• Nie Znaleziono Wyników

"Kardinal Stanislaus Hosius Bischof von Ermland und Herzog Albrecht von Preussen. Ihr Briefwechsel über das Konzil von Trient (1560-1562)", Münster Westfalen 1957 : [recenzja]

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share ""Kardinal Stanislaus Hosius Bischof von Ermland und Herzog Albrecht von Preussen. Ihr Briefwechsel über das Konzil von Trient (1560-1562)", Münster Westfalen 1957 : [recenzja]"

Copied!
3
0
0

Pełen tekst

(1)

Zins, Henryk

"Kardinal Stanislaus Hosius Bischof

von Ermland und Herzog Albrecht

von Preussen. Ihr Briefwechsel über

das Konzil von Trient (1560-1562)",

Münster Westfalen 1957 : [recenzja]

Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 1, 131-132

(2)

K A R D IN A L S T A N IS L A U S H O SIU S B ISC H O F V O N ERM LA ND U N D H ERZO G A L B R E C H T V O N P R E U SSE N . Ihr B r ie fw e c h se l über das K o n zil v o n T rien t (1560 — 1562). W yd ał E r n s t M a n f r e d W e r m t e r . R efo rm a ­ tio n sg e sc h ic h tlic h e S tu d ie n und T e x te , H e ft 82, M ü n ster W estfa len 1957, s. 83. L isty k a rd y n a ła H ozju sza, sta n o w ią c e w a żn e źródło d la h isto rii p o ło w y X V I w ., n ie z o sta ły dotąd w ca ło ści ogłoszon e d rukiem . W y d a w n ictw o F. H i p l e r a i W. Z a k r z e w s k i e g o 1) u ryw a się n a 1558 r., a k oresp on ­

d en cja dla la t p ó źn iejszy ch , p rzech o w y w a n a w różnych b ib lio tek a ch i a rch i­ w a ch p o lsk ich i za g ra n iczn y ch , czek a cią g le na sw eg o w y d a w cę.

O m aw ian a p u b lik acja, b ęd ą ca k o lejn ą p ozycją red a g o w a n ej przez w y b itn e g o zn a w cę soboru try d en ck ieg o , p rofesora H uberta Jedina, se r ii m o n o g ra fii i źró­ d eł z za k resu R efo rm a cji, n ie sta w ia so b ie szerszych celów , n ie p o d ejm u je k o n ty n u a cji o głoszon ych przez H ip lera i Z ak rzew sk iego dw óch tom ów lis tó w H ozju sza. Jej w y d a w c a , E. M. W e r m t e r , zn an y m. in. jako au tor stu d iu m 0 sta n o w isk u A lb rech ta H o h en zo llern a do b isk u p ó w w a rm iń sk ich w la ta ch 1525 — 15682), p o sta w ił sob ie zn aczn ie sk ro m n iejsze zad an ie. W ydobył i o g ło s ił ze zn ajd u jących się o b ecn ie w G etyn d ze zasob ów k ró lew iec k ieg o S t a a t s a r c h i v 12 listó w H ozju sza i A lb rech ta lu b do n ich p isa n y ch z la t 1560 — 1562, a te m a ­ ty czn ie odn oszących się do k w e s tii soboru tryd en ck iego. W yd aw ca n ie p rzep ro­ w a d ził szerszej k w eren d y , n ie d otarł np. do A rch iw u m D iecezja ln eg o w O lsz ty ­ n ie (d aw n e A rch iw u m B isk u p ie w e From borku), p o sia d a ją ceg o szereg listó w H ozjusza. O g ra n iczy ł się jed y n ie do op u b lik o w a n ia 12 lis tó w H ozju sza 1 A lb rech ta, o św ie tla ją c y c h w z a je m n y sto su n ek obu ty ch p o sta ci na tle k o n tr ­ reform acji, w dobie soboru try d en ck ieg o . W y d a w ca n ie ty lk o n ie rozszerzył k w eren d y poza G ety n g ę, ale n a w e t n ie u w zg lęd n ił, ch ociażb y w form ie r e g e ­ stru, d ru k ow an ych ju ż g d zie in d ziej listó w H ozjusza do A lb rech ta, a p och od zą­ cy ch z ok resu b ezp o śred n io p op rzed zającego sobór w T r y d e n c ie 3).

N a 12 za m ieszczo n y ch przez W erm tera lis tó w 4 są p isan e przez H ozju sza do k sięcia A lb rech ta , 1 p rzez H ozju sza do żo n y A lb rech ta, A n n y Marii, 3 p rzez A lb rech ta do H ozju sza, 1 p rzez A n n ę M arię do H ozju sza, 1 p rzez E u sta ch eg o K n o b elsd o rffa do A lb rech ta , 1 p rzez leg a ta p a p iesk ieg o Jana F ran ciszk a C anobiusa. O statn i d o k u m en t — to b rev e P iu sa IV do A lb rech ta. W ięk szość z tych lis tó w n ie b y ła dotąd w ca ło ści dru k ow an a, jed y n ie obszerne z n ich fra g m en ty o g ło sił J. V o i g t 4) i inni.

