• Nie Znaleziono Wyników

Wyłączenie odpowiedzialności za szkody w uprawach rolniczych ze szczególnym uwzględnieniem ziemniaków.

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Wyłączenie odpowiedzialności za szkody w uprawach rolniczych ze szczególnym uwzględnieniem ziemniaków."

Copied!
5
0
0

Pełen tekst

(1)

W

W

W

Y

Y

Y

ŁŁ

Ł

Ą

Ą

Ą

C

C

C

Z

Z

Z

E

E

E

N

N

N

II

I

E

E

E

O

O

O

D

D

D

P

P

P

O

O

O

W

W

W

II

I

E

E

E

D

D

D

Z

Z

Z

II

I

A

A

A

LL

L

N

N

N

O

O

O

Ś

Ś

Ś

C

C

C

II

I

Z

Z

Z

A

A

A

S

S

S

Z

Z

Z

K

K

K

O

O

O

D

D

D

Y

Y

Y

W

W

W

U

U

U

P

P

P

R

R

R

A

A

A

W

W

W

A

A

A

C

C

C

H

H

H

R

R

R

O

O

O

LL

L

N

N

N

II

I

C

C

C

Z

Z

Z

Y

Y

Y

C

C

C

H

H

H

Z

Z

Z

E

E

E

S

S

S

Z

Z

Z

C

C

C

Z

Z

Z

E

E

E

G

G

G

Ó

Ó

Ó

LL

L

N

N

N

Y

Y

Y

M

M

M

U

U

U

W

W

W

Z

Z

Z

G

G

G

LL

L

Ę

Ę

Ę

D

D

D

N

N

N

II

I

E

E

E

N

N

N

II

I

E

E

E

M

M

M

Z

Z

Z

II

I

E

E

E

M

M

M

N

N

N

II

I

A

A

A

K

K

K

Ó

Ó

Ó

W

W

W

dr inż. Marian Flis1, dr Wojciech Nowacki2

1 UP w Lublinie, Zakład Ekologii i Hodowli Zwierząt Łownych ul. Akademicka 13, 20-950 Lublin, e-mail: marian.flis@up.lublin.pl

2 IHAR – PIB, Zakład Agronomii Ziemniaka, 05-140 Serock, e-mail: w.nowacki@ihar.edu.pl

bowiązujące becnie uwarunkowania prawne w zakresie łowiectwa odpo-wiedzialnością za szkody łowieckie obarczają dzierżawców lub zarządców ob-wodów łowieckich, wyłączając z tej odpo-wiedzialności prawnego właściciela zwierzy-ny, tj. skarb państwa. Wyjątek stanowią te-reny ochronne oraz obszary niewchodzące w skład obwodów łowieckich, gdzie odpo-wiedzialność za powstałe szkody z mocy ustawy przypisana jest skