Domowe sposoby farbowania włosów z wykorzystaniem surowców roślinnych

Pełen tekst

(1)

Natalia Schafer1 0000-0003-4620-292X Radosław Balwierz1 0000-0002-6173-2702 Anna Krzeszewska-Zaręba2 0000-0003-2036-6061

Urszula Skotnicka-Graca2 0000-0001-5554-0184

Barbara Butwin2 0000-0003-1295-9334

Kornelia Kalarus2 0000-0002-6615-4606

1 Katedra Farmacji i Chemii Ekologicznej, Wydział Chemii, Uniwersytet Opolski, ul. Oleska 48, 45-052 Opole +48 77 452 71 13 radoslaw.balwierz@uni.opole.pl

2 Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach, ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice Cite / Sposób cytowania Schafer N, Balwierz R, Krzeszewska­Zaręba A, et al. Domowe sposoby farbowania włosów z wykorzystaniem surowców

roślinnych. Aesth Cosmetol Med. 2022;11(1):31­38. https://doi.org./10.52336/acm.2022.004

Domowe sposoby farbowania włosów z wykorzystaniem surowców roślinnych

Home methods of hair dyeing using plant raw materials

STRESZCZENIE

Koloryzacja roślinna jest naturalną metodą farbowania wło- sów, która pozwala na uzyskanie różnych barw oraz dodatko- wo pielęgnuje skórę głowy i włosy.

Celem pracy było przybliżenie wiedzy na temat dostępnych metod farbowania z  wykorzystaniem surowców roślinnych oraz zbadanie potencjału kolorystycznego wybranych ziół. Jako testowane rośliny wybrano lawsonię bezbronną, ketmię szcza- wiową, rzewień, bez czarny oraz rumianek pospolity. Aby uka- zać wpływ procesu koloryzacji na strukturę oraz wygląd: kory, otoczki i rdzenia włosów, użyto wideodermatoskopu.

Naturalną metodę farbowania włosów cechuje niższy po- tencjał alergizujący w stosunku do syntetycznej. Jednak bio- rąc pod uwagę ograniczenia kolorystyczne wybranych su- rowców roślinnych, uzyskanie efektu pełnego pokrycia włosa kolorem nie zawsze jest możliwe. Wykazano, że dobór dodat- ków o odpowiedniej wartości pH pozwala uzyskać korzystne wyniki.

Słowa kluczowe: farbowanie włosów, barwniki naturalne, surowce roślinne, budowa włosów

ABSTRACT

Plant­based hair coloring is a natural hair coloring method, which allows to obtain a variety of colors and additionally no- urishes the scalp and hair.

The aim of the study was to present the knowledge on the available dyeing methods using plant materials and to inve- stigate the color potential of particular herbs. Lawsonia iner- mis, Hibiscus sabdariffa,  Rheum officinale,  Sambucus ni- gra, and Chamomilla recutita were selected to the research.

A video dermatoscope was used to demonstrate the influen- ce of the coloring process on the structure, appearance of the cortex, areola, and the core of the hair.

The natural method of dyeing hair is characterized by a lo- wer allergenic potential as compared to the synthetic me- thod. However, taking into account the color limitations of the selected plant materials, obtaining the effect of full co- verage of the hair with color, is not always possible. It was shown that the selection of additives with an appropriate pH value allows to obtain favorable results. 

Keywords: hair dyeing, natural dyes, plant materials, hair structure

WSTĘP

Kolor włosów uwarunkowany jest genetycznie, ale można go zmieniać. Można to zrobić wykorzystując jedną z metod ko- loryzacji – chemiczną lub roślinną. Pierwszą z  nich cechu- je obecność syntetycznych składników o częstym potencja-

le alergizującym, ale jednocześnie bardzo przewidywalnym efekcie i  możliwość uzyskania pożądanej barwy [1­5]. Na- tomiast koloryzacja roślinna gwarantuje bardziej natural- ne efekty, a ponadto zapewnia dodatkowe korzyści w posta- Original article / Artykuł oryginalny

(2)

ci wpływu na skalp, jak również na strukturę i kondycję wło- sów [6, 7].

Pigmenty naturalne pozyskuje się z nasion, kwiatów, owo- ców, liści, łodyg, kory oraz korzeni roślin [8, 9]. Wśród natu- ralnych związków koloryzujących wyróżnia się: flawonoidy (z czego 90% z nich to flawony dające zabarwienie żółte lub brązowe), antocyjany o zabarwieniu czerwono­pomarańczo- wym, betalainy o  barwie czerwonej lub czerwono­niebie- skiej, naftochinony dające pigment brązowy lub pomarań- czowy, a  także antrachinony farbujące na czerwono [10, 11].

Do ostatniej wymienionej grupy należy około 95% natural- nych znanych czerwonych barwników. Barwniki antrachi- nonowe cechują się wysoką trwałością uzyskanego koloru.

