• Nie Znaleziono Wyników

Poszukiwania złóż fosforytów w rejonie Bir el Ater (północno-wschodnia Sahara algierska

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Poszukiwania złóż fosforytów w rejonie Bir el Ater (północno-wschodnia Sahara algierska"

Copied!
8
0
0

Pełen tekst

(1)

8. D Y j 0 r S. -Kwart. GeoL, 1970 nr 4 s. 819-835. 9. D y j 0 r S .. - [w:J Wsp6lczesne i neotektoniczne ruchy skorupy ziemskiej 1N Polsce. T. 1 Ossolineum Wroclaw, 1975 s.: 121-132.

10. D y j 0 r S. - [w:J Wsp61czesne i neotektoniczne ruchy skorupy ziemskiej w PoIsce. T.· 4 OssoIineum Wroclaw, 1983 s. 25 -41.

11. D y j 0 r S. - [W:J PlioceIiskaieoplejstocenskasiee rzeczna i zwillZllDe z nill kompIeksy osad6w grubo-klastycznych w Polsce. Mat. Kraj. Konf. Nauk., Wroclaw, 1985 s. 5 -10. .

12. D Y j 0 r S. - Ibidem, s. 83-88.

13. 0 y j 0 r S. - Geologia - K wart. AGH, 1986 ne 12 (3) s. 7-23.

14. 0 y j 0 r S., Den d 0 w j c z A i in. - Geol. Sud., 1978 nr 1 s. 31-65:

15. D y j 0 r S., K u s z ell T. - Ibidem, 1977nr 2 s. 113-131. •

16. D y j 0 r S., 0 b e r c J. - [w:l Wsp61czesne i neotektoniCZl1e ruchy skorupy ziemskiej w PoIsce. T. 4, 1983 s. 7 - 24.

17. D y j 0 r S., Sad 0 w s k a A. - Geologia -Kwart. AGH, 1986 nr 12 (3) s. 25-36.

18. Gr a d z i xi ski R., K 0 s t e c k a A. i in.

-Zarys sedymentologii. Wyd. Geol., 1986.

19. Gustavson T.e., Ashley G.M i Booth-r 0 y d J.C. -

fW:l

GIaciofluvial and GlacioIa-custrine Sedimentation. SBPM Spec. Publ., 1975 nr 23 s. 264- 280.

20. Hum m e I A., Z a r y c k a Z. - [W:J Plio-cetlska i eoplejstoceIiska sire ·rzeczna .. ., Mat. Kraj. Konf. Nauk., Wroclaw, 1985 s. 13-15.

21. L u c z k 0 w s k a B., D y j 0 r S. - Rocz. Pol. Tow. Geol., 1971 nr 2 s. 337 - 358.

22. M art i n i lP. - [w:l Coarse-Grained Deltas (A. Colella, D.B. Prior ed.). Spec. PubIs. I.A.S., 1990 nr 10 s. 281- 295.

23. M 0 j ski J.B., R ii hie B. - Geological Atlas

of Poland. Stratigraphic and Facial Problems. Fasc. 12 - Quaternary. Wyd. Geol., 1965.

24. 0 b e r c j., D Y j 0 r S. - BiuL Irist. Geol., 1969 nr 236 s. 41-142.

25. Pi as e c k i H. - Acta Univ. Wratisl., Ser. B, Nauka 0 Ziemi, 1961 nr 8 s. 93 -112.

26. P i w 0 c k i M. - Biul. Inst. Geol., 1975 nr 284 s. 73-132.

27. Pot t e r P.E., Pet t i j 0 h n F.l. - Paleocur-rents and Basin Analysis., Springer Verlag, Berlin. 1963.

28. Rea din g H.G. (ed.) - Sedimentary Bnviron~

ments and Facies. Blackwell Sci. PubIs., 1986. 29. Sad 0 W s ka A. - [w:l PlioceJiska i

eoplejsto-celiska sire rzeczna ... , Mat. Kraj. Nauk., Wroclaw, 1985 s. 10-13.

30. Sad 0 w s k a A. - Ibidem, s. 24-26. 31. Sad 0 w s k a A - Ibidem. s. 34-36.

32. S t a c h u r s k a A., D y j 0 r S. i in. - Rocz. PTG, 1971 nr 2 s. 359 - 386.

33. S t a c h u r

s

k a A, D y j 0 r S., Sad 0 w-s k a A - Kwart. Geol., 1967 nr 2 s. 353-371. 34. S t a c h u r s k a

A.,

Sad Q W s k a A., D

y-j 0 r S. - Acta Palaeobot., 1973 nr 3 s. 147-176. 35. S t u r m M., M a t t erA; - [w:l Modem and

Ancient Lake Sediments (A. Matter, M.E. Tucker eds) Spec. PubIs. lA.s., 1978 nr 2 s. 147 -168.

