• Nie Znaleziono Wyników

Widok Władysław Nehring, Wpływ języka i literatury staroczeskiej na język i literaturę staropolską, przełożył Janusz Siatkowski, do druku przygotował, posłowiem i indeksami opatrzył Mieczysław Balowski. Bohemica Posnaniensia fasc. 20, Poznań 2017, ss. 188

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Widok Władysław Nehring, Wpływ języka i literatury staroczeskiej na język i literaturę staropolską, przełożył Janusz Siatkowski, do druku przygotował, posłowiem i indeksami opatrzył Mieczysław Balowski. Bohemica Posnaniensia fasc. 20, Poznań 2017, ss. 188"

Copied!
2
0
0

Pełen tekst

(1)

SLAVIA OCCIDENTALIS

2018 75/1

BOGDAN WALCZAK

Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim

Władysław Nehring, Wpływ języka i literatury staroczeskiej na język i literaturę

staropolską, przełożył Janusz Siatkowski, do druku przygotował, posłowiem

i indeksami opatrzył Mieczysław Balowski. Bohemica Posnaniensia fasc. 20,

Poznań 2017, ss. 188

Zanim w Krakowie powstał za sprawą Jana Michała Rozwadowskiego, Jana Łosia i Kazimierza Nitscha silny i nowoczesny ośrodek językoznawstwa slawistycznego (w roku 1908 założyli „Rocznik Slawistyczny”), polska slawistyka była reprezentowana głównie przez dwu uczonych pracujących na uniwersytetach niemieckich – Władysława Nehringa we Wrocławiu (od 1868 roku) i znacznie od niego młodszego Aleksandra Brücknera w Berlinie (od 1881 roku). Dysponujący fenomenalną pamięcią, niesłychanie oczytany w dawnym piśmiennictwie polskim i obdarzony w wysokim stopniu łatwością pisania A. Brückner zdobył się na fundamentalne opracowania w rodzaju Dziejów literatury

pol-skiej w zarysie (t. 1–2, 1903), Dziejów języka polskiego (1906), Słownika etymologicznego języka polskiego (1927), Dziejów kultury polskiej (t. 1–4, 1930–1946) czy Encyklopedii staropolskiej (t. 1–2, 1937–1938). Liczne Brücknerowskie prace o języku przesłaniają nam

często oczywisty fakt, że berliński profesor slawistyki nigdy nie przeszedł solidnych, sys-tematycznych studiów lingwistycznych i do końca życia językoznawstwa jako autonomicz-nej pod względem teoretycznym i metodologicznym dyscypliny naukowej nie opanował. Najlepiej o tym świadczą jego uwagi i wypowiedzi o przypadkowości i dowolności w roz-woju fonetycznym języka, pomieszczone już w Dziejach, a programowo wyartykułowane później w osobnych pracach.

W porównaniu z Brücknerowskim dorobek W. Nehringa przedstawia się skromniej, niemniej jednak jako badacz dawnej polszczyzny wrocławski slawista sytuuje się o wiele wyżej od A. Brücknera. O faktycznym wpływie obu uczonych na międzynarodowe środo-wisko slawistyczne najlepiej świadczy fakt, że A. Brückner (despotyczny megaloman, kłó-tliwy, drażliwy, złośliwy, generalnie ludziom nieżyczliwy – choć o W. Nehringu wypowia-dał się zawsze jak najlepiej, a stosunkowo rzadkie uwagi krytyczne miały zawsze merytoryczne podstawy) nie wychował żadnego ucznia, natomiast W. Nehring (powszech-nie lubiany i podziwiany, wszystkim życzliwy, ułatwiający młodym karierę naukową i aka-demicką) miał uczniów wielu i to wybitnych, jak Mikołaj Bobowski, Leon Biskupski, Antoni Danysz, Bolesław Erzepki, Jan Leciejewski, Michał Rowiński, Leon Mańkowski, Ignacy Chrzanowski itd.

