• Nie Znaleziono Wyników

O ochronie własności społecznej w polskim prawie karnym dwudziestolecia

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "O ochronie własności społecznej w polskim prawie karnym dwudziestolecia"

Copied!
4
0
0

Pełen tekst

(1)

Maria Cybulska

O ochronie własności społecznej w

polskim prawie karnym

dwudziestolecia

Palestra 8/9(81), 73-75

(2)

S^r 9(81) Przegląd, p r a s y p r a w n ic z e j 73

“w ładzy państw ow ej. U sta w a ta zlik w id o w ała podział n a a d m in is tra c ję rząd o w ą i sam orządow ą. W g ru d n iu 1954 r. odbyły się pierw sze w y b o ry do r a d n arodow ych, iprzy czym zostały zniesione dotychczasow e gm iny, ja k o zaś ra d y n aro d o w e n a jn iż ­

szego stopnia w prow adzono znacznie od nich m niejsze g rom ady, co w ko n sek w en cji doprow adziło do w łączenia szerszych rzesz społeczeństw a do p ra c y w ra d a c h . W re­ szcie czw’a r ty okres rozpoczął się w 1955 r. C h a ra k te ry z u je się on zw iększeniem u p ra w n ie ń ra d n arodow ych kosztem zm n iejszen ia u p ra w n ie ń w ład z c e n traln y c h .

Przechodząc do p roblem u u d ziału społeczeństw a w w y m ia rz e spraw ied liw o ści, a u to r podkreśla, że u dział ten je st realizo w an y przed e w szy stk im przez w p ro w a ­ dzenie do w y m ia ru sp raw iedliw ości ław ników ludow ych, k tó rz y m a ją p ełn e p raw o ■orzekania, a w ięc zarów no co do w iny, ja k i co do k a r y (jak w iadom o, sędziow ie p rz y się g li orzek ają ty lko co do winy). Ł aw nicy w y b ie ra n i są na p le n a rn y c h se­

sja ch rad narodow ych spośród k a n d y d a tó w w y su w an y c h na z e b ra n ia c h p ra c o w n i­ k ó w , zeb ran iach w iejsk ic h i z e b ran ia ch członków o rg an iz ac ji społecznych. U p ra w ­ n ienia ław ników u le g ają stopniow em u rozszerzeniu. U sta w a z d n ia 2.XII.1960 r. w sp raw ach z osk arżen ia p ry w a tn e g o dopuszcza sam odzielne p ro w a d ze n ie przez ła w n ik a postępow ania pojednaw czego w ty c h sp raw ach .

Społeczeństw o bierze p o n ad to szeroki u d ział w k olegiach k a rn o -a d m in is tra c y j- n ych (działających przy prezy d iach ra d narodow ych), k tó re ro zp o z n ają sp ra w y ■o w ykroczenia.

C zynnik społeczny odgryw a rów nież og ro m n ą rolę w sp ra w a c h ze sto s u n k u p r a ­ scy. W iele spraw z tego z a k resu ro zstrz y g ają zak ład o w e k om isje rozjem cze.

W o statn ich la ta c h w prow adzony został e k sp ery m en t sądów społecznych. S ąd y •te o d gryw ały pozytyw ną rolę w ochronie m ien ia społecznego p rzed d ro b n y m i k r a ­

dzieżam i, co w sk az u je n a potrzebę u staw ow ego u reg u lo w a n ia p o d sta w y ic h d zia­ łania. W n iek tó ry ch m ia sta ch pow ołano rów nież do życia społeczne ko m isje p o je ­ dnaw cze przy k o m iteta ch blokow ych; d ziałalność ty c h ko m isji m a zapobiegać p ow staw aniu sporów sąsiedzkich.

Obok udziału społeczeństw a w procesie o rze k an ia , czynnik społeczny odgryw a ta k ż e w ielką rolę w procesie re e d u k a c ji osób, k tó re n a ru sz y ły n o rm y w spółżycia społecznego, zw łaszcza jeśli chodzi o n ieletnich.