36. S z c z e pan k i e w i c z S. - Acta Univ. Wra-tisl. Stud. Geograf., 1989 nr 47 s. 136.

37. T e i s se y r e A.K. - [w:l Pliocenska i eoplej-stoceliska siee rzeczna.. .. , Mat. Kraj. Konf. Nauk., Wroclaw, 1985 s. 89-92.

38. W a I k i e w i c z Z. - Wyd. Nauk. UAM, Ser. Geol., nr 10 s. 1-96.

39. Z i m mer m ann E. - BrIiiuterungen z. Geol. Karte v. Preussen u Benachbarten Lindem. BIatt Goldberg und SchOnau., Preuss. Geol. Landesanst., Lief. 292 Berlin. 1936 s. 1-120.

STEFAN CIBSLINSKI, TADEUSZ WJ\TKOWSKI' PaDstwowy Instytut Geologiczny, Warszawa; OBRTG, Warszawa

POSZUKIW ANIA

'ZLOZ

FOSFORYTOW W REJONIE

BIR EL ATER

(pOLNOCNO-WSCHODNIA SAHARA ALGIERSKA)

W niniejszym opracowaniu przedstawiono wyniki

ponad trzyletnich prac geologiczno-poszuk:iwawczych zl6:i: fosforyt6w prowadzonych w. Iatach 1985 -1988 w ramach kontraktu Geopolu. InstytUcjll rmnuj~CIl bylo a1gierskie Przedsi~biorstwo PoszukiwaD Zl6:i: Mineral-nych BRBM z siedzibll w Boumerdes. Prace prowadzono w p6lnocno-wschodniej Algierii w pobliZu granicy z Tu-nezjll- Szczeg61n1l uwag~ zwr6cono na rejon Bir el Ater, gdzie od 1965 r. jest czynna kopalnia Djebel Onk, zalo:i:ona przez Francuz6w. Strona aIgierska

zaintereso-UK.D 550.8:553.64(65) wana byla rozszerzeniemjej hazy surowcowej. WczesJJ,iej-sze prace geologiczno-poszukiwawcze z lat 1976-1979 nie daly spodziewanych rezultat6w. Przedsi~biorstwo

FBRFOS - zajmujllce si~ eksploatacjll fosforyt6w zwr6-cHo si~ do BRBM z prosbll 0 wznowienie prac po-szuk:iwawczych w rejonie Bir el Ater. Realizacj~ tego tematu podj~a si~ strona polska.

Orgaoizacja prac. Prace rozpoCZC(to w styczniu 1985 r.

od przygotowania projektu badari gl6wnie na podstawie danych archj.waInych. Nast~pnie po zapoznaniu si~

(2)

z przyszlym terenem prac przygotowano projekt, kt6ry byl .przedmiotem publicznej obrony. Po jego zatwier-dzeniu powolano roboczy zesp6l.

Kierownictwo algierskie reprezentowal

mz.

N. Ben-chernine. Poza autorami niniejszego artykulu odpowie-dzialnymi za calosc robot reszt~ zespolu stanowili Algier-czycy - inZynier, 4 technik6w, kreSlarz, geodeta. Zesp6l dysponowal 4 samochodami terenowymi, trzema wiert-niami, samochodami ci~Zarowymi i cystemami. Zatrud-nionych bylo rowniez kilk:udziesi~u robotnikow. Okre-sowo pracowali rowniez sta:iysci.

W trakcie prac wykonano zdj~cie geologiczne po-wierzchni ponad 400 km2, przeprowadzono 97 wiercen, wykonano 64 rowy poszukiwawcze - dlugosc niekt6-rych dochodzila do 120 m i 2 m gl~bokoSci. Ponadto wykonano ponad 15000 anaIiz chemicznych glownie na P20S i MgO. Prace zakonczono wiosn~ 1988 r. opraco-waniem geologicznym i dokumentacj~ z10z fosforyrow, ktara po publicznej obronie zostala przyj~ta i skierowana do realizacji.

BUDOWA GEOLOGICZNA

Utwory paleogenu, w ktorych lokalnie wys~puj~

fosforyty s~ szeroko rozprzestrzenione w p6lnocno--wschodniej Algierii (ryc. 1). Prace poszukiwawcze pro-wadzono w strefie najbardziej perspektywicmej polow-nej na poludnie od Atlasu Saharyjskiego, obejmuj~ce

rejon przygraniczny z Tunezj~ (ryc. 2).

Geologicznie rejon badan jest polowny w s1refie przejSciowej mi~ Atlasem Saharyjskim a plytfl

saha-ryjsk~. Strefa ta ma dose skomplikowan~ budow~

geo-logi~. Na obszarze tyro charakteryzuj~cym si~ prawie

poziomym ulo:ienicm warstw, Zwykle 0 niewielkich mo-noklinalnych upadach wyst~puje wiele wydZwignit:tych tektonicznych struktur - antyklin i zrt:b6w.