Oprócz powyższych, wyróżnia się również karotenoidy oraz kwas ferulowy, które pozwalają uzyskać odcienie żółto­po- marańczowe; alkaloidy o żółtym pigmencie i indydoidy, któ- re pozwalają pozyskać granatowy barwnik [10, 11]. Najczęściej wykorzystywane surowce roślinne w  koloryzacji włosów to:

lawsonia bezbronna (Lawsonia inermis), ketmia szczawiowa (Hibiscus sabdariffa), rzewień (Rheum officinale), bez czarny (Sambucus nigra) oraz rumianek pospolity (Chamomilla recu- tita) [6, 10­15]. Liście lawsoni zawierają 2­hydroksy­1:4 nafto- chinon (lawson), możliwy do pozyskania w procesie ekstrakcji gorącą wodą. Umożliwia uzyskanie koloru od czerwonego do brązowego, w zależności od warunków prowadzenia procesu koloryzacji, którymi są: kolor wyjściowy włosów, pH otrzyma- nej pasty koloryzującej i  temperatury prowadzenia procesu [12]. Kielichy kwiatowe ketmii szczawiowej zawierają hibiscy- nę odpowiadającą za kolor czerwony [10, 11, 15]. Z kolei pasta wykonana z korzenia rzewienia stosowana jest w przyciem- nianiu włosów, ze względu na zawartość związków barwią- cych – chonoidów. Barwniki te przybierają barwę od żółtego do czerwonego [16, 17]. Za właściwości barwiące bzu czarne- go odpowiada z kolei obecność antocyjanów, w tym sambuni- gryny (barwy możliwe do uzyskania od fioletowych do niebie- skich). Uzyskany ostateczny kolor uzależniony jest od metody przygotowania mieszanki barwiącej i jej wartości pH [18­20].

Rumianek pospolity wykorzystywany jest głównie w  prepa- ratach do pielęgnacji włosów blond, ze względu na obecność w koszyczkach rumianku związku flawonoidowego – luteoli- ny nadającej żółte zabarwienie [21, 22].

W dobie marketingowego powrotu do tego co naturalne, domowe sposoby koloryzacji włosów zyskują na znaczeniu i  wydają się być coraz ciekawszą alternatywą dla ich synte- tycznych odpowiedników.

CEL PRACY

Celem pracy była ocena koloryzacji włosów z  wykorzysta- niem surowców roślinnych oraz próba oceny wpływu proce- su koloryzacji włosów na ich strukturę i wygląd.

Jako surowce o potencjale koloryzującym wybrano lawso- nię bezbronną, ketmię szczawiową, rzewień, bez czarny oraz rumianek pospolity. Badanie zostało przeprowadzone z uży-

ciem składników naturalnych oddających idee koloryzacji w  warunkach domowych na włosach niesyntetycznych, ja- snych. Do oceny wpływu surowców roślinnych na stopień ko- loryzacji i  strukturę włosów wykorzystano badanie wideo- dermatoskopem MicroCAMERA®.

MATERIAŁ I ZASTOSOWANE SUROWCE ROŚLINNE

Do oceny procesu koloryzacji wykorzystano następujące su- rowce roślinne: 50 g sproszkowanych liści henny (Sahara Ta- zarine, partia pochodząca z  Marrakeszu), 50 g  suszonych kwiatów ketmii szczawiowej/hibiskusa (Natura Wita, par- tia pochodzaca z Nigerii), 50 g suszonych owoców bzu czar- nego (Zakład zielarski Kawon, produkt polski), 50 g kwiatów rumianku pospolitego (EkoHerba, produkt polski), 50 g  ko- rzenia rzewienia (EkoHerba, produkt polski), farba Schwarz- kopf Palette Intensive Color Creme w  kolorze czarnym N1.

Zastosowano również sól kuchenną, sodę oczyszczoną, sok z  cytryny, sok jabłkowy 100% i  wodę wodociągową celem zmiany wartości pH mas koloryzacyjnych zawierających su- rowce roślinne. Koloryzacji poddano włosy doczepiane natu- ralne (stosowane do przedłużania) w kolorze jasny blond po- dzielone na pasma.

OPIS SPOSOBU KOLORYZACJI

a) Koloryzacja z użyciem sproszkowanych liści henny Do szklanego naczynia odważono 50 g sproszkowanych liści henny. Surowiec zalano wodą o temp. 80°C celem stworzenia zawiesiny (konsystencja tzw. „gęstej śmietany”). Wymieszano do uzyskania jednolitej konsystencji. Powstałą masę rozdzie- lono równo do 5 naczyń szklanych, do których dodano i wy- mieszano odpowiednio:

• do pierwszego 2 g soli kuchennej,

• do drugiego 2 g sody oczyszczonej,

• do trzeciego 2 g soku z cytryny,

• do czwartego 2 g soku jabłkowego 100%,

• piąte naczynie pozostawiono bez dodatków.