M in ister R ybicki kończy sw e w yw ody n a stę p u ją c y m i słow am i:

„W procesie w y p raco w y w an ia coraz lepszych, przy sto so w an y ch do naszych p o ­ grzeb i w aru n k ó w fo rm socjalistycznej d em o k ra cji pow ażną rolę sp e łn ia ju ż dzi­ sia j n a u k a polska. Rola n a u k i w ty m z a k resie będzie w przyszłości ty m d o n io ślej­ sza, im b ard z iej trw a le i u m ie ję tn ie rozbudow yw ać ona będzie ścisłe zw ią zk i m ię ­ dzy teo rety czn ą w iedzą filozoficzną, p raw n ic zą, ekonom iczną czy socjologiczną a ko n k retn y m i pro b lem am i w spółczesności naszego k r a ju i socjalisty czn eg o b u ­ d o w n ic tw a ’'.

O o c h r o n ie w ła s n o ś c i s p o łe c z n e j w p o ls k im p r a w i e k a r n y m d w u d z ie s to le c ia

spisze Leszek L e r n e l l w tym że zeszycie (z. 7 z 1964 r.) „P ań stw a i P ra w a ". A u to r p rze d staw ia ew o lu cję p raw a k arn e g o w dziedzinie o ch ro n y w łasności społecznej w ok resie dw udziestolecia. E w olucja ta je s t ściśle zw ią za n a z p rz e ­ o b ra ż e n ia m i socjalno-ekonom icznym i, ja k ie n a s tą p iły w P olsce L u d o w ej, a przed e

■wszystkim z procesem p o w staw an ia i rozw oju w łasności społecznej.

W p ierw szym okresie now ej państw ow ości {r. 1944—1945) och ro n a w łasn o ści spo­ łe c z n e j zw iązana była z procesem u ru c h a m ia n ia p rzem ysłu. Chodziło p rze d e w szy ­

(3)

P rze g lą d p ra s y p ra w n ic z e } N r 9 (81)^

stk im o położenie ta m y w szelkiego ro d za ju ak to m grabieży, zw anej w ów czas „szab rem ”. R ola p ra w a k a rn e g o w tym zak resie by ła w ted y sk ro m n a, a g łów nym n arzęd ziem w a lk i b y ły in sp iro w a n e przez p a rtię i p odejm ow ane przez załogi r o ­ botnicze a k ty sam oobrony. Je śli idzie o sta n p raw n y , to poza istn iejący m i p rz e p i­ sam i a rt. 257 i n a st. k.k. w p row adzono szereg dek retó w , a m ianow icie: d e k re t z dn ia 30.IX .1944 r. o o ch ro n ie p ań stw a, d e k re t z dnia 16.IX.1945 r. o p rz e ­ stę p stw ac h szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudow y, w reszcie d e k re t z dn ia 16.IX .1945 r. o p o stę p o w an iu doraźnym . D ek rety te m ia ły sta n o w ić o bronę przed szczególnie groźnym i za m a ch a m i w okresie zaczątków w łasności społecznej- w przem y śle i ro lnictw ie.

