• Nie Znaleziono Wyników

Charakterystyka geologiczna podłoża permu obszaru przedsudeckiego

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "Charakterystyka geologiczna podłoża permu obszaru przedsudeckiego"

Copied!
12
0
0

Pełen tekst

(1)

Kwartalnik Geologiczny, l. 31. or 4, 1987 r., str. 557 -568

Krystyna WIERZCHOWSKA-KICUl.OWA

Charakterystyka geologiczna podloza permu obszaru przedsudeckiego*

Omowiono budow~ geologicznCl utworow podpermskich obszaru przedsudeckicgo na pOdstawic wy- nikow prac geofizycznych, korelacji danych z wiercen przy uwzgl~dnieniu badan pctrograficznych, palinologicznych i paleontologicznych. Podano charaklerystyk~ profiJu utworow podpcrmskich i zarys teklOniki. przedstawiono przebieg granic geologicznych, wydzielono wi~ksze eJementy strukturalne i schemat gl6wnych Iinii tektonicznych.

WST",P

Coraz bogatszy material z wiercen i badan geolizycznych gromadz~cy silO w ostatnich latach na obszarze przedsudeckim umozliwil aktualizacjl' dokonanej uprzednio syntezy, kt6rej wynikiem by!o przedstawienie budowy geologicznej utwor6w podpermskich (K. Wierzchowska-Kicu!owa, 1984). Wzros!a szczeg61nie liczba wiercen, kt6re dostarczyly pe!nieszych informacji 0 utworach starszych od permu. RZl'dnymi z kilkunastu nowych wiercen zaktualizowano przebieg izohips powierzchni podpermskiej. Materia! rdzeniowy rozszerzy! zakres wiedzy 0 lito- logii tych utwor6w, a w szczeg61nosci zwil'kszy!a silO ilos.: badan petrograficznych, prowadzonych ostatnio bardziej systematycznie (Z. Gregosiewicz, 1986).

W wyniku reinterpretacji sejsmiki refrakcyjnej z lat 1964-1978 wykonano now& wersjl' szkicu strukturalnego granicy refrakcyjnej 0 Vg = 5500 mis, wi,!zanej ze stropem utwor6w podpermskich (A. Wojas, 1986) Oraz granicy refrakcyjnej o Vg

=

6000 mis, pochodZljcej ze starszego paleozoiku (M. Oniszek, 1986). Dostar- czyly one danych dla szczeg6!owych rozwi&zan wg!l'bnej budowy tego obszaru.

Rezultat tych opracowan pozwolil na pelniejsze wyznaczenie g!6wnych linii tekto- nicznych rysuj&cych silO w podlozu permu i wyodrl'bnienie wil'kszych element6w tektonicznych. Rewizja pogl&d6w dotycz'!ca wieku skat z kilku wierce,; umozli- wila korektl' granic geologicznych .

Referat wygloszony w listopadzie 1986 r. na scsji zorganizowanej we Wroclawiu przcz Komisj(: Tcktoniki KNG PAN, poswi(:concj hislorii ruch6w tektonicznych na zicmiach polskich w cyklu kalcdorisko-waryscyjskim.

(2)

558

I I ~ p-

o 11 p \ ~ l..oj ~ I I ~ p Krystyna Wierzchowska·Kicutowa

I~

(3)

Charakterystyka geologiczna podloZa permu 559

Oeena przynaleinoSci wiekowej istniej~cego malerialu rdzeniowego jest cz~sto

niejednoznaezna z braku datowania paleontologicznego (z wyj~tkiem utworow gornowizeriskich i dolnonamurskieh z kilku wiereeri) i kontrowersyjnyeh wynikow badan palinologieznych. Dlatego lei: dorninuj~ee dotyehczas znaczenie rna podzial litologiczny profilu osadow, oparty na korelaeji opisow rnikroskopowyeh skal.

Daje to jedynie rnoiliwose wyodr~bnienia kompleksow 0 eharakterystycznych eeehach litologicznyeh, a proba ich powi~zania z podzialem stratygrafieznym stala si~ podstaw~ do konstrukeji rnapy geologieznej.

Kompleksowe uj~cie podzialu utworow podpermskich podobne do poprzed- niego, leez pewniejsze w sensie ich wzajernnej korelacji, pozwolilo na wykonanie nowej wersji rnapy geologicznej lepiej uwypuklaj~cej zarys budowy strukturalnej obszaru przedsudeckiego. Wyniki nowyeh badari potwierdzily uprzednio przyj~ty

sty I budowy utworow podperrnskich.

lIose i jakose obecnych danych nie wystarcza jeszcze w wielu przypadkach do ustalenia przebiegu granic geologicznych z dokladnosei~ do pi~tra i ewentualnie podzialu szezegolowszego na wil'kszyrn obszarze. Wynika to przede wszystkim z roinych pod wzgl~dern iloseiowyrn i jakoseiowym danych z wiereeri, niepelnego rdzeniowania, niernoiliwosci wykorzystania badan geofizyki wiertniczej w szer- szyrn zakresie ze wzgl~du na brak reperow korelacyjnych. Stwarza to w dalszym

ci~gu znaczne trudnosci w ustaleniu jednoznaeznej koncepeji.

Na zakonezenie uwag wstl'pnych pragn~ serdeeznie podzi~kowae Panu Prof.

drowi I. Obereowi za udzielenie wielu wskazowek i krytycznych uwag Oraz Panu Prof. drowi I. Znosce za przejrzenie pracy i eenn~ dyskusj~ rnerytoryezn~. Pani M. Rzechowskiej skladarn podzil'kowanie za wykonanie rysunkow.