Z użyciem papierka lakmusowego określono wartość pH każdej z  mas. Wszystkie 5 naczyń przykryto szczelnie fo- lią spożywczą i  pozostawiono na 2  godziny, celem ekstrak- cji barwnika z surowca. Po tym czasie, do każdego naczynia włożono jedno pasmo włosów i dokładnie zanurzono w ma- sie. Pozostawiono na 120 minut (średni czas podany w litera- turze dla koloryzacji z wykorzystaniem surowców roślinnych wynosi od 1 do 3 godzin [23]. Oceniono efekt koloryzacji i po- równano z wyjściową próbką włosów.

b) Koloryzacja z użyciem suszonych kwiatów ketmii szczawiowej/hibiskusa

Do zlewki szklanej odważono 50 g  suszonych kwiatów ket- mii szczawiowej i dodano 250 g wody. Podgrzewano do uzy- skania temperatury wrzenia i  następnie gotowano jeszcze przez 10 minut. Wywar przeniesiono do szklanego naczynia

(3)

i  zblendowano celem uzyskania gładkiej konsystencji. Na- stępnie powstałą masę rozdzielono równo do 5 naczyń szkla- nych i powtórzono tok postępowania (punkt a).

c) Koloryzacja z użyciem suszonych owoców bzu czarnego

Do zlewki szklanej odważono 50 g  suszonych owoców bzu czarnego i dodano 250 g wody. Powtórzono tok postępowa- nia opisany w punkcie a.

d) Koloryzacja z użyciem kwiatów rumianku pospolitego Do zlewki szklanej odmierzono 50 g suszonych kwiatów ru- mianku pospolitego. Surowiec zalano 350 g  wody o  temp.

100°C. Pozostawiono na 15 minut. Całość zblendowano do uzyskania gładkiej konsystencji. Następnie powstałą masę rozdzielono równo do 5 naczyń szklanych i  powtórzono tok postępowania (punkt a).

e) Koloryzacja z użyciem korzenia rzewienia

Do zlewki szklanej odmierzono 50 g korzenia rzewienia i do- dano 350 g wody. Całość podgrzewano do uzyskania tempe- ratury wrzenia, a  następnie gotowano przez 25 minut. Po- wstały odwar zblendowano do uzyskania gładkiej konsysten- cji. Następnie powstałą masę rozdzielono równo do 5 naczyń szklanych i powtórzono tok postępowania (punkt a).

f) Koloryzacja chemiczna farbą Schwarzkopf Palette Intensive Color Creme

Włosy zafarbowano według zaleceń producenta. Do naczy- nia szklanego przełożono oksydant (emulsję rozwijającą), na- stępnie z załączonej metalowej tubki wyciśnięto krem kolo- ryzujący. Wymieszano do uzyskania jednorodnej mieszaniny.

W powstałej masie zanurzono jedną próbkę włosów i pozo- stawiono na 20 minut (przyjęto czas maksymalny dla włosów uprzednio farbowanych). Po upływie tego czasu, włosy do- kładnie wypłukano i pozostawiono do wyschnięcia. Ocenio- no efekty i porównano z wyjściową próbką włosów.

ANALIZA BADANYCH WŁOSÓW PRZY UŻYCIU WIDEODERMATOSKOPU

Badania struktury włosów wzorcowych i po farbowaniu prze- prowadzono z użyciem wideodermatoskopu MicroCAMERA®

Pro Max Connected (APR Instuments s.r.l.). Do wykonania ba- dania użyto soczewki OT­4400 o  końcówce optycznej 400x – zimne światło i  soczewki OT­4660 o  końcówce optycznej 200x – zimne światło.

WYNIKI

Do badania mikrokamerą wybrano: włosy w kolorze blond – materiał wzorcowy, włosy poddane koloryzacji metodą che- miczną – przy użyciu farby Schwarzkopf Palette Intensive Color Creme w kolorze czarnym N1 oraz włosy poddane ko- loryzacji metodą roślinną – przy pomocy Lawsonia inermis.

W  badaniu określano kondycję kory oraz łuski włosa, stan rdzenia (o ile występował), a także wygląd końcówki włosa.

Analiza włosów bazowych

Na podstawie analizy obrazu z wideodermatoskopu, można wnioskować, iż materiał wyjściowy to włosy uprzednio wy- trawione przez producenta za pomocą rozjaśniacza, a  ich bazowy kolor to rudy lub ciepły brąz. Świadczyć o tym może obecność pojedynczych ciemnych włosów w ramach jedne- go pasma (fot. 1B). Ponadto podczas pomiaru udało się zloka- lizować włosy, które w obrębie otoczki lub kory posiadały czą- steczki ciemnego pigmentu.

Na fot. 1A można zauważyć wyraźne braki w obrębie rdze- nia włosa. Sugerują to jasne plamy pigmentu w miejscu gdzie powinna być obecna masa rdzenia – świadczy to o śladowej ilości trzonu włosa [24]. Ponadto można dostrzec zniekształ- coną otoczkę, która widoczna jest to jako postrzępiona ze- wnętrzna granica włosa. Na fot. 1B dostrzec można, iż w pra- wym górnym rogu znajduje się włos o  rudym zabarwieniu.