ISSN 0081-0002 DOI 10.14746/so.2018.75.21

(2)

Recenzje i omówienia 255 SO 75/1

Władysław Nehring był pierwszym polskim uczonym, który, jak zasadnie pisała Stani-sława Sochacka, „[…] przełamując zaściankowość nauki rodzimej, dążył do wyjścia na forum nauki europejskiej, rozumiejąc, że tylko na tej drodze uda się utrzymać ją na nowo-czesnym poziomie” (Sochacka 1080: 8–9). Biorąc na warsztat dawne zabytki języka pol-skiego (Altpolnische Sprachdenkmäler, Berlin 1887), nie mógł nie zauważyć silnych wpły-wów czeskich na język i piśmiennictwo Polski średniowiecznej. Owocem systematycznych badań W. Nehringa w tym zakresie była czteroczęściowa1 monografia Über den Einfluss

der altčechischen Literatur auf die altpolnische, którejposzczególne części dotyczą: wstę-pu i Bogurodzicy2, Psałterza floriańskiego, Psałterza puławskiego i Biblii królowej Zofii.

We wszystkich częściach monografii zawarł W. Nehring wielkie bogactwo szczegóło-wych uwag, tak o charakterze kodykologicznym i „odczytaniowym”, jak i gramatycznym i leksykalnym. Całość stanowi pierwszy w dziejach naszej filologii staropolskiej właściwy obraz wpływów czeskich na języka polski. Każdy historyk języka polskiego wie, jak waż-ny to (a dziś znowu aktualważ-ny) element rozwoju języka polskiego w średniowieczu i w wie-ku XVI. Ta fundamentalna praca W. Nehringa jest jednak raczej niedostępna współczesnym historykom języka polskiego – tak ze względu na język (niemiecki nie jest już – przynaj-mniej na niektórych terenach słowiańskich – allgemeine Slavisch), jak i na miejsce publi-kacji (mało która biblioteka polska ma dziś komplet „Archiv für Slavische Philologie“). Nie ulega więc wątpliwości, że polski przekład pracy W. Nehringa był bardzo potrzebny. Januszowi Siatkowskiemu należy się więc wielka wdzięczność całego środowiska polskich historyków języka, a w szczególności jego młodszych i najmłodszych przedstawicieli.

Dodatkowym elementem przesądzającym o wartości publikacji jest opracowanie Mie-czysława Balowskiego, na które składają się nie tylko arcypożyteczne indeksy (analizowa-nych w pracy wyrazów (s. 139–181) i nazwisk (s. 183–186)), lecz także traktujące o bohe-mistycznych zainteresowaniach Władysława Nehringa obszerne Posłowie (s. 107–126), z którego można się m.in. dowiedzieć, że Nehring 14 października 1893 roku, na rozpo-częcie rocznej kadencji rektora Uniwersytet Wrocławskiego wygłosił mowę, poświęconą Josefowi Dobrovskiemu.

Bibliografia

Sochacka S., 1980, Działalność slawistyczna Władysława Nehringa na tle epoki, Opole.

1 Ogłoszona na łamach „Archiv für Slavische Philologie“ I-VI, 1876-1892. 2 Einleitung und das polnische Marienlied.

Cytaty

Powiązane dokumenty

Istniejemy zatem jako dar Ojca dla Syna i jeszcze bardziej jako rozpoznawalne przez Ojca podobieństwo do Syna jednoczącego się ze stworzeniem.. Nasze dziękczynienie wynika zatem

Większość uczelni, która miała w zakresie historii naiuki poważne osiągnięcia, nawet w okresie przed- rewolucyjnym, starając się odciążyć studentów zlikwidowała historię

Shadowed negative print of electron micrograph of screw-shaped organism from distilled water;

brńaudział w zawodach III stopnia LI Olimpiady Literatury i Języka Polskiego przeprow adzonychw dniach I4_I7 kwietnia 202l roku w Warszawie. i

All authors wishing to contribute to „Issues in Early Education” should send their articles to the editors at this e-mail address klus_stanska@op.pl, giving the following information

W Warszawie nawiązał liczne stosunki, które pozwoliły mu na zorga­ nizowanie własnego koła, złożonego z elementów różnych, przeważnie z młodzieży t. Podczas

tu mamy do czynienia z wahaniami w pisowni e/a < *ę, w których [e] jest regularnym zachodnioruskim refleksem nieakcentowanego [a] kontynuującego psł.

Eine Königin wollte ihr erstes Kind nicht verlieren.. Eine Prinzessin wohnte im Wald mit