M im o sw e g o ogra n iczo n eg o ch arak teru w y d a n e p rzez W erm tera lis ty H ozju sza i A lb rech ta z la t 1560 — 1562 sta n o w ią p ożyteczn ą p u b lik a cję ź ró d ło ­ w ą. H ozju sz od p oczątk u sw y c h rząd ów b isk u p ich na W arm ii starał się sk ło n ić A lb rech ta H o h en zo llern a do p ow rotu do k o ścio ła k a to lick ieg o i d arem n ie o d d zia ły w a ł na n ieg o w ty m k ieru n k u . S ta ra ł się też p rzy ch y ln ie u sp osobić go do id ei soboru p o w szech n eg o , a ogłoszon e p rzez W erm tera lis ty rzu cają w ie le

c iek a w eg o św ia tła na te za b ieg i.

4) H o sii E p istolae, I, II, A cta H istorica, IV, IX , w y d . F. H ip ler i W . Z a­ k rzew sk i, K rak ów 1879, 1888.

2) E. M. W erm ter, H erzog A lb rech t v o n P reu ssen und die B isch ö fe v o n E rm land, 1525 — 1568, Z e itsc h r ift fü r d ie G esch ich te und A lte r tu m sk u n d e E rm lands, 29, H e ft 87, 1957, s 198 — 311.

s) Рог. H o sii E p isto la e, II, nr 1951, s. 973. P isz e tam H ozju sz do A lbrechta,, żc u d aje się do R zym u „U m b ein a llg e m e y n C h ristlich C on ciliu m a n r e g u n g e zu th u n ”.

4) Por. J. V oigt, S e n d sch reib en an A u g u stin T h ein er, P r ie ste r d es O ra­ torium s, in B e tr e ff d es v o n ih m b eh a u p teten Ü b ertritts d es H erzog A lb rech t vo n P r e u sse n zur k a th o lisc h e n K irche, K ön igsb erg 1846, s. 13 — 17, 61 — 63.

(3)

P od w zg lęd em ed y to rsk im o m a w ia n e w y d a w n ic tw o zo sta ło o p ra co w a n e sta r a n n ie i w y p o sa żo n e w p ełn y ap arat n a u k o w y . Z w ięzłe reg estry , liczn e p r z y p is k i oraz in d ek s u ła tw ia ją orien tację.

H e n r y k Z in s

CAH IER S PO L O G N E -A L LE M A G N E, F a its e t D ocu m en ts, nr 1 — nr 1/4 J), E d itio n s Sarm atia, P aryż 1959 — 1960.

W P aryżu u k a za ły się już cztery n u m ery k w a r ta ln ik a „C ahiers P o lo g n e - A lle m a g n e ”. W y d a w n ictw o p o św ięco n e jest b ad an iom sto su n k ó w p o ls k o - n iem ieck ich , g łó w n y m zaś jego zad an iem — jak to p od k reśla w arty k u le red a k ­ c y jn y m p ierw szeg o num eru Jerzy Z d ziech o w sk i — jest p o sz u k iw a n ie dróg le p s z e g o u ło żen ia sto su n k ó w p o lsk o -n iem ieck ich .

P oziom w y d a w n ic tw a jest bardzo w y so k i, jeg o język fra n cu sk i — d o sk o n a ły , c o je st o czy w istą zasłu gą redaktora, Jerzego Z d ziech ow sk iego, zn an ego w k raju i za granicą ek on om isty, k tóry języ k iem ty m w ła d a na rów n i z p olsk im .

D o ty ch cza so w e n u m ery p oruszają w ie le in te r e su ją c y c h zagad n ień z d z ie ­ d zin y h istorii (z g łó w n y m u w zg lęd n ien iem h is to r ii n a jn o w szej), ekonom ii, d em ografii, p olityk i, litera tu r y itp. U w id o czn io n y z o sta ł w n ich ró w n ież ro zw ó j Z iem Z achodnich i P ó łn o cn y ch po w o jn ie . A u to ra m i a r ty k u łó w są — poza w y b itn y m i sp ecja lista m i p o lsk im i z k raju i z a g ra n icy — ró w n ież cu d zoziem cy. S ta ły m w sp ó łp ra co w n ik iem jest np. E dm ond V e r m e il2).