LlTOLOGIA I STRATYGRAFIA

PREKAMBR - STARSZY PALEOZOIK- DEWON

Na obszarze przedsudeekirn utwory starsze od karbonu znane s~ z kilku otwo- row wiertniczyeh. Wyst~puj~ one w okoliey 0lesnicy, gdzie pod utworarni czerwo- nego sp~gowea natrafiono na skaly prekarnbryjskie w profilach: Luezyna 2 - opisane jako zielenee i Dobrzeri 1 - jako lupki arnfibolowe (J. Klapeinski i in., 1975a, b; K. Wierzehowska-Kiculowa, 1984). W otworze Czeszow 4, zlokalizowa- nyrn ok. 7 krn na polnoe od Luezyny 2, s~ to lupki serycytowe impregnowane he- rnatytern (Z. Gregosiewiez - rnaterialy niepubJ.). Podobne skaly 0 strornych upadaeh 50 - 90' znane s~ z wiereenia Ienkowice 1. Z braku opracowania petro-

grafieznego trudno 0 ich bliisz~ eharakterystyk~.

Otwory wiertnicze usytuowane na bloku wOIsztynsko-leszezynskirn, jak: Siekowko 1, Brenno I, Bielawy 1 (gll'bsza ez~se profilu), Swi~eieehowa \, Zakowo

,

Fig. J. Mapa geologiczna obszaru przedsudeckiego (bez utworow mlodszych od karbonu) GeOlogical map of the Fore-Sudetic area (withom [he younger than Carboniferous formations)

[ - otwory wiertnicze:2 - i.£Ohipsy powierzchni podpermskiej; 3 - uskoki; 4 - uskok Do[ska: 5 - granice nasu- nir;c; 6 - przekroje geologiczne: 7 - nierozdzielone utwory starsze od dewonu; 8 - dewon; 9 - karbon dolny; 10 - namur; II - nierozdzielone utwory karbonu dolnego i namuru A; 12 - westra!; 13 - stefan; 14 - granitoidy I - boreholes; 2-isohypsesof Ihe Precambrian surface; 3 - faults; 4 - the Dolsk fault; 5 - overthrust borders:

6 - geological se(li\ln~. 7 undivided formations (older than Devonian): 8 - Devonian: 9 - Lower Carboniferous;

[0 - Nanlunall, II - unJl\I\,kd LllIH:r <-,lrh\lIl1l!.:r.'u, anJ ;"alllull,1II A lormUllons: 12 - Westphalian; 13 - Stephanian; 14 - granitoides

(4)

560 Krystyna Wierzchowska-Kiculowa

I, 3, 4, 6 dostarczyly informacji 0 wyst~puj~cej tu serii fyllit6w oraZ lupk6w kwarcy- towo-serycytowych i kwarcytowo-hematytowych om6wionych w wielu pracach (J. Oberc, 1972, 1978; H. Krawczynska-Grocholska, 1980; H. Krawczynska- -Grocholska, W. Grocholski, 1977; J. Klapcinski, 1977 - fide K. Wierzchowska- -Kiculowa, 1984), kt6rych wiek okresla si~ niejednoznacznie od eokambru do bliiej niesprecyzowanego starszego paleozoiku. Ich zasi~g pod utworami permu mOie bye interpretowany jedynie w przybliieniu. Przyj~te obecnie ich rozprzestrze- nienie na calym bloku wolsztynskim (fig. I) jest orientacyjne, poniewai trzeba

wzi~e rowniei pod uwag~ to, ie jest on rozbity na mniejsze elementy rozdzielone uskokami. Mog~ one bye zr6inicowane morfologicznie w takim stopniu, ie w obniieniach mogly zachowae si~ utwory mlodsze. Taki profil uzyskano w otworze wiertniczym Brenno I, gdzie fyllity starszego paleozoiku przykryte s~ ponad 100- -metrowym kompleksem czarno-szarych ilowcow, kt6rych wiek jest niesprecyzo- wany z braku datowania paleontologicznego. Na podstawie badan petrograficz- nych (Z. Gregosiewicz, 1986) i analogii z innymi profilami mOinaje uznae z pewnym prawdopodobienstwem za skaly dolnokarbonskie.

W profilu otworu wiertniczego Zb~szyn 2, zlokalizowanego w obr~bie struktury wOIsztynsko-leszczynskiej, stwierdzono pod permem skal~ sredniookruchow~

typu waki litycznej 0 spoiwie krzemionkowo-w~glanowo-i1asto-ielazistym. Wiek tych osad6w J. Klapcinski definiuje na podstawie konodont6w, jednak nielicznych i ile zachowanych, jako iywet - najwyisza cz~se franu. Nie moina wykluczye ich redepozycji, ale jednoczesnie s~ one dowodem na pierwotn~ obecnose utwor6w dewonu.

W strefie mi~dzy Zielon~ G6r~ a Opolem utwory srodkowego dewonu wyksztal- cone s~, wg M. Pajchlowej (1968), w facji morskiej, klastyczno-w~glanowej. Skaly w profilu Zb~szyn 2, odmienne nii w s~siednich otworach, bylyby zgodne z rozwojem facji iywetu, przyj~tym przez M. Pajchlow~.

Utwory franu - famenu znane SOl jeszcze z dwoch otworow wiertniczych - Jelenin IG 1 oraz Kl~pinka IG 1 - i wyksztalcone jako lupki ilasto-krzemionkowe

z wkladkami mulowc6w arkozowych i wapieni. Wydzielono je na pOdstawie kono- dont6w oznaczonych wg M. Chorowskiej (fide K. Wierzchowska-Kiculowa, 1984).

Zasi~g utwor6w dewonu (fig. I) ograniczono do najmniejszych wydzielonych element6w tektonicznych, gdzie zlokalizowane s~ wiercenia stwierdzaj~ce ich obecnose. Mog~ one wyst~powae rowniez na obszarze bloku wolsztynsko-Ieszczyn- skiego.