Dodatkowo w centralnej części dostrzec można włos o ciem- niejszej korze niż pozostałe, co również świadczy o prawdo- podobnym rozjaśnianiu tych włosów przez producenta.

Fot. 2A przedstawia braki w rdzeniu włosa. Wyraźnie dostrzec można, iż w przypadku tego włosa ubytki są rozłożone równo- miernie. Fot. 2B również przedstawia to zjawisko. Jednakże do- strzec można również rozwarstwioną otoczkę włosa. Istnieje prawdopodobieństwo, że taki stopień destrukcji mógłby być za- uważalny gołym okiem lub wyczuwalny pod opuszkami palców.

Fot. 3A prezentuje uszkodzoną powierzchnię otoczki włosa.

W przypadku tego samego włosa można zauważyć, iż rdzeń albo jest zniekształcony, albo jest całkowicie nieobecny. Do- strzec można również włosy o  ciemniejszym zabarwieniu.

Badanie pozwala także na ocenę stanu końcówek włosów.

Fot.  3B prezentuje wyraźnie ciemniejszy obszar na samym końcu włosa. Prawdopodobnie jest to spowodowane fak-

Fot. 1 Obraz z wideodermatoskopu włosów bazowych. A) Pozostałości rdzenia we wnętrzu włosa oraz zniekształcona otoczka włosa we włosie bazowym. B) Pigment obecny w otoczce lub korze włosa we włosie bazowy Źródło: Archiwum własne autorów

(4)

tem, iż producent użył ognia do zakończenia włosa, po jego uprzednim obcięciu nożyczkami. Widoczna jest czarna kre- ska, możliwe że jest to zwęglona keratyna.

Analiza włosów poddanych koloryzacji roślinnej

Do oceny struktury włosów po procesie koloryzacji została wybrana próbka poddana farbowaniu przy użyciu Lawsonia inermis z użyciem kwasku cytrynowego.

W środkowej części fot. 4A wyraźnie dostrzegalna jest kora włosa. Jest ona widoczna jako „pofalowania” na powierzchni łodygi włosa. Zauważyć można również, iż pomiędzy więk- szością łusek widoczny jest czerwony i/lub rudy barwnik cha- rakterystyczny dla koloryzacji lawsonią bezbronną. Ponadto podczas badania, z sondy połączonej z soczewką wydobywa- ło się intensywne białe światło. Przy kontakcie wideoderma- toskopu z tą partią włosów widać ciepły blask. Na fot. 4B rów- nież można zauważyć wspomniane odbicie światła. Ponadto łatwo dostrzec barwnik znajdujący się w obrębie kory włosa.

Fot. 4 Obraz z wideodermatoskopu włosów poddanych koloryzacji z użyciem henny i kwasu cytrynowego. A) Barwnik widoczny pomiędzy łuskami kory włosa farbowanego metoda roślin- ną. B) Rdzeń włosa z widocznym rudym zabarwieniem Źródło: Archiwum własne autorów

Fot. 5 Obraz z wideodermatoskopu włosów poddanych koloryzacji z użyciem produktu han- dlowego. A) Zabarwiona kora włosa poddanego koloryzacji chemicznej. B) Trzon włosa z otwartymi łuskami z widocznym efektem białej linii (otwarte łuski absorbują światło) Źródło: Archiwum własne autorów

Analiza włosów poddanych koloryzacji chemicznej Trzecią próbkę włosów poddano koloryzacji chemicznej we- dług instrukcji producenta. Na fot. 5A znajduje się włos, na którym wyraźnie dostrzegalna jest zafarbowana kora włosa.

Środkowa część tej łodygi to rdzeń włosa lub odbicie światła sondy, które może sugerować nierówną strukturę kory albo niepełny rdzeń włosa.

Na fot. 5B znajduje się włos całkowicie pozbawiony rdzenia.

Widać zabarwioną osłonkę włosa, która nie jest pokryta rów- nomiernie. W dolnej części tego włosa widoczne są fragmenty poprzedniego koloru. Sugerując się grubością kory z poprzed- nich zdjęć, można jednoznacznie stwierdzić, że  widoczny ciemny barwnik znajduje się właśnie w osłonce włosa. Ponad- to po prawej stronie obecny jest włos z niezabarwionym rdze- niem. Możliwe jednak, że jest to również rozbłysk światła.

