• Nie Znaleziono Wyników

Danuta Urbaniak-Zając, Ewa Kos, Badania jakościowe w pedagogice. Wywiad narracyjny i obiektywna hermeneutyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s. 304

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Danuta Urbaniak-Zając, Ewa Kos, Badania jakościowe w pedagogice. Wywiad narracyjny i obiektywna hermeneutyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s. 304"

Copied!
3
0
0

Pełen tekst

(1)

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RA.2014.052

Danuta Urbaniak-Zając, Ewa Kos, Badania jakościowe w 

pe-dagogice. Wywiad narracyjny i obiektywna hermeneutyka,

Wy-dawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s. 304

Publikacja stanowi próbę włączenia się w aktualną dyskusję na temat me-todologicznych i metodycznych aspektów badań pedagogicznych. Nurt ba-dań jakościowych w  pedagogice nie był do niedawna uznawany za wiary-godny i potrzebny. Szukając uzasadnienia dla takiego stosunku pedagogów do metod jakościowych, Danuta Urbaniak-Zając stawia tezę, iż „może był to wyraz tak silnego oddziaływania paradygmatu epistemologicznego (pozyty-wistycznego czy też neopozyty(pozyty-wistycznego modelu nauki), że właściwe mu metody naukowego poznania nie mogły być kwestionowane? Ich podważa-nie mogło świadczyć jedypodważa-nie o  podważa-nienowoczesności lub ekscentryzmie tego, kto podawałby je w wątpliwość” (s. 9). Autorki publikacji podjęły się trudne-go, aczkolwiek niezwykle ważnetrudne-go, zadania „odkłamania” istniejących mi-tów na temat wykorzystywania metod jakościowych w  pedagogice, mimi-tów zakorzenionych w świadomości polskich badaczy i metodologów w obszarze nauk społecznych. Wskazują na niedostateczne, powierzchowne rozumie-nie tych metod i „techniczno-warsztatowe ujmowarozumie-nie metodologii, sprowa-dzające ją w istocie do metodyki prowadzenia badań” (s. 11). W badaniach pedagogicznych ważna jest umiejętność praktycznego zastosowania danej metody, na równi z teoretycznym uzasadnieniem jej wyboru. Trudność sto-sowania metod jakościowych wynika często z niewiedzy, braku doświadcze-nia, błędnej interpretacji założeń oraz niepewności co do rezultatów procesu badawczego. Podjęcie tego tematu przez autorki wydaje się zatem szczegól-nie uzasadnione wobec wielu szczegól-niejasności i uproszczeń, fałszywych przeko-nań i niewłaściwego, praktycznego podejścia do jakościowego badania rze-czywistości edukacyjnej i społecznej.

Struktura publikacji opiera się na pięciu rozdziałach. Pierwszy z nich, zatytułowany Jakościowa orientacja w badaniach pedagogicznych zawiera

(2)

pre-Badania jakościowe w pedagogice. Wywiad narracyjny i obiektywna hermeneutyka 613

VIII. Recenzje

zentację koncepcji badań jakościowych na tle tradycyjnego modelu empi-rycznych badań ilościowych. Autorka tej części, Danuta Urbaniak-Zając przedstawia krytyczną analizę porównawczą koncepcji badań ilościowych i jakościowych, reprezentowanych przez różnych autorów podręczników do metodologii (W. Zaczyński, H. Muszyński, Z. Zaborowski, R. Wroczyński, A. Kamiński, T. Pilch, I. Lepalczyk, T. Bauman, M. Łobocki). W przejrzysty sposób dokonuje oceny negatywnych skutków stosowania zabiegów staty-stycznych w procedurze badań ilościowych dla interpretacji rzeczywistości, np. operacjonalizacja zmiennych, standaryzacja, reprezentatywność wyni-ków. Autorka omawia także dwa przeciwstawne paradygmaty modelowych opisów życia społecznego: normatywny i interpretatywny, w perspektywie badań jakościowych. Zwraca uwagę na zróżnicowanie i niejednorodność me-tod jakościowych, które raczej przypominają labirynt lub mozaikę niż zwartą i uporządkowaną strukturę kryształu. Próbuje zatem poprowadzić czytelni-ka przez ów labirynt, odwołując się do założeń metodologii konstruktywi-stycznej i partycypacyjnego paradygmatu w badaniach jakościowych.

W  kolejnych rozdziałach znajdujemy ustrukturalizowane omówienie dwóch metod badań jakościowych, opracowanych przez niemieckich so-cjologów: wywiadu narracyjnego (Fryderyk Schütze) i obiektywnej herme-neutyki (Ulrich Oevermann). Obie metody zobrazowano przez opis dwóch bardzo ciekawych przykładów ich zastosowania w  praktycznej działalno-ści badawczej i  interpretacji konkretnych danych. Każdy z  nich jest treś-cią oddzielnego rozdziału. Metodę wywiadu narracyjnego charakteryzuje Ewa Kos, natomiast Danuta Urbaniak-Zając zajmuje się metodą (i  meto-dologią) obiektywnej hermeneutyki. Prezentacja podanych metod obejmu-je podobne etapy. Na początku czytelnik obejmu-jest zapoznawany z teoretycznymi założeniami metody. Następnie autorki przechodzą do klarownego objaś-nienia sposobu przeprowadzenia procedury badawczej, zasad opracowywa-nia i  analizowaopracowywa-nia uzyskanych wyników badań. Końcowy element charak-terystyki to refleksje krytyczne, które obiektywizują podejście poznawcze do każdej z metod i uwrażliwiają czytelnika na ich mankamenty i trudności procesu badawczego.