W n a s tę p n y m o k resie szczególnej ochrony w y m ag a ła w łasność przem ysłow a,, k tó ra przeszła n a w łasność p a ń s tw a z m ocy u sta w y z d n ia 3.1.1946 r. o p rz e ję c iu p o dstaw ow ych gałęzi p rze m y słu n a w łasność p ań stw a, oraz ro zw ija ją c a się szybko» w łasność spółdzielcza i w łasność społeczna w dziedzinie h an d lu . O ile w p ierw szy m okresie z a m a ch y na w łasność społeczną w y stęp o w ały w postaci a ta k ó w „z zew ­ n ą trz ”, o ty le w ty m ok resie sta ją się groźne zam ach y od „w e w n ą trz”, a w ięc ze stro n y osób z a tru d n io n y c h w p laców kach gospodarczych i m ając y ch ła tw y do­ stęp do m ie n ia społecznego. P od staw o w y m śro d k iem p raw n y m do w a lk i z ta k im i n ad u ż y ciam i był a r t. 286 § 2 k.k., stosow any w pow iązaniu z a rt. 48 m.k.k. Z god­ nie z lin ią o rzecznictw a p rzed w o jen n eg o d e fra u d a c ja d okonana przez u rz ę d n ik a k w alifik o w a n a b y ła ja k o n ad u ży cie służbow e, a nie ja k o p rzestęp stw o przeciw ko m ieniu. R o zw iązanie ta k ie k ła d zie nacisk n a n iedopełnienie obow iązku służbow ego i — zd an iem a u to ra — w y p acza isto tę p rze stęp stw a, gdyż u su w a w cień głów ny przed m io t zam achu, ja k im je s t m ienie społeczne. W k onsekw encji z a ry so w a ł się- podział p rz e stę p stw przeciw k o w łasności społecznej n a „ tra d y c y jn e ” p rz e stę p stw a przeciw ko m ien iu , k tó ry m i są kradzież, przyw łaszczenie i oszustw o, p o p e łn ia n e przez osoby spoza a p a r a tu zarząd zająceg o gosp o d ark ą naro d o w ą, i na p rze stę p stw a tzw . „p ra co w n icz e”, tra k to w a n e ja k o p rze stę p stw a „urzęd n icze” a p o le g ają ce n a n a ru sz e n iu obow iązku służbow ego.

N astęp n y z kolei e ta p ce ch u je potężny rozw ój gosp o d ark i uspołecznionej. U ch w a~ ło n a z o staje K o n sty tu c ja P R L z 1952 r., k tó re j a rt. 77 n a k ła d a na każdego oby­ w a te la obow iązek strze że n ia - w łasności społecznej i p rze w id u je, że osoby d o p u ­ szczające się sab o tażu , d y w e rsji i szkodnictw a gospodarczego będ ą k a ra n e z całą surow ością p raw a. P rz e p is te n stanow i po d w alin ę u reg u lo w a n ia ochrony w łasności' społecznej z p u n k tu w id ze n ia p ra w a karnego. N astęp u je to przez w y d an ie dw óch d ek re tó w z 4 m a rc a 1953 r., tzw. „dużego” i „m ałego”. D ek rety te sk o d y fik o w ały czyny p rze stęp n e sta n o w iąc e zam ach na w łasność społeczną ja k o o d ręb n ą g ru p ę p rze stęp stw , w y o d rę b n ia ją c je — na p odstaw ie k ry te riu m p rzed m io tu za m a ch u — od innych p rz e stę p s tw przeciw k o m ieniu (pryw atnem u), ja k i od p rze stęp stw służ­ bow ych, a p o n ad to znacznie zao strzy ły re p re sję k a rn ą . Z ostała p rzep ro w ad zo n a w y ra źn a g ra n ic a pom iędzy p rze stęp stw am i „w ielk im i” i „śre d n im i” z je d n ej s tro ­ ny a „d ro b n y m i” k rad z ież am i z dru g iej — przez u reg u lo w a n ie tych dw óch grup- p rze stęp stw w o ddzielnych a k ta c h p raw n y ch w y d an y ch tego sam ego dnia. W p ro ­ w adzone zostało now e o k reśle n ie „zagarnięcia m ienia społecznego”, w y k ra c z a ją c e poza „ tra d y c y jn e o k reśle n ie p rze stę p stw przeciw ko m ieniu.

