• Nie Znaleziono Wyników

Budowa głębszego podłoża Polski zachodniej w świetle wyników badań geofizycznych

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "Budowa głębszego podłoża Polski zachodniej w świetle wyników badań geofizycznych"

Copied!
9
0
0

Pełen tekst

(1)

Adam DĄBROWSKI

Budowa głębszego podłoża Polski zachodniei w świetle wyników badań geofizycznych

WSTĘP

Praca niniejsza jest próbą rzucenia światła na budowę głębszego pod-

łoża Polski zachodniej w oparciu o wyniki badań geofizycznych.

Do tego celu wykorzystano zestawione przez Zakład Geofizyki Instytu- tu Geoilogicznego w ilatach 1955-1956 mapę 19TalWimetryCZiną i magnetycz-

Polski w skali 1:1000000 (A. Dąb:[~owski, 1955; A. Dąbrowski, K. Ka- raerun, 1956 aj, a także "Mapę geo~ogiczną Polski bez utworów czwarto..,-

rzęd'Owych i trzeci'Orzędowych" w skali 1:1000000, zestawioną przez

Wł. Pożaryskiego i E. Riihle (1955).

Należy zaznaczyć, że wyżej wymieniona mapa magnetyczna Polski jest

pierwszą próbą zestawienia całości wyników regionalnych badań magne- tycznych prowadzonych w latach 1935-1955 przez różne instytucje na terenie Polski. Zestawienie to, ze względu na przyjęty w nim prowizo- ryczny wzór na pole n'Ormalne 'Oraz poziom zerowy skład'Owej anomalii pionowej "Z" a także przybliżony sposób uwzględnienia zmian wieko- wych, należy uważać za tymczasowe. Nie pomniejsza to jednak wartości

mapy, jeżeli chodzi Q możliw'Ość jej wyk'Orzystania do studiów nad bu-

dową podłoża czynnego magnetycznie.

OBRAZ MAGNETYCZNY POLSKI ZACHODNIEJ I JEGO INTERPRETACJA

Rozpatrując.mapę magnetyczną Polski widać, że.zachOdnia część naszego kraju, jeżeli chodzi o jej charakter magnetyczny, wyraźnie różni się od obszaoc-ów jąotacmjących. Podczas gdy. na terenie ,tych ostatnich. obser- wuje się silnie zaburzone pole magnetyczne, charaIderyzujące się. wystę­

p'Owaniem licznych an,Qmalii . lokalnych o dużym gradiencie i amplitudach,

Polskę ZB!Chodnią :Cechują nievvi,elltie zmiany' natężęnia 'pola ,magn,etyez..;

nego i brak anomalii . lokalnych. .

Interpretację 'Obrazu magnetycznego należy rozpoCząć 'Od omówienia tego obrazu na 'Obszarach sąsiadujących z Polską zachodnią.

(2)

.32 Adam Dąbrowski

Jak wiadomo IZ wy:ników badań geofizycznych i głębokich ,wierceń"

sdilnie zalbtu~()ny .obraz iIIlagtn.ety;czny /półnoono-'WJSiCIhod:niej PoIlSki wiąże się z występowaniem na stosunkowo niedużych głębokościach podłoża

magnetycznie czynnego. Z opracowania A. Dąbrowskiego i K. Karaczuna (1956 b) wynika, że podłoże to, 'm,8.:jdujące się ,przy pólnocnoJwschodniej granicy państwa na głębokościach rzędu 300-500 m, zanurza się coraz

głębiej ku połludniowemu zachodowi pod nadkład magnetycznie obojętny.

Wzdłuż linii przebięgającej na południe od Darłowa i Słupska,przez Koś­

cierzynę, StaIrqg,ard, Gniew, lłaiwę, Lu:bawę, [[la wschód clio SileJ:'IPca, na

południowy zachód od Płońska, przez Nowy Dwór, Otwock, Sulechów, Kock, na wschód od J .. ublina, przez Krasnystaw, Zamość, w kierunku na

Rawę Ruską, zaznacza się szybszy spadek g~bokości podłoża. Należy.

przypuszczać, że mamy tu do czynienia ze "skarpą",· która oddziela dwa Sttoipm.ie w podij:oru: płytszy - p6łnocnO-WschOldJnj i głębszy - :połludJnioo­

WIO-zachodni. Przeciętna głębo~ość podłoża na obszarze ".skarpy" wynosi

około 5 km (fig. 1).

