie z mikroelementami"

Copied!
10
0
0

Pełen tekst

(1)

ROCZNIKI GLEBOZNAWCZE T. XLIV NR 3/4 WARSZAWA 1993: 79-87 R O M A N C Z U B A E F E K T Y D O L I S T N E G O D O K A R M IA N IA R O ŚLIN U P R A W N Y C H . C Z Ę Ś Ć II. R E A K C J A RO ŚLIN N A D O L IS T N E S T O S O W A N IE M IK R O E L E M E N T Ó W I A Z O T U Ł Ą C Z N IE Z M IK R O E L E M E N T A M I Z a k ła d A g ro c h e m ic z n e j O b słu g i R o ln ic tw a In sty tu t U p ra w y N a w o ż e n ia i G le b o z n a w stw a O d d z ia ł w e W ro c ła w iu W S T Ę P

W części I [4] przedstawiono wyniki ścisłych doświadczeń polowych z dolistnym stosowaniem azotu w formie wodnego roztworu mocznika w n aw o­ żeniu roślin w uprawie polowej. Wodny roztwór mocznika, rozluźniając tkan­ ki, ułatwia wnikanie do liści zarówno amidowej formy azotu dostarczonej w roztworze, jak i dodanych do roztworu innych składników, mikroelementów lub magnezu. W doświadczeniach opisanych w niniejszej pracy nawozy m i­ kroelementowe stosowano bądź w roztworze wodnym, bądź w wodnym roz­ tworze mocznika.

M E T O D Y K A

Ścisłe doświadczenia polowe prowadzono w latach 1989-1992 metodą losowanych bloków w rolniczych zakładach doświadczalnych IUNG. M eto­ dykę dolistnego stosowania azotu, analiz gleb, nawozów i materiału roślinnego podano w pracy Czuby [4].

Płynne wieloskładnikowe nawozy dolistne są obecnie stosowane w dokar­ mianiu prawie wszystkich roślin uprawy polowej. W sprzedaży znajduje się

(2)

80 R. Czuba

ponad 70 różnych wersji tych nawozów, w tym również licznych wariantów opracowywanych przy współudziale autora .

W koncepcji wytwarzania nawozów dolistnych przyjęto następujące zało­ żenia:

— nawozy dolistne są nawozami mikroelementowymi o zawartości tych skład­ ników w proporcji odpowiedniej dla dokarmianego gatunku rośliny oraz dla jej lazy rozwojowej;

— do nawozów dodawany jest azot w formie mocznika w celu rozluźnienia substancji woskowych pokrywających liście oraz zwiększenia przyczepności nawozu po zastosowaniu w roztworze wodnym;

— dodawany jest też magnez ze względu na powszechny niedobór tego składnika w glebach, jego trudną przyswajalność w niskiej temperaturze (wczesną wiosną) oraz rolę w tworzeniu chlorofilu;

— niektóre nawozy dolistne zawierają składniki poprawiające jakościowe cechy plonu, np. sód i jod w nawozach przeznaczonych do stosowania na użytkach zielonych.

Wieloskładnikowe nawozy dolistne produkowane w kraju podzielono na 3 grupy w zależności od zawartości mikroelementów: niska do 1%, średnia 1,1-2,5%, wysoka powyżej 2,5% wagowych.

O M Ó W I E N I E W Y N I K Ó W

R e a k c ja z b ó ż n a d o lis tn e s to s o w a n i e m i k r o e le m e n t ó w

W czasie prowadzenia ścisłych doświadczeń polowych z dolistnym stoso­ waniem wieloskładnikowych nawozów mikroelementowych należało wyjaś­ nić, ile razy dokarmiać zboża mikroelementami oraz jak duże dawki tych nawozów są ekonomicznie uzasadnione. Jednym z pierwszych krajowych nawozów dolistnych był Insol-3, produkowany w Instytucie Nawozów Sztu­ cznych w Puławach i przeznaczony do dokarmiania zbóż. Skład tego nawozu podano w tabeli 1. Kolejne wersje Insolu przeznaczone są do dokarmiania innych gatunków roślin (Insol-4 do dokarmiania buraków, Insol-5 do dokar­ miania rzepaku, Insol- 6 do dokarmiania roślin strączkowych). Nawozy dolist­ ne produkowane przez inne firmy najczęściej są zbliżone swoim składem do Insoli.

Przeprowadzone doświadczenia wykazały, że nie jest uzasadnione stoso­ wanie zbyt dużych dawek tego nawozu (tab. 2). Wraz ze zwiększaniem dawki Insolu-3 zmniejszała się efektywność jednostkowa nawozu. Z wyników serii 17 doświadczeń z pięcioma zbożami (tab. 3) można wnioskować, że stosowa­ nie Insolu-3 w roztworze wodnym na zboża nawożone azotem w formie * U dzielone patenty: nr 153698, nr 279158 i inne.

(3)

Dolistne dokarmianie roślin. Cz. II 81

Skład chem iczny INSOLU-3 Ingredients content in INSOL-3

Tabela 1 W yszczególnienie Item % A z o t(N ) 13,6 M agnez (Mg) 3,2 B o r(B ) 0,28 M iedź (Cu) 0,56 M angan (Mn) 1,68 C y n k (Z n ) 0,01 Żelazo (Fe) 1,12

Sum a m ikroelem entów

4,85 M icronutrients total (В + Cu + Mn + Mo + Zn + Fe)

W łaściw ości fizyczne: Physical properties:

gęstość - density 1,31 kg/dm 3

temp. początkowa krystalizacji crystalization point

- 20°C

pH 6,0

Tabela 2 Efektyw ność różnych daw ek Insolu-3 stosowanego dolistnie na pszenicę ozimą: 4 dośw iadczenia, 1990-1991

Efficency of various doses o f Insol-3 in w inter wheat leaf nutrition: 4 experim ents, 1990-1991

O biekty Treatm ents

Zwyżka plonu ziarna Grain yield increase

(kg/ha)

Efektywność (kg z iarn a/l litr) Efficiency (kg/grain/1 litre)

Bez dokarm iania w iosną - No spring application: plon - yield 74,1 dt/ha

N-90* 632 -N -9 0 + Insol-3 (1/ha): 1 702 70 2 744 56 3 821 47 N I R - LSD (0,05) 303 X

Г/> 90 kg na ha w fo rm ie mocznika stałego wczesną wiosną — 90 kg N p er ha in solid urea, early spring top-dressing

nawozu stałego jest szczególnie efektywne w uprawie zbóż ozimych wcześnie rozwijających się wiosną (żyto i jęczmień ozimy). Mogło to być związane z okresowymi wiosennymi suszami w latach 1990 i 1991, kiedy np. w RZD IUNG w Baborówku, gdzie prowadzono dużą część omawianych

(4)

doświad-T a b e la 3 Efektywność jednorazow ego dolistnego dokarm iania zbóż Insolem-3 . 17 dośw iadczeń, 1990-1991

Efficicncy of single Insol-3 foliar application for cereals 17 experim ents, 1990-1991

Obiekty Treatments Pszenica ozima 4 doświadczenia W inter wheat 4 experiments Jęczm ień ozimy 4 dośw iadczenia W inter barley 4 experim ents Pszenżyto ozime 4 dośw iadczenia W inter triticale 4 experim ents Żyto 1 dośw iadczenie Rye 1 experiment Jęczm ień jary 4 doświadczenia Spring barley 4 experim ents plon-yield (dt/ha)

Bez w iosennego dokarmiania

No spring application 71,7 46,5 46,6 35,6 48,1 Mocznik stałyx) Solid urea5'-’ 78,4 52,0 56,1 52,9 53,4 Mocznik stały Solid urea + Insol 3 1 ^ a 80,2 54,4 56,9 56,3 53,8 N I R - L S D (0,05) 3,50 3,69 2,72 4,76 3,37 kg ziarna/l 1 Insolu-3

kg grain/1 litre Insol-3 180 240 80 340 40

x) Pszenica i pszenżyto 60 kg N na ha; żyto, jęczm ień ozimy i ja ry 50 kg N na ha

(5)

Dolistne dokarmianie roślin. С z. II 83

czeń, suma opadów w marcu 1990 roku wynosiła 70% średniej wieloletniej, a 1991 roku 72%. Po zastosowaniu nawozu dolistnego we właściwej fazie rozwoju zboża i w korzystnych warunkach pogodowych, zwyżki plonu ziarna m ogą być duże. Średnio z dwóch doświadczeń po dwukrotnym zastosowaniu nawozu dolistnego uzyskano zwyżkę plonu ziarna pszenicy ozimej 690 kg/ha, czyli 276 kg/l nawozu (Wielichowo i Baborówko 1990 r.).