KARBON DOLNY

TURNEJ - WIZEN GORNY

Wydzielone osady dolnego karbonu (fig. I) obejmuj~ pi~tra od turneju po wizen gorny. Utwory obejmuj~ce turnej - niiszy wizen gorny na ogol nie maj~ doku- mentacji paleontologicznej. Wyj~tkowo tylko na podstawie badan palinologicz- nych mozna okreslie ich wiek, jak np. w otworze Przewoz I (H. Krawczynska- -Grocholska, W. Grocholski, 1976 - fide K. Wierzchowska-Kiculowa, 1984).

W innych wierceniach dolnokarbonsk~ seri~ wydziela si~ na podstawie analogii wyksztalcenia litologicznego. Za dolnokarbonsk~ przyjmuje si~ seri~ mulowcowo-

-ilast~ i piaszczysto-w~glanow~ z otworu Brzozow I, ciemnoszare ilowce i mulowce szaroglazowe z poziomami tufit6w i zlepiencow z otworu Wich6w 1 oraz niisz~

cz~se profilu Siciny IG \.

Osady nalei~ce do wyiszego wizenu gornego, udokumentowane licznymi

(5)

Charakterystyka geologiclna podloza permu 561 goniatytami, znane s~ z profilow kilku otworow wiertniczych z rejonu Rawicza, jak: Siciny IG I, Sulow I, Kowalowo 1 Oraz Lamki 1 z okolic Ostrowa Wielko-

polskiego, a takie Marcinki IG 1 i Ostrzeszow 1 z rejonu Ostrzeszowa. Utwory te

nalei~ do pi~tra Gonialiles. Dose Iiczne goniatyty pozwolily na wyroiniel1je po- ziomowod Goo do Goy. Skaly zbudowane s~ z ciemnoszarych i czarnych utworow ilasto-mulowcowych z wkladkami piaskowcow szaroglazowych a najcz~Sciej

spotykanym spoiwie ilasto-krzemionkowym. Sytuacj~ stratygraficzn~ jak i pe!- niejszy opis Iitologiczny osadow autorka pod ala w poprzedniej pracy (K. Wierzchow- ska-Kiculowa, 1984).

KARBON G6RNY NAMUR

Osady namuru A spoczywaj,! zgodnie na utworach pi~tra Go"ialiles. lch sedy- mentacja jest w daIszym ci~gu nie zmieniona, charakteryzuje si~ tym samym typem osadow - ciemnoszarych ilowcow z wkladkami skal szaroglazowych. W otworach wiertniczych Ostrzeszow 1 i Tarchaly 1 oznaczono goniatyty dokumentuj~ce pi~tro Eumorphoceras (K. Bojkowski, A.M. Zelichowski - fide K. Wierzchowska- -Kiculowa, 1984).

W wielu profilach wiertniczych utwory namuru A wyodr~bniono na podstawie charakterystycznego zespolu sporomorf, jak np. Lasowice 1 (T. Gorecka, W.

Parka, 1980 - ibidem).

Osady wieku dolnonamurskiego reprezentowane s~ przez skaly ilaste, ciemno- szare i ciemnopopielate z wkladkami mulowcow i piaskowcow szaroglazowych.

Wybitne podobienstwo Iitologiczne do Iei~cych niZej utworow dolnokarbonskich utrudnia a wlasciwie wr~cz uniemoiliwia ich rozdzielenie bez dokumentacji paleonto- logieznej. Problem ten akcentuje si~ w rejonie Ostrzeszowa i Wielunia, a takie w polnoenej eZ~Sci obszaru przedsudeckiego, jak np. w profilach wiercen Mysliborz GN I i Mi~dzychod 3. Trudnosci w rozdzieleniu dolnego karbonu ad dolnego namuru na podstawie cech litologicznych, z braku datowania paleontologicznego,

cz~sto kontrowersyjnych wynikow badan palinologicznych, uniemoiliwiaj~ prze- prowadzenie wiarygodnych granic na mapie geologicznej. Przyj~to zatem na wielu obszarach wyst~powanie tyeh utworow w wersji nie rozdzielonej (fig. 1).

W rejonie Nowego Tomysla i na polnocnym sklonie bloku wOIsztynsko-lesz- czynskiego i krotoszynskiego w wielu profilach (Lwowek I, Paproe I, 2, 4, 7, Gro- dzisk 2 i 4, Lagiewniki I, Bronow I, Srem I, Pogorzela 1,2,4,7, Bulakow 1 Oraz Wilkoniczki 1) wyst~puje seria piaskowcow kwarcowych a charakterystycznyeh cechach petrograficznych wyraiaj~cych si~ tym, ie ziarna kwarcu s~ na ogol zle obtoczone, zaz~biaj~ si~ ze sob,!, s~ scisle upakowane i spojone bardzo sk~pym

spoiwem ilasto-krzemionkowym. lch pozycja w profilu, jak 'rowniei wyniki badan palinologicznych pozwalaj,! uznae t~ seri~ za utwory namuru A wykszta!cone w odmiennej facji ad wyst~puj~eyeh zarowno w poludniowej, jak i polnocnej cz~sei

obszaru przedsudeckiego.

Utwory namuru B, C charakteryzuj~ si~ jui innym wykszta!ceniem znamionu-

j~cym splyeenie zbiornika sedymentacyjnego. W profilu tych osadow wyroinia

si~ ilowce szaro-brqzowe z odcieniem fioletowym i wisniowym, mulowce brunatno- czerwone z wkladkami piaskowcow szaroglazowyeh, arkozowyeh i kwarcov,ych. Spoiwo skal klastycznych jest urozmaicone, ilasto-krzemionkowe wyst~puje ez~seiej w sNgu tego kompleksu, wyiej natomiast cz~stsze jest spoiwo ilasto-

-w~gIanowo-ieiaziste.

Material tworz~ey szkielet tyeh skal eeehuje rOinorodnose skladnikow, stop

(6)

562 Krystyna Wierzchowska-Kiculowa

nia obtoczenia I wysortowania. Odtworzenie wzorcowego kompletnego profilu osadow namuru B - C utrudnione ze wzgl~du na fragmentaryezne dane uzyskane z wiercen.