W północno-wschodniej części kraju, wzdłuż linii przebiegającej od brzegu Bałtyku przez Miastko, Człuchów, między Gniewem a Toruniem, przez Ciechocinek, Nieszawę, Płock, Gąbin, Lowilcz, Rawę Mazowiecką,

Nowe Miasto, Iłżę, na północny wschód od Ostrowca, Zawichostu i Roz- wadowa, przez Radymno i Przemyśl - zaznacza się zagęszczenie izoano- malii odpowiadające zwiększeniu gradientu składowej anomalii piono- wej ,,,Z". Za St. ~awłowskilll1-(1947, 1953) nail.eży przYOąt; że diest to [dnia

przechodząca przez punkty przegięcia krzywych anomalii "Z", które uzy-

skalibyśmy wykreślaj.ącprofi1e biegnące prostopadle do tej linii w kie- runku z północnego wschodu na południowy zachód. Porównując te

krzywe z krzywymi teoretycznymi, można przyjąć, że mamy do czynie- nia z drugą "skarpą" w podłożu magnetycznie czynnym, oddzielającą

.omawiany wyżej drugi stopień od trzeciego. GłęMkościpodłoża na linii drugiej "skarpy" wynoszą .około 10 km.

Należy zwrócić uwagę, że· dwie wyżej omówione "skarpy" łączą się

. między Darłowem a Koszalinem i nie mamy tam do czynienia z trzema

.stopńiami w podłożu, ale z dwoma,.. Ze względu na brak loikalnych ano- malii magnetycznych, trudno określić głębokość występowania magne- tycznie czynnego podłoża na południowy zachód od drugiej "skarpy",

a więc na terenie Polski zachodniej. Można jedynie przypuszczać, że miąższość występujących tu skał magnetycznie obojętnych przekracza

10 km.

Na południu granicę magnetycznie spokojnego obszaru Polski zachod- niej stanowi linia zwiększonego gradientu składowej anomalii pionowej

~,Z" przechodząca przez Prudnik, na wschód od Niemodlina i Brzegu, :przez Namysłów, Wieruszów, Złoczew, Radomsko, Włoszczową, . Jędrze­

jów, Pińczów,na południe od Buska Zdroju i na 'Wschód w kierunku Rozwadowa. Należy zaznaczyć, że przebieg tej linii na południowy wschód od Włoszczowej ma charakter bardzo hipotetyczny. Przez analogię do -obszaru północno-wschodniej Polski można przyjąć, że linia ta odpowia-

da "skarpie" podłoża magnetycznie czynnego. Na północ od tej "skarpy"

skały magnetycznie czynne będą występowały dużo głębiej niż na po- . łudniu.

(3)

Budowa podłoża Polski ~achodniej 33

... -...-... __ ._._ ... .-...-.r.-\. ...

. .\

1 \

\ '\

\

\.

CD \

~

Fig. 1. Budowa głębszego podłoża iPolskli. zachodniej S1lructul'e of deeper sulbs,tratum of Westerll Poland

1. Osie wyżów gra.wimetry.czny~h {antyklin). 2. Osie niżów graWimetrycznych (synklin).

3. Krawędzie stopni w podlożu czynnym magnetyc:zmi.e.

Wl - Wyż Ustki; W. - Wył: Kartuz; W. - Wyt Koszalina (WaJ KoszaIJ.na); W. - Wyż

Chojnie (Wal Chojnic) ; W. - GraWimetryczna dodatnia ośkUjawsko-pomorska, wył: kut- nowski (wal kujaw:sk().,pomorski); W. - 'pólnocno-wschodnie obrzeł:enie G& Sw1ętokrzy­

Sklch); W, - Wyż kielecki (Góry Swiętokrzyskie); W. - Wyż ostrzeszowski; W. '- Wyż krośnieńsko-trzebnicki (Wschowa).

D, - Depresja doLnej Wisly: D. - IDepresja mogl.leńsko-lódzka (niecka moglleńska, niecka

łÓdzka): :o. - Depresja nadnotecka (niecka szczecińska).

(1). StQpi,"ń w pOdlożu czynnym magnetycznie--glębokości od 0,3 do 5 km: (2). Stopień w pod-

lożu czynnym magnetycznie-glębokości od 5 do 10 km; (3). Stopień w podlożu czynnym magnetycznie: (4). Stopień IW podlożu prekambryjskim. '

at - PóŁnocno-wschodnia gramca lokalnych anomalli magnetycznycll; Go- Pólnocn0- wschodnIa granica skaJ krystalicznych (wg danych geologicznych): Go - Prz:vpuszczalIia zachodnia granica skal czynnych magnetycznie.

1. Axes of gravimetric highs ,(anticl1nal axes). 2. Axes of gravimetric 4®ressions (synclinal axes). 3. Edges of scaI1ps in Ithe mag.neticallly active substratum.

WJ - Ustka high: W. - Kartuzy high: W. - Koszalin high (Koszalin range); W. - Chojnic,,"

high (Chojnice pange); W. - KUjawy-PomeranianiPositive gravimetdc ax:ls, (Kutno high.

KUjawy Pomeranian range): W. - Narth-Eastel'lll iPeriphery of the Swięty Krzyż MOUlllta1ns;

W,- Kielce high (Swięty Krzyż Mounta1nS); W. - OStrzeszów high; W. - Krosno-Trzebnica high (Wschowa).

Dl - iDepression of the lower V:lstuLa: D. - Mogilno Lódź .depreS6ion (Mogilno syncline

Lódź syncline): D. - Depression in the Noteć area (Szczecin sY1llCline).

(1). Scarp in magnetically active sllbstratum - depth fram 0,3 ~o 5 km: (2). Scaa'P in mag- netically active substratum - depth from 5 to 10 km: (3). Scal'P in magnetlcally active

substratum: (4). Scarp in Precambrian substratum. .

G, - North-eastem border of local magnetic anomalies: G. - North-eastem .border .or crystalline rocks (according to geological data); G. - Presumable western border ol mag- netically active rocka.

Geologiczny - 3

(4)

Adam Dąbrowski

~---.---~--- Można przypuszczać na podstawie interpretacji anomalii znajdujących się na po1tudnie od tej . linii (nie biorąc pod uwagę anomailiii 7lWiązanych

z występowaniem skał wulkanicznych w okolicy Krzeszowic), że podłoże.

magnetycznie czynne będzie tam występować na głębokości kilku kilo- metrów (anoma!lia Oświęcimia - około 4 km, anom.aJ.ia Jordanowa -

około 2 km).

Na obszarze Dolnego Sląska północno-wschodnia granica występowa­

nia niewielkich anomalii lokalnych o dużych gradientach i amplitudach pokrywa się z granicą utworów metamorficznych i magmowych (w jej

południowo-wschodniej części), zaznaczoną na odkrytej mapie geologicz- nej Polski Wł. Pożaryskiego i E. Ruhle (1955) w skali 1 : 1 000000. Należy zaznaczyć, że na północnym zachodzie granicą występowania lokalnych anomalii magnetycznych jest linia przechodząca z południa na północ

w okolicy Chojnowa, linia zaś przech,odząca z południa na północ przez:

Szprotawę zaznacza miejsca maksymalnego gradientu regionalnego skła­

dowej anomalii pionowej "Z", od którego na zachód zaznacza się obszar magnetycznie spokojny. Przez analogię do innych obszarów można przy-

puszczać, że mamy tu do czynienia z zapadaniem (być może stoprriami)

podłoża magnetycznie czynnego.

Na północny wschód od granicy występowania utworów metamor- ficznych i magmowych, bezpośrednio pod osadami kenozoicznymi, zazna- cza się w obszarze Krosna Odrzańskiego, Zielonej Góry, Nowej Soli, Trzebnicy wydłużony pas anomalii magnetycznych. Występowanie ich

zwi~ jest prawdopodobnie z występowaniem ciał zaburzających, znaj-

dujących się ;na głębokości około 5 km. Należy 'mtem przypuszczać, że

od południowego zachodu podłoże magnetycznie czynne zanurza się

szybko w kierunku obszaru występowania wyżej wymienionych ano- malii.