Reakcja roślin na dolistne stosowanie azotu łącznie z mikroelementami

W kryteriach utylitarnych dolistne stosowanie wielokomponentowych roz­ tworów ma szczególne uzasadnienie. W jednym zabiegu agrotechnicznym stosuje się azot i mikroelementy w formie płynnych nawozów wieloskładni­ kowych, a w praktyce rolniczej również odpowiednie pestycydy. Ten wariant dokarmiania dolistnego oceniano zatem w kilku seriach ścisłych doświadczeń polowych i przekazano praktyce rolniczej szczegółowe zalecenia [1-3].

Efekt współdziałania azotu z wieloskładnikowymi nawozami płynnymi po łącznym dolistnym ich zastosowaniu w formie roztworu przedstawiono na przykładzie średnich wyników z 8 ścisłych doświadczeń polowych z pszenicą ozim ą (tab. 4). Wyniki uzyskane w doświadczeniach z innymi roślinami podano w tabeli 5 w formie syntetycznej informacji, która może być przydatna w doborze kryteriów zakładania doświadczeń zdolistnym dokarmianiem roślin uprawy polowej.

Łączne dwukrotne (tab. 4) zastosowanie nawozu dolistnego z wodnym roztworem mocznika dawało w doświadczeniach zwyżki plonu ziarna pszenicy przekraczające sumę uzyskanych po odrębnym zastosowaniu tych kom ponen­ tów, przy wysokiej efektywności dokarmiania dolistnego. W doświadczeniach (nie referowanych w' tej pracy) z innymi zbożami efekt łącznego dolistnego zastosowania azotu i mikroelementów był również najczęściej zbliżony do sumy efektów dolistnego stosowania azotu i mikroelementów.

Korzystne współdziałanie wodnego roztworu mocznika z nawozami doli­ stnymi jest niekiedy szczególnie silne w dokarmianiu rzepaku (tab. 5). U w ida­ cznia się tu specyficzne działanie mocznika w udostępnianiu składników nawozu dolistnego poprzez rozluźnienie warstwy substancji woskowych na liściach. To korzystne współdziałanie w dokarmianiu rzepaku charakterysty­ czne było w różnych latach i po zastosowaniu różnych nawozów dolistnych (Insol-5, Agrosol-R, Agrovital-R, Alnipest-R, Ekolist i inne).W uprawie rze­ paku ozimego nie jest wystarczajaco wyjaśnione zagadnienie jesiennego d o ­ karm iania. Z serii czterech przeprowadzonych doświadczeń wynika, że jednorazow e dokarmianie rzepaku ozimego Insolem-5 w dawce 3 l/ha zw ię­

kszyło plon nasion o 200 kg/ha. Doświadczenia te przeprowadzono jednak w latach o łagodnych zimach (1990 i 1991).

Na łączony zabieg (tab. 5) dolistnego dokarmiania azotem i m ikroelem en­ tami reagują też buraki cukrowe i ziemniaki; podane zwyżki plonów były udowodnione statystycznue. Bobik (tab. 5) dokarmiano w doświadczeniach

(6)

T a b e la 4 Ос E fek ty w n o ść d o listn e g o sto so w an ia m ik ro ele m e n tó w łą c z n ie z w o d n y m ro z tw o re m m o c z n ik a na p szen icę o zim ą: 8 d o św iad c z eń , 199 0 -1 9 9 1

E ffic ie n cy m icro n u trien ts fo liar a p p lic atio n c o m b in e d w ith urea w a ter s o lu tio n for w in te r w h e at: 8 ex p erim e n ts, 1 9 9 0-1991

Obiekty Treatments Plon ziarna Grain yield (dt/ha) Zw'yżka plonu Yield increase (kg/ha) Zwyżki plonu Yield increase (%) Bez dokarmiania No application 65,0 - -N -9 0 10 70,3 530 100 N-90+24 kg N - roztwór m ocznika N-90 + 24 kg N - urea w ater solution 2 X naw'ozy dolistne 71.5 710 134 (rozpuszczone wr wodzie) 2 X foliar fertilizers (dissolved in w'ater) 2 X nawozy dolistne 71,9 690 130 w roztworze mocznika 2 X foliar fertilizers in urea water solution

74,7 970 183

N I R - L S D (0,05) 3.45 X X

x-) 90 kg na ha w form ie m ocznika stałego wczesną wiosną - 90 kg N p e r ha in solid urea, early spring top-dressing.