Brak dalOwania paleonlOlogieznego i niewystarezaj~ca ilose badan petrogra- ficznyeh nie pozwalaj~ jeszeze na pelniejsz~ ieh korelacj~. St~d tei brak syntetycz- nego profilu litologiczno-stratygraficznego nie daje moiliwosci wprowadzenia na map~ geologiczn~ granic mi~dzy podpi~trami namuru A, B i C.

WESTFAL-STEFAN

Prawdopodobna kontynuacja utworow namuru gornego i westfalu dolnego wyraia si~ w dalszym ci~gu sedymentacj~ osadow szaroglazowych typu "fliszu"',

wyst~puj~cych w niiszej cz~sci westfalu. Podobienstwo lilOlogiczne zachodz~ce mi~dzy tymi utworami moie prowadzie do bl~dnyeh ocen w rozdzieleniu profiIu, co poci~ga za sob~ rowniei ewentualnose nieScislego ustalenia granic mi~dzy

westfalem a namurem na mapie geologicznej.

Wyisza cz~se osadow westfalu obejmuje kompleks molasowy. Do rozwaian geologicznych autorka przyj~la jego podzial na dwie formacje wg A. Zelichowskie- go (1980). Niisza obejmuje seri~ arkozowo-szaroglazow~, wyisza natomiast pias- kowcow kwarcowych (K. Wierzchowska-Kiculowa, 1984).

W poludniowo-zachodniej cZ~Sci obszaru przedsudeckiego znane s~ osady mulowcow szaroglazowych 0 obfitym spoiwie ilasto-ielazistym, a takie ilasto-

-w~glanowym Oraz 0 szarym i wisniowym zabarwieniu. Skaly te znane s~ z otwo- row wiertniczych Dachow I, Struika I, Niwiska I, Piaski I zlokaIizowanych na zachod od Nowej Soli, a takie z profilu Staropole I znajduj~cego si~ ok. 10 km na polnoc od Swiebodzina. Material rdzeniowy z tych wiercen jest opracowany petrograficznie (Z. Gregosiewicz, 1986).

Badania petrograficzne umoiliwily rewizk pogl~dow na rozprzestrzenienie utworow westfalu na polnocny zachod od Ostrzeszowa. Prace te trwaj~ obecnie w dalszym ci~gu i mog~ wniese jeszcze no we dane do korelacji profilow wiercen usytulowanych na tym obszarze. Wydzielone tu utwory westfalu przyj~to warun- kowo, poniewai mog~ bye one rowniei lokaln~ facj~ osadow gornonamurskich.

Za przyj~ciem wieku westfalskiego przemawia wyst~powanie w profilach kilku wiercen zespolow mikroflorystycznych charakterystycznych dla westfalu C.

Rozdzielenie profilu utworow westfalskich na dolny i gorny natrafia nadal na trudnosci ze wzgl~du na niewielk~ ilose materialu rdzeniowego, znaczne od- legloSci mi~dzy wierceniami i brak pelnego skorelowania istniej~cych danych pod wzgl~dem petrograficznym. Z tego powodu na map~ geologiczn~ nie wprowa- dzono na razie granic tych osadow.

Wydzielone poprzednio utwory najwyiszego karbonu - stefanu - na podsta- wie badan palinologicznych S. Slusarczyka (fide K. Wierzchowska-Kiculowa, 1984) w profilu wiertniczym Lugowo 2, gdzie wyst~puje zespol sporomorf charak- terystycznych dla wizenu i dolnego namuru obok form stefanskich i dolnoperm- skich, pozostaj~ jak dot~d jedynym wskainikiem 0 domniemanym ich wyst~po­

waniu w obniieniu zielonogorskim. Rozprzestrzenienie osadow i przyj~te granice naleiy traktowae hipotetycznie.

Szersze omowienie profilu osadow podpermskich, ich wyst~powanie i opis zawarto w poprzedniej pracy autorki. Zasi~g geologiczny utworow starszych od

I Nie rna, jak dOi'ld, dowod6w z badan sedymcnto!ogicznych, u rylmiczne osady !upkowo-mulowcowo-piaskow- cowc ujawniaj~ rytmik~ Iypu niSlU.

(7)

Charakterystyka geologiczna podloZa permu 563 permu (fig. I) jest pogl~dem ci~gle otwartym. uaktualnianym w miar~ doplywu danych geologicznych z wiercen.

ZARYS TEKTONIKI

Syntetyczne wykorzystanie wynik6w badan geofizycznych a szczeg61nie re- interpretacja sejsmiki refrakcyjnej (A. Wojas, 1986; M. Oniszek, 1986) Oraz sejsmicz- ne kartowanie stropu utworow podpermskich mi~dzy Wolsztynem a Sremem (A.

Rendak, 1986) przyczynilo si~ do nieznacznego skorygowania i pewniejszego wyznaczenia przebiegu uskokow pod utworami permu na obszarze przedsudec- kim. Przyj~ty poprzednio system uskok6w (K. Wierzchowska-Kiculowa. 1984), rozumiany jako szersze strefy nieci~glosci, znalazl na ogol potwierdzenie w swietle nowych badan.

W p6Inocno-zachodniej cz~sci obszaru przedsudeckiego wyznaczono dalszy

ci~g uskoku Mysliborza (SW - NE) Oraz uskoki 0 przebiegu NW - SE w rejonie Mysliborza-Gorzowa Wielkopolskiego (fig. I).

Uskok Wolsztyna w okolicy Paproci, po zrealizowaniu wiercen Paproe I Oraz 2 i 8, objawia si~ jako strefa szerokoSci ok. 1,2 km, ograniczona dwoma uskokami schodkowo obniiaj~cymi podloie permu w kierunku wschodnim 0 ok. 250 m.