Między omówionymi wyżej obszarami, posiadającymi zróżnicowany obraz magnetyczny oraz stosunkowo niegłęboko występuj ące podłoże ma- gnetycznie czynne, rysuje się obszar Polski zachodniej, charakteryzujący się bardzo małym gradientem składowej anomalii pionowej "Z" i brakiem. anomalii lokalnych .

. Można przyjąć, że na obszarze tym podłoże magnetycżnie czynne wy-

stępuje tak głęboko, że działa na pole magnetyczne jako całość, tj. nie zaznacza się wpływ zróżnicowania litologicznego. W związku z tym moż­

na uważać, że tam, gdzie względne wartości składowej anomalii piono- wej "Z" są wyższe, podłoże znajduje się płycej, tam zaś, gdzie są niż­

sze - znajdt.tie się głębiej.

A zatem, ponieważ wartości anomalii maleją systematycznie od "skarp"

ograniczających obsza1oy sąsiednie Polski mchodniej ku środkowi s~

kojnego obszaru Polski zachodniej oraz z południowego wschodu ku pół­

nocnemu zachooowi, przeto naJeży 'przypuszczać, że strop utworów' mag.,.

netycznie czynnych tf:worzy ina terenie Polski zachodniej nieckowate zagłę­

bienia otwaI'lte 1ru północnemu zachodowi, których zapada z południo-

wego WSlChodu na północny zachód. .

Ze względu na niezbyt wyraźny obraz magnetyczny części środkowej

omawianego obszaru trudno nawet schematycznie nakreślić przebieg tej osi. Należy przypuszczać, że w części tej zapadanie podłoża jest bardzo

łagodne.

(5)

Budowa podłoża Polski zachodniej 00

---~~---~---~l Jeżeli ch'Odzi Q charakter i wiek skał budujących wyżej omawiane pod-

łeże magnetycznie· czynne, te -- jak wynika z wierceń prewadz'Onych na terenie półnecno-wschcdniej Pelski, stanewiącej południowo-zachcdni

brzeg platformy r'Osyjskiej, a także z badań na sąsiednich 'Obszarach

Związku Radzieckiegc -- ancmalie magnetyczne są związane ze skałami

. magmcwymi i metamorficznymi wieku prekambryjskiege. Mcżnazatem

przyjąć, że strcp pedłcża magnetycznie czynnege 'Odpowiada strcpcwi utwcrów prekambryjskich. Do zagadnienia należy jednak podchodzić­

osbrOlŻinie, gdy)ż, dak t'O wynilk.a IZ oIdlkrytej, mapy gęoilogicZIIlej iPoilskIi w skali 1 : 1 000 000, na pcłudnie cd Gór Swiętekrzyskich, bezpeśredni'O pod

trzecicrzędem., występują na niew~elkiej stcsunkowo głębokeści utwcry

uważane za algcnckie, a -- jak to widać na mapie magnetycznej -- pod-

łoże magnetycznie czynne -powinno występewać tu na głębokości wielu

tysięcy metrów.

Należy zatem przypuszczać, że w niektórych 'Obszarach Pclski strop

podłcża. magnetycznie czynnege nie będzie 'Odpowiadał stropowi prekam- bru, ale strcpcwi jegc starszych pięter.

Jest il"ównież oczywiste, że w obsmrach występowania skal magmowych innego wieku rysujące się tam lckalne anomalie związane są z tymi in- nymi skałami. nie. zaś z podłożem prekambryjskim. -

NIEKTÓRE ANOMALIE GRAWIMETRYCZNE A BUDOWA GEOLOGICZNA POLSKI ZACHODNIEJ

Wyniki prac wiertniczych i badań sejsmicznych, prowadzcnych w osta~

tnich latach przez Instytut Geologiczny i Centralny Urząd Naftowy,

umożliwiają obecnie . powiązanie rysujących się na 'Obszarze Polski za- chodniej ancmaliigrawimetrycznych ze zjawiskami geologicznymi.