R . C zu b a

(7)

T a b e la 5 Efektywność dolistnego stosowania mikroelementów łącznie z wodnym roztworem m ocznika w nawożeniu niektórych roślin; 1990-1992

Efficiency m icronutrients foliar application combined with urea w ater solution for som e crops; 1990-1992

Zwyżka plonu po oprysku mikroelementam i

Zwyżka plonu po łącznym oprysku azotem i mikroelementami

Roślina Liczba doświadczeń Liczba oprysków Increase of yield after Increase of yield after m icronutrients + N foliar

Crop Number of experim ents Num ber o f leaf applications micronutrients foliar application

application (kg/ha) kg/ha % Rzepak Rape 6 2 297 557 187 Burak cukrowy Sugar beets 4 2 3500 6900 197 Ziemniak Potatoes 2 2 2640 3350 127 Bobik4 Faba beanx 4 2 450 X)

-Nie dokarmiano azotem — Without urea water solution.

Oo D o lis tn e do k a rm ia n ie ro śl in . C z. II

(8)

86 R. Czuba

tylko nawozami mikroelementowymi (bez azotu) i uzyskano także duże zw yż­ ki plonu nasion.

PO DSUM O W ANIE I WNIOSKI

Doświadczenia przeprowadzone z dolistnym stosowaniem m ikroelemen­ tów w uprawie roślin polowych wykazały, że zabieg ten jest efektywnym sposobem dokarmiania zbóż, rzepaku, buraków, ziemniaków i bobiku. Najbar­ dziej uzasadnione jest dwukrotne dolistne stosowanie mikroelementów w jednym okresie wegetacyjnym, czyli na 1 ha do 150 g sumy mikroelementów w proporcji tych składników odpowiadającej potrzebom fizjologicznym dane­ go gatunku rośliny. W kryteriach utylitarnych najbardziej uzasadnione jest jednak łączne stosowanie płynnych wieloskładnikowych nawozów mikroel­ ementowych z wodnym roztworem mocznika, z wyjątkiem roślin motylko­ wych, których dolistnie nie dokarmia się azotem na większą skalę. Łączenie w jednym zabiegu dolistnego stosowania azotu i mikroelementów daje w licz­

nych przypadkach sumę efektów uzyskiwanych po odrębnym zastosowaniu tych komponentów. Przeprowadzone badania uzasadniają wyciągnięcie nastę­ pujących wniosków:

1. Dolistne stosowanie płynnych nawozów mikroelementowych w warun­ kach agrotechniki polowej okazało się efektywnym zabiegiem nawozowym.

2. W dolistnym dokarmianiu zbóż, rzepaku, buraków, ziemniaków i bobiku najbardziej uzasadnione okazało się dwukrotne stosowanie tego zabiegu, czyli łącznie na 1 ha około 150 g sumy mikroelementów, każdorazowo w ich proporcji właściwej dla poszczególnych gatunków roślin.

3. Z punktu widzenia utylitarnego w pełni uzasadnione jest łączne dolistne stosowanie azotu i mikroelementów, z wyjątkiem roślin motylkowych, których nie dokarmia się azotem dolistnie.