Analiza efektów koloryzacji z użyciem surowców roślinnych

1. Efekty koloryzacji z użyciem sproszkowanych liści henny Fot. 6 przedstawia włosy poddane koloryzacji sproszkowany- mi liśćmi Lawsonia inermis. Koloryzacja przy pomocy liści hen- ny pozostawia na włosach odcień miedziano­rudy. Zawartość

Fot. 2 Obraz z wideodermatoskopu włosów bazowych. A) Niepełny rdzeń włosa – włos bazo- wy. B) Braki w rdzeniu oraz rozwarstwiona otoczka włosa bazowego

Źródło: Archiwum własne autorów

Fot. 3 Obraz z wideodermatoskopu włosów bazowych. A) Uszkodzona otoczka włosa bazo- wego. B) Końcówka włosa bazowego Źródło: Archiwum własne autorów

(5)

barwnika (lawsonu) przejawia się na włosach w postaci charak- terystycznego zabarwienia, które jest zmienne w zależności od zastosowanych dodatków. Włosy zafarbowane sproszkowany- mi liśćmi henny są najciemniejsze w odniesieniu do pozosta- łych próbek włosów. Podobny kolor, lecz nieco jaśniejszy, moż- na uzyskać dodając do masy koloryzującej sok jabłkowy. Najja- śniejszy kolor został uzyskany po dodaniu do masy koloryzującej kwasku cytrynowego. W tym przypadku widać, że barwa wło- sów jest zauważalnie bardziej jaskrawa. Koloryzacja z domiesz- ką soli kuchennej oraz sody oczyszczonej jest porównywalna.

Różnica wynika jedynie ze skali tonalnej uzyskanego koloru.

2. Efekty koloryzacji z użyciem suszonych kwiatów ketmii szczawiowej/hibiskusa

Podczas koloryzacji z użyciem suszonych liści kwiatów ketmii szczawiowej oczekiwano efektu typowego dla hibiscyny. Foto- grafia 7 prezentuje efekty koloryzacji.

Porównując do koloru wyjściowego próbki włosów, widać wyraźnie, że podczas przeprowadzonego badania uzyskano charakterystyczny dla tej rośliny odcień w kolorze fioletowo-

­różowym. Najbardziej intensywny odcień uzyskano w  przy- padku koloryzacji bez dodatków oraz z domieszką soli kuchen- nej. W obu przypadkach uzyskany kolor jest do siebie zbliżo- ny. W próbce C oraz D tj. z użyciem kwasku cytrynowego oraz soku jabłkowego, widać iż zabarwienie włosów jest mniej wy- raziste niż w przypadku wcześniejszych próbek. Efekt kolory-

styczny w próbce z dodatkiem sody oczyszczonej istotnie różni się od pozostałych. Włosy przybrały barwę zielono­niebieską z  odcieniami brązu. Obserwowana była zmiana zabarwienia masy kolorującej (z ciemnofioletowej na zielono­niebieską) oraz wyraźnie słyszalne syczenie (związane prawdopodobnie z wydzieleniem dwutlenku węgla), powstała również piana.

3. Efekty koloryzacji z użyciem suszonych owoców bzu czarnego

Do koloryzacji z użyciem bzu czarnego wykorzystano suszo- ne owoce rośliny. Do koloryzacji wykorzystano barwnik anto- cyjanowy – sambunigrynę.

Uzyskany efekt kolorystyczny różni się w  zależności od zastosowanych dodatków – fot. 8. W  odniesieniu do kolo- ru wyjściowego włosów, koloryzacja z  użyciem tylko suszo- nych owoców bzu czarnego (bez dodatków) daje odcień ciem- nofioletowy. Uzyskana barwa ma różową poświatę. Podobny odcień uzyskano w przypadku farbowania z domieszką soku jabłkowego. Podobnie jak w przypadku koloryzacji lawsonią, próbka z kwasem cytrynowym ma najjaśniejszy kolor (odcień różu). Próbka E, czyli z dodatkiem soli kuchennej, jest w tym przypadku najbardziej zgaszona kolorystycznie. Tak jak przy barwieniu ketmią szczawiową z dodatkiem sody oczyszczo- nej, podobny efekt widoczny był próbie F. Również wydzielał się dwutlenek węgla, wytworzyła się piana, a uzyskany kolor to połączenie zieleni i czerni.

Fot. 6 Efekty koloryzacji z wykorzystaniem sproszkowanych liści henny. A – Włosy bazowe.

B – Henna bez dodatków. C – Henna i kwasek cytrynowy. D – Henna i sok jabłkowy.

E – Henna i sól kuchenna. F – Henna i soda oczyszczona Źródło: Archiwum własne autorów

Fot. 7 Efekty koloryzacji włosów z wykorzystaniem hibiskusa. A – Włosy bazowe. B – Ketmia szczawiowa bez dodatków. C – Ketmia szczawiowa i kwasek cytrynowy. D – Ketmia szcza- wiowa i sok jabłkowy. E – Ketmia szczawiowa i sól kuchenna. F – Ketmia szczawiowa i soda oczyszczona Źródło: Archiwum własne autorów

(6)

4. Efekty koloryzacji z użyciem kwiatów rumianku pospolitego

Do przeprowadzenia koloryzacji wykorzystano kwiaty ru- mianku. W  trakcie przygotowywania masy do badania za- uważono, iż na ściankach naczynia widoczny jest wyraźny nalot o żółtym odcieniu, co mogło przełożyć się na efekty ko- loryzacji zaprezentowane na fot. 9.