W y d a w n ictw o posiada cie k a w y d ział „Inne N ie m c y ”, g d zie za m ieszczan e są g ło s y n iem ieck ie p o tęp ia ją ce rew izjo n izm i dążące do w sp ó łp ra cy eu ro p ejsk iej, p on ad to — p rzegląd a rty k u łó w i w y p o w ie d z i p o lity k ó w św ia to w y c h , k ron ik ę, recen zje i o m ów ien ia oraz d ział „ a rch iw ó w d y p lo m a ty czn y ch ”, w k tórym p u b lik o w a n e są d ok u m en ty d y p lo m a ty czn e i in n e, o g ó ln ie m ało zn ane, a rzu ca ­ jące św ia tło na sto su n k i p o lsk o -n iem ieck ie. N a k oń cu każd ego z eszy tu zn a j­ d u ją się d ane b io g ra ficzn e au torów .

W p u b lik acji o tak szerok im za k resie z a in tereso w a ń n ie m a n a tu ra ln ie w ie le m iejsca na sp raw y region aln e, jednakże sp r a w y M azur i W arm ii z o sta ły w nich k ilk a k ro tn ie w sp om n ian e. W nr 2 w a r ty k u le pt. „Spraw a gran ic p o lsk o -n ie m ie c k ic h na K o n feren cji P o k o jo w ej w P a ry żu ” K azim ierz S m o g o ­ r z e w sk i n ie z w y k le in teresu ją co od m a lo w a ł k lim a t p o lity czn y przed i w czasie k o n fe r e n c ji w e r sa lsk ie j, d y sk u sje na sam ej k o n fe r e n c ji i za k u liso w e intrygi, a w reszcie p rzygotow an ia do p le b isc y tu oraz jego p rzeb ieg w okręgach ś lą sk im , „m azu rsk im ” i k w id zy ń sk im . A rty k u ł n ie za w iera rzeczy n ow ych , jest jed n a k p ożyteczn ym p rzyp om n ien iem d aw n o już na zachodzie zap om n ian ych sp ra w , a w szczególn ości p rzyp om n ien iem , że ta k że i p r z e d -h itle r o w sk ie N iem cy n ie p rzeb ierały w środkach p row ad ząc w a lk ę.

W artyk u le „Rola K ościoła w dziejach zw ią z k ó w Ś lą sk a z P o ls k ą ” (Le rô le d e l ’É glise dans l ’h istoire des lie n s en tre la S ilé s ie et la P o lo g n e — nr 3 i 1/4) — b isk u p W in cen ty U rban porusza ró w n ież sp ra w y n a szeg o region u . M. in. tw ie r ­ d z i on, że g łó w n a zasłu ga za ch o w a n ia język a p o lsk ieg o na ziem ia ch p o l­ sk ich pod w ła d zą pruską p rzypada k o śc io ło w i k a to lick iem u (Ś lą sk , W arm ia), a w n iek tórych ró w n ież k o ścio ło w i p ro testa n ck iem u (M azury).

*) N r 1 k w iecień — m aj — czerw iec 1959, nr 2 lip ie c — sierp ień — w rz e sie ń 1959, nr 3 p aźd ziern ik — listo p a d — gru d zień 1959, nr 1(4) sty c z e ń — lu ty — m arzec 1960.

2) Edm ond V erm eil — od 1904 — 1907 w y k ła d o w c a na u n iw e r sy te c ie w G e­ ty n d ze, 1907 — 1917 p rofesor języka n ie m ie c k ie g o w É cole A lsa c ie n n e , 1920 — 1934 p ro feso r h istorii k u ltu r y n ie m ie c k ie j na u n iw e r sy te c ie w S trassb u rgu , 1934 — 1951 profesor Sorbony, 1946 — 1958 p ro feso r In s titu t d’E tu d es p o litiq u es. A u to r w ie lu d zieł n a u k o w y ch .

Cytaty

Powiązane dokumenty

Pow raca on wielokroć do znaczenia M atki Najświętszej w życiu religijnym Polski i uważa, że wybór był potw ierdzeniem słuszności linii, jak ą obrał

Romuald Olaczek.. This volume of "Folia sozologica" contains results of studies carried out in Sieradz administrative province between 1976 and 1981,

Od strony ulicy Piotra Skargi zachowały się dwa fragmenty fundamentów (3,4) zbudowanych niestarannie z kamieni otoczaków, natomiast przy narożniku północno-wschodnim i

W badaniach nad zachowaniem konsumenta uzasadnione wydaje się roz­ ważanie nie tylko procesu wyboru produktu, ale także sposobu i czynników decydujących o wyborze

Józef Duda. "150

Aber in eben dem Grade- als Macht und Wohlstand bei den Einwohnern zu ­ nahm, vermehrte sich auch das Bewußtseyn desselben; je unabhängiger sie ein solches Verhältniß von

.,»;henij fhjieiisiderf ««r»eiitzi»iem allesLendeanxderHafen a er Be- trübniß.. Stille- die völlige Besansstigung der Seelen- inderHand Gottes- - des· Leibes aber in dem Schoose

Dannenhero sind Wir nach Unserer Vaterlichen Sorgfalt und Gnade gegen Unsere Getreiie Bengel-- schafft in Danzig durch derselben bil- lige und unterthanigste Bitte bewogen worden ,