• Nie Znaleziono Wyników

Wykorzystanie kompostów do odtwarzania gleb na gruntach zdewastowanych przez intensywne zakwaszenie

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Wykorzystanie kompostów do odtwarzania gleb na gruntach zdewastowanych przez intensywne zakwaszenie"

Copied!
7
0
0

Pełen tekst

(1)

ROCZNIKI GLEBOZNAWCZE TOM LV NR 2 WARSZAWA 2004: 9-1 5

STANISŁAW B A R A N , A N N A W Ó JC IK O W SK A -K A PU ST A , G R A ŻY N A ŻU K O W SK A , PATRYK O LESZC ZU K

WYKORZYSTANIE KOMPOSTÓW

DO ODTW ARZANIA GLEB N A GRUNTACH

ZDEWASTOWANYCH PRZEZ INTENSYW NE

ZAKWASZENIE

UTILIZATION OF COMPOSTS FOR RECLAMATION

OF SOILS DEGRADED BY HEAVY ACIDIFICATION

Instytut G leboznaw stw a i K ształtow ania Środow iska Przyrodniczego, A kadem ia R olnicza w Lublinie

Abstract: The analysis o f main chemical properties o f soils devastated by intense acidification, and reclaimed with composted sewage sludges, was the goal o f this research. Strongly acidified soils w ere limed. Plots, 15 m 2 each were designated and am ended with com posted sewage sludge (100%) and a composted mixture o f sewage sludge (70%) and sawdust (30%). Composts were applied at following rates: 90, 180, 270 t/ha. The results showed that reclamation procedu­ res used neutralized soil acidification, caused increase o f organic carbon content and im prove­ m ent o f soil chem ical properties. A pplied fertilization with com posted sludge and saw dust mixture, had more beneficial effect on properties o f investigated soil.

Słowa kluczow e: grunty silnie zakwaszone, odtwarzanie gleb, komposty z osadu ściekowego, właściw ości gleby.

Key words: intensively acidified soils, reconstruction of soils, sewage sludge composts, soil properties.

WSTĘP

W Tarnobrzeskim Zagłębiu Siarkow ym jednym z najpilniejszych problem ów jest rekultyw acja terenów poeksploatacyjnych. Trudność rekultyw acji tych obszarów w y n ik a z w y stęp o w a n ia ró ż n y ch form deg rad acji. N a jp o w a ż n ie jsz ą z nich są przekształcenia chemiczne powodowane przez wydobywanie się na powierzchnię gruntu siarki elem entarnej lub silnie zm ineralizow anych w ód dołow ych [M artyn i in. 2002]. Pow oduje to silne zakw aszenie gruntu, co w konsekw encji prow adzi do intensyw nej m ineralizacji substancji organicznej i zam ierania życia biologicznego [Żukow ska i in.

(2)

10 S. Barcin i inni

2003]. Zabiegi rekultyw acyjne na tych obszarach obejm ują neutralizację zakw aszenia oraz odtworzenie biologicznie czynnego poziomu próchnicznego. Skutecznym zabiegiem neutralizującym zakw aszenie jest zastosow anie w apna poflotacyjnego [Jońca 2002].

W ięcej problem ów stwarzać m oże odtw orzenie zasobów m aterii organicznej w glebie. W tym celu m ożna w ykorzystać osady ściekow e oraz k om posty z nich w ytw orzone W artość naw ozow a kom postów z osadów ściekow ych zależna jest od rodzaju ścieków, m etod ich oczyszczania, a także od kom ponentów i sposobu ich kom postow ania [Czyżyk i in. 2002].

Celem niniejszej pracy była analiza podstawowych właściwości chem icznych silnie zdew astow anych gruntów rekultyw ow anych kom postam i z osadów ściekow ych.