Najciemniejszy kolor udało się uzyskać poprzez dodatek soli kuchennej do masy koloryzującej, w efekcie na włosach powstał kolor brązowy ze złotymi refleksami. Podobny efekt uzyskano poprzez zastosowanie masy z  suszonych kwiatów rumianku pospolitego bez dodatków oraz z dodatkiem sody oczyszczonej. W tym przypadku otrzymano barwę popielate- go blondu, który lekko przechodzi w odcienie szarości i zie- leni. Najmniejsza zmiana kolorystyczna widoczna jest po farbowaniu włosów z  dodatkiem kwasku cytrynowego. Po- dobnie jak w  pozostałych koloryzacjach roślinnych, kwa- sek cytrynowy wyraźnie tłumi końcowy efekt kolorystyczny.

Próbka D, czyli koloryzacja z użyciem rumianku pospolitego i soku jabłkowego, daje nieznacznie ciemniejszy efekt, który można określić jako szary blond.

5. Efekty koloryzacji z użyciem korzenia rzewienia

Do przeprowadzenia koloryzacji wykorzystano korzenie rze- wienia. Literatura podaje, iż z rośliny można uzyskać barwnik o kolorze od żółtego do czerwonego. Fotografia 10 prezentuje efekt tej koloryzacji, który potwierdza dane literaturowe.

Fot. 8 Efekty koloryzacji z użyciem owoców bzu czarnego. A – włosy bazowe. B – Bez czar- ny bez dodatków. C – Bez czarny i kwasek cytrynowy. D – Bez czarny i sok jabłkowy. E – Bez czarny i sól kuchenna. F – Bez czarny i soda oczyszczona Źródło: Archiwum własne autorów

Fot. 9 Efekty koloryzacji włosów z wykorzystaniem kwiatów rumianku. A – Włosy bazowe.

B – Rumianek pospolity bez dodatków. C – Rumianek pospolity i kwasek cytrynowy. D – Ru- mianek pospolity i sok jabłkowy. E – Rumianek pospolity i sól kuchenna. F – Rumianek pospo- lity i soda oczyszczona Źródło: Archiwum własne autorów

Fot.10 Efekty koloryzacji włosów z wykorzystaniem korzenia rzewienia. A – Włosy bazowe.

B – Rzewień bez dodatków. C – Rzewień z kwaskiem cytrynowym. D – Rzewień z sokiem jabłkowym. E – Rzewień z solą kuchenną. F – Rzewień z sodą oczyszczoną

Źródło: Archiwum własne autorów

(7)

Przygotowana masa koloryzująca miała odcień zielonożółty.

Również w tym przypadku na ścianach naczynia był widocz- ny żółty nalot. Odmienny efekt kolorystyczny został uzyskany w przypadku próbki C – z dodatkiem kwasku cytrynowego oraz F – z dodatkiem sody oczyszczonej. Uzyskane kolory znaczą- co różnią się od pozostałych, które wyglądają identycznie, nie- zależnie od zastosowanych dodatków lub też ich braku – uzy- skany kolor to ciepły ciemny blond (w tonacji z zielonymi re- fleksami). W przypadku próby z dodatkiem sody oczyszczonej zauważono zmianę zabarwienia masy kolorystycznej z żółte- go na pomarańczowoczerwony, co następnie dało identyczny efekt kolorystyczny na włosach. Uzyskana barwa włosów jest zbliżona do tej, którą można uzyskać stosując koloryzację spro- szkowanymi liśćmi lawsonii bezbronnej.

DYSKUSJA

Przeprowadzone badanie potwierdza obecność związków o  działaniu barwiącym w  testowanych surowcach roślin- nych. Doświadczenie z użyciem sproszkowanych liści lawso- nii bezbronnej (Lawsonia inermis) pozwoliło na uzyskanie in- tensywnej barwy w odcieniach rudości, co związane jest za- wartością w  2­hydroksy­1:4 naftochinon, czyli lawsonu. Na końcowy kolor miał wpływ zastosowany dodatek, jednak nie tylko. Za właściwości koloryzujące (oprócz barwnika) odpo- wiedzialne są pozostałe związki obecne w roślinie. Zwracają na to uwagę autorzy Bechtold i Mussak w podręczniku Han- dbook of Natural Colorants [12]. Uzyskane efekty wskazują na dużą zmienność zawartości barwnika w handlowych produk- tach roślinnych, co związane jest z siedliskiem z jakiego rośli- na była pozyskiwana i zawartością związków czynnych. Może to oznaczać, iż w zależności od użytego produktu, efekt koń- cowy może nieznacznie różnić się od przestawionego w ni- niejszej pracy. Dane literaturowe wskazują, iż największy wy- chwyt pigmentu z surowca roślinnego następuje w środowi- sku kwaśnym, co również znalazło potwierdzenie w niniejszej pracy. Próba z  użyciem kwiatów Hibiscus sabdariffa dowio- dła obecności hibiscyny, o czym wspominała m.in. I. Matław- ska w  Farmakognozji [10]. Zaplanowane doświadczenie po- kazuje możliwości modulacji kolorem za pomocą odpowied- nio użytego dodatku wpływającego na końcową wartości pH.

