UKD 551.736.3 :552.51/.543 :551.243.12 :551.836.3(438.26:1-201) Wleń
Jerzy MILEWICZ
Cechsztyn rowu Wlenia
WSTĘP
OsadO'm
cechsz:tyńskimrO'wu Wlenia,
p<>ŚW1ięconO'dotychczas w .lirtera- turze sudeckiej niewiele miejsca. Pulblika'cjoe
omawiająceto
piętrO'nie
wyjaśniają całkO'wiicie
stratygrafii,
,g~ezyi
zasięgucechsztynu w TOwie Wlenia.
CechsZJtyn w Sudetach pi'erwszy
opisałK. Dechen w 183'8 r. Za cech-
szt~"ll uważałon,
'tak jak i jegO'
:następcy,tylko osady wapienne zaliczane
dziś
do jegO' dOllnego i
środkowego piętra.Na'romiast piaskowce,
iłyoraz dolomity
'gÓTnocechsrlyńS'kiezaliczano wówczas dO' masu. E. Zimmer- mann (1' 905) rpierwszy
1J'021pOznał ,przylIla:leżnośćdolomiitu
płyrow€igJOO'raz piaskO'WCÓW 'i!
iłówdo ' górnegO' cechsztynu. Dalszy
pod:małcechsztynu
przedstawił
H. Scupin w 1'917 r., a w 1931 r.
zebrałon wyniki dotych- czasowydh
ibadańw IJlliOnO'grafkmym opra: cowaniu
śląskiegO'permu.
W cechsztynie rowu Wlenia H. Scupin
wy.rÓŻ!l'iłdwa
piętra:dolne - wy-
kształcone
w postaci
z1epień'Cówwapniistych ora' z i górh' e -
za,czynają.ce siędolomitem
płytowym. Zlepieńce uznałO'n za utwór fa,cji
lądowej,a za osad morski tylko dO'lomit.
NastępnieW. Ko]b i(1' 936)
O'Pisałosady
ceohsztyńskie
rowu
,Włen1a stwierdzającich
występowanie wyłą'czniew odcinku , goilejowskim i tyllko na skrzydJle
połudnd.OIWym. Przesunąłon
także zasięg
ceohJsztymtU ku
południowi lIla odległość okołO'65Q m rpoza uskok
Łupek.Nie
patwlierd:młjednak przyjmowanego przez H. Scupina
nasunięcia zlepieńca
granicznegO' na dolO'mit
.górnocechsztyński,lecz
:tłumaczył
obserwowany o'braz osuwiskiem pocLwodnym. J. GerwielaIlliec (1956)
przedstawiłO!braz !karto'graficzny oecllsztynu podobnie jak · W. Kolib,
wydzielając
joednak stratygraficzniecechsztyn
'środkowyi górny. !Po-
twierdził
on
także poglądW. Kolba o osuwiSkowym , Chara'kte' rze dyskor- dancji
pomiędzydolomitem a
wyżej leżącym zlepieńcem.Kall"tując
w 1957 r. aIikusze maJp Lubmn:ierz
j Wleń stwierdziłemdaleko
większy 'zasięgosadów
,cechsztyńskichku
południowi niżto przed- stawili poprzedni'Cy, a
także występowaniecechsztynu na skrzydle
'Północno-wsc!OOdndm odcinków aolejowa i Kleczy (fig. 1).
Szczeg,ółoweolb- serwacje litolOlgiczne
cech:sztynupółnoCDo-wschodniegO' Skrzydłarowu Wleniia
przeprO'wadziłemw 1961 r.
Dziękiwylkonanym
~l!9'58r.) otworom w utworach
cechsztyńSkich(4 oltwOTy
kartujące,z czego 3 w r()1Wie Wile-
Kwartalnik Geologiczny, t. 10, nr l, 1966 r.
64
Jerzy Mi1ewtcznia, fig. 1)
uzyskałemdoda'tlkowy
materiałdo poznania stratygrafii cech- .sztynnl.
Stwierdziłem także(1959),
że.rów Wlenia
przedłuża siędalej
w kierunku NW IPO'za odcinek Go lejowa , a odcinek ten
nazwałem płóczko'Wskim. Z aktualnych
'badańwynika,
żepoza odcinkiem
Płóczeikwy-
stępuJe
jeszcze odcinek Gradowa. W 1962 r. wspólnie z T.
Guniąwy-
dzieliłem
w rowie Wlenia w olSadaClh
cechsztyńskich fację Uto!ra1nąi SllIb-
litora1Jną, przedstawiając
zarazem ich
zasięgiw poszczególnych
piętTachcechsztynu oraz
podającwnioski Istratygraficzne i paloogoogTaficzne. Pra- ca niniejsza jest dallszym
:przyczy~iemdo poznania cedhsztynu rowu
W~lenia.
STRAiTYGRA' FIA
Cechsztyn rowu ' Wle.nda jest
słabo zróżnioowariyHt{)llogicznie w po- równaniu z innymi
częściamidepresji,
stąd teżjego
podziałna
piętralUlb cykle jest
pow:ażnieutTudniOlIlY.
Trudnościte
zwdększajeszcze nieco ,odmienne jego
wylkształceni'ew
PQszczeg6łnydhodcinkach rowu. Na Iprzy-
kład ławica
dolomitowa,
pozwalająca oddzieldćcechsztyn górny od o:sa- dów
nJiższych (.obejmujących piętrodolne i
środkowe),nie
wszędziewy-
stępuje.
Osady
-cechsztyńskierowru 'Wlenia nie
majądokurrn:enta'cji pale- vntologicznej,
stąd teżwydzielenie , cechsztynu i Jego
podział opierać sięjednalk musi. na
,zmiennościi litol.ogkznej i porównaniach z innymi
-częściami
depresji
półnoonooudeckiej.Oechsztyn 'rowu 'Wlenia podzielono na trzy
ipiętra:dolne' ,
środkowei górne.