Dokladniej mOina obecnie wyznaczyc uskok Leszna w jego p6Inocno-wschodniej cz~sci. wzdlui linii Leszno - Sroda.

Uskok Olesnicy - ~oznania znaiazi rowniei potwierdzenie w swietie nowszych badan geofizycznych. Sledzi si~ on wzdlui linii Olesnica - Milicz - Gostyn i prze- dluia si~ w kierunku Poznania. Na podstawie interpretacji przekrojow sejsmicz- nych refleksyjnych przedstawiono go na szkicu gl~bokosciowym granicy reflek- syjnej z karbonu

"e"

w skali I: 50 000. Jest to strefa szerokosci ok. I - 2,5 km (A. Rendak, 1986). Dokladniej rowniei sprecyzowano przebieg uskok6w 0 kierun- ku SW - NE w rejonie Ostrow a Wielkp., Ostrzeszowa i Wielunia (fig. I).

Moina obecnie takie dokladniej okreslie tzw. uskok Doiska, kt6rego szczeg6i- ne znaczenie podkreslono jui dawniej (1. Znosko, 1979; K. Wierzchowska-Kicu- Iowa, 1984). Oddzi;,la on w uj~ciu hipotetycznym dwie strefy faldowan: poludnio-

w~ - zwi~zan~ z ruchami fazy kruszcog6rskiej i p6Inocn'l - faldowan asturyj- skich. Wedlug J. Znoski (1979) jest to granica mi~dzy internidami i externidami.

Uogolnione i w znacznym stopniu przybliione wyznaczenie gran icy obu tych stref umoiliwila analiza gl~bokich sondowan sejsmicznych, a w szczeg61noSci VII profilu mi~dzynarodowego om6wionego w pismiennictwie przez wielu autor6w (fide K. Wierzchowska-Kiculowa, 1984).

Wyniki badan kilkunastu otwor6w wiertniczych z ostatnich lat umoiliwily nowsze spojrzenie na zasi~g poszczeg61nych kompleksow stratygraficznych. Po- wi'lzanie ich z systemem gI6wnych uskok6w uwypuklilo w wi~kszym stopniu strefy i bloki tektoniczne powstale w skomplikowanym procesie naloionych ru- ch6w faldowych i dysjunktywnych, odmlodzanych ruchami pionowymi i podlega-

j~cych degradacji przedpermskiej.

Zarysowaly si~ wyrazniej strefy depresyjne i wyniesione, kt6re zobrazowano r6wniei na kilku przekrojach geologicznych; dwa z nich prezentowane s~ w tej pracy (fig. 2, 3). Wi~ksze formy tektoniczne mOina na podstawie przekroju geo- logicznego I (fig. 2) przedstawie nast~puj~co.

W poludniowo-zachodniej cZ~Sci omawianego obszaru do bloku przedsudec- kiego przylega strefa rOwu tektonicznego Lubina (I), kt6ry od wschodu obci~ty

(8)

564

sw

Krystyna Wierzchowska·Kicufowa

.

o

, .. .

~

_ 1 _ _ 11 _ _ _ ''' _ _ _ _ _ ,, _ _ _ , _ _ _ _ _ , , _ __ _

Fig. 2. Przekr6j geologiczny J Geological section I

~ ~1

HE

I - eokambr-slarszy paleozoik; 2 - dewan; 3 - karbon dolny; 4 - namur; 5 - westfal; 6 - perm dolny; 7 - graniloidy; 8 - uskoki; 9 - uskok Dalska; I - r6w Lubina; II - obnizenie Glogowa; III - blok Wschowy, IV - wyniesienie wolsztyiisko-Ieszczynskie; V - hlok Kokiana; VI - ohnizenie st~szewsko-kornickie; VII - wyniesienie Rokielnicy

1- Eocambnan- Older Pah:lCOZOK; 2 - l.)e\'Onl;ln: J - LOII.cr Carbonlrerou~: 4 - Namurian: 5 - Westphalian:

6 - Lower Permian; 7 - granitoides; 8 - (aults; 9 - Ihc Dolsk faull; I - the Lubin graben; II - thc Glog6w depression:

III - the Wsch6w block; IV - thc Wolsztyn - Leszno elevation: V - thc Koscian block; VI - the St~szewo-K6rnik de- pression; VII - the Rokietnica elevation

jest prawdopodobnie uskokiem SW - NE w okolicy Trzebnicy. Zaznaczyc nalezy, ze mi~dzy Wolowem a Trzebniq budowa wgl~bna jest niewyjasniona. Prawdo- podobnie na sfa!dowanych utworach wizensko-dolnonamurskich spoczywaj4 tu osady westfalu lub wyzszego namuru i westfalu (fig. 3) .. Ostateczne wyjasnienie tego problemu wymaga dalszych wiercen. W p6!nocno-zachodniej cZ~Sci omawia- nego obszaru r6w ten !4CZY si~ poprzez obnizenie G!ogowa z obnizeniem Zielonej G6ry, wype!nionym osadami westfalskimi i prawdopodobnie takie stefanskimi.

Dalsze elementy tektoniczne, zobrazowane na przekroju geologicznym I (fig.

2), S4 nast~puj4ce: od p6!nocy do strefy rOwu Lubina przylega obnizenie Glogowa (II), nast~pnie wyniesiony blok Wschowy (III), b~d4Cy przedluzeniem w kierunku zachodnim wyniesienia G6ry, ujawniaj4cego pod permem osady wizensko-na- murskie.

Blok Wschowy od p6!nocnego wschodu graniczy z gl6wnym grzbietem struk- tury wOIsztynsko-leszczynskiej (IV), zbudowanej z utwor6w eokambryjsko? -staro- paleozoicznych. Od p61nocy przylega do niego blok Kosciana (V), ograniczony uskokiem Dolska, oddzielaj4cym go od obnizenia st~szewsko-k6rnickiego (VI).