Warto nadmienić, iż samodzielny wywar z kwiatów hibiskusa charakteryzuje się kwaśnym odczynem. Kwasowe środowi- sko nie sprzyja jednak koloryzacji z użyciem ketmii szczawio- wej (Hibiscus sabdariffa) co jest widoczne w próbce z dodat- kiem kwasku cytrynowego. Badanie przeprowadzone przez Pytkowską i wsp. sugeruje, że zastosowanie ketmii szczawio- wej gwarantuje ochłodzenie żółtych i  pomarańczowych to- nów na włosach [25]. Prawdopodobnie jest to spowodowane przeciwnościami kolorów na kole barw. Koloryzacja kwiatami ketmii szczawiowej zapewnia uzyskanie koloru od różowego do niebieskiego, a barwy te znajdują się po przeciwnej stro- nie względem odcieni żółtych na wspomnianym kole kolory-

stycznym. Z powyższego połączenia uzyskany kolor jest ko- lorem neutralnym. Koloryzację z użyciem odwaru z korzenia rzewienia (Rheum officinale) również cechuje różnorodność możliwości kolorystycznych jakie można uzyskać stosując odpowiednie dodatki. Jest to opcja o wysokim spektrum róż- norodności, ponieważ pozwala uzyskać kolor od żółtego do czerwonego jedynie dzięki odpowiednim proporcjom skład- ników. W przeprowadzonym badaniu z wywarem bzu czarne- go (Sambucus nigra) wykryto koloryzujące właściwości sam- bunigryny. Uzyskane zabarwienie ma kolor różowo­fioletowy z niebieskimi tonami. Jest to efekt kolorystyczny otrzymany poprzez domieszkę kwaśnego dodatku. Zastosowanie sody oczyszczonej jako składnika pomocniczego znacząco wpły- nęło na kolor, przez co włosy przybrały barwę ciemnej zieleni.

Prawdopodobnie na ostateczny efekt wpłynął zastosowany dodatek o kwasowym pH. Grys i wsp. wspominają o zastoso- waniu rumianku pospolitego (Chamomilla recutita) jako płu- kanki do włosów blond [26]. Warto tutaj zwrócić uwagę, iż we- dług przeprowadzonego badania, stosując tego typu domo- wy produkt możliwe jest uzyskanie przeciwstawnych efektów – w zależności od dodatku lub jego braku. Możliwe jest zatem uzyskanie odcieni zimnych, ciepłych, a nawet brązowych.

Przeprowadzone badanie dowodzi, iż koloryzacja z  wyko- rzystaniem surowców roślinnych może być alternatywą dla klasycznych farb do włosów. Zmiana warunków prowadzenia procesu wpływa na efekt końcowy prowadzonego procesu i może prowadzić do powstania nowych unikalnych, poszuki- wanych przez konsumentów kolorów.

WNIOSKI I PODSUMOWANIE

Przeprowadzone doświadczenie pokazuje jak wykorzystując surowce roślinne można uzyskać wielobarwne efekty na wło- sach. Otrzymane efekty nie były jednoznaczne, ponieważ li- teratura opisująca ich wpływ na łodygę włosa pod kątem far- bowania jest dość uboga. Otrzymane efekty trudno więc po- równać z  innymi pracami celem potwierdzenia właściwego zaplanowania i wykonania eksperymentu.

Co więcej, badania włosów przy użyciu wideodermatosko- pu potwierdza właściwości wbudowywania się lawsonu do rdzenia włosa. Pigment nie uszkadza kory włosa.

Niniejsze badanie udowadnia możliwości zastępcze kolo- ryzacji roślinnej nad syntetyczną. Badanie zostało przepro- wadzone na włosach o kolorze jasnym blond, udało się w nim uzyskać satysfakcjonujące efekty. Niemożliwe jest jednak stwierdzenie – jak mieszanki przygotowane według opisa- nej procedury sprawdzą się na włosach ciemniejszych. Biorąc pod uwagę ograniczenia kolorystyczne wybranych surowców roślinnych można podejrzewać, iż w zależności od nasycenia koloru wyjściowego włosów, uzyskany efekt kolorystyczny będzie jedynie poświatą koloru, bez pełnego pokrycia. Praca udowadnia jednak, że dobór dodatków o odpowiedniej war- tości pH pozwala uzyskać korzystne wyniki.

(8)

PODZIĘKOWANIA

Autorzy pragną podziękować Panu Zbigniewowi Skotnickie- mu za konsultacje w  zakresie doboru surowców roślinnych z wykorzystaniem jego autorskiej bazy surowców roślinnych.