Podziałten jednak
.n8.1leży uwa'żaćza loka'lny, niezupewe
ściśle<>dpowia1dający podziałowi
cechsztynu w
-powstałych ,częściachdepresji
północnoS'Udecłdej.
-CECHSZTYN DOLNY
Osady
cech:sztyń.skierowu Wlenia
rozpoczynają się zl~ieńcamidrOib- noziarnistymi, na
Olgół !pias~czystymi,o O'bfitym spoiwie ilasto ..
żelaziSto-wapnistym.
!Posiadająone
'barwę ibrąwwo'Wiśniowąlub
czerwoną.Prze- .
ważająw nich ziarna do 5 mm
średnicy, 'Częstoj-ednak
występująoto- czaki do 1 cm, mniej liczne
osiągają wielkość2 cm.
WiększeziMna tra-
i'iają się
rzadko i to tylko w niektórych
ławica'ch. 'Wśródoltoczaków mo' ma
wyTÓ'żnić:
kwarce, granity i skalenie, rzadziej
łupkimetamorficzne. Ob- roczenie tych ziarn jest
sł.aJbe. Zlepieńce tworząnieregularnie
wylk.ształcane
ławiceo
miąŻlSwścido
kilkudziesięciu'cm, a w
obrę:bieławicna
.ogółnie
wy,kazująw:arst'wowani.a.Domieszlka
węglanuwapnia jest jednak w spoiwie rozmieszczona lIliejednolicie,
dzięki,czemu oprócz
łaW1ic zwtięzłego zlepieńca
waJPIliste,go obserwuje
się występowanie,bardmej kru- chych
ławic zle,pieńcówo
przeważającymspoiwie
rlasto-żelazlistym.Miążs~ość
opisanych
zlepieńcówz wiercenia w Golejowie prze!kracza 10 m. .
CECHSZTYN ŚRODKOWY
Osady ' cechsz'tynu
środkowego wykształcone sąw ipOistaci piasko·w-
ców i
zlepieńcówze smugami wapieni. Piaskowce
sąna
ogółnier6wno-
ziarniste i
zawierająw .zmiennej
iloś-ci domieszkęotoczaków skaleni,
Ce.ch1s1ztyn :rowu Wlania
65 Kwarców i granitów do 5 mm
średnicy,rzadko do 12 mm. Obtoczenie ziarn jest
słabe.Piaskowce
zawierająobfite spoiwo
dla:sto-żelazisto-wapniste i
Zlłi'baT'Wiooe sąna kol.or
ciemndbrą:wwoWi.śniowy.Wdolnej iCh
części
(o
grubości2 m) ·
występująsmugi, soczewki d gnia2Xia
żółtawychwapieni dQlomitycznych, zbitych,
zawierającychpojedyncze kwarce.
Smugi wapienne
sięgająod
północnegobrzegu: rowu
ażdo, GolejiQlWB: na
południu,
gdzi·estotpniow.o
zanikająi w Kleczy
już sięich !Illi.e obselrwuje.
Dolny poziom piaskQWCÓW z
Wkładkamiwapieni
m.ożna 'bY!pa:rałeilizowaćz wapieniami cechsztynu
środkowego.W
sąsi.edn1iej częścirowu lwówec-
~ietg.o
(M.ojesZl)
waipień środkow.ocechsztyńskijest
już wykształcolIlYw po- staci jednolitej
ławicyQ
miąższości3 m. Jest .on czarny, zbity i
dośćsilnie zanieczyszczony piaSkiem i
iłem(tab. 1,
lp.12).
Zasięg
wapieni.a
środkowiOcechsztyńSki:eg.o należałoby więc· prZestllIląćblWdzdej na
południew stosunku d.o
zasięguprzedstawio'Ilego w pracy T. GUlni, J.
Mi!l€fW1il~a;(196'2).
Wyżej 'leży .olmłQ
1,2 m piaSlrowca
.brązowoczerw.on~,lecz
już.ibez wapieni. Nad piaskowcem
występuje1,7 m
Wkładka zlepieńcadrobno- ziarnistego, piaszczystego, z
'częstymi.otoczalkami .o
średnicydo 1 cm, ma- ksyma1nde do 3,5 em. W
zlapieńcu występują:kwa.roe, granity, skalenie i fupkd metamQrnCZiIle -
~a!boo,btoczone. Spoiwo
ilastO'-żelazisto-wapnJiste jest obfite.
Wyżej występuje3-metrowa
ławica.piaskowca , gruho· - zi8.1'1I'1i.stego,
'brązoworó:Źlowego,kwarcowego, ·z rzad'kimi Skaleniami i okru- chami
łuJpkówmetamorficznych. Spoliw.o piaskQwca jest
iIasto-Ż€lazisto-wapniste d niezbyt obfite,
gdyżpiaskowiec Jest porowaty. Nad 11Ii:m.
ileż.v4,7 m
lbrązmvoczerw!O!Ilegopiaskowca
·zlepieńoowatego. !Przeważaw nim fralkcja 1+2 mm, lecz
są równieżoIkxucihy
łwpkówmetamorliczmych, skaleni i kwa.rców do ' 5 mm
średnicy.Spoiw.o piaskQlWlca jest
dlasto~apni..ste,
doiSyćobfite, tak.
że.okruchy :nie
stykają s~ęze sOibą.War8twow,ania nie abserwuj'e
się.Górna
częśćosadu
środJrowoceC'hsztyńSlciegoutworzona jest z twar- dego, drobn.oziarnistego piasKowca kwarcowego
Q' barwie
brązowejz od- cieniem ,cze!."W()Illym d
Qspoiwie
ilasto-żelażisto-wapnistym. Miąższośćtego piaskowca dochodzi do l m. Miejscami
występująw nim cienIcie
wkładlki
szarego, dxobn.ozi.ar.nistegopi· askowca z
Q'bfitymłY'szczylkiem.Łączność
tego ipia:Slrowca z
serią środlrowoceCihsztyńskąpotwierdza iaJkt
występowania iW
rum
wkładekpiaskowca grulboziarntistego i
zlepieńcowateg.o, identycznegQ z
ni'żej leżącym. MiąŻSZlOŚĆcedhsztynu
środkowegow wierceniu Gollejów wynosi.: 12,3 m .