Już dawniej było wiadomo, że zespół ancmalii dodatnich, nazwanych przez T. Olczaka (1951) "esi,ą dodatnią kujawsko-pomorską, wyżem kut- nowskim oraz :wyżem kieleckim" (jego odgalęzienie północno-zachodnie),

odpowiada pasmu wypiętrzeń, które J. Czarnocki nazywa "antyklinorium

środIkowo-polskim", 'Obejmujących wał kujawsko-pomorski oraz póŁnoc-

. no-wschodnie obrzeżenie Gór Swiętokrzyskich. Należy zaznaczyć, że -- jak wynika z prowadzonych .obecnie szczegółcwych badań geologicznych -- oś zespołu anomalii dodatnich nie pekrywa się dokładnie z osią utwo- rów mezozoicznych występujących w stropie antyklinorium.

Jest to zrozumiałe, jeżeli weźmiemy pcd uwagę, że na pole grawime- tryczne działają nie tylko skały budujące -antyklinerium, znajdujące się be2J.POŚ'l1ed!nio· iPod n-adlldadem !kenozoicznym, alle ta!k2Je jego lPatrtiie głęb';'

sze. Zatem anomalie grawimetryczne będą 'Odzwierciedlać sumaryczny

wpływ budcwy całego antyklinorium. Korelacia anomalii grawimetrycz- nych z budewą stropu antyklinorium będzie możliwa wtedy, gdy pomi- niemy wpływy regionalne i wyodrębnimy efekty lokalne.

Wiemy również, że depresje grawimetryczne: nadnotecka i mogileńsko­

-lód2ika 'Odpowiadają IW ogólnych 'zarysach nieckom.: szczecińskiej, mogi-

leńskiej i łódzkiej wypełnionym młodymi, lekkimi utworami mezozoicz- nymi.

Należy przypuszczać, że grawimetryczna depresja dolnej Wisły, rysu-

jąca się na północny wschód cd wału kujawsko-pomorskiego, wiąże się

(6)

36 Adam Dąbrowski

z Występowaniem lekkiCh skał osadowych o dużej miąższości, ograniczo- nym z jednej strony - najwyższym stopniem platformy rosyjskiej, zbu- dowanej z ciężkich skał prekambryjskich, z drugiej zaś strony ~ wałem

kuj awsko-pomorskitn.

Na

tle tej depresji rysują się wYdłużone wyże grawimetryczne Kosza- lina i Chojnic. Jak to stwierdzono ostatnio na podstawie badań sejsmicz- nych i geologicznych, wyże. te wiążą się z antyklinalnymi wypiętrzenia­

mi, równoległymi do antyklinorium kujawsko-pomorskiego.

Przy okazji należy stwierdzić, że w świetle posiadanych obecnie ma-

teriałów wyraźnie rysuje się zależność między przebiegiem krawędzi plat- formy rosyjskiej a występowaniem wyżej wspomniaĄych antyklinalnych

wypiętrzeń: kujawsko-poroorskiego, koszalińskiego i chojnickiego.

Przypuszcza się, jak to podaje w swoich pracach St. Pawłowski (1947, 1953), że istnieje związek genetyczny między sztywną masą platformy a powstairlem omówionych górotworów.

Dalej na północ zaznaczają się na mapie grawimetrycznej wyże grawi- metryczne Ustki i Kartuz. Jak wynika z interpretacji wyników badań magnetycznych, podłoże magnetycznie czynne występuj e tu na głębokości

od 1 km na północy do 5 km w okolicy Kościerzyny; Biorąc pod uwagę, że w ogólnych zarysach lokalne anomalie grawimetryczne dodatnie i ujemne pokrywa się odpowiednio z anomaliami magnetyc7l1'lymi., można .sądzić na podstawie doświadczeń z terenu północno-wschodniej Polski,

że na obraz grawimetryczny wpływa tu

w

stopniu decydującym zróżni­

oowarue litologiczne skal magmoWych lUib metamorfiCznych budujących podłoże. Tak więc dodatnia anomalia grawimetryczna Kartuz, jak i -zes-

pół dodatnich anomalii grawimetrycznych Ustki, wiąże się prawdopodob- nie z występowaniem w podłożu ciężkich skał zasadowych magnetycznie pobudliwych (jak np. w Piszu). Zatem, wyż Ustki nie wiązałby się, jak:

przypwsZICZano, z masywem stanowiącym odrębną całość, al,e z różną lito- logicznie .częścią krawędzi platformy rosyjskiej. .