L I T E R A T U R A [1] C z u b a R M G ó r e c k i K ., 1990: Z e sp o lo n e m e lo d y d o lis tn e g o d o k a rm ia n ia i o c h ro n y b u ra k a c u k r o w e g o . W y d . IIJ N G , P u ła w y , se r. P (4 7 ), ss.4 0 . |2 ] C z u b a R ., G ó r e c k i K ., 1991: Z e sp o lo n e m e lo d y d o lis ln e g o d o k a rm ia n ia i o c h ro n y rz e p a k u o z im e g o . W y d . IU N G , P u ła w y , s e r.P (4 9 ), ss.4 8 . [3] C z u b a R ., G ó r e c k i K ., R o g a ls k i L ., 1992: N a z ie m n a i a g ro lo tn ic z a te c h n o lo g ia d o lis ln e g o d o k a rm ia n ia z b ó ż ro z tw o re m m o c z n ik a lic z n ie z m ik ro e le m e n ta m i i p e s ty c y d a m i. W y d . IIJ N G , P u ła w y , se r. P (5 2 ),s s .5 8 .

[4] C z u b a R ., 1993: E lc k ty d o lis tn e g o d o k a rm ia n ia ro ślin u p ra w n y c h . C z ę ść I. R e a k c ja ro ślin na d o lis ln e s to s o w a n ie a z o tu . R o c z. G le b o z n .4 4 ,3 /4 : 6 9 -7 8 .

(9)

Dolistne dokarmianie roślin. Cz. II 87 R. C z u b a T H E R E S U L T S OF L E A F N U T R IT IO N OF FIELD C R O PS. PA R T II. R E S P O N S E O F P L A N T S TO FO LIA R A PPL IC A T IO N OF M IC R O N U T R IE N T S OR N IT R O G E N C O M B IN E D W ITH M IC R O N U T R IE N T S D e p a rtm e n t for A g ro c h e m ic a l A tte n d a n c e

In s titu te o f S oil S c ie n c e a n d P la n t C u ltiv a tio n , D iv isio n in W r o c ła w

SU M M AR Y

In 1 9 8 9 -1 9 9 2 exact field experim ents on foliar application o f m ulticom ponent liquid trace fertilizers to cereals, rape, sugar beets, potatoes and faba bean w ere carried out. S im u ltan eou sly the effect o f these fertilizers com bined w ith urea water solu tion w ere in vestigated . C oncentration o f urea solution w ere adjusted according to crop sp e c ie s. In experim ents w ith faba bean urea solu tion w as not applied. It w as ascertained that trace elem en ts foliar application is an effectiv e agricultural treatment. H ow ever com bination o f nitrogen w ith trace elem en ts for foliar application is the m ost reasonable. M icronutrient le a f nutrition applied tw ice i.e. 150 g/ha o f total trace elem ents in adequate for every crop proportion turned out to be the m ost effectiv e.

Prof. dr Rom an Czuba Praca wpłynęła do redakcji w styczniu 1993 r.

Z akład A grochem icznej O bsługi Rolnictwa Instytut Uprawy Naw ożenia i Gleboznawstwa O ddział we W rocławiu

(10)

Cytaty

Powiązane dokumenty

Biomasa obydwu badanych gatunków może być wykorzystana do produkcji energii elektrycznej i cieplnej w procesie spalania lub fermentacji metanowej. Rośliny energetyczne

Jest mię- dzy innymi potwierdzeniem założenia, które bardzo często pojawia się w litera- turze, że pedagog i nauczyciel, oprócz czynności dydaktycznych i wycho- wawczych,

Pozwala to nie tylko na porównanie dwóch populacji dotyczące różnic pomiędzy wartościami średnimi lub rozproszeniem, ale także na badanie różnic w kształcie

pochylni, uwzględniając istniejący stan rozcinki złoża na filary wielkogabarytowe i doświadczenia z przebiegu robót wybierkowych w fila- rach oporowych oraz w

Podczas projektowania wentylacji odrębnej oblicza się wymagany strumień objęto- ściowy powietrza doprowadzanego do przodka drążonego wyrobiska oraz dobiera i

W ostatnich latach w Europie wzrosło znaczenie odzysku surowców mineralnych ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (ZSEE). Z jednej strony przesłan- ką są coraz

tyfikowałam i nazwałam samorodnym. Jest ono działaniem upominającym się o pomoc odpowiadającą na potrzeby wykluczonych jednostek i grup. Może ono być wyrazem

Ruchliwość Cyganów jest, zdaniem policjantów, pozbawiona celu i z tego powodu nie daje się przewidzieć, kiedy i dokąd się udadzą; jest to sprzeczne z normami