. 'OIDCHSZTYN GORNY
Osady
cechs~tynugórnegQ
rozpoczynają się warstwą iłołupkówi pias-
~owc6w,
które
podściełajądolomit.
Iłołupki leżącena !piaSkowcu
ŚTodk·ow.ocechsz'tyńiSkdm są Ibrąrowoczerwone,
cienlko
złupkiQIWanei
.zawderająnagromadzenia
łyszczykuna powierzchniach
złu:pko'Wa'!lla.W ich
skład wchodzą minerałyilaste,
łyszczykioraz kalcyt.
Miąższość iłołupkówjest zmienna i waha
s:ęod 1,' 5 do 2,5 m. W otw.orze Golejów stWierdzo'Il.o 1,5 m
iłołUjpków.W
sąsiedniejpartid rowu lwóweckiegQ !(w M.ojeszu)
iłołupelk
ma
już10 m
grwbościi
'barwę !bruna'jmą ora'Z stalowąw stropie i
czarnąw
spągu.Nad
iłoł!u,p'kiem występuje,zachQwany tylko I.okalnie,
Kwartalnik Geologiczny - 5
66 Jerzy MUewicz
piaskowiec
zlepieńcowaty, średnio-lub
drobnooiaTllisty,brąrowoczerwony lu'b
szarobrąrowyo spoiwie
Hasto-węglanowym, cienkoławioowy,lecz o nie
uporządkowanymwarstwowaniu,
zwięzły.J , est to pi.aSkowieckwar- cowy z
niewielką domieszkąskaleni.
Wyżej występuje iłz soczewkami i
bq.łam'idolomitu.
Iłjest ma1'glisty,
2lWIięzły,nie warstwowany, !barwy cze!Wonej, a dolomit szaroczerwO'Ilawy, zbity,
cienkoławioowyo nierów;"
nej
~bośoi. ławic, często!bu1asty. Dolomit Jest
spękanyw nieregu1arne bloczki. lPodOlbne !SOCzewki dolomitu ciemnoszaxego
występująw
iłołupkutakże
w.Mojeszu.
Iłyz doOOmitem
występujątylko w
'środkowej częścirowu :Wlenia, tj. na
południeod Go'lejowa', ,gdzie
wylclinOWiUją się,w Kle- czy
jużich brak.
. Nad
dłem'z dolomitami
występujew okolicy GolejO'Wa 5-metrowa
wkładka
piaskowców.
SąiOIIle szare, kwarcowe, kruche, o spoiwie ilasto- -wapl!istym, drolmo2'JiJarniJSte, a w stropie
'ŚrednioiLaJ.miste.Powyżej występuJe
dolomit
'Płytowydrobnokrystaliczny,
częściowoZbity. Srodkoowa jego .partia jest na
ogół, grwookrrystaliczna. Niektóre parlie do,lomitu
sąporow:ate, ,przy czym w porach
wykształciły siękrysz-
tałki
kalcytu. Dolomi,t posiada
:barwę zmdenną: ciemnoszarą, szarożółtą:, żółtą,a lokalnie zawiera partie o odcieniu
wiśniiOwym,np.
kołoKleczy.
Jest
'OncienXo- i
ś:rediI1ioławiroowyo
,grubości ławicod 1 do 210 cm d , nie-
!równym lub
zad~erzystym tprzełamie. Ławicedolomitu nie
posiadająrównej
grubościna
dłuższychprzestrzeniacil, lecz
wykaiują nagłe zwężenia
i rozszerzenia, a nawet
wylclinowują się zupełnie. Ławicete
sąna
ogół spękanew
drobną kostkę,lecz
występują także dnxże płytyi 'blOtki.
W dolomitach spo, tyka
się przekątnewarStwowanie O'l'az zmarszczki na powierzchiniach
ławic,!które
można interpretowaćjako
powlS'tałew wy- niku
dZiałania ,prądówwody.
Ławicedolomitu
są częstopodzielone
smużkami
iłów wiśniowof'ioletowyCho
grUboścido kilku mm. Dolomit oposiada
tekstUrę lbeZ'kdeTunkOlWą
. .Test on
sp~anymniej
więcejprostopadle do
uławicenia
w dwóch
prosooopadłychdo siebie kierunkach, z których jeden jest
zabliźnionyprzez kalcyt. Inne szczeliny
sąnatomiast
wwełn:oQlIle iłem.Strop dolomitu Jest
skraoowiały,a ,górna (5 cm) warstewka jest
miękka, żółta
z czarnymi pwnktami i: z
wiśndową 'twardą pow~kąz'Wiązków
żelaza.Na , górnej powierzchIlii do1omitu
występująkieszenie
wypełnione
,czarną, węgtlistą zwietrzelinąlwb
,brąZOiWocz~ymHem plasty- cznym,
zawieTającym dkruch~drOlbn()lzoLarnistych, ' fioletowy'ch
pi~owców z
łyszczykiem. Jedną ,taką kieszeń głę'bokąna 1,8 m stwierdzonoo na SW od Marczowa.
W górnej
części ławicydolomitowej
wystęP1:ljąlokalnie 1+10 cm war- stewki drobnOZliarnistyoo piaskowców
szarobrązo.wych,twaTdych,
żelazistych. Dwie takie warstewki stW'ierdzpno w okolicy Ma!rcwwa. W gór- ne'j
'części idd1omitw!pł~ występu'ją także1-:-:2 cm
wkładik.i Ibr.ąWW1Oczerwonych
iłówIPlastycmyc'h.
