• Nie Znaleziono Wyników

Widok Andrzej Tarczyński, Obcy. Perspektywa doświadczenia grupowego, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2014

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Widok Andrzej Tarczyński, Obcy. Perspektywa doświadczenia grupowego, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2014"

Copied!
2
0
0

Pełen tekst

(1)

R

E

C

E

N

Z

J

E

___________________________________________________________

ROCZNIKI NAUK SPOŁECZNYCH Tom 6(42), numer 4 − 2014

Andrzej T a r c z y n´ s k i, Obcy. Perspektywa dos´wiadczenia grupowego, Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego 2014, ss. 139.

Rozpoznanie fenomenu „obcego” w społeczen´stwie jest kwesti ˛a waz˙n ˛a z punktu widzenia rozumienia dziania sie˛ faktów społecznych. S´wiadczyc´ o tym mog ˛a namysły klasyków socjologii czynione od Simmla i Znanieckiego, którzy kilkadziesi ˛at lat wstecz zaje˛li sie˛ tematem, a po nich kolejne pokolenia uczonych na swój sposób chciały go zgłe˛bic´ i opracowac´. Zatem temat podje˛ty do realizacji przez Andrzeja Tarczyn´skiego nie jest nowy, co nie znaczy, z˙e wszystko o nim zostało powiedziane oraz z˙e wszelkie moz˙liwe perspektywy badawcze w studiach nad badanym faktem społecznym zostały uwzgle˛dnione. Wyraz´nie dowodzi tego omawiana pozycja. Jej Autor w prowadzonych analizach proponuje zastosowac´ perspektywe˛ historyczn ˛a – sie˛gaj ˛ac do relacji opisuj ˛acych dos´wiadczenie obcego w jej najstarszych opisach. Za podstawe˛ takiej analizy bierze fakty zwi ˛azane z wyprawami hiszpan´skich zdobywców „Nowego S´wiata” – krajów Azji i Oceanii, poczynaj ˛ac od kon´ca XV wieku, zapisane m.in. na kartach ksi ˛az˙ek: Velho, de Góisa, San Antonio, de Vivero, de Quirósa. Zauwaz˙yc´ nalez˙y, z˙e: a) nie s ˛a to materiały podporz ˛adkowane naukowej formalizacji, lecz zawarte w tekstach literackich – wprowadza to niecodzienn ˛a praktyke˛ w litera-ture˛ przedmiotu ujmowan ˛a z socjologicznego punktu widzenia; b) materiały wprowa-dzaj ˛a w perspektywe˛ grupowego dos´wiadczenia innego – w odróz˙nieniu od perspek-tywy uwzgle˛dniaj ˛acej przez˙ycia podmiotu znajduj ˛acego sie˛ w relacji „ja–inny” (obec-nych chociaz˙by w podejs´ciu interakcyjno-fenomenologicznym), które w badaniach podje˛tego fenomenu dominuj ˛a; c) przedmiotem opisu s ˛a dos´wiadczenia fenomenu dotycz ˛ace czasów, w których miało ono pierwotn ˛a postac´ – nieskaz˙on ˛a kolejnymi próbami kontaktu; przekazem antycypuj ˛acym moz˙liwe reakcje maj ˛ace za przedmiot relacje z obcym w wymiarze mie˛dzykulturowym, a nawet mie˛dzykontynentalnym itd. Wyz˙ej przedłoz˙one fakty sprawiaj ˛a, z˙e czytelnika skonfrontowano z oryginaln ˛a czy nawet wre˛cz nieobecn ˛a, w polskiej literaturze socjologicznej prób ˛a uporania sie˛ z podje˛tym tematem, rokuj ˛ac ˛a – jak to słusznie zakładał Autor − moz˙liwos´c´ ostrzej-szego i bardziej jednoznacznego (nieskaz˙onego naleciałos´ciami, retencjami itp.) spojrzenia.

Czy rzeczywis´cie wyz˙ej formułowane przypuszczenia zis´ciły sie˛ w opiniowanej rozprawie? Bez w ˛atpienia przyje˛ta perspektywa badawcza – oparta na z´ródłach lite-rackich opisuj ˛acych „pierwotne” dos´wiadczenie „obcego” zaskakuje swoj ˛a niekon-wencjonalnos´ci ˛a. Roztacza takz˙e przed czytelnikiem bardziej przejrzysty i wyrazisty obraz podje˛tych zagadnien´ od tych, zawartych w aktualniejszych obrazach pokazuj ˛ a-cych relacje „swoi–obcy” – co potwierdza słusznos´c´ podejs´cia mówi ˛acego, iz˙ sie˛ga-nie do najprostszych i najbardziej pierwotnych form z˙ycia społecznego, relacji w nim wyste˛puj ˛acych i dziania sie˛ faktów pozwala łatwiej zaobserwowac´ funkcjonuj ˛ace w nim mechanizmy, jas´niej i w wie˛kszym kontras´cie je zobaczyc´. Jak najbardziej

(2)

przy-202 RECENZJE

je˛ta do rozstrzygnie˛cia postawionego celu formuła okazała sie˛ owocna, potwierdzaj ˛ac pokładane w niej oczekiwania. Atrakcyjnos´c´ jej moz˙na byłoby nieco zwie˛kszyc´, miejscami ograniczaj ˛ac przytaczane bogate opisy bezpos´rednio niezwi ˛azane z badan ˛a relacj ˛a, ale generalnie ta kwestia jest spraw ˛a gustu.

Prezentowany obraz badanego faktu zawiera specyfike˛ zjawiska włas´ciw ˛a dla kontekstu czasowo-kulturowego, w jakim wyste˛pował (np. mocno eksponowany wy-miar religijny czy aspekt handlowy relacji społecznych). W Zakon´czeniu, pozbywa-j ˛ac sie˛ tych „akcydentalnych” elementów, moz˙na było próbowac´ wyraz´niej wyartyku-łowac´ bardziej uniwersaln ˛a specyfike˛ badanych relacji, choc´ pewne elementy takich prób zauwaz˙alne s ˛a miejscami na kartach omawianej ksi ˛az˙ki, najcze˛s´ciej w zakon´cze-niach rozdziałów. Na przykład gdy czytamy o z˙yczliwej ciekawos´ci wchodz ˛acych w relacje z innymi, a nawet zauroczenia odmiennos´ci ˛a; trzymaniu bezpiecznego dystan-su w stodystan-sunku do „obcych” chroni ˛acego własn ˛a toz˙samos´c´; czy tez˙ w próbach formu-łowania prawidłowos´ci np. zwi ˛azanych z efektami akulturacji itd.

Moz˙na takz˙e było sie˛ spodziewac´, z˙e Autor poczyni starania konfrontacji uzyska-nych przez siebie wyników zwi ˛azanych z badaniem relacji „swoi–obcy” z obrazem zjawiska, jaki wyłania sie˛ z analiz dostarczanych przez bardziej konwencjonalne podejs´cia do zjawiska. Wszak ma wiedze˛ na ich temat, czemu dawał wyraz w Roz-dziale I ksi ˛az˙ki, zatytułowanym „Dos´wiadczenie obcego i obcos´ci w nabywaniu toz˙samos´ci”. Nie tylko metodycznie dopełniłoby to podje˛ty projekt badawczy wyraz´-nym akcentem wien´cz ˛acym podje˛te starania, ale nadto dałoby Autorowi sposobnos´c´ autorskiego wyartykułowania efektów zastosowanej strategii badawczej, sie˛gaj ˛acej do „radykalnych dos´wiadczen´” interesuj ˛acego go fenomenu. Taka konfrontacja swoich dokonan´ z dokonaniami innych badaczy tematu wniosłaby dodatkow ˛a jakos´c´ do przedłoz˙onego czytelnikowi materiału, a takz˙e szerzej, do refleksji na temat dos´wiad-czania innego.

W omawianej ksi ˛az˙ce badacze podje˛tego w niej tematu zapewne znajd ˛a wiele in-teresuj ˛acych faktów, odsłaniaj ˛acych nowe jakos´ci w relacji „swoi–obcy”, natomiast uczeni zajmuj ˛acy sie˛ innymi zjawiskami społecznymi, niz˙ analizowany przez Andrze-ja Tarczyn´skiego fenomen, równiez˙ nie strac ˛a na jej lekturze – mog ˛a zostac´ zainspi-rowani do poszukiwania nowych z´ródeł oraz sposobów penetracji interesuj ˛acych ich obszarów z˙ycia zbiorowego.

Mariusz Zemło

Instytut Socjologii KUL

Zbigniew S t a w r o w s k i, Budowanie na piasku. Szkice o III Rzeczypo-spolitej, Kraków: Os´rodek Mys´li Politycznej 2014, ss. 224.

Recenzowana ksi ˛az˙ka ukazała sie˛ latem biez˙ ˛acego roku jako 93. pozycja w serii „Biblioteka Mys´li Politycznej”, wydawanej przez krakowski Os´rodek Mys´li

Cytaty

Powiązane dokumenty

Nie jest to zwykłe czepianie się, ponieważ kanonicy i prałaci nie tylko przechodzili z jednej kapituły do drugiej, lecz także zdarzało się, że równocześnie pełnili funkcje w

Autorka pierwszego ze szkiców, zatytułowanego Życie rzemieślników w daw- nej Bydgoszczy na podstawie „Statutów i przywilejów cechów bydgoskich z lat 1434–1770” (s.

Możliwe jest również wstępne oszacowanie, do którego ze znanych typów rozkładów zbliżony jest rozkład empiryczny badanej próby w celu postawienia hipotezy o

G³êbokoœæ postictal delirium by³a dodatnio skorelowana z d³ugoœci¹ napadu padaczkowego, zw³aszcza w pierw- szych oœmiu zabiegach EW, równie¿ ze wzrostem daw- ki

Dlatego też wśród zastosowanych przez poetkę środków wartościujących, oprócz elemen- tów ściśle językowych, autorka wymienia i analizuje elementy pozajęzykowe

the total systematical energy is the lowest among dozens of structural model when Si and N atoms are connected to each other and one Si-N bond replaces one Al-O bond around

Paradygmat systemowy odpowiada więc założeniom, jakie przyjęłam dla specyfiki badań dydaktycznych, podkreślających wagę integracji trzech współ- istniejących płaszczyzn

Прифаќањето на овие семиотички релации нуди можности за објаснување на функцијата на прикажаните предмети во македонски- те женски гробови