MATERIAŁ I METODY

B ad an ia zo stały zlokalizo w an e na teren ie byłej kopalni siarki Jezio rko. Po przeprow adzonych pracach rekultywacyjnych (między innymi: neutralizacji gleb przy użyciu w apna poflotacyjnego w ilości 3 0 0 1 • ha”1), założono poletka o pow ierzchni 15 m 2. D ośw iadczenie realizow ano w dwu seriach: w pierwszej serii glebę użyźniono kom postem z osadu ściekow ego, zaś w drugiej serii kom postem z osadu ściekow ego (70%) i trocin (30%). Komposty w dawkach: 90,180, oraz 2 7 0 1 s. m. • ha-1 wym ieszano z w ierzchnią w arstw ą gleby za pom ocą brony talerzowej. O biektem kontrolnym było poletko bez kompostów. Poletka zostały obsiane trawą.

Do badań pobrano próbki glebowe w dwu term inach (24.07.2002 oraz 17.10.2002) z w arstw y 0 -2 0 i 2 0 ^ 0 cm. W m ateriale glebow ym oznaczono pH w H^O i 1 mol • d irf3 KCl m etodą elektrom edyczną, Corg. m etodą Tiurina w m odyfikacji Sim akowa, sum ę kationów zasadow ych m etodą Pallm ana w 1 mol • dm~3N H Cl o pH 8,2, kw asow ość hydrolityczną m etodą Kappena, fosfor i potas przysw ajalny m etodą E gnera-R iehm a, przysw ajalny Mg m etodą Schachtschabela, całkow itą zaw artość fosforu, potasu i m agnezu - po m ineralizacji w HNO^ i HC104 - m etodą ICP.

WYNIKI BADAŃ I DYSKUSJA

Zastosow anie wapna poflotacyjnego w dawce 300 t • ha"1 wpłynęło na neutralizację odczynu zdewastowanej gleby. W glebie wapnowanej pH w 1 mol KCl ■ dm -3 zawierało się w przedziale 6,9-7,6 (tab. 1 ). Przeprowadzona neutralizacja okazała się skuteczna, czego dowodzi brak istotnych różnic pomiędzy kolejnymi terminami badań. Zastosowane nawożenie organiczne nie miało wpływu na odczyn rekultywowanej gleby.

W glebie wszystkich poleteknawożonychkompostami, sumakationówzasadowych była wyższa w porównaniu z glebą kontrolną (tab. 2). Również Wójcikowska-Kapusta i in. [2001] stwierdzili wzrost sumy kationów zasadowych w glebie lekkiej użyźnionej wemiikompostem. Szczególnie użyźnię nie gleby kompostem z osadu ściekowego i trocin wpłynęło na znaczny wzrost sumy kationów zasadowych. W wierzchniej warstwie gleby kontrolnej suma kationów zasadowych w I tenninie wynosiła 130 mmol(+) • kg"1, w П terminie 208,1 mmol(+) • kg"1, natomiast w glebie użyźnionej kompostem z osadu ściekowego i trocin, odpowiednio 817,2 i 1009,6 mmol(+) • kg-1 (tab. 2).

(3)

W ykorzystanie ko m postów do od tw arzania gleb na gru nta ch zd e w a sto w a n y c h ...! 1

W gleb ach n aw o żo ­ n y c h k o m p o s ta m i b ez w zględu na daw kę i ter­ m in pobran ia próbek w w a r s tw ie w ie r z c h n ie j stw ierdzono w yższą za­ w artość sum y kationów zasadow ych niż w w ars­ twie 2 0 -4 0 cm. Podobnie kształtow ała się w bada­ nych glebach pojem ność sorpcyjna.

W glebie obiektu kon­ trolnego zawartość węgla organicznego kształtowała się na bardzo niskim pozio­ mie, ok. 2 g • kg-1. Zasto­ sowanie kompostu spowo­ dow ało w yraźny w zrost zawartości Corg. w glebie, niezależnie od wielkości dawki i rodzaju kompostu (tab.2). Stwierdzono w y­ ra źn ą zależność m iędzy rosnącą dawką kompostu a z a w a rto ś c ią w ęgla. W glebie użyźnionej kompo­ stem z osadu ściekowego zawartość Corg. wahała się od 3 g • kg“1 przy dawce

90 t • ha-1 do 5,76 g • kg"1 przy daw ce 270 t • ha-1. K om post z osadu ściekow ego (7 0 % ) i tro c in (3 0 % ) k o rz y s tn ie j w p ły n ą ł na b ila n s m a te rii o rg a n ic z n e j w rekultyw ow anej glebie. W w ierzchniej w arstw ie gleby użyźnionej tym kom postem zaw artość Corg. w ynosiła od 4,44 do 6,36 g • kg-1, odpow iednio dla daw ek 90 i 270 t • h a-1.