DOIlomi,t
płytowyposiada
nierólwnągrubość.W okolicy Marcwwa jego stwieTdzona
grubośćwaha
sięod 5,7 do 7,6 m , a
pomiędzyGolejowem i
Klecząwynosi
dlroło5,5 m. KU! NW
'gruJbośćta stopniowo wzrasta
ooią,g.ając
w
iIlaj'bliŻlSzej częścirowu lwóweckiego
~ojesz) miąższość9,5+
12 m. W przeciwnym kierunku
miąższośćdolomitu maleje i na linii Kle-
Analizy chemiczne skał eeehszty6s)dch Marczów
Składniki dolomit płytowy
1
I
2I
3I
4I
5I
6I
7I
8Si02 0,42 0,30 0,25 0,64 1,60 1,92 1,09 8,86
Al20 3 0,39 0,48 0,23 0,60 0,70 0,98 0,53 1,80
Fe203 0,94 0,87 1,06 1,10 1,18 1,18 1,57 2,82
Cao
33,31 34,06 34,01 33,90 33,20 33,45 33,52 31,61MgO 18,59 18,65 17,97 17,99 18,24 17,90 18,00 14,70
C02 46,30 45,39 45,70 45,64 44,22 43,86 44,43 39,58
K20 n.o. n.o. n.o. n.o. n.o. n.o. n.o. n.o.
Na20 n.o .. n.o. n.o. n.o. n.o. n.o. n.o. n.o.
- -
Suma oz- naczonych
składni-
ków 99,95 99,75 99,22 99,87 99,14 99,29 99,14 99,37
- - _. -
Uwaga: Analizy chemiczne wykonano w Pracowni Geochemicznej Oddziału Doloośląskiego 1.0.
Mojesz
ił z nad
dolomitu dolomit płytowy płytowego
9 10
I
1151,18 2,47 0,58
18,93 0,36 0,53
11,74 n.o. n.o.
0,85 30,97 31,37 2,40 19,68 20,45 7,84 45,45 46,47
5,14 0,12 0,25
0,20 0,20 0,35
98,28 99,25 100,00
Tabela l
wapień środkowo-
cech-
sztyński
12
14,36 5,24 n.o·. 37,26
3,05 31,67 1,68 0,48
93,74
ł ~
~
~S·
CI)
....
68
Jerzy Milewi!czcza - Maxczówzanika,'a jako jegoodJpowiednik
występujączerwone,
drOł1moziarnistepiasJrowce jtwaroowe.
AnaLizy chemiczne
dolom~tu płyit<>wego'Przedstawiono na ,tab. 1. Z ana- lizy ,tej wyJ1!i,k,a ostra
różnica międzydOilomitem
płytowyma wapien,i.em
Ś1'Odlrowooechsztyńskim. Zawarlość węglanów "iW
wapien:iu
środ:lwwocechsztyńSkim osią.ga
zaledwie 72;0/0, podcZB!S gdy w dolomicie
płytowymwy- nosi ona 95-:-9-8%. Uderza
także mała(3"'/0)
ząwa.rtośćMgCOa w wapieniu
W
porównaniu 'z 1-8%
zawartbściątego
składnikaw dolomicie.
Wap.ień Śl'Odkowocech:sztyńskiJest natomiast silniej zanieczyszczolIlY ik,warrcem i
glinką.W
dOllomiciepłybowymzaznacza
się duża stałośćsroswnlków
!Wa~gowych
łpoS'~zególnycll składnikóworaz stolruIlkowo znaczna
czY'stość sk'ały.Dolomit
pły.towyz
sąsiedni~h częśd!rowu 'lwóweckiego ma, jak to
wi.dać
z podanych anali:z (tab. 1, p. 10, 11), bardzo podobny
.składche-- miczny i
znajdowałzastosoiWanie praktyczne jakio wapno tpalone i
Burt).-wiec cementowy .(J. Milewicz, 1968). O
przydatnoścido'lomitu
'Pły'tOlWegojako surowca
świadcząliczne
kamieniołomy, dziśniestety nieczynne.
Na opisanym dolomicie
leżą zwięzłe,dolbnoZ'iarniste piaskowce kwar- cowe z
domieszką łyszczykIu(olmlice Golejow.a) lub
:iŁowce (Pławna,Mar- czów), albo piaSkowce nierównoziaTni'ste (w
poibliżu Łupeki Kleczy).
Najcieikawszy proTiJl górnego cechsztynu
występujew okolicy
MaTc~owa.Będzie
on przedstawiony
niŻ'ej.Na dolomicie
płytOiWym leżą'(30 cm) Howce.
Sąone !piaJsz'czyste, mus- kowitowe,
brąwwożóŁtelUlb
siarohrąwwe. Składają się częściowoz okru- chów twardych,
'złu'Pkowanych dławców, ułożonychw warstewki i zle- pionych
roztartą masą ilastą.Okruchy te
sądn'lcru.stolWane maladhitem.
W omawialIlym ile
występują takżedrobne
,cętkimalachitu oraz
bułyi
s0-czewki dolomiltu
,równieżinkrustowane na powierzchrni.a-ch malaohlitem.
Wyżej ił
ten staje
sięciemnoszairy, czasem z odcieniem zietlonym. Jest on
spę'ka:nyw
kostkę,a powleTwhnie
spękańpowleczone
są'brunatnoczeT-
WOlIlą powŁoką.
Jego
'Składchemiczny jest przedstawiony na tab. 1.
Wyżej występuje
warstwa
iłuzrw:ięzłego,szarozielonawego 'z licznymi poziomami
lbułdolomitowych,
spłasz;cwnyoh,o wymiaJrach do 6 cm gru-
'bości
d 30 cm
długości.Na lich powierzclmia'ch
występuje'tai!de malaohi>t.