Struktury te twp~ morfologicznie zaznaczone pas-ma gorskie. Paspas-ma te ~ przedzielone szerokimi

ob-. - 1

Rye. 1. Loktdizacja wyst~powaniafosforyt6w w Algierii

1 - zloZa fosforyt6w; z rejonu Setif - Constantine jest znanych 12 punkt6w ich wystwowania

ni:ieniami - synklinami i rowami, ktare wypelniajll osady kontynentalne miocenu, pliocenu i czwartorzt:d,u. Grubose tych terygenicznych kontynentalnych osadaw miejscami dochodzi do 800 m. Osady te w szerokich dolinach calkowicie maskuj~ w~bnll budow~

geologicz-.~ utwor6w starszych.

Morfologia terenu jest bardzo urozmaicona. Deniwe-l&.eje wahaj~ si~ w granicach okolo 700 m (635 -1358 m). Powierzchnia jest poci~ta wielomit gl~bokimi wllwoza-mi - uedawllwoza-mi. Jest to obszar prawie calkowicie bezwod-ny, pustynny 0 maksymalnych opadach rocznych ok. 200 mm. W lecie temperatury dochodzll do

+

5Q°C w cieniu.

W j~drach wydZwigni~tych struktur wyst@ujll

uliWo-ry kredowe otoczone osadami morskiego paleogenu w podobnych facjach jak osady kredy. Struktury te s~

bardzo skomplikowane tektonicznie. Poci~te uskokami

~to 0 bardzo du:iych zrzutach, lokalnie tektonika zrt:bowa. Wyst~pujll tu zafaldowania, a nawet faldy obalone.

Pracami geologicznymi obj~o tylko regiony gorskie, gdzie zostaly skartowane w skali 1:10 ()()(j osady starszego trzeciorzt:du Strefy dolinne pokryte grubymi osadami kontynentalnymi, nie byly na obecnym etapie przed-miotem badati. SzczegolDll uwag~ zwr6cono na antykY.ne Djebel Onk, ktora byla przedmiotem .glownych g~

logicznych penetracji, a tak:ie na struktury znajdujllce S1~

na granicy z Tunezjll - Djebel Zrega i El Karif oraz na Bled el Hadba i Oued Betita.

W eocenie nast~puje splycenie i stopniowe wynurza-nie, co zamacza si~ ewaporatami. Od oligocenu obszar powyi:szy ulegal wypi~trzaniu i jest jui: Illdem. Erozja oligocenska niszczy strefy lokablle wypi~trzone. W ~ pomocno-wschodniej, jes~ nie uformowanej przyszlej antykliny Djebel Onk, usuwa osady mlodsze do montu w1llcznie.

Na speneplenizowanych osadach paleogenu osadzajll

si~ w miocenie utwory kontynentalne. Od dolo wyst~pujl!

jeziome piaski kwarcowe z przeiawiceniami brunatnych ilow. Piaski byly transportowane przypusiczalnie z plyty saharyjskiej, gdyz w pobli:iu nie ma osadow, Z kt6rych moglyby pochodzic. Osady te przykrywaly calkowicie obszar calej antykliny.

Formowanie antykliny rozpoczyna sit: dopiero w gor-nym miocenie, co zaznacza si~ zmianll facji na grubokla

Nun Srihirmnl'

f~~:l;1U -1 11-2 JI- 1

Rye. 2. Wyehodnie paleogenu w pObwcno-wsehodniej Algierii

1 - wychodnie paleogenu, 2 - czynne kopaInie fosforyt6w. 3 - nieczynne kopalnie fosforyt6w

(3)

Stycznlb zlozonl! ze miszczonych wapiennych skal pod-loZa. W pliocenie i plejstocenie nastC(puje dalsze wypiC(-trzanie antykliny Djebel Onk i zarysowuje siC( przysila brachyantyklina Djebel Djemidjema. W tym tez czasie powstaje fleksura na skrzydle poludniowym. Procesy te z pewnymi przerwami trwajll do dzisiaj, co wyrainie zaznacza siC( na odsloniC(tych i nie miszczonych przez

Rye. 3. Przekroje ge%giezne przez antyk/~ Djebe/ Onk 1 - miocen, 2 - ipr i lutet, 3 - tanet (a - g6my fosforyty,

Rye. 4. Szldc geologiczny rejonu Bir er Ater

1 - miocen-czwarto~ (osady terygenic:zne1 2 - lutet

wietrzenie powierzchniach Sli.zgow, w tak nietrwalym materiale jakim SI! wapienie. Spotykane tektoniczne szczeliny i rozluZnienia w skalach nie wypelnione osadami swiadczll 0 wsp61czesnosci zjawisk tektonicznych. Row-niei; Sll znane tu progi wzdlui: uskokow, w dolinach nie przeciC(te przez okresowe cieki. 0 ruchach tektonicznych, trzC(sieniach ziemi mogll swiadczyc porozwalane budowle z wielkich blok6w kamiennych rzymskich warowni

woj-Fig.3 o 2 Hm M ~ ~-;

C'-2§-2

Pc3~~-3

Pc,

f%.--I-"

Crme-s

~ -6

b - dolny margle14 - dan i mont, 5 - mastrycht,6 - kopalnia fosforyt6w '

..