W pierw szym term inie badań zm iany zaw artości w ęgla organicznego stw ierdzono tylko w wierzchniej w arstw ie rekultywow anej gleby.

W drugim term inie badań w w ierzchniej w arstw y gleby w szystkich obiektów nawożeniowych odnotowano nieznaczne zmniejszenie zawartości Corg., przy czym jego zawartość pozostawała na poziomie wyższym w porównaniu z glebą obiektu kontrolnego. Spowodowane to mogło być przemianami, w tym mineralizacją, substancji organicznej wprowadzonej do gleb wraz z kompostami oraz przemieszczeniem się węgla do głębszych warstw gleby, o czym świadczy wzrost jego zawartości w warstwie 2 0 ^ 0 cm.

TABELA. 1. Odczyn badanych gleb TABLE 1. Reaction of the soils under study

Kombinacja Compost rate (t • ha-1) Głębokość pobrania Depth (cm) pH w H20 pH w 1 mol KC1 • dm"3

I termin II termin I termin II termin

j

Kontrola 0-20 7,2 7,0 7,6 7,3 Control 20-40 6,7 5,6 7,3 5,1

Kompost z osadu ściekowego - Composted sewage sludge

90 0-20 7,3 6,9 7,4 7,4 20-40 6,6 6,1 7,0 6,2 180 0-20 7,3 7,1 7,5 7,2 2 0 ^ 0 6,9 6,7 7,4 7,3 270 0-20 7,1 6,9 7,5 7,2 20-40 6,8 6,3 7,5 6,8

Kompost z osadu ściekowego i trocin sewage sludge and sawdust

- Composted mixture of 90 0-20 7,1 6,9 7,2 7,2 20-40 6,5 6,6 6,9 7,1 180 0-20 7,0 7,0 7,3 7,2 2 0 ^ 0 6,5 6,8 7,3 7,3 270 0-20 7,2 7,3 7,3 7,2 2 0 ^ 0 7,0 6,9 7,5 7,3

(4)

12 S. Baran i inni

TABELA 2. Pojemność sorpcyjna i zawartość węgla organicznego badanych gleb TABLE 2. Exchange capacity and С organic content of the soils under study.

Kombinacja Compost rate (t • ha ') Głębokość pobrania Depth (cm) S (TEB) (mmol(+) • kg') T (CEC) (mmol(+) k g ') Cor (g • kg ')

I termin II termin I termin II termin I termin II termin

Kontrola 0-20 130,7 208,1 141,2 220,1 2,16 2,52 Control 20-40 179,8 56,8 194,8 81,9 1,92 1,92

Kompost z osadu ściekowego - Composted sewage sludge

90 0-20 175,0 167,5 182,5 177,9 3,00 2,88 20-40 158,8 166,5 175,3 193,2 0,72 0,84 180 0-20 307,8 473,2 316,8 480,6 4,20 3,60 20-40 184,0 159,2 189,0 174,1 1,92 1,80 270 0-20 217,6 283,1 228,1 292,0 5,76 4,92 20-40 145,2 115,4 160,3 133,2 2,04 2,88 Średnia 0-20 233,5 307,9 242,5 316,8 4,32 3,81 Mean 20-40 162,7 147,0 174,9 166,8 1,56 1,84

Kompost z osadu ściekowego (70%) i trocin (30%) - Composted mixture of sewage sludge (70%) and sawdust (30%) 90 0-20 1286,7 1269,8 1297,2 1278,7 4,44 3,96 20-40 330,1 226,3 349,6 242,6 2,40 1,80 180 0-20 637,4 957,3 648,9 964,7 5,88 4,08 20-40 356,3 135,3 372,8 150,2 2,52 2,04 270 0-20 527,6 801,6 533,6 809,0 6,36 5,88 20-40 176,4 153,7 191,4 167,1 3,60 2,82 Średnia 0-20 817,2 1009,6 826,6 758,0 5,56 4,64 20-40 287,6 171,8 289,6 186,6 2,84 2,22