Jest to inkrusta,cja epiJgenetyczna. 'W od:róznieniu od cechsztynu w pow-
,stały'ch częściach
depresji
lPÓłnocnooudecJciej objęła OIIlatyJlko
częśćgór- nego
'CechsztYlIlu~InkrUJSta1cja malachitem w
'zaohserwowanycłhpUlnktach ma znaczenie -tylko mmeTa'loigiczne.
Łączna mią>ższośćCiemnoszarego
iłuwynosi.
około4 m.
Wyżej iłstaje
:siębardz:i.ejpstry, a
,grUlbość poszc~!gólnych w,arstw waha
sięod 3 do 24 cm, przy
oo'ł'kowitej miąższościtej war- stwy = 1 m.
Sąto
iły 'brą~QlWe, !brązowo,czerwone,szare, szaxoczeTWone i szaro,zi'eIOlIle.
Występująw nioh obficie poziomy
'bułi soczewek dolomi- towych. Niekiedy dolomit
występujetu
takżew warstwach o
grubościod 3 do 20 cm. Jem on
S2'JaTOiżóił'ty,ibity,
ciemlkopłytowylub bulasty. W 'Partii górnej
iłów traiiają się ławicepiaskowców drolbnoZ'larnisty,dh, czerwono-
brązowy'ch,
milkowyoh,
cienIkiOlpłytowycho
Igrubości5-:-11cm. Piaskowce te
posiadają:spoiwo ila:sto-wapniste. Warstwy
pias~zyste stają sięom-az to
częstsze; pojaw:iają sięw
wń.ę'ksze'jmasie piaskor\:>v>oo
'brąwwoczerwone, ,dro"bno'ziar:niste, twarde, a
gnuboBćd'ch dochpdzi do '6 m.
Następnie!pOjawiają się
w nich liczne otoczaki kwarców,
łupkówi graniJtówo
średnicyCe.chsztylIl rowu Wlen'~a
69 doO 5 mm, piask<lwce
stają się zlepieńcowate,zanika w ndclJ. warstwOWaJIlle i
uławicenie.VI olrolHcy Kleczy na opisanym dolomicie
płytowym leżąwarstwy cien-
lroławioowych iło'wców
piaszczystych,
'brązowocz'eTWo:nychz obfitym mus- kowitem.
Występują wśródnich
wkładkipiaskowców i
zlepień'ców.Pias- kowce
sąd:rolbnoOzila'rlliste, ilaste,
zwięzłe, denkoławkowei cienko war- stwowane.
!Posiadają.one
'barwę 'bxąwwoczerwoOnąluJb
SZaTą,a spoiwoO
oilastlO-węglanowe. Wkładki
dr,oibn.oziarnistych
7Jlepieńców sąrzadkie. Prze-
ważają
w nich .otoczaki doO 5 mm
średnIcy,liczne
sąjtednlak o,toIczaki dtQo-
chodzące
doO 1,5 cm
średnicy,a niekiedy nawet 4 'cm.
Wśród.oto, czaków stwiero:wno kwarce, ,granity,
S'~aleniei
łupkimeta.mon"Jlkzne. . Nad
ił.owcami leżąpiaskowce drO'bm)ziarniste z [i.cznymi okruchlamd o
średnicydo 2 mm, niekiedy doO 1,5 cm.
Sąto piaskoWce
zwięzłelu'b nie- kiedy kruche, warstwowane równolegle lub
przekątnie, zawierająceczęsto
łyszczyki.Barwa ich jest szara lub
'brązowa,a spoiwoO
;ilasto~żelaziste,rzadziej z
domieszkąWIa' pnistego. Piask;oiWCe te
zawiel'la:ją wikładlk!idroib- noziarnistych
zlepieńców 'bl"ązowoczerwo:nychlUJb szarych,
!pdaszczY'sty~h.Przeważa
w niCih ziarnoO do 1 om
średnicy,a w
składzie-Ikwarce, Skale- nie, grani,ty , i
łupkimetamorliczne.
W .okoOlicy
Łupeki na 'SE od tej
m'iej:scowościwarstwy i:laste i dOll.omit
płytowy wyk1dnOlWUją się,
aceChsztyn : górny jest tu
wykształcony.jako
brązowoczerwo:ne,
twarde piaSkowce drobnoziarniste o oIbfiItym spo1wie ilastym, z mniej lub
więcejlicznymi otoczakam{ ikwIarcórw,
łupkówi gra- nitów o
wiełkoSC'ido 2 cm i
słabym!Stopniu obtoczenia. Riaskowce te
są cienkoławitoowe Q T~nY'chna
orgół!potWierzClhiniach
ławic.W
oibrębie ławic
sąone cienkoO d ll'Ównolegle waTstwowaJIle.
Stropowe partie cechsztynJU
sąpilaszczyste.
Występujątu piaskowce odJroibnoziarnistte,
,czerwtoniQIbxąrorwe,twarde, denikJO}a'Wioorwe,
rc~stoz
ły:sz'czylkiem na ipowierzChniJarcm
ulŁawiceni'a.Na
ogół sąone be1JWajpi€'IlJIlre.
Lokalnie
zawierają wkładkipiaskowców 'gru'boziaTlIl:isty:dl. Przykryte
sąpiaskowcem
rÓ'ŻrOwym, średntozial'lni'Stym,kruchym,
nale'żącym jużdoO lpiaSkotwca pstrego.
UWAGI O TEKTONICE ROWU WLENIA
Rów Wlenia jtest
drugorzędną jednostką Itektonicznąw
obręlbiede- presji
p6łnocnosudeckiej.Jest on
wydłuwnyw kierunku NW - SE, drugi na 28,5 km 'i szeroki na 2 -:- 3,5 km. Rów Wleni:a jest
zagłębiOtllyw utwory metamorfiku kaczawsldego,
częściowoOj, ednak, wskutek
1pD- grążania siętych utworów w
części póful.ocn~wschodniej- od Bartnik po MiarezÓrw, kontaktuJe om. 2!e
skałamioiSadowymi
l'IQIW'U'llWÓweckiego.