2 3km

L'

...

";"'1

-

1

CD-2

1Z2)-3

~6-"

mnm-s

~-6

e

- 7

(wapienie, margle i gipsy13 - ipr (wapienie, margIe i dolomity), 4 - tanet(a - fosforyty, b - margle15 - dan-mont(wapienie,

(4)

skowych usytuowanych liczoie w strefie granicznej

"lime-su", do kt6rego naleZal omawiany obszar.

FOSFORYlY

W

p6lnocnej

Mryce

znajduje si~ niemaI polowa znanych Swiatowych zasob6w fosforyt6w. ZostQly one

I I

,a

,

,

,

b

,

,a ,

Rye. 5. Szkic geologiczny rejonu Bir el Ater bez osadOw miocenu,

plioeenu i ezwartorz(!du

1 - lutet (a - ewaporaty, b - margle i wapienie), 2 - ipr

Rye. 6. Szkic geologiczny rejonu Bir el Ater bez osadOw mlodszyeh

od tanetu

1 - tanet garny (fosforyty), 2 - tanet dolny (margle), 3 - dan

odkryte w XIX w. Rok 1873 uWaZa si~

za

da~ odkrycia fosforyt6w algierskich. Prowadzone przez Francuz6w prace geologiczno-poszukiwawcze pozwolily

na

wyzna-czenie 2 region6w ich wyst~wania:

1. Rejon Setifu-Constantiny, gdzie fosforyty byly eksploatowane w okresie kolonialnym. Obecnie eksploata-cj~ calkowicie zarzucono. .

11111

Q 2 3km

S:-1

~-2 ~-3

1lI1III-4

IC'ml-

5 ~ -6

(wapienie, margle i doJomitrl. 3 - tanet (a fosforyty, b -margle),4 - dan i mont (wapienie, margle, dolomity i mulowce),

5 - mastrycht (wapienie), 6 - kopalnia fosforytow

o 2 ~km

_-1

u:JJ-2

(Eil-3

l~rrn]-4 -100-5 --- 6 ~ - 7

i mont (wapienie, margle, dolomity i mulowce), 4 - mastrycht (wapienie), 5 - gl\)bokosc zalegania stropu fosforytow tanetu gornego, 6 - granica zasi~gu basenu fosforytowego tanetu

gomego, 7 - kopa1nia fosforytow

(5)

Budow~ geologiczn~ przedstawiamy gJownie na przy-ldadzie budowy antykliny Djebel Onk, ktora opracowana byla w pierwszej kolejnoSci i byla wzorem do dalszyeh prac. Djebel Onk jest antyklinfl, niesymetrycznfl, 0 dfugo-Sci 20 km. Maksymalne wzniesienie 1358 m - Guem el Kobch. Skrzydlo poIudniowe ba.rdzo skomplikowane tektonicznie. Wzdruz niego przebiega fleksura 0 upadach 80-90°. W wielu miejscach ~ widoczne zafaldowania, a nawet faldy obalone. Skrzydlo to jest poci~te wieloma rownoleglymi i podluZnymi uskokami 0 zrzutach co najmniej kilkudziesi~ometrowyeh. Skrzydlo

za.S

p6l:noe-nemonoklinalnie zapadajllOO w granicaeh 10-lr,

poci~-te jest rowniez niewielkimi uskokami 0 zrzutaeh

parome-trowyeh (rye. 3).

W poludniowym skrzydle Djebel Ouk wys~puje mala braehyantykIina Djebel Djemidjema Z osadami tanetu w jfl,drze 0 budowie rowniez asymetrycznej. W ~ poiudniowej jest bardzo stroma, poci~ta uskokami o zrzutaeh okolo 30 m. W ~sci osiowej tej brachyanty-ldiny znajduje si~ kopalnia fosforytow.

Bardziej na poludniowy wschod od Djebel Djemidje-my wyst~uje jeszcze jednamala brachyantyklina zakryta osadami kontynentaInego trzecio~u; stwierdzono jfl, na podstawie badati geofizycznyeh i zmiany facji osadow

Z IoU U

9

IL J z

~

1:

..

pioski z przcIJorstlJi eniomi ~

it OIJ ,Iokolni C iviq ,ivirowtc.

~

drcwno skrtemionkowane

zlcpie ncc,pioskowce.&rubosc ~ moteriou ro~n;c ku 9~rze ~

V,!PIC.nlC i margle 1

krzc-mlCnlomi i gcodomi kworcOIJ}'mi

wopicnie,morgle 1

krumie-n iomi i gcodami kIJoI"Cu.

IJOpl cOIe. vaplenu:

wont,"1!Irgl~)dolo . . rosrorytOIJ, htzne krzmwnlc. fosroryly morglt IJ g~rncj parti! z wHadkami FodarylolJ

...