P om im o że d e k re ty m arcow e stanow ią now y i zasadniczy e ta p w rozw oju n a ­ szego p ra w a k a rn e g o w om aw ian ej dziedzinie, to je d n a k z biegiem czasu o k a z a ły się one n ie w y starcz ające . P rz ed e w szystkim nie uw zględ n iały one w d o sta te czn y m za k resie w ag i re p r e s ji ekonom icznej. W zw iązku z ty m zo stały w y d an e d w a nowe? a k ty u staw o w d aw cze, a m ianow icie u sta w a z dnia 21 stycznia 1958 r. o w zm ożeniu

(4)

N r 9 (81) P rze g lą d p r a s y p r a w n ic z e ) 7 »

ochrony w łasności społecznej przed szkodam i w y n ik ając y m i z p rze stę p stw a oraz u sta w a z dn ia 18 czerw ca 1959 r. o odpow iedzialności k a rn e j za p rz e stę p s tw a p rz e ­ ciw ko w łasności społecznej. U staw y te k ła d ą m ocny a k c en t n a re p re s ję ekono­ m iczną oraz w odm ienny sposób p rz e p ro w a d z a ją lin ię g ra n ic z n ą pom iędzy ro d z a ­ ja m i przestępczości z p u n k tu w idzenia jej ciężaru gatunkow ego. P odczas gdy d e ­ k re ty m arcow e w y o d rę b n ia ły przestępczość „ w ie lk ą” i „ ś re d n ią ” , p rz e c iw sta w ia ją c je j drobne kradzieże, now e u sta w y tr a k tu ją ja k o je d n ą g ru p ę najcięższe p rz e ­ stę p stw a (ustaw a styczniow a), a ja k o d ru g ą g ru p ę — p rzestępczość „ śre d n ią ’^ i „ d ro b n ą” (ustaw a czerw cow a).

A czkolw iek lite r a tu r a p raw n icza pośw ięcona ochronie w łasności społecznej je s t dość bogata, to je d n a k ciągle p o ja w ia ją się now e tru d n o śc i i za g ad n ien ia . D la ilu ­ stra c ji au to r p rzy tacza pro b lem k w a lifik a c ji p ra w n e j czynów p o le g ają cy c h na oszukiw aniu nabyw ców (np. słynny proces p racow ników b a r u „ P r a h a ” w W a rsz a ­ wie) i p roblem k w a lifik a c ji p rze stęp stw poleg ający ch na p rz e su n ięc iu m ie n ia z j e ­ dnej in sty tu cji uspołecznionej do drugiej (z p aństw ow ej do spółdzielczej i od­ w rotnie).

W p rak ty c e odczuw a się b ra k k o d y fik ac ji przepisów o p rz e stę p s tw a c h g o sp o d a r­ czych. A u to r p o d k reśla p o trzeb ę „głębszego sondażu p ro b le m a ty k i k a rn e j o chrony w łasności społecznej oraz ro zw iązan ia n a tle ta k ic h b ad a ń c a ło k sz ta łtu za g a d n ie n ia k o d y fik ac ji przepisów dotyczących p rze stęp stw gospodarczych (. . .)” .

N i e k t ó r e p r o b le m y s a n k c ji r e g u l a m i n o w y c h om aw ia Z bigniew S a l w a w nu m erze 6 (1964) „Nowego P ra w a ” .

Celem zapew nienia p o rzą d k u i dyscypliny p ra c y kie ro w n ic tw o z a k ła d u p ra c y m usi być w yposażone we w łaściw e sankcje. S an k cje ta k ie p rze w id zia n e są w r e ­ gu lam in ach pracy, a ro d za je tych sa n k cji określone zo stały w w y ty czn y ch do o p r a ­ cow ania reg u lam in ó w p rac y w uspołecznionych p rze d sięb io rstw a ch , sta n o w iąc y ch załącznik do u ch w a ły n r 327 R ady M inistrów z d n ia 16.V III.1957 r. w sp ra w ie p rz e ­ strze g an ia porząd k u i dyscypliny pracy (Mon. Fol. N r 70, poz. 432). Z d an iem a u to ­ r a k ata lo g sa n k c ji nie został u sta lo n y w sposób o d p o w iad a ją cy p o trzeb o m i je s t n ie w y starcz ający . Istn ie je ponad to pow ażna lu k a, poniew aż w w y ty czn y ch nie zo­ sta ł przew id zian y try b odw ołania się- p rac o w n ik a od nałożonej n a niego san k cji.