Obnizenie to podzielone jest uskokami na kilka mniejszych element6w tektonicz- nych i zamkni~te od p61nocnego wschodu wyniesieniem Rokietnicy (VII).

Przekr6j geologiczny II (fig. 3) przedstawia przedluzenie tych samych element6w w kierunku poludniowo-wschodnim. W przyj~tej wyzej kolejnosci wymienie mozna od po!udnia r6w Lubina (I), kilka blok6w tektonicznych, kt6re odpowiadalyby pOludniowo-wschodniemu przedluzeniu wyniesienia G6ry (II), a nast~pnie -

odr~bne obnizenie Rawicza - Zmigrodu (III). Struktura wolsztynsko-Ieszczynsko- -krotoszynska rysuje si~ w tej cz~sci jako kilka blok6w ze sfa!dowanymi utworami dolnego karbonu i dolnego namuru (IV). Mi4zszose ich przyj~ta moze bye jedynie orientacyjnie, takie podscielaj4ce je utwory dewonu S4 hipotetyczne, poniewai:

cz~sciowo mogq to bye r6wniez osady starsze. Kolejno w kierunku p6lnocno-

(9)

Charakterystyka geologiczna podloza permu

sw

<

:,

i

.

~

u

~ u ~

~

~

~ ~ ~ ·0 ' 0

• •

~ .~ :l

"

z

~

g !l ~

i?==I, ~, @";!!, k'-.::?'$I, C:::::J. "·.·.4. 1 I, I~I.

Fig. 3. Przekr6j geologiczny II Geological section II

565

NE

I - dewon; 2 - karbon dolny; 3 - namur; 4 - westfal; 5 - perm dolny; 6 - granitoidy; 7 - uskoki; 8 - uskok Dolska: I - row Lubina; II - SE przcdlui.enie wyniesienia Gory; III - obniienie Rawicza -Zmigrodu; IV - wy- niesienie wolsztynsko.leszczynskio-krotoszynskie; V - wyniesienie Ostrzeszowa; VI - obnii.enie Kalisza

I - Devonian; 2 - Lower Carboniferous; 3 - Namurian; 4 - Westphalian; 5 - Lower Permian; 6 - granitoides; 7 - faults; 8 - the Dolsk fault; I - the Lubin graben; II - south-estern extension of the Gora elevation; 1Il - the Rawicz - Zmigroo depressions; IV - tbe Wolsztyn - Leszno - Krotoszyn elevation; V - the OslrzeszOw elevation: VI - the Kalisz depression

-wsehodnim wyr6inic moina blok OstrOwa Wielkopolskiego (Y) Oraz obniienie Kalisza (VI).

Ruchy faldowe fazy kruszeog6rskiej (i ewentualnie starsze) oraz fazy astu- ryjskiej przejawily si~ na obszarze przedsudeekim intensywnymi odksztalceniami, o czym swiadez~ zmienne i cz~sto strome upady 80-90° oraz zaburzenia tekto- niczne obserwowane w rdzeniach.

Analiza przekrojow sejsmicznych na tym obszarze ujawnia takie istnienie skomplikowanych form pod powierzchni~ stropow~ utworow podpermskich. Ruchy faldowe w wielu przypadkach maj~ charakter nasuni~c, co moina JUz

cz~sciowo odczytac z budowy geologicznej (fig. I - 3). Taki styl budowy uwidacznia

si~ mi~dzy blokiem wOIsztynskim i blokiem Kosciana, w rejonie Ostrowa Wielko- polskiego i Ostrzeszowa.

lntensywne faldowania 0 charakterze nasuni~c mialy miejsce prawdopodobnie rown!ei w strefie obj~tej ruchami fazy asturyjskiej, np. w rejonie Rokietnicy, Pozna- nia, Srody i Kalisza (fig. 1, 2). Zagadnienie to jest jeszeze slabo udokumentowane, przede wszystkim ze wzgl~du na mal~ czytelnosc przekrojow sejsmicznych, ktore bylyby najskuteczniejsz~ metod~ analizowania tyeh zjawisk.

Polskie G6rnictwo Naftowe i Gazownictwo Biuro GeoJogiczne - Geonafta

Warszawa, ul. Krucza 36 Nadeslano dnia 14 kwietnia 1987 r.

(10)

566 Krystyna Wierzchowska-Kiculowa PI5MIENNICTWO

GREGOSIEWICZ Z. (1986) - Wst~pne wyniki dotychczasowych badan petrograficznych utwor6w podloia podpermskiego w zachodniej cz~~ci monokliny przedsudeckiej. Nafta. nr 11, p. 301 - 304.

KLAPCINSKI J., G6RECKA T., JUROSZEK c., LORENC S., SACHANBINSKI M., GRODZICKI A., MIERZEJEWSKI M., SLUSARCZYK S., TEMPLIN W., PARKA S. (l975a) - Litologia, petrografia, geochemia, mineraly ci~zkie. stratygrafia i tektonika podloia podpermskiego wschod- niej cz{:sci monokliny przedsudeckiej. Uniw. Wroclaw. Arch. BG Geonafta. Warszawa.

KLAPCINSKI J., JUROSZEK c., SACHANBINSKI M. (1975b) - Nowe dane 0 geologii fundamentu krystaJicznego obszaru przedsudeckiego. Geo!. Sudetica. 10, p. 7 - 49, nr 2.

ONISZEK M. (1986) - Szkic strukturalny granicy refrakcyjnej 0 Vg = 6000 mls wi'lzany ze stropem paleozoiku 1: 200 000. Temat monoklina przedsudecka. Reinterpretacja z lat 1964 -1978. Arch.

SG Geanafta. Warszawa.

PAJCHLOWA M. (1968) - Dewan: Ogolna charakterystyka osadow. W: Sudowa geologiczna Polski, 1, p. 316-322. Wyd. Geo!. Warszawa.

RENDAK A. (1986) - Szkic gl~bokosciowy granicy refleksyjncj z karbonu "C". Temat: wyniesienie wolsztynskie. Arch. BG Geonafta. Warszawa.

WIERZCHOWSKA-KICULOWA K. (1984) - Budowa geoJogiczna utworow podpermskich mono- kliny przedsudeckiej. Geol. Sudetica, 19. p. 121 -142, nr I.

WC'TAS A. (1986) - Szkic strukturalny granicy refrakcyjnej 0 Vg = 5500 m/s willzany ze stropem utwo- row podpermskich 1 : 200 000. Temat: monoklina przedsudccka. Reinterpretacja lata 1964 - 1978.

Arch. BG Geonafta. Warszawa.

ZNOSKO J. (1979) - Tektonischer Rahmen und geodynamische Genese permischer Bildungen in der VR Polen. Z. Angew. Geo!., 25, p. 447 -458, H. 10.

ZEUCHOWSKI A.M. (1980) - Zbiorczy profil karbonu podloza monokliny przedsudeckiej. Kwart.

Geo!., 24, p. 942 - 943, nr 4.

KpblCTblHi BE>KXOBCKA-KVlLtynOBA

rEOnOrH4ECKAlI XAPAKTEPHCTHKA OCHOBAHHII nEPMCKHX OTnO>KEHHIiI

B nPEACYAETCKOIiI 06nACTH

PellOMe

,QiHHble. nonY'ieHHble no HOBblM CKBi)lo.1HaM, n03BonHMI YTO'iHHTb reonOrl1'iecKYIO KapTY 6el OTnO)l(eHHH nOKpblBalOLlII1X Kap60H B npeACYAeTCKOH o6nacnl, KOTOPYIO aBTOp npeACTaBHni B cBoeH npeAblAYli.\eH CTaTbe (K. Be)f(XOSCKa-Kl1l1ynosa, 1984). Io1HTepnpeTallHR CeHCMI1"1eCKHX AaHHblX no MeToAY npenoMneHHblx sonH, OTHOCRIJ..II'IXCR K 1964-78 rO,D.iM, n01BOnl1ni nony'iHTb AOCTaTO'iHO TO"lHble CSe,D.eHI1A 0 rny611HHoH reonorl'l'ieCKOM CTpoeH1111 3TOH 06nacHI. nonY'ieHbl ,D.onOllHI1Tenb- Hble AiHHbie AnR neTporpa<pH"IeCKHX HccneAosaHIo1H, 60nee Ka"leCTSeHHoH KoppenA4HIo1 palpe30s 101 KOppeKTl1pOBKH piHee YCTaHOSneHHblX reOnOrH"IeCKHX rpiHHII.

,QoKeM6pl1l4cKHe OTnO)l(eHHA 6blnl1 SCKpblTbl HeCKonbKI1HI1 CKSa)l(HHaMI1 B piHoHe OneCHI1L\bl.

Me)l(AY BonbwTblHOM H new 110M no,D. nepMbtO 6blnH np06ypeHbi OTll0)l(eHHA OT 30KeM6pHR AO 10111)1(- Hero nine010A. nOpOAbl ,D.eBOHi (<ppaH-q,aHeH) OTMe"leHbl S AByX CKBa)l(HHaX Ha lOre paccMaTpHsieMoH 06nacTH H S CKSa)l(HHe 36oHWI1Hb 2 Ha BonbwTbIHCKO-neUo\!~HCKOH nOAHATI1I1. no sOlpacry 3TM OTno- )l(eHHR OTHeceHbl K nepHOAY OT )l(Io1SeTi AO caMblX sepxos Q>pa'li. BOlpaCT KaHeHHoyronbHblX OTnO)l(eHHH

(11)

Streszczenie 567

OT HH)f(HerO TypHe.ll p,o HH10B aepXHero BH1e.ll He nOp,TBep)f(p,eH naneOHTonorH"'teCKHH MaTepHanOM.

B pa~OHe Palu,1"'ta, OCTpOBa SenbKon. 11 OCT)f(eWOBa no rOHHaTI1TaM YCTaHOBneHO 3aneraHHe caHblX BepXOB BepXHero BH1e.ll. Ha HHX cornaCHO laneratOT OTnmf(eHHII HaHtOpa A, B HeKoTopblX palpelax nO.o.Teep)l(.o.eHHble rOHHaTl4TaMH HnH rpynnaHH cnopoHopcp. 8eHP,y 6onbworo Cxop,CTBa C nOACTHna- KHU,HHH nopo.o.aHH HH)f(HerO Kap60Ha TpYAHO YCTaHOBHTb rpaHHu,y He)f(AY HHMH {q,Hr. 1}.

B HeCKonbKIo1X palpelaX 6blnH BblAeneHbl OTnO)l(eH\<I.II HaMtOpa B-C H eecTCpanli. nOpOlJ,bl CTe- cpaHcKoro .IIpyca OTHe"'teHbl 8 OIJ,HO~ CKBa)l(HHe B 3eneHorypCKolii 06nacTH.