Wywiad narracyjny jest metodą bardziej znaną wśród polskich bada-czy niż obiektywna hermeneutyka. Mimo to, zdaniem Ewy Kos, metoda ta „nie doczekała się w języku polskim tak szczegółowych opracowań, jak na przykład metoda teorii ugruntowanej lub etnometodologia” (s. 91). Autor-ka poświęca tej metodzie rozdział II i III książki. Opisuje m.in. trzy głów-ne założenia ontologiczgłów-ne tej metody: 1. „Rzeczywistość społeczna ma cha-rakter procesualny, a jednostka kształtuje własne zachowanie w toku relacji

(3)

Badania jakościowe w pedagogice. Wywiad narracyjny i obiektywna hermeneutyka

614

Rocznik Andragogiczny t. 21 (2014)

ze środowiskiem; 2. Nie wszystkie formy aktywności jednostki są przez nią świadomie konstruowane; 3. Istnieje zasadnicza zgodność (homologia) po-między nieprzygotowaną wcześniej narracją o  życiu i  jego rzeczywistym przebiegiem” (s. 93). Teksty zawierają szczegółowe informacje na temat przebiegu wywiadu oraz procesu interpretacji danych narracyjnych. Jako przykład autorka podaje fragment własnych badań jakościowych, dotyczą-cych doświadczeń biograficznych kobiet, które odniosły sukces zawodowy. Przedstawia interpretację wywiadu narracyjnego z kobietą, dyrektorem od-działu jednej z firm ubezpieczeniowych.

Druga autorka, Danuta Urbaniak-Zając, definiuje rzeczowy przed-miot zainteresowań obiektywnej hermeneutyki jako „społeczne działa-nia człowieka, przebiegające w  procesach interakcji” (s. 174). Teoretycz-nym przedmiotem jest „ponadindywidualny poziom działania człowieka”, na który składają się: „obiektywne struktury znaczenia i ukryte (latentne) struktury sensu” (s. 175). Autorka wyjaśnia również najważniejsze poję-cia charakterystyczne dla tej metody, np. tekst i protokół, analizę sekwen-cji, eksperymenty myślowe, generalizację struktury przypadku. Podaje in-teresujący przykład konkretnego badania jakościowego, przeprowadzonego wśród studentów pedagogiki, gdzie badano „obraz zawodu pedagoga, budu-jący się w świadomości studentów w trakcie kształcenia akademickiego, re-konstruowany na podstawie wypowiedzi studentów i traktowany jako od-zwierciedlenie treści przekazywanych w procesie kształcenia” (s. 224).

Jasny i spójny sposób przekazu, a także akcentowanie głównych wąt-ków sprzyjają lekturze i zrozumieniu specyfiki prezentowanych metod. Do-starczają też inspirujących doświadczeń, skłaniają do krytycznej refleksji nad własnym warsztatem badawczym. Czytelnik ma okazję, by nie tylko czerpać wiedzę teoretyczna i  praktyczną, niezbędną do poznania obu me-tod. Lektura książki pobudza przede wszystkim do przemyśleń i twórczych poszukiwań w  obszarze badań pedagogicznych. Dodatkowym atutem jest przejrzysta szata graficzna i przemyślany układ pracy. W tekstach znajdują się wyróżnienia treści kluczowych i końcowe podsumowania, bloki rozsze-rzające. Całość opatrzona jest bogatą bibliografią oraz załącznikiem – tran-skrypcją narracji. Publikacja jest zatem wartościową, ciekawą propozycją dla pedagogów zainteresowanych eksploracją rzeczywistości społecznej i  edu-kacyjnej z wykorzystaniem metod jakościowych.

Cytaty

Powiązane dokumenty

Z kolei prace rozwojowe są praktycznym zastosowaniem odkryć badawczych lub osiągnięć innej wiedzy w planowaniu lub projektowaniu produkcji nowych lub znacznie

W Polsce w okresie międzywojennym przy każdym większym miasteczku lub mieście znajdował się cmentarz żydowski.. Były to miejsca szczególne, dziś są

odbyło się Zgrom adzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z udziałem najwybitniejszych dostojników państwa Polskiego - Prezydenta Rzeczpospolitej, Premiera

i-ADHoRe [11–13] works at the protein level, and builds a homologous gene matrix based on protein-protein alignments, detecting clusters of genes by identifying diagonal groups

Energiezekerheid zal minder door de verdeling van en toegang tot energie- bronnen en ongelijke handelsrelaties worden bepaald, maar meer door (controle over) netwerken en

The combination of the business model and the model of process classification allows us to better understand the activities of a business entity and to identify the basic

Wydawnictwo Lubelskie podjęło się przypomnienia życia w obozie na Majdanku i wydało szereg wspomnień, w których autorzy nie starali się przetworzyć obozowych

Nina Sadur stawiała więc swoje pierwsze kroki na scenie literackiej w trud- nych dla kobiet warunkach, co jednak nie zniechęciło jej do dalszej pracy nad swoją