• Nie Znaleziono Wyników

Kościelny ośrodek akademicki w Krakowie w wizji i działaniu Karola Wojtyły (1959–1978)

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2024

Share "Kościelny ośrodek akademicki w Krakowie w wizji i działaniu Karola Wojtyły (1959–1978)"

Copied!
33
0
0

Pełen tekst

SŁOWA KLUCZOWE: kardynał Karol Wojtyła, Papieski Wydział Teologiczny, Wielkie Metropolitalne Seminarium Duchowne w Krakowie, edukacja duchowieństwa w PRL. 13 AKMK AKKW EX 0/1, Oświadczenie byłych profesorów, wykładowców i asystentów Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, 16 września 1954. 15 AKMK AKKW EX 0/6, [Spis byłych profesorów, wykładowców i asystentów Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie do Prymasa Wyszyńskiego], 27 listopada 1956; I.

16 AKMK AKKW EX 1/246, [List byłych profesorów, wykładowców i asystentów Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki], 28 listopada 1956. 18 AKMK AKKW EX 0/7 , [ List byłych profesorów, wykładowców i asystentów Wydziału Teologicznego UJ w Krakowie do Senatu UJ, 3 grudnia 1956 r. 22 AKMK AKKW EX 0/12, [Spis byłych profesorów, wykładowców i asystentów Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydziału Teologicznego Wierszu Jagiellońskiego w Krakowie przed wspólną komisją przedstawicieli rządu i diecezji do J.

26 AKMK AKKW EX 0/35, [Byli profesorowie, wykładowcy i asystenci Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie do Arcybiskupa W tym duchu zwrócił się do członków Rady Wydziału w dniu 12 lutego 1964 r.: „[...] o znaczeniu nie decydują instytucje, ale otoczenie. Po dwóch latach (17 marca 1967 r.) Rada Wydziału rozpoczęła dyskusję na temat tego, czy wydział ma prawo do habilitacji47.

Polegał on na złożeniu rozprawy habilitacyjnej radzie wydziału i wygłoszeniu wykładu habilitacyjnego w obecności rektora.

Batalia o przyjęcie przez władze wiadomości o istnieniu

Wojtyły władze państwowe muszą uznać, że Wydział istnieje jako uczelnia czysto kościelna, podlegająca wyłącznie decyzjom Stolicy Apostolskiej. Ponadto domagał się, aby Stolica Apostolska domagała się uznania istnienia papieskich wydziałów teologicznych w Poznaniu i Wrocławiu oraz instytutów zakonnych mających status uniwersytetów. Na czym – zdaniem przedstawicieli Papieskiego Wydziału Teologicznego w Krakowie – powinno polegać uznanie praw tego Wydziału przez władze państwowe?

Nie uznaje się rozwiązań skrajnych: powrotu, przynajmniej dzisiaj, do Uniwersytetu Jagiellońskiego i władz państwowych ignorujących istnienie uczelni. Dlatego Papieski Wydział Teologiczny w Krakowie domaga się dla siebie uznania ze strony władz państwowych, co oznacza, że ​​władze PRL powinny oficjalnie uznać istnienie i działalność PWT jako kontynuację Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, powinni unieważnić decyzję z 1954 r. o przeniesieniu Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego z Krakowa do Warszawy, a ponadto: uznać prawa PWT do nadawania wszelkich stopni naukowych, które miałyby wartość także na forum cywilnym, uznać Papieski Wydział Teologia jako uczelnia kościelna, a zatem podporządkowana władzom kościelnym, a w szczególności Kongregacji ds. Wojtyły, skierowała pismo do premiera Piotra Jaroszewicza, prosząc władze komunistyczne o rozpatrzenie odwołania decyzji z 1954 roku.

55 AKMK AKKW EX 1/286, Pro memoria o uznaniu przez władze PRL praw Papieskiego Wydziału Teologicznego w Krakowie, 20 lipca 1976. W roku rocznicowym wysłano pisma do Głównego Państwa i władz partyjnych i instytucji kulturalnych, wzywając do „naprawienia krzywd” wyrządzonych Kościołowi i Polsce poprzez usunięcie Wydziału Teologicznego z uczelni65. Wszystkie te pisma zawierały szereg argumentów uzasadniających potrzebę wycofania się władz z decyzji z 1954 r.

Przede wszystkim nawiązano do historii Wydziału, podkreślając jego wkład w historię i kulturę Polski od 1397 roku. Uzasadniono nielegalność decyzji o przeniesieniu Wydziału do ATK oraz wykazano straty społeczne wynikające z pozbawienia duchowieństwa możliwości zdobycia wyższego wykształcenia. Tekst przed wysłaniem był wielokrotnie poprawiany (AKMK AKKW EX 1/1–4; pierwsza wersja listu datowana jest na 8 maja 1971 r.).