C ałkow ita zaw artość fosforu w glebie kontrolnej w ahała się od 0,20 do 0,29 g • kg’1 i była niższa od zaw artości tego pierw iastka w glebie użyźnionej kom postam i (tab.3). W glebie poletek naw ożonych kom postam i w arstw y w ierzchnie zaw ierały w ięcej fosforu niż głębsze. N ajw yższą zaw artość tego pierw iastka, w obu term inach, stw ierdzono w glebie naw ożonej kom postem z osadu ściekow ego i trocin w daw ce 90 t • ha-1.

Z aw artość potasu całkow itego w badanej glebie bez w zględu na naw ożenie i głębokość pobrania próbki była zbliżona i zaw ierała się w przedziale 0 ,3 8 -0 ,5 5 g • kg“1. M azur i in. [1996] w badaniach nad agrochem iczną p rzy d atn o ścią kom postów stw ierdzili n isk ą zaw artość fosforu i potasu w stosunku do azotu w kom postach w y tw orzony ch z gnojow icy i trocin, natom iast kom post w ytw orzon y z osadów ściekow ych m iał odpow iedni stosunek N:P:K .

(5)

W ykorzystanie kom p o stó w do odtw arzan ia g leb na g ru ntach zdew a sto w a n ych ... 13

TABELA 3. Zawartość ogólnych form P, K, Mg w badanych glebach (g • kg ') TABLE 3. The content of the total forms of P, K, Mg in the soils under study ( g • kg ')

Kombinacja Compost rate (t • ha ') Głębokość pobrania Depth (cm) P К Mg

I termin II termin I termin II termin I termin II termin

Kontrola 0-20 0,20 0,29 0,41 0,43 0,40 0,39 Control 20-40 0,23 0,30 0,43 0,38 0,33 0,29

Kompost z osadu ściekowego - Composted sewage sludge

90 0-20 0,25 0,31 0,45 0,43 0,44 0,41 20-40 0,25 0,21 0,54 0,40 0,78 0,40 180 0-20 0,33 0,23 0,46 0,38 0,61 0,48 20-40 0,28 0,31 0,46 0,45 0,46 0,42 270 0-20 0,37 0,54 0,49 0,49 0,58 0,57 20-40 0,28 0,27 0,40 0,47 0,39 0,46 Średnia 0-20 0,32 0,36 0,47 0,43 0,54 0,49 Mean 20-40 0,27 0,26 0,47 0,44 0,54 0,43

Kompost z osadu ściekowego (70%) i trocin (30%) - Composted mixture of sewage sludge (70%) and sawdust (30%) 90 0-20 2,13 1,91 0,48 0,55 1,37 1,22 20-40 0,38 0,27 0,40 0,35 0,41 0,34 180 0-20 0,32 0,33 0,40 0,45 0,85 0,76 20-40 0,22 0,18 0,42 0,40 0,39 0,41 270 0-20 0,43 0,40 0,47 0,46 0,84 0,74 20-40 0,34 0,22 0,44 0,40 0,45 0,41 Średnia 0-20 1,22 0,88 0,45 0,49 1,02 0,90 Mean 20-40 0,31 0,22 0,42 0,38 0,42 0,39

W glebie obiektu kontrolnego zawartość magnezu w warstwach wierzchnich wynosiła około 0,40 g • kg-1 (tab.3). Gleby użyźnione kom postam i charakteryzow ały się w yższą zaw artością tego pierw iastka niż gleba kontrolna. W ysokość dawki obu kom postów nie m iała w pływ u na ilość m agnezu w glebie. Jedynie przy daw ce 9 0 1 • ha~l kom postu z osadu ściekow ego i trocin stw ierdzono w ysoką (1,37-1,22 g • kg“1) w porów naniu z pozostałym i poletkam i zaw artość tego m akroelem entu. N ależy rów nież zauw ażyć, że w glebie użyźnionej kom postem z osadu ściekowego i trocin, warstwy w ierzchnie były bogatsze w m agnez niż w arstw y głębsze.