....

....

..

..

'"

Panape sp.

Turril ella apP'cnhcimi

Conus cf. calyimonle nsis. Conus sp. Ncmotordium orr.orolcllse.Nol.ltilus sp.

lOp.

ryb

us

GryphoeacosLata lattl"Cllis

Car~i~a

if.

.

ca.Athl·tLa sp.

eI

OS\ll"PSIS tunto~

---1

UVlhUlts Sp·.-':".

---...:...---1

Oslrtll oil". dlgltohno.OstfCo sp.

IJ!lpienie, marglc,401 omity nltrtgul'!.rny pOZlom

baryto-celes~)'now

wapienic dctrytycznc,muszlo wtt ostrygoIJt

wGpieni e

i

morglr

Inovzojem pndowiconel

mutol.lce mar~liste Ici z iyH ami gipsu

I.Iopienie cz~stia~a

prze-k ry slol

i

lOWO ne

i.iostrco rcussi. OsLrto sp. pi\or monlcnsis.Miltho couvieri. Ostreo liurltaslrea I sp.

Ita "Cl nCl

Inouramu!o bolli('U5 hiot cramU5 regula ris Inoteromus sp. sp.

(6)

terygenicznego miocenu. Ustawiony na osi tej antyldiny otw6r wiertniczy 0 gl~bokoSci 150 ID, nie przebil osad6w mioceD.skich. Budow~ geologiCZIDl antyldiny Djebel Onk przedstawiono na ryc. 4, 5, 6.

STRATYGRAFIA

Prace terenowe roz~to od szczeg6l0wego zdj~a w sW 1:10000. Na podstawie obserwaqi geologicznych opracowano szczeg6l0wy profil stratygraficzny. Straty-grafi~ osad6w przeprowadzono na podstawie makro-SZCZlltk6w opracowanych przez autor6w niniejszego ar-tykulu. Stratygrafia ta przedstawia si~ nastwujllOO (rye. 7).

Mastrycbt. Osady tego wieku odslaniajll- si~ tylko w jll'irach wypj~trzonych struktur. Wyksztalcone ~ w postaci bialych wapieni wietrzejll-CYch beZowo. Wapie-nie te partiami Sll- przekrystalizowane, twarde. Wyst~pujll­ w nich ~tki inoceramow jednoznacznie wskazujllCC ich wiek. W stropie osadow g6momastrychskich jest widoczny hard ground.

DaD. Osady wyrainie dwudzielne. Dolne wyksztal-cone w postaci ilowc6w i mulowcOw wapnistych ciemno-szarych i brunatnyeh, lupkowatych, poci~tyeh Zylkami gipsu 0 mill7szoSci 30

m.

WyZej le24 przelawicajllCC si~ nawzajem wapienie i mi~kkie margle. Grubosc lawie od kilkunastu do kilkudziesi~u centymetr6w. W stropie danu wystwuje lawica muszlowcOw z charakterystycznll-dla tego pi~tra Cardita vincina Gor. ~sc serii wapienno-marglistej 40 - 80 m.

Mont. Litologicznie niepodzielny. Wyksztalcony w postaci przelawicaj~cych 8i~ wapieni marglistych, wa-pieni zdolomityzowanych, dolomitow, wawa-pieni detrytycz-nych i muszlowc6w. Wystwujll tu lawice ostrygowe oraz maIZe eharakterystyczne dla tego wiekujak

Pitar

monten-sis Cossman i inne. W osadach montu wystwujll Zyly gipsu oraz parocentymetrowy poziom baryto-celestynu znany z ca.lego badanego obszaru. M~zosc osad6w montu 70-100

m.

Tanet. Osady dwudzielne. Dolna cz~sc tego pi~tra o

nilitZszoSci

30-40 m jest reprezentowana przez margle ciemnoszare, cienkoplytkowe z wldadkami wapieni. W g6mej ich ~Sci pojawiajll si~ przelawicenia do 1,5 m ciemnoszarych fosforyt6w.

Tanet gomy reprezentujll skaly wapienno-fosfora-nowe, ciemnoszare, pseudooolitowe i pseudooolitowo--koprolitowe, lokalnie ilaste. R6Znice regionaIne na badanym terenie zaznaczajll si~ gl6wnie w gomym tanecie (rye. 8). MUP'szose tanetu g6rnego 0-32 m.

Ipr. Osady wyksztaleone w postaci bezowyeh i bezo-wo-bialych wapieni, margli i dolomit6w. Litologicznie bardzo podobnyeh do montu jak i wy:iej leZlicego dolnego lutetu. Wys~pujll tu jednak przewarstwienia ciemnoszaryeh fosforytow mi~Zszosci od paru centymet-row do ponad 2 ID. Wyst~pujll tu liczne krzemienie, geody kwarcu i kaleytu. Na podstawie SZCZIltk6w or-ganicznych pi~tro to moma podzielic na 2 ez~sci. Mi~!iC osad6w 90 m.

Lutet. Osady wyraZnie dwudzielne. W dolnej .~

wystwujll biale margle i wapienie z geodami kwarcu, rzadziej dolomity. Goma ~se to ewaporaty - margle z przewarstwieniami gips6w i anhydryt6w. Mill7szose tego pi~tra ok. 150 m. OsadY tego wieku zamykajll okres morskiej sedymentaqi trzecio~u. .

Miocen - pIiocen. Ponad morskim paleogenem leZli kontynentalne osady neogenu. Od dolo wystwujll zle-pience kwarcowe, piaski i piaskowce srednio- i

gruboziar-niste kilkumetrowej millZszosci. Powyiej leZli drobnoziar-niste biale, czysto kwarcowe bezwapienne piaski. Mate-rial ten przypuszczaInie pochodzi z plyty saharyjskiej. Piaski te Sll przewarstwione bfllZOwymi ilami lub mu-lowcami niewielkich mi~zoSci. Mi/l:iszosc kwarcowych piask6w okolo 150 m.

WyZej material staje si~ coraz grubszy. Zanikajll przewarstwienia ilaste. Zaczynajll dominowac piaski sza-re, lub szarobfllZOwe gruboziarniste, Zwiry, Zwirowce i bloki. Osady te ~ silnie wapniste. Material powyZszy" pochodzi ze zniszczenia skal paleogenu i kredy wypi~­ trzanyeh struktur. W osadach tych dose licznie wystwujll SZCZlltki skrzemionkowanego drewna. Grubo!iC osad6w dui:a, lokalnie do ponad 700

m.

C~. Wyksztalcony jest r6wnie:i w facjach terygenicznych i reprezentowany przez osady deluwial-no-koluwialne oraz w uedach aluwialne. Stwierdzono tu tak:ie osady wodnolodowcowe. Na g6rskie zlodowacenie

pasma Djebel Onk wskazuje: U - ksztaltne doliny, doliny zawieszone, formy zbliZone do cyrk6w lodow-cowych i waly kamieniste. R6wniez liczne wielkie bloki, leZllce na mi~ch mioceJiskich piaskach w strefie przed-gorskiej w dose duiych odlegloSclach od miejsca po-ehodzenia, jednoznacznie wskazujll na rodzaj ieh tran-sportu. Na gen~ lodowcOWll mo~ wskazywae tak:ie

'l

so

100m DJatEl OH SUO DAH

re.m-l

13-=1-2 ~-5 ~-4 r::I:a -5 i, - e _ - 6 [!3-9 IE!]-7

r!:!J -

10 OUED BETITA LOKALIUCJA Dj.Dnt " ... ~BIRELmR ~i. BI .... IIo ...

~~7

Dud :'",i&o \' 10 20 ....

Rye. 8. Korelaeja projili geologieznyeh rejonu Bir el Ater

1 - piaski i Zwiry, 2 - mulowce, iIy i ilowce, 3 - gipsy

i anhydryty, 4 - wapienie i do]omity, 5 - margle, 6 - fosforyty,

7 - ba.ryUH:elestyn, 8 -

sr. -

Srednia mUp:szoSC fosforytow, 9 - geody kwarcowe, 10 - krzemienie

(7)

bloki skal kredowycb spotykane na osadacb tanetu . budujf!,cego szczyt Djebel Djemidjema. Icb polo:ienie

wyklucza transport wodny.

Wymienione zjawiska swiadcZfj, 0 krotkotrwalym gorskim zlodowaceniu pasma Djebel Onk w plejstocenie, ktore mialo przypuszczalnie miejsce w najzimniejszym okresie, co odpowiadaloby poludniowopolskiemu zlodo-waceniu. Dane powyZsze Sf!: pierwszymj, informacjami wskazujf!,Cymi na zlodowacenie stosunkowo niskiego,

l>o

ok. 1400 m pasma gorskiego, polozonego na poludnie od Atlasu Sabaryjskiego.

BUDOWA GEOLOGICZNA

1. Budowa geologiczna antykliny Djebel Onk (ryc. 9) przedstawia si~ nast~pujllCO: przez gomf!, kred~ do dol-nego tanetu w~cznie zaznacza si~ powolna subsydencja calego obszaru charaktery:zujf!,ca si~ spokojnf!, sedymen-tacjf!, osadow w~glanowycb. W gomym tanecie w c~Sc:i zacbodniej powstaje basen sedymentacyjny, w ktorym osadzaly si~ utwory fosforanowe. Granica tego basenu

I

UJ

Z

.1 I

j\

\

It

~

~~

rl.iJ)

ca

Z ~

...

-.

lIJ 0

---g

0

-

...

...

Q. <I

,

-(.) ~

...

ca

Z

-

..

z

1&.1 IJJ

..

%

U

~

~

0

a

It

-

1&.1

iiiT'i'II'}l'l.