PołudntolWlO-i2latdhodinifą gram:icę
rowu Wilenia
staJ!l!orwiąuskok
poł'lldnliowy Pławnej- w
częściipOludniowej i
środikrorwej,uSkoOk Gradowa - w
części
północnej,ocr:az
Tozdzietliają'cyje
,skośnyuskok. N,agórza i efig. 1).
Północno-za'chodnią .granicą
:rowu jrest u:skok Bartnik. Od
'Północnegowschodu rów Wlenia jest ogranJicrony: UJSlrotkiem
północnym Pławnej-:- w
części północnej,uskokiem Wle.l1iia - w
,części środkoweji uslwkiem
Fłoszczyny - w
części połudnwwej. Szczegółoweprace
wyka'zały[bowiem, .7.e
nie jest to jednorUta !linia tektoniczna, jak dotychczas przyjmowan.o. Je-
70
"
, i
• I
• j' ~ ~~. ~fj,
~" ,
~
I• .
",
.~~,
I""i
.~'
• •
i 8 I .
~. •
P/6czki
i... il .
, •.... p . ~~~~
J \. ~
/~ /
---I
- - 2 .. ···3 ' _ _ 4
o 5
Jerzy Mi1ewi;cz
dY1Ilie
połudariowo-wschot1ln.iagranica ro- w,u jest sedymen'tacY'jltla. Ponadto rów Wlenia jest ,podzielony na diwie
części s1rośnymUiSIkdkIiem
Łupek.Oprócz t.ego jest on
!pOCiętyna brzegaCh
i1ciłI!koma.utSko- kamipopr.zecznymi, np. uSlrokiem Czer.- nicy li. mnymi, które
przesu~ją ~Z€gólne odci:n1ci
'Względemsiebie.
R6w Wilenia
'wstałpodzielom.y
lIlia.sie- dem odcin!ków
wy:r6Ż1niających sięstTa-
'ty1g.rtililią ]uJb tektoniką stan.o'Wiącycll
je .utworów. Odcinki poibudniowe:
Jeżiowal, Płoszozyny,Nieles1lna i Kleczy
wstały-
wyldziell()'Ile
już ipl'Ze'ZW. Kolba (1936) i
podziałten utrzyttnano. Nieco odrnien- nie przepro!Waazo!Ilo natomiast
rpółnocmąIgrtaIIlicę
odclnikia: GolejOlWa. CoohszJtym.'
okolicy
Pławnej(fiJg.
1) zostałmianowi- cie
dołą(cZlony00 odcinka P!b6cze!k,
'gdy'żstanowi
ca'łośćz !tym
właŚ!ni,eddcinlkiem.
Były
odcinek
rpłóC'2JkowSlki(J. Milewicz, 1959)
'ZOstałnatomi,ast obecnie podJzi,elo- ny na dwie
części:odcinek
!PłOOzeiki od- d:nek Gradowa (fig. 1).
Podziałten jest uw:aruJ1Iko- wtany
różnioamiw !Straty,graifii Olbu odci'll!ków.
Fig.
1. S2Jkic geo1ogiC'7lIlY d&choemartY((lZne prze- 'kroje
-geologIczne
TOWUWolenia
Geologkai .sIkletch and
di;a;gI'lamlIDatie:al geoldgi:ca,l (!l"OLSlS- secti.orus of the lWleń gIlaben1 - dyslokacje; 2 - granice geologiczne;
3 - granice odcinków; 4 - linie przekrojów geologicznych; 5 - otwory wiertnicze; stra- tygra:fJ.a: k r e d a: 1 - tur-on, 2 - cenoman ; t r i a s: -3 - piaskowiec pstry; p e r m: 4 - cechsztyn, 5 - czerwony spągowiec górny, 6 - czerwony spągowiec dolny; 7 - karbon górny; 8 - starszy paleozoik zmetamorfizo- wany
1 - dislocations; 2 - geological boundaries; 3 - boundaries of sectors; 4 - lines of geolo- gical cross sections; 5 - bore holes; strat y- graphy: C r e t a c e o u s: 1 - Turonian, 2 _ . Cenomanian; T r i a s si c: 3 - Bunt- -sa:ndstein; p e r m i a n: 4 - Zechstein, 5 - Upper Rotliegendes, 6 - Lower Rotliegendes;
7 - U.pper Carboniferous; 8 - -metamor- phozed Older Palaeozoic
Utwory
wypełniającerów Wlenia
wstaływyruswne z pierwotnego
połolŻenia
w
różnysposób. Na
olgół zapadająone !pod zmiennymi
kątamido. jego
środka. .odnosi
sięto do
'Częśoi południoweji
środk{)I\Vejrowu -
od
Jeżowa !po PławnęI(fig. 1- , przekroje d, e, f). Natomiast w
części pół-..
71 nocnej rowu, od
!Pławnejpo Gradów, rów :staje
si-ęasymetryczm.y,
gdyżwszystikie warstwy
zapada'jąna NE (fig. l, przoekroje a, b). W odcinku Golejowa, przy
północno-wschodnimjego brzegu, 'Upady Walrstw
sąskie- rowane na NE, a
więcna
zewnątrzrowu. Zj,awiSko to za,chodzi Jedynie w dwóch
wąskichpasach oddzieloinyoh .od
tpOZOStałej częścirowu usko- 'karni: 'Wlenia i
północnym Pławnej(lig. 1, przekrój c).
iW
;pobliżuhrzegów rowu
częśćwarstw jest ustawiona stromo ,luh na- wet przewalona. Rów rw'}enia jest bowiem utworem
działania ko~presji.W kierUlnku
śr.odikarorwu obserwU'je
:sięupady corazlagodni-ejsze. IW 00.- cinkacth r.owu
posiadających środek wypełnionyutworami 'kredy upady te
ma'leją
do zera. 'Z'miany w
wielIkości kątaurpadru o,bserwuJe
się takżew
o,brębie
tej samej warrstwy
wzdłużjej !biegu.