Kuria Metropolitalna Krakowska opracowała katalog kościołów i księży Archidiecezji Krakowskiej, który wśród instytucji działających na terenie Archidiecezji zalicza Papieski Wydział Teologiczny. Jedynym pozytywnym skutkiem działań arcybiskupa było to, że ATK nie informowała w oficjalnych dokumentach, że uczelnia jest następcą Wydziału Teologicznego UJ (w statucie pominięto informację o pochodzeniu uczelni)81.

Starania kard. Wojtyły zmierzające do rozwoju Wydziału

Uważał także, że wydział powinien szukać własnej specjalności, wspominając o udziale w tworzeniu Muzeum Diecezjalnego i „być może nawet Instytutu Historii Sztuki”82. Mądrze ocenił, że wydział nie będzie się rozwijał, jeśli wykładowcy tego nie chcą i w konsekwencji nie podejmują działań mających na celu wykorzystanie istniejących możliwości rozwoju organizacyjnego i kadrowego. Na posiedzeniu rady wydziału w dniu 25 czerwca 1974 r. położono podwaliny pod działalność wydziału89 – jak stwierdził kardynał, „wyciągnięto wszelkie praktyczne konsekwencje”90 po utworzeniu studiów licencjackich i zatwierdzeniu porozumień o współpracy z seminariami duchownymi przez Stolicę Apostolską:

89 AKMK AKKW EX 2/132, Program posiedzenia Rady Papieskiego Wydziału Teologicznego w Krakowie z udziałem przedstawicieli seminariów teologicznych i instytutów teologicznych związanych z wydziałem umową o współpracy naukowej, czerwiec 1974. A krokiem po nadaniu charakteru jednolitych studiów obejmujących trzy wydziały było przekształcenie Papieskiego Wydziału Teologicznego w Ateneum Teologiczno-Filozoficzne. Stanisława Grzybka o powołanie przed wakacjami komisji, która zajęłaby się sprawą przekształcenia Papieskiego Wydziału Teologicznego w uniwersytet z dwoma wydziałami107.

Grzybka, 4 czerwca 1974. . zmierza do powołania w ramach naszej uczelni Wydziału Filozoficznego, który w ten sposób zyskałby jeszcze bogatszy i nowy wymiar w swojej strukturze”108. Oznaczało to, że nauczanie na Wydziale Filozoficznym musiało rozpocząć się w roku 1977/1978 bez poinformowania o zarządzeniu pracowników i studentów. Wystarczyło, że wiedzieli, że na Wydziale Teologicznym można specjalizować się w filozofii i zdobywać stopnie naukowe z filozofii.

Byłbym bardzo wdzięczny, gdyby Rada Wydziału rozpatrzyła tę sprawę i podjęła w tej sprawie odpowiednie decyzje”112. Wielki Kanclerz Papieskiego Wydziału Teologicznego, nie zrażając się problemami, jakie pojawiły się w trakcie rozmów z misjonarzami, w dokumencie przesłanym dziekanowi ks. Wielki Kanclerz zasugerował, aby rozpocząć natychmiastowy przegląd zagadnień, którymi zajmują się historycy na Papieskim Wydziale Teologicznym, w celu ustalenia wspólnego programu badawczego116.

Pierwszym etapem powstania Instytutu było powołanie w ramach wydziału „Zespołu Badawczego Historii Kościoła i Kultury Chrześcijańskiej w Polsce”, którego kierownikiem został ks. Najbardziej intensywna i owocna wymiana miała miejsce z uniwersytetami zachodnioniemieckimi, zwłaszcza z Uniwersytetem Jana Gutenberga w Moguncji i Wydziałem Teologicznym Karl-Franzes-Universität. Ze względu na ograniczenia wydawnicze nałożone przez władze, Papieski Wydział Teologiczny musiał ukazywać tylko jedno czasopismo regularne – „Analecta Cracoviensia”.

Jest to dowód na to, jak ważna była dla niego obecność na Radach Wydziałów, którym podporządkowywał inne swoje obowiązki. Czy wystąpienia w sprawach zasadniczych, zarówno na Radach Wydziałów, jak i w pismach kierowanych do władz wydziałów, poprzedzone spotkaniami i konsultacjami z duchowieństwem i świeckimi, są obeznane z realiami działalności akademickiej?

BIBLIOGRAFIA

Bartnicki R., Historia i stan obecny Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (w 190. rocznicę wydania bulli papieża Piusa VII z dnia 3 października 1818 r. zatwierdzającej wydział), „Studia Theologica Varsaviensia” 2008 , pełny. Krawczyk M., Urząd do spraw Wyznań a funkcjonowanie seminariów duchownych i służba wojskowa duchowieństwa – opracowanie historyczno-prawne, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach.

Cytaty

Powiązane dokumenty