LITERATURA

1. Sarbak Z, Jachymska­Sarbak B, Sarbak A. Chemia w kosmetyce i kosme- tologii. Wrocław: MedPharm Polska; 2013:120.

2. Kieć­Świerczyńska M, Kręcisz B, Świerczyńska­Machura D. Rosnąca rola alergii zawodowej i pozazawodowej na parafenylenodiaminę. Medy- cyna Pracy. 2007;58:131­137.

3. Weser G, Schumacher U, Schoepgens J, Mueller B. Hair dye. United Sta- tes Patent. 2019:1­2.

4. Jin Ahn H, Lee W. An Ultrastuctural Study of Hair Fiber Damage and Re- storation Following Treatment With Permanent Hair Dye. Int J Dermatol.

2002;41(2):88­92.

5. Rao M, Sujatha S. Formulation and evaluation of commonly used natu- ral hair colorants. Natural Product Radiance. 2008;7:45­48.

6. Palpu P, Pal M, Dixit B, et al. Herbal dye and process od preparation the- reof. United States Patent. 2007:1­7.

7. Packianathan N, Karumbayaran S. Formulation and Evaluation of Her- bal Hair Dye: An Ecofriendly Process. Journal of Pharmaceutital Sciences and Research. 2010;2:648­656.

8. Gokhale SB, Tatiya AU, Bakliwal SR, Fursule RA. Natural dye yielding plants in India. Natural Product Radiance. 2004;3:228­234.

9. Kapoor VP. Herbal Cosmetics for Skin and Hair care. Natural Product Radiance. 2005;4:306­314.

10. Matławska I. Farmakognozja. Poznań: Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego; 2008:56­157.

11. Tsai PJ, McIntosh J, Pearce P, et al. Anthocyanin and antioxidant capaci- ty in Roselle (Hibiscus sabdariffa L.) extract. Food Research International.

2002;35:351­356.

12. Bechtold T, Mussak R. Handbook of Natural Colorants. John Wiley & Sons Ltd 2009: 339­347.

13. Chaudhary G, Goyal S, Poonia P. Lawsonia inermis Linnaeus: A Phyto- pharmacological Review. IJPSDR. 2010;2:91­98.

14. Mastanaiah J. Prabhavathi NB, Varaprasad B. Invitro Antibacterial activi- ty of Leaf Extracts of Lawsonia inermis. International Journal of Pharm- Tech Research. 2011;3:1045.

15. Piątkowska E, Kopeć A, Leszczyńska T. Antocyjany – charakterystyka, występowanie i oddziaływanie na organizm człowieka. Żywność. Nauka.

Technologia. Jakość. 2011;4:24­35.

16. Vainshelboim A, Vainshelboim T. Henna and Vegetable Dye Based Com- positions for Coloring of Human Hair. United States Patent. 2011:1­18.

17. Azhar M, Anjum N. Revand Chini (Chinese rhubarb): A review on histo- rical and unani classical prospect. International Journal of Unani and In- tegrative Medicine. 2019;3:11­18.

18. Di Tizio A, Łuczaj ŁJ, Quave C, et al. Traditional food and herbal uses of wild plants in the ancient South­Slavic diaspora of Mundimitar/Mon- temitro (Southern Italy). Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine.

2012;8:1­10.

19. Guarrera PM. Household dyeing plants and traditional uses in some areas of Italy. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 2006;2:1­7.

20. Németh É. Colouring (dye) plants. Cultivated Plants, Primarily As Food Sources. 2009;2:353­357.

21. Grys A, Łowicki Z, Gryszczyńska A, et al. Rośliny zielarskie w  lecze- niu chorób skóry – bezpieczeństwo i zastosowanie. Postępy Fitoterapii.

2011;3:191­196.

22. Chahardoli Z, Vanden Berghe I, Mazzeo R. Twentieth century Iranian carpets: investigation of red dye molecules and study of traditional madder dyeing techniques. Heritage Science. 2019;7:1­17.

23. Schäfer N, Balwierz R, Krzeszewska­Zaręba A, et al. The use of botanical raw materials in hair dyeing. Aesth Cosmetol Med. 2021;10(6):263­269.

https://doi.org/10.52336/acm.2021.10.6.01

24. Błaszczak M. Histologia dla kosmetologów. Nysa: Oficyna Wydawnicza PWSZ; 2013:100­104.

25. Pytkowska K, Kruś S, Arct J. Herbal raw materials for grey or bleached hair toning. Academy of Cosmetics and Health Care. SEPAWA Conferen- ce, 2008.

26. Grys A, Łowicki Z, Gryszczyńska A, et al. Rośliny zielarskie w  lecze- niu chorób skóry – bezpieczeństwo i zastosowanie. Postępy Fitoterapii.

2011;3:191­196.

otrzymano / received: 23.11.2021 | poprawiono / corrected: 16.12.2021 | zaakceptowano / accepted: 03.01.2022

Obraz

Updating...

Cytaty

Updating...

Powiązane tematy :