Zaw artość przysw ajalnego fosforu w glebie kontrolnej była niska [IUNG 1990]. N atom iast naw ożenie gleb kom postem z osadu ściekow ego spow odow ało w zrost zaw artości tej form y w obu term inach. N ajw yższą zaw artość przysw ajalnego fosforu

(6)

14 S. Baran i inni

TABELA 4. Zawartość przyswajalnych form P, K, Mg w badanych glebach (mg-kg ') TABLE 4. The content of available forms of P, К, Mg in the soils under study (mg-kg ')

Kombinacja Compost rate (t * ha ') Głębokość pobrania Depth cm) P К Mg

I termin II termin I termin II termin I termin II termin

Kontrola 0-20 26,6 20,1 15,1 19,2 11,3 9,7 Control 20-40 22,4 15,3 21,6 21,6 14,6 19,5

Kompost z osadu ściekowego - composted sewage sludge

90 0-20 28,1 20,5 18,8 14,3 35,0 19,5 20-40 24,3 17,2 18,0 14,1 48,0 49,7 180 0-20 25,0 24,8 19,5 17,6 76,6 54,6 20-40 35,4 16,5 25,9 22,1 46,4 43,9 270 0-20 40,8 53,5 22,5 16,4 92,9 79,0 20-40 46,5 20,1 22,3 22,1 56,2 76,6 Średnia 0-20 31,3 32,9 20,3 16,1 68,2 51,0 Mean 2 0 ^ 0 32,1 17,9 22,1 19,4 50,2 56,7

j Kompost z osadu ściekowego (70%) i trocin (30%) - 1 and sawdust (30%)

- composted mixture of sewage sludge (70%)

90 0-20 37,7 62,7 21,4 17,9 125,5 141,8 20-40 50,2 38,7 15,9 14,3 46,4 60,3 180 0-20 8,3 6,4 19,8 18,9 68,4 54,6 20-40 15,1 17,2 18,3 15,2 31,7 64,3 270 0-20 10,6 8,8 17,7 19,0 68,4 72,5 20-40 21,9 31,4 14,7 14,9 30,1 48,0 I Średnia 0-20 18,8 26,0 19,6 18,6 87,4 89,6 Mean 20-40 29,1 29,1 16,3 14,8 36,1 57,5

stwierdzono w glebie przy zastosowaniu dawki 2 7 0 1 • ha-1 (tab.4) Nawożenie kompostem z osadu i trocin podwyższyło zasobność tych gleb jedynie w II terminie przy zastosowaniu daw ki 90 t • ha"1.

Zaw artość przysw ajalnego potasu we wszystkich kom binacjach była bardzo niska. Niem niej gleby naw ożone dw om a rodzajam i kompostów, w I term inie, w ykazyw ały w yższą zaw artość tej formy potasu w w ierzchnich poziom ach niż gleba kontrolna.

G leba kontrolna charakteryzow ała się bardzo niską zasobnością w przysw ajalny m agnez, natom iast gleba naw ożona kom postam i - średnią i w ysoką [IUNG 1990]. W glebie kontrolnej warstwy wierzchnie zawierały 9,7—11,3 mg • kg"1 Mg, natomiast średnia zaw artość w glebie naw ożonej kom postem z osadów ściekow ych w ynosiła 68,2 m g • kg“1, a naw ożona kom postem z osadu ściekow ego i trocin 87,4 mg • kg“1 (tab. 4). Przy

(7)

W ykorzystanie ko m postów do odtw arzania gleb na g runta ch zdew a sto w a n ych ... 15

czym w glebie użyźnionej kom postem z osadu ściekow ego zaw artość przysw ajalnego M g rosła w raz ze w zrostem jego dawki, natom iast użyźnionej kom postem z osadu i trocin, najw yższą zaw artość stwierdzono w glebie z daw ką 90 t • ha-1.

WNIOSKI

1. N aw ożenie kom postam i rekultyw ow anych gleb niezależnie od w ielkości dawki i rodzaju kom postu wpłynęło na:

wyraźny w zrost zaw artości węgla organicznego, wzrost pojem ności sorpcyjnej,

wzrost zaw artości całkow itych form fosforu i m agnezu. 2. K om post z osadu ściekow ego i trocin korzystnie w płynął na :

bilans materii organicznej,

kilkakrotny w zrost sum y kationów zasadowych, całkow itą zaw artość fosforu i m agnezu.