HOBbie reocpH1H"'teCKHe HccneAOBaHHJI 110180nHnl1 YCTaHoBHTb pacnpOCTpaHeHHe C6pOCOB 8 paliiOHe MblcnH60)l(a H rO)f(OBa SenbKon. YTO"'tHeHo nOnO>KeHl1e c6poca .neWHo. reocpH1HKOH nOIJ,TBep)l(p,eHO HanH"'tHe c6poca OnecHIo1u,a-n03HaHb. PaCCMOTpeH Bonpoc 0 c6pocax f03- CB npOCTH.paHH.II B pa~OHe OCTpOBa BenbKon., OCT)I(eW08a H BentOH.II. YTO'-tHeHO nOnO)l(eHHe T.H. c6poca Aonb~Ka, pal,aefl.lllOU\ero ,aee 30Hbl: HH>KHlOtO - CB.IIlaHHYIO C py,aHoropCKOH CPil30~ H ceBepHYIO - rAe npO.llBl1nl1Cb .o.BIOKeHH.II aCTypH~CKOIii CPaJbl CKna,a'-taTOCTI1. BblAeneHbl rna8Hb.e CTpYKTypHbie 3n3MeHTbl, CcpopMHpoeaeWHeCR B npou,ecce o,a,HOBpeNeHHbIX cKna.o.'-taTblX H P,H]'bIOHKTHBHbIX .o.BH)f(eHIllIii. Donee OT'-teTnHBO onpep,e- flHnl1Cb Bnap,IoIHbl 101 no,a,H.IITH.II, nOKa3aHHbie Ha reonorH'-teCKI1X npocpHnRx (q,Hr. 2, 3). CKnaAKo06palo- BaTenbHbJe A811>KeHHR 80 HHorHX 06naCTRX HHenl1 xapaKTep Ha,a,8HrOB. TaKOe TeKTOHI1'-teCKoe CTpoeHHe Ha6ntO.o.aeTCR Me)f(AY 6nOKaHH BonbWTb.Ha H KOCLlaHa, B paliiOHe OCTpOBa SenbKon. H OCT>KeWOBa, a TaK>Ke B lOHe ,aeIiiCTBH.II aCTypHliicKOIii CPUbl CKna.o.'-taTOCTH, HanpHMep, e pa~OHe POKeTHHLlbl, n01HaHH, CbPOP,bl 11 Kanlolwa, HO .0.11.11 nOp,TBep)I(p,eHHJI ero HHeeTCA Mana cpaKTIo1'-teCKHX p,aHHbIX.

Krystyna WIERZCHOWSKA-KICULOWA

GEOLOGICAL FEATURES OF THE PERMIAN BASEMENT IN THE FORE-SUDETIC AREA

Summary

The recent drilling data have been used to modernize the geological map with no the younger than Carboniferous formations of the Fore-Sudetic area. The map was presented in the author's previous wOrk (K. Wierzchowska-Kiculowa, 1984). As a result of reinterpretation of refractional survey from 1964 - 1978 data have been obtained on the geological features. Additional information for petrographic investigation, better correlation of profiles, and possibilities of correction of formerly accepted geological borders was obtained.

The Precambrian formations are found in some boreholes in the Olesnica area. Beneath the Permian a series of formations from Eocambrian to Older Palaeozoic was found in the area between WOlsztyn and Leszno. The Devonian (Frasnian-Famenian) formations were found in two boreholes in the southern part of the area and in the Zb'lszyn 2 borehole (the Wolsztyn - Leszno block). Their age has been de- termined in the duration between Givetian and Upper Fransian. Formations of the Lower Carboniferous from Tournai 10 lower Upper Visean have no palaeoontological dating. In the Rawicz-Ostr6w Wlkp. - Ostrzesz6w area the highest Upper Visean sediments have been documented by gonialites. Above then the Namurian A formation occurs concordantly dated by either goniatites or sporomorph complexes in same profiles. Similitude with the beneath - occurring Lower Carboniferous sediments makes their division difficult (Fig. 1).

In sOme profiles Ihe Namurian B - C and Westphalian formations have been distinguished. The Stephanian formation is known from one borehole in the Zielona G6ra area. In a result of the latest geophysical survey a course of faults in the Mysliborz-Gorzow Wlkp. region has been reconed. A course of the Leszno fault has been reconed closely. The Oldnica - Poznan fault has been confirmed.

(12)

568 Krystyna Wierzchowska-Kiculowa

A question of the SW - NE faults in the Ostrow Wlkp., Ostrzesz6w, Wielun region has been analysed.

Closely detennined the Dolsk fault divides the southern faulting zone connected with the Erzgebirge phase from the northern zone where the Asturian phase movements tock place. The main structural elements originated in the process of the overlapped folding and disjunctive mOVements. Depressed and elevated zones showed in geological sections (Figs. 2, 3) outlined visibly. In many areas folding movements were of overthrust type. Such a structure pattern is shown between the Wolsztyn and Koscian blocks, in the Ostrow Wlkp. and Ostrzesz6w regions, as well as in the Asturian phase movement zone e.g. in the Rokitnica. Poznan, Sroda and Kalisz areas. This problem is here slightly documented.

Cytaty

Powiązane dokumenty

Jest także rzeczą bardzo charakterystyczną, że wszystkie dotychczas od- kryte złoża gazu ziemnego w utworach czerwonego spągowca i wapienia podstawowego znajdują

Znaczne miąższości soli kamiennych cyklotemu Werra (12—229 m) i Stassfurt (1,5—111 m) oraz występowanie soli potasowo-magnezowych w rejonie Nowej Soli —

W składzie mineralnym obok kwarcu, skaleni i amfiboli występuje chloryt, apatyt, rutyl, kalcyt, serycyt, minerały z grupy epidotu oraz tlenki żelaza.. Kwarc jako jedyny

Dęblin (nazywanego też wałam LubliJna- A. Uprzednio- w osi rowu na tym ock!inku pl'ZYiPllSZCza!IlO istnienie rozległej synkliny .. co potwiea:'ldzić miało

sąsiednich otworów wiertniczych, rw których strwiero.za się pełny. roz- wój osadów cechszltynu i !pStrego piaSkowca.. Budowa geologiczna podłoża retyku monokliny

wyżowi Mąkolna, jest rozcięta przez szerokie formy dolinne o kierunku NNE-SSW, rozszerzające się lejkowato ku północy, rozwinięte w re- jonie współczesnym

dłużenia lamin łyszczykowych, w których tkwią blasty, czasem wrostki helicytowe ukladają się w ksztalcie litery S. Skaleń potasowy występuje w minimalnych

uławiceniu, rniejscami zawierających liczne blaszki muskowitu. zlepieńców notuje się udział dyskoidalnych otoczaków łupku ilasto-piaszczystego, a w górnej profilu