Mor'Żnato dolbrze
zilUlstrow:aćna
,przyłkładziecechsztynu. W wychodni
cią;gnącej się wzdłużpo1rudniowo- -zachodrniegro
skrzydłarowu
ipOmiędzy Pławnąa Golejowem '(odcine;k Golejowa) 'upady 'te
wynoszą2'5+30°,
wZJrastając 'częstodo 40° na NE.
W
,teJżesmudze ceclhsztynu, po
przeswnięciu sięjej ku
połudn'iowemuzachodowi przez uskok
Łupek,a
ciągnącej sięod Golejowa przez
Kleczękt:
rpołudniowemuwschodowi (odcinek Kleczy), upady
są jużstromsze i ,">-olkolicy Golejmvla
wyno,szą75° na N.E, przy drodze do Radomic walha-
ją się
.od 80 do 85 ° na m,
pomiędzy wspomniaJIlą dTO'gąa
Klecząwyno-
szą
- 80 +90
0.Lolkalnie natomiast obserwuj'e
sięwarstwy przew.a:lone
'ażdo 70° -na SW. W samej Kleczy i na
połudJnirowywschód od niej Ulpady cechsztynu
wynosząBOo na NE
wzrastając1.0kaInie do 90°, a
bywają ;na-wet rprzewalon,e.
W skrzydle
północno-wsChodnimrowu Wlenia, w okolicy
>Pławnej,upad warstw ,cechsztynu wynosi 2'5 + 30° na NE, a w
sąsi,ednimodcin- ku Golejowa, na SW od , Marczowa',
ez,ęść'cechsztynu
znajdująca się między uskolkiamiWlenia i
IPławnejzapada
takżeku NE, J.ecz pod
kątem60 +
+ 65°, aokalnie 510°. Natmrtiast smuga
ceCh:s~tY'nu ciągną,casięda!lej w kieTU!Il!'k:u
południowo~wschodnim(odcinki: Golej>OlWa i Kleczy) posia- da upad w ikiertllIllk.u
środkarowu,
la więcna SW pod
kątem55+65 ° .
Dokładny
wiek opisanych
'Z!alburzeń'tektonicznych nie jest , zn.any.
Z przeprowadzony'Ch
rozważań{J. Milewicz, 195'9) wynikia jedn.ak,
żeruchy 'be
mtałymiejsce po santonie, a prz,ed
środkowymoHgpcenem i
że rnastąpHyone
00najmniej w dwóch f.azach.
Bierwsząz nich
można;by
Ulmieścićna
prz'ełomiekredy i
'tJ:!zecirorzędu ~faza sUlbhetrcyń:ska?}, a
drugąw drOilnym oligocenie (faza pirenejska ?).
UWAGI.o PALEOGEOGRAFII
W dolnym cechJsztynie na
ląd mają1cy zróżnioowaną rzeźobę wkroczyłomorze. Nierówne dno i górzysty brzeg, ,a
takżeszyblka transgresj1a morza
spowodowały
utworzenie
sięw
spąguformacji
c~tyńskiejikilku- lU'b kilkunastometrorwej wa' rstWy
'zlepieńca,w spoiwie któTego, w
odróżnieniu od
zlep:eńcagórnego 'czeTWOIIleg.o
spąg>o'wca:, zn;a,czną rolę odgrywają węglany. Z1epieńce'te
sąosadem !:facji Ji'tocalnej, zatem
południowy!brzeg
morm
droI1nocechsztyń:skiego i05cylował W obrę'bieobecnych granic ro-
wu Wlenia .
, ,
72
Jerzy MilewIczW
środkowymcechsztynie, w wyniku
częŚ'CioOlWegowy,równand.a dna .oraz.
złagodzeniatlorm
rzeźby'brzegu,
osadzały ·siępiaslrowce -
często zlepieńoowate. Występują,cew doOlnej
częścitych ipi.'&Sk.oOwcówsoczewki i
buływapieni
wskazywałyby !ra.cz1ej .na, powiękiszen!ie msięgumOll"za w tym czasie. Na Oi'bszaTze roOWU Wlenia · brak jest
'bezpośrednichdowo- dów na
wydźw.1gnięcie mają'cemiejsce pod 'koniec
środkowegoOcechszty- nu w rowie lwÓ'Wec'kim.
W . górnym ceChsztynie
nastąpiłoznów rozszerzenie
się zasięg)Umo- rza -
główniew !poziom:ie doOlomitu
,płytowego. 'Występującenad dolo- mitem
:iłIowcepias.zczysto..,margliste
świadcząjeszcze .o
głębszymmo- rzu d. spokojnej akumula·cji drobnegoO
materiału.iDolpiero pod koniec gór- nego ceohsztynu roorze zaczyna
się wycdf.ywać. Tworzą siędrolbnoziar- niste piaskowce.
Bliżej'brzegu
sąone I gruboziarniste, a nawet
'zlepieńoowate. Morze
cechsztyńSkie wstępuje,'by
daćmiejsce ilrontyneDJta1nej aku- mulacji piaskowca pstrego. '
Oddział Dolnośląski Instytutu Geologicznego
Wrocław, ul. Jaworowa 19
Nadesłano dnia 25 marca 1965 r.
PISMIENNICTWO
GllERWłELA:NEEC J. (1966) -
Budowa
geruogilcma p6ł:ooane:j oklolicy iIJu'btomIier7a.Biul. IJllIst. 'Geol., 106, p. 61-92. Waxs2!awa.
GUlNl!A T., IlVIlILl1lWICZ J. (19'62) - WY'kształcenie !ilaJcjoalJne cechsztynu niec;iki
rp6ł.noc:noSUJdeckiej. Biul. In'SJt.Geol., 173,
p.
115--123. Warszawa.KOiEJB W • .(1006) - Tektonwehel Untemuchun,gen !im IGebioet des r..ałm~ Grabens.
J'b. pireU&S. gedl. L.-A., 56, p. 93-124 .• Berli1n.
MILEWICZ J. (1958a) - 'Wapietnie cechsztyń\S!ki~ w IPCliWliecie !Jw6weck.im. iPl'IZ.
·
geol., 6, nr 819, p, 390-92'. Warszawa.
MILEWICZ
J ..
(l008b) - Spra'WlO:zJda,nliJe zbadań ,geo:.ogicmyoc!h pr.zeprowa'dzJonychIW ISE częśd 1li'r'k:1llS'Za 1: 25000 LuibOOnliem. :A.rlch. InSt. Geol. Wrocław.
MILEW]CZ J. ,Ql959) - U!WIag~ o teIk1xmlice olrolicy !Jwówka Śląski,legp. 'Kwań.geol., 3, p. 1()4-.J31, nr 4. Wa'l"emwa.
MILEW]CZ(l002) - Spra/WlCll2lCLalIlJie z pl'laC ,goo'lOlgLcznY1Ch przeprowaldZJOlIl(y'ch
w
za- chOOlIliiej ,części a'1'Iku!SZla 1: i25' 000 Wl.eń lWI 1961 r. Al'C!h. 'Imt. Geol.Wrocł8lW.
SCUPliN H. (19i17) - Die erdgeSchichULche En1lwlicdd1lll1lg des
Ze.clmtei\flS
dm Vor- l:andedes
RiesengElbil'gee. Sber. preUiSs.Akad. we.,
1{35], 2, p. ,12616-77.BerlilIl.
SCUIPIiN H . . ~1931) - D.iJe lIl/Ol'IClsudetilSche Dyas. Eorbsiohr. Geol. iPaleooJt., 9, nr 27.
Bel1lin.
ZLMM!ERMAlNN E. {19(5) - 'O'ber dIie wi'SlSeotli9Ch:alli.tl-Lchen 'ErgebIlliisse der Aufnahmen ,bei ,Gol'!iberog :in Niederschles.ien.
Ja.
rpoouss. grol. L.---A., 23 lP. 692-707.Berl:i:n.
Sk~arle
73
Pe310Me
,IJ:o CHX 1I0p C'DITaJIOCb, 'lT0 OTJIOlKeHIDI n;exmre.il:Ha BD8,ZI;IłHLI BJIeIDI palBBThI JlHIIII. B B~e KOlITJIOMepaTOB H XOlITJIOMepaTOBH)I;HhlX IIec>mHHKOB C rrpOCJlO:ItKOM IIJIHT1IaTOrO ~OJIOMHTa, a ero pacrrpocrpaHeHHe orpllHH'DlBlleTCJI K He60JILmo:it nOJtoce Ha IOlKHOM B:pblJle yq:acTXa ro- JIeeBa.
HCCJ1e,D,oBaHIDIMH rrpOBe,ll.eHHLIMH aBTOpOM 6LIJIO ,ll.OKalaHO, 'lTO OTJIOlKeHIDI n;exmre:itHa HMelOT BecbMa HeO,II.HOpO,II.Hoe JIHTOJIOrH'lecxoe palBHTHe H ,ll.HcP4JepeJłllBPOBllHLI IIO HarrpaBJIeHmO K ceBepO-31lIIllro' - IOro-BOCToxy. B 1J.aCTHOCTH 6LIJIO ,llOXa3aHO HllJIH'IHe B BIIa,II.HHe BJIeIDI cpe~
Hen;exnrre.il:HoBhlX HlBecTHJIXOB H BepXHen;exmre.il:HoBhlX rJlHH c JIHH3aMH ,ll.OJIOMlITOB Ha,IJ. .IIJIHT- 1J.aTLIM ,ll.OJIOMHTOM. 3TH rJlHHhI H ,ll.OJIOMHThI HHxpYCTHpOBllHLI MaJIaXHTOM. ELIJIO yCTaHOBJIeHO, 'lT0 B ceBepHO:it 1J.aCTH BlIa,ll.HHhl BJ1eIDI OTJlOlKeHIDI n;exmre:itHa ,ll.OCTHI'aIOT IIO MOID;HOCTH OKOJtO
6O.M. K lOry :na MOID;HOCn. YMem.maeTCJI.
B 'laCTH IIO TeXToHBll:e aBTOpOM onpe,ll.eJ1eHbl rpa.mun.x B~ BJteIDI H KOpOTKO oxapax- TepHlOBllHLI OT,II.eJ1LHble ee yqaCTXH; HeMHoro 1I0,II.P06Hee H3JIaI'aeTCJI TeXTOHHXa n;exnrre.il:Ha~
PaCCMarpHBaJI rra.rreoreorpa4Jmo n;exmre.il:Ha Bna,z(imLI BneIDI aBTOp 1I0naraeT, 'lT0 B HHlKHeM n;exmre.il:He 6eper MOpJl HlMeHJIJICJI B rrpe,I(eJtax COBpeMeHBldX rpaHHI( Bna,z(imLI. BhIIlleJ1elKaIll;He lKe cpe$eIlexmre.il:HoBLIe HlBeCTHJIl(H, a TaxlKe IJJIiITIIaTLIe ,I(OJtOMHThI Iii aprHJ1J1HThI yxa3LIBaIOT Ha paCJJI:HpeHHe rpaHHI( MOpJl H 60Jlhmyro ero rpy6JiiHy, 1I03BOJl1lIOID;YIO Ha clIOKO.il:HyIO axxy- MYJIBn;BIO B 3TO BpeMJI. no,ll. KOHeIl n;exmre:itHa CHOBa OCaJK.I(aIOTCJI rrpJii6pelKHble OTJtOlKeHIDI.