~ c ~ In

-

0

-..

e

,

ca

Cl b N 0

f

t

,,!t:-'r':1t:"!;Sw'g

~

«

~ 1&.1

0

Z t-

a

It

'"

:~j',!,,"!t'eM~"r:,tb!

't

~

...

5

~

ca

I

en

f

«

-

0 ~ Cl

It

Z

ti

-<

%1't't'!i1'!IIIY'?'!"1"1"'1'!'eM

w

;)

~

:!

z:

ca

...

~

Z 1&.1

~

::z:

Cl It 0

>-2:

:&",'

"f'Q'i!!I:"P;'

':"~"tjlM ,,1iI!'~

lit'

till

0

~

UJ

In

ca

przebiega przez obecny obszar antykliny Djebel Onk . Basen ten calkowicie zanika w iprze.

2. Rejon Tehessa - Dir el Ater, bardzo slaOO pomany geologicznie, polozony przy granicy z Tunezjf!,. Obejmuje on poludniowe stoki Atlasu Saharyjskiego i wcbodzi w p61nocno-wscbodnif!, ~ algierskiej Sahary. Jest to region bardzo interesujf!,cy surowcowo. Stanowi prze-dluZenie i wif!,Ze si~ bezposrednio ze znanymi zloZami tunezyjskimi. W strefie tej po wyczerpaniu si~ zloZa Djebel Kuif kolo Tebessy majduje si~ obecnie jedyna na terenie Algierii kopalnia fosforytow Djebel Onk.

Fosforyty algierskie wys~pujf!, w utworacb starszego trzecio~du tanetu i ipru. W dolnym tanecie Sf!, mane tylko cienkie wkladki wsroo margli 0 gruOOSc:iacb od

centymetrowycb do 1,5 m. .

Wlasciwe zloZe fosforytow, b~ce przedmiotem po-szukiwaD wystwuje w tanecie gomym. Jest one unikalne w skall Swiatowej ze wzgl~u na duZe zawartoSc:i P20S maksymalnie do 34%, brak plonnycb przewarstwien

i lokalnie wielkie

miltZszoSci.

Na Djebel Onk Sud srednia miltZszOSC zloza wynosi 32 m. Na Djebe1 Onk Nord zloze

Lakel izecj e

przeokrojow

I

A\cr

It

.

OaJA5NIENlA

~.-1

~

2

t9

3

B

"

~

5

~

6

Rye. 9. Rozwoj antykliny Djebel Onk

.

1 - Jinia przekroj6w, 2 - miocen-plejstocen, 3 - ipr-Iutet,

(8)

wyklinowuje si~ ku.zachodowi od 12 m do 0 m. Na Bled el Hadba srednie mi~zoSci wynosz~ 30 m. Stosunkowo niewielkie SI! wahania zawartoSci procentowych P20 S; w partii zloZowej w granicach 20-30%.

W dolnym iprze Sll znane rowniez fosforyty w formie przewarstwien wsrOd margli, wapieni i dolomitow 0 mi~­

szosciach od kilku centymetrow do ponad 2 m. Sll one jednak ubo.zsze w P20S i w zwi~u z tym nie SI!

przedmiotem zainteresowaD. surowcowych. W czasie zdej-mowania nadldadu przykrywajllcego zloi:e taneckie w ko-palni Djebel Onk, natrafiono na fosforyty ipru 0 ~­ szoSciach 2 In, hore nie zostaly wykorzystane do produk-cji i razem z materialem plonnym s~ wyrzucane na haldy.

Fosforyty rejonu Bir el Ater nale~ do zloz po-ldadowych. Reprezentowane SI! przez skaly w~glanowo­

-fosforanowe z zawarto~ CaC03 50-60%. Odpowia-dajll one skalom wapienno-marglistym. Partiami Sll zdo-lomityzowane 0 kolorze szarym lub ciemnoszarym. Sll to osady pseudooolitowe, partiami pseudooolitowo-kopro-litowe drobilo- i srednioziarniste. Gruboziarniste od-miany pseudooolitowo-koprolitowe, zwykle niewielkich do paru metrow milti:szoSci. uboi:sze w P20 S' wyst~ujll

w sPllgu i stropie partii zlozowej.

Pseudooolity sll zlozone z fosforanu wapnia zbliZone-go do apatytu fluorowezbliZone-go. W fosforytach wyst~ujl!

r6wnieZ: bare detrytyczny, chalcedon, dolomit, kalcyt. glaukonit i substancje ilaste. Z pierwiastkow sladowych naleZy wymieniC uran (45 ppm), stront i inne.