Bardziej skomplikowaną sprawę stanowi powiązanie z budową geolo-

giczną wyżów grawimetrycznych: ostrzeszowskiego i krośnieńsko-trzeb-:­

nickiego (Wschowy) rysujących się na południu Polski zachodniej.

'Jak wynika z wierceń i badań sejsmicznych przeprowadzonych na tym obszarze, w utworach mezozoicznych i niłodopaleozoicznych, zbadanych do głębokości oilroło3 kim, nie widać zjawisk temnicznYlch (wypiętrzeń

antyklinalnych), które by tłumaczyły występowanie tych dodatnich ano- malii grawimetrycznych. Z drugiej strony w obrazie magnetycznym

południowej części Polski zachodniej nie widać, jak w wypadku anomalii Ustki i Kartuz, dodatnich anomalii magnetycznych, które by były odpo- wiednikiem anomalii grawimetrycznych. . -

Mamy zatem dwa możliwe wytłumaczenia istnienia omawianych wy-

żów grawimetrycznych. Jedno z nich polegałoby na przypuszczeniu, że

w podłożu istnieją skały magmowe bądź metamorficzne ciężkie, ale magnetycznie niepobud1iwe. Można przypuszczać na podstawie interpre- tacji anomalii magnetycznych Zielona Góra -'- Zmigród,że skały te

występują na głębokości większej lIliZ 5 km (przyjmując zapadanie pod-

łoża

'm

północnennu wschodowi). Z drugiej strony można przypusz-

czać, że wyż grawimetryczny jest związany z występowaniem lilie- znanego górotworu zbudowanego z ciężkich skał osadowych, prawdopo-

(7)

Budowa podłoża Polski zachodniej 37

dobnie staropaleozoicznych, znajdującego się poniżej możliwości wyko- nania prac wiertniczych i badań sejsmicznych, tj. poniżej 3 km (do głę­

bokości nie wiele większej niż 5 km, tzn. nad podłożem magnetycznie

czynnym). .

O ile mamy do czynienia z tym drugim przypadkiem, nasuwa się przy-. puszczenie, że na powstanie górotworu miał wpływ sztywny blok Dol- nego Sląska zbudowany ze starych. skał magmowych i metamorficz- nych, podobnie jak mająca swoje odbicie w obrazie magnetyczriym kra-

wędź masywu krystalicznego Polski południowej, która według St. Pa-

włowskiego (1953) wpływała na tworzenie się Gór Swiętokrzyskich.

WNIOSKI KOŃCOWE

Na podstawie powyższych rozważań można przyjąć, że Polska zachodnia jest objęta rozległym zapadliskiem ograniczonym od północnego wschodu,

południa i południowego zachodu sztywnymi blokami, a otwartym od zachodu i północnego· zachodu. Zapadlisko to było obszarem działania

procesów górotwórczych, których wpływ najwyraźniej zaznacza się na jego krawędziach. Jest ono wypełnione skałami osadowymi dużej miąż­

szości, która w części środkowej może osiągać kilkanaście tysięcy me- trów.

W pracy niniejszej omówiono tylko ważniejsze zjawiska zarejestrowane przez :badania geofizyczne.

Przy planowaniu prac poszukiwawczych, w szczególności jeżeli chodzi o bituminy, należy zwrócić uwagę na drugorzędne i trzeciorzędne szcze-

góły obrazu grawimetrycznego. Wiążą się one, jak to stwierdzono na podstawie badań sejsmicznych i wierceń w wypadku anomalii Gopła i Mogilna, z niegłębokimi strukturami o możliwościach występowania

bituminów.

Tego typu anomalie lokalne wymagaj ą jednak przed rozpoczęciem prac

. wiertniczych szczegółowych badań grawimetrycznych i sejsmicznych,

a także prac nad eliminacją regionalnych efektów grawimetrycznych.

Refemt ~~ na SeSlji !NaUlkowed l. G. w ldJnJi.u ł4 gr,udnila 11956 !I".

PISMlENNICTWO

DĄBROWSKI A. {1955) - Mapa grawimet1"yC7ll1a ,Po1s:'ki. Anomalie sny ciężko5ci

g"o - "lo (Boguera), 1:1000000. Inst. GeoI. Warszawa.

DĄBROWSKI A., K~CZUN K. (1956 a) - Mapa :mqnety1C2lna Po1stkd. Ano- . m.aIl.ie IJ.A s:kŁadowej pianowej "Z" magnetY'2lffiu ziemskiego, 1:J. 000 000 ..

Inst. Geo:l. WalI."sz·awa.

DĄBROWSKI A., KARACZUN K. (1956 b) - MOII'fologia podłoża prelkamb ry!jskieg o , w pó1noc.no-wSCIhodlniej Polsce. Prz. geol.. rnr 8, str. 341",","344. Warszawa ..

lLAUTERBACH iR. (1955) - Bei,tI'age zux telktmiscllen Deuttmg dergeomagnetiJSohen:

VbenOOhtskarte der Deutschen Demdkratischen RepUblik. Gel'lands·

BeitI'. zux GeQPhy.sik. 64. H. 3. S. 156-172. Leipzig.

(8)

38 Adam Dąbrowski

OLOZAK T. (1951) - Mapa grawdmetryczna Bolski. Bd'lll. Państw. Inst. GeoJ.. 64.

Warszawa.

PAWLOWSKI St. 1(1947) - Anomalie magIIletyczne w Polsce. Biul. Państw. Inst.

. .GeoI. 44. Warszawa.

PA'WIJOWSlKI St. (1952) -Kilka zag·adnień geofizYC7lllych w Polsce. Biul. Państw.

IIIlst. GeoI. ~b.n.). Warszawa. ' . .

PAWŁOWSKI Sto (1953) - Badania magnetyczne w laitach 1941-1944. ·Biul. Inst.

. ' Geo!. (b.n.).' Warszawa.

POŻAlRYSKrI W., iRttHLE E. (1955) - :Mapa geologiczna Polski !bez utwor.ów

czwartorzędowych i trzeciorzędowych, 1:1000000. J:nst. Geol. Warszawa.

PRACA ~BIOROWA {1955) ~ Dys'lwsja nad IIlaukowymi zalożeniami perspekby- wiJCznego plan<Ugeo1ogii Polski. 1IIlst. Geol. Stenograrm wydaJny na

. prawach rękopisu. Warsżawa.

SKORU~A J. {1952) - Bad·ania składowej piOlIlowej magnetyzmu ziemSkiego na Podlasiu i wbelszczyźnie w latach 1949-1950. \BruI. iPaństw. h1st.

Geol. ('b.n.). Warszawa.

Adam DĄBROWSKI

THE STRUCTURE OF THE DEEP SUBSTRATUM IN WESTE~N POLAND ON THE BASIS OF GEOPHYSICAL RESEARCH

Summary

The author- has attempted to ex:plain the struJCtureaf the deep substratum in WE<·stern Poland on the basis of the gr-avimetri<:, magnetic and g·eological mapa of Poland, scale 1:1 000 000 compiled and published in 1955 - 1956 by the Geolo- gical Institute.

In the fir5lt pad of this paper- the 'author- discussęs the magnetic map of Wester-n Poland and tr-ies to interprete it.

Tlilii map shows ,colIl'1maJSlt IWIiIth neiglhbourdlnig regions ihaviing a· vijole:nlt!ly ktisbuI'Ibed . magnetic field. Western Poland is characteriz,ed by inairgnificant variations of

intens1ty of the magnetic field and by a lack of local anomaliefl.

The author starts his inter-pretation by discussing the regions 'adjacent to Wester-n Poland; it is his opinion that the ma.gneUcally acl'ive su'bstrarum of Wefltern Poland iIS located at depths ~oa·ching fifteen thousand meters. This considerable depth would eXlPlrai:n. the lalCllt 0If iocal a:n.Oll1I!IIlies iiln this lreglOll1. Towa1'ds· !llortih- east, south and 50uth-weBt Wester-n Poland is neighbour-ing to regiom wher-e the magnetically active substratum is situated less deeply. Assuming that the top of the magnetically active substratum corresponds to the top of the cl'ystalline rocks of 1Ihe IPre-Oarmlbria!Il ~ Ii!t may ibe iłlaJken 1f0ll" gra:n.ted tbat o1lhe lS'Ilibstra1rum o(

Western Porlallld presenlbs ra w'ide-spread d~ressiOlIlfilled wiJth sedimen1lary i!'IOO.l{s,

(\f ~oximately 15 km. thick and bordered frem NE, S and SW by ,,scarps" of rigid blooks whose oruentation bas bean sketchecI upon the enclosed map.

It is worth noticing that in the north-east of the Polish territory two such

,,soaI'IPS" ~eaII', sepaa"l;ltiJrug thiree I!I\lrcce.ssive ste:pcs of the wbts1lI'laltlUlm which plunges here in a southwest direction deeper and . deeper under the sl'idimentary fl}rmations.

(9)

Summary 39

11he sooond ,part of thiJs paper :is b~ 0Ill the 8I'avimebric lreSearohes l1.mldertalken in western. lPoland wi1hiln the r,ecent yeaJrB and the dirillling treOOl'ds and, seismie investigations; the author

mes

to eoordinate the more important anomalies whlch presenlj; JI;hen:lselves ihere, wiJth the g.eOilQgicaJl diac1;s. The :aru1lh0ll" 1OOIme6 to 00I1J0liusi00 that the gravimetric elevati<)Os at the regi.ons of KIIljawy - Pomorze, KIIltno, Kielce, iKOBZaJlim and ChojlI1ice co~ to anticli!llal emBrlgence5 O!f the mesozoie Bubstratum whiłe gravimetrie depressions wch as the regions along the Noteć riJver, neM Mogi!lno - Łódi and a:lO!llg the [ower V:j,gtuliat mai}', !be ex;p1aJi!ned. by the occurrence of thick beds of light sedimentary rocks.

A lleparate trea'tment has been :app!lied ,to the' ,gravlilmetirilC e1eV'!llti.ons af USltłka ćind Kart.uzy wbere. the reason for their existence should be given by a lithological

dtfferentiation 'at the erystalline suootratum.

Wi1lh ~ to i1!he e>strneszbw and K:rosno - '11rzebnJiJCa· eleva1!Lo!lls fihe iaUlthor 'Sugges'1;s linlking them either to the effect of oId Palaeozoic masses or to a litholo- gical differentiation ol the crystalline sulbstratum at a depth of albout 5 'km.

n iIs oIbviOUJS tbat rilgid IblookJs af lOr\YIStallaIne rooks' eJOtemtiJng laI10ng ithe 1Il<lłl1h­

east, souvhj and iS'OU'th-west iborder od: Po1:and łuwe e&eDcedl an i,rufl'U)enc'eon '!he orogeny of Western Poland.

Cytaty

Powiązane dokumenty

sąsiednich otworów wiertniczych, rw których strwiero.za się pełny. roz- wój osadów cechszltynu i !pStrego piaSkowca.. Budowa geologiczna podłoża retyku monokliny

'Yydzielo?e kompleksy skał znajdują odbicie w profilachpetrofizycznych (fIg. 3); rue- wielkie przesunięcia granic fizycznych w stosunku do litologicznych

Przyczynę znacznego opóźnienia badań grawimetrycznych na morzu w stosunku do badań na lądzie stanowią głównie trudności techniczno- -organizacyjne, wynikające ze

Do badań wykonywanych w latach 1971-1972 użyto amagnetycznego statku badawczego Zaria, wyposażonego m. w aparaturę do pomiarów absolutnych wartości elementów D, H,

Szkic rozmieszczenia osi struktur, wyznaczonych na podstawie jurajskiego poziomu sejsmicznego, na tle zarysów grawimetrycznych anomalii resztkowych (wg J. Grzywacza),

Z zagadnień, które nie były szczegółowo omawiane na zajęciach (a także tych, które były…) można przygotować się na podstawie podręcznika

Międzyszkolny Uczniowski Klub Sportowy Wilhelm Szewczyk był organizatorem I Halowych Mistrzostw Czerwionki – Leszczyn Dzieci i Młodzieży w lekkiej atletyce.. Zawody odbyły

4) w przypadku działań dotyczących tworzenia warunków do prowadzenia przez jednostki powiatowe (miejskie) Państwowej Straży Pożarnej praktycznych zajęć edukacyjnych dla