B rak należytego zróżnicow ania sa n k cji spow odow ał, że w n ie k tó ry c h reg u la m in a c h p rac y zostały um ieszczone san k cje nie przew idziane w w ytycznych. A u to r k w e s­ tio n u je skuteczność ta k ic h sa n k cji i sygnalizuje p o trzeb ę u sta le n ia w łaściw ego k a ­ talogu sa n k c ji de lege jerenda.

Czy należy w przyszłości w prow adzić do k atalo g u sa n k c je o c h a ra k te rz e d o leg li­ wości m a te ria ln e j, ja k np. zm niejszenie lub całk o w ite p ozbaw ienie p ra c o w n ik a prem ii, części lu b całości udziału w przeznaczonej do podziału części fu n d u sz u z a ­ kładow ego itp.? A u to r n a p y ta n ie to odpow iada przecząco. P re m ia je st d o d a tk o ­ w ym św iadczeniem pieniężnym , k tó re je st uzależnione od szeregu w a ru n k ó w , m ię ­ dzy in n y m i od należytego prze strzeg a n ia czasu p rac y i p rzepisów bhp. Je śli w a ­ ru n k i te nie zo stan ą spełnione, to b ra k po d staw y do p rzy z n an ia p rem ii, o d e b ra n ie zaś p racow nikow i p rzy z n an ej m u p rem ii lu b „n a g ro d y ” m a c h a r a k te r k a r y p ie ­ niężnej sprzecznej zarów no z p rzepisam i o w ysokości k a r p ien iężn y ch , ja k i o ochronie w y n ag ro d zen ia za pracę. N atom iast byłoby celow e w p ro w a d ze n ie do k a t a ­ logu zróżnicow anych sa n k c ji o m niejszej dolegliw ości, ja k np. upom nienie, n ag a n a. Je d n ą z dopuszczalnych przez obow iązujący k a ta lo g sa n k cji reg u la m in o w y ch jest w ypow iedzenie um ow y o pracę. P odzielając pogląd A. W alasa, a u to r zw raca uw agę, że w k o n se k w e n cji um ieszczenia ta k ie j k a r y w reg u la m in ie p rac o w n ik ,

Cytaty

Powiązane dokumenty

GRUPY WYSZEHRADZKIEJ W NOWEJ EUROPIE Była to kolejna z cyklu konferencji organizowanych corocznie przez Studium Dziennikarstwa Uniwersytetu Rzeszowskiego, po- cząwszy od

dr Tomasz Siemieniec − biblista i adiunkt w Katedrze Teolo- gii Pastoralnej Ogólnej Wydziału Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubel- skiego Jana Pawła II, podjął temat

Do tego kom pleksu zalicza się gleby średnio zw ięzłe i ciężkie (odpow iedniki kom pleksów pszennych i żytniego bardzo dobrego) okresow o, długo nad m iern ie

Zatem choć na pierwszy rzut oka ana- liza treści „Małego Przeglądu” wydaje się banalna – pismo tworzyły dzieci, zatem artykuły i notatki pisane były bardzo prostym językiem,

Z zależności (5) wynika, że rdzeń 3-optymalnej struktury OD typu PMC jest grafem zwykłym stopnia nie większego niż trzeci oraz rzędu nie mniejszego niż siódmy.. Rdzeń

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie zmian w zawartości żelaza ogółem i różnych jego form spowodowanych przez proces murszenia zachodzący w warun­ kach

Employee pension programs are established for the purpose of increasing the funds available during retirement. That goal can be achieved the most efficiently when the

Jednym ze sposobów poprawy bezpieczeństwa pożarowe- go oraz przygotowania operacyjnego jest szczegółowa analiza warunków ochrony przeciwpożarowej oraz organizacji ochrony