3. N a podstaw ie uzyskanych w yników m ożna stwierdzić, że kom posty w ytw orzone z osadu ściekow ego m ogą być w ykorzystane do odtw orzenia biologicznie czynnej w arstw y gleby na gruntach silnie zakw aszonych, po uprzednim ich zw apnow aniu.

LITERATURA

CZYŻYK F., KOZDRAŚ M., SIERADZKI T. 2002: Wartość nawozowa kompostów z osadów ściekowych i słomy. Zesz. Probl. Post. Nauk R o i 484: 117-124.

IUNG Puławy 1990. Zalecenia nawozowe. Cz. I. Liczby graniczne do wyceny zawartości w glebach makro- i mikroelementów., s. P (44).

JOŃCA M. 2002: Problemy rekultywacji i zagospodarowania terenów górniczych w Kopalni Siarki Jeziorko. Mat. III Międzynarodowej Konf. Naukowej nt.: Odpady organiczne a ochro­ na i produktywność agrocenozy. Wyd. AR Lublin: 174—175.

MAZUR T., M AZUR Z., WOJTAS A. 1996: Agrochemiczne wartości kompostów z odpadów przemysłowych i rolniczych. Zesz. Probl. Post. Nauk Roi. 437: 277-284.

MARTYN W., SOW IŃSKA J., STASZCZUK S., JOŃCA M. 2002: Analiza wybranych właściwo­ ści chemicznych i biologicznych gleb na polu górniczym po zakończeniu wydobycia siarki w byłej kopalni „Jeziorko”. Acta Agrophysica 73: 251-262.

W ÓJCIKOW SKA-KAPUSTA A., BARAN S., ŻUKOW SKA G., HUNEK-GOSTKOW SKA K., PIETRASIK W. 2000: Wpływ wermikompostu z osadu ściekowego na zmiany wybranych właściwości gleby. Zesz. Nauk. AR w Krakowie, 372, sesja naukowa 75: 255-260.

ŻUKOW SKA G., FLIS-BUJAK M., BARAN S. 2003: Charakterystyka substancji organicznej gruntów silnie zakwaszonych poddanych rekultywacji. W: Gleba w środow isku.Skiba S., Drewnik M., Kacprzak A (red.) 26 Kongres PTGleb, Kraków 495-496.

prof, dr hab. Stanisław Baran

In stytu t G leboznaw stw a i K ształtow ania Środow iska A R ul. L eszczyńskiego 7, 20-069 Lublin

Cytaty

Powiązane dokumenty

Zawartość wybranych, potencjalnie prozdrowotnych frakcji (polifenoli i antocyja- nów) w napojach kombucha dostępnych w handlu detalicznym była zróżnicowana.. Nie

Wiązanie cholesterolu z modelowego soku jelitowego przez szczepy wyizolowane z kału zdrowych dzieci oraz przyrost ich biomasy w zależności od ilości cholesterolu w środowisku

mogami PN-R-75224 do II klasy jakości, do produkcji mrożonych i sterylizowanych farszów oraz ocena wpływu obróbki wstępnej na jakość gotowego produktu.. Materiał i

Jakość mikrobiologiczna dostępnych na rynku pakowanych próżniowo wędlin plasterkowanych budzi zastrzeżenia zarówno ze względu na częste występowanie w nich Listeria

W pływ czasu inkubacji na właściwości antyutleniające związków fenolowych kalafiora wyekstrahowanych układem rozpuszczalników metanol-woda 4:

Celem badań była ocena wpływu kompostu z osadu ściekowego na aktywność mikrobiologiczną i biochemiczną oraz wybrane właściwości chemiczne i fi-

Warto też było podać definicje jednostek promieniowania i narażenia na promieniowanie (np mSv, Gy) stosowanych później w pracy. W podrozdziale „Radioprotektory

W próbach bulw, krajanki i frytek oznaczono zawarto substancji pektynowych oraz okre lono tekstur przy u yciu aparatu Instron.. Zawarto protopektyn we frytkach była trzykrotnie