Strona algierska jest zainteresowana przy obecnie stosowanej technologii wzbogacania fosforytow nast~pu­

jllCyIDi·parametrami: P20 S - srednia powyi:ej 24,5%

i MgO do 4,5%. Ze wzgl~u na stosunkowo mewielkie wahania zawartoSci P20 S zloi:e nie jest eksploatowane

selektywnie. W ealoSci odpowiada przyj~tym normom. Wamym kryterium branym pod uwag~ byla gl~bo­

kosc zalegania zloZa: Przyj~to, Ze wydobycie prowadzone ¥zie systemem odkrywkowym do 120 In, stosunek grubosci nadkladu do zloza 1/4. PoniZej eksploatacja do

gl~bokoSci 400 m ~e moZliwa do prowadzenia

meto-dll podzieIDnll. Bardio gl~bokie horyzonty wod podziem-nych do 600 m nie stanowill zagroZenia

WNIOSKI

Prowadzone badania geologiczne pozwolily na okon-turowanie poludniowo-zachodniej ~Sci taneckiego ba-senu fosforytowego ~~o przedIuZeniem po algier-skiej stronie tunezyjskiego basenu Gafsy. Przebiega on (rye. 10)

od

granicy tunezyjskiej na pOmoc od Oued Betita, nast~nie przecina skosnie antyklin~ Djebel Onk, zaznacza si~ na Djebel Onk Nord wyklinowaniem fos-foryt6w w kierunku zachodnim.

Niestety nie jest znany blii:ej dalszy przebieg tego basenu w kierunku p6lnocnym. Na p6tnoc od Djebel Onk w paSmie Djebel Darmun SI! mane rowniez miejsca

wyst~powania fosforyt6w.

?-

danyeh jakie istniejll nie

wiadomo jakiego Sll one wieku, ani nie Sll znane ieh

r.

··

.,,

:

:!-1

122a-

2

_-3

CJ-~

CJ-s

... - 7

o

10 20km

""~-""'---Rye. 10. Szkic sytuaeyjny prac geologicznyeh w rejnie Bir el Ater

1 - miocen - pliocen - plejstocen, 2 - paleocen -

eocen.

3 -kreda goma (mastrycht), 4 - obszary ohjt:te zdj~em geologicz-nymwskali 1:10000,5 - obszaryobj~tepracamidokumentacyj­ nymi fosforytow w kategoriach B, Cl i C2, 6 - obszar wst~

rozpoznany wymagajllC)' dalszych prac geologicznych, 7 - gra-niea basenu sedymentacyjnego fosforytow gomego tanetu Dir el

Ater - Ctltfsa

mi~osci. Moma jednak PrzyjllC, i:e fosforyty tam

wyst~pujl!ce m08ll jeszcze nale:rec do strefy peryferycznej

basenu sedymentacyjnego fosforytow Bir el Ater-Gafsa Bez wykonania szczeg6l0wego zdj~a geologicznego, granie tego basenu nie da si~ przeprowadzic.

Prowadzone prace dokumentacyjne w kategoriach B, Cl i C2 , ktore obj~ strefy wyehodni i plytkiego zalegania

fosforyt6w wynoSZll powyi:ej 2,5 miliarda ton. W ca1ym

zaS

basenie sedymentacyjnym taneckieh fosforytow w ~ algierskiej zloZa szacowaC moma na okolo 25 miliardow ton.

Wyniki prac poszukiwawCUHiokumentacyjnyeh

prze-szly wszelkie oczekiwania. Byly zaskoczeniem i dla stro-ny algierskiej. Wyst~pujl!ce tarn zloZa Sll jednymi z

naj-wi~kszyeh na swiecie. IstDiejll przeslanki na dalSze

roz-szerzenie bazy surowcowej fosforytow, co stawia Algieri~

Cytaty

Powiązane dokumenty

O słabiony zostaje prestiż zaw odow y mistrza, stanow iska bardzo ważnego, bezpośredniego zw ierzchnika robotników... Posłużono się tutaj wielkościam i

Gdy 201 pułk szwoleżerów toczył bój o Ćwiklin, 53 brygada strzelców złamała opór ba­ talionów 4 pułku piechoty pomorskiej i podeszła do Płońska od strony

The author finds and analyses the texts related to Egypt, noticing that they depict Israel’s relationship with Egypt both on the political and redemptive-historical levels..

Struktura odpowiedzi na pytanie: „Która z powyższych cech wg Pani/Pana ma największy wpływ na cenę 1 m 2 mieszkania?” w grupie nabywców, którzy w ciągu. najbliższych 5 lat

Celem artykułu jest prezentacja praktycznych wskazówek dla przedsiębiorstw na temat ważności i metody wdrażania platform współpracy z aktywnymi podmiotami, określanymi

Występo­ wanie bezkręgowców bentonicznych jest ograniczone do południowej części prowincji Durham, blisko przybrzeż­ nej granicy powstawania Marł Slate.. Są to

• Z uwagi na średni poziom wiedzy badanych kobiet na te- mat nietrzymania moczu istnieje potrzeba ciągłej edukacji w zakresie skali, rodzajów, czynników ryzyka, leczenia

I argue that the free economy based on private property and free contract can be considered the economic formalization of the general principle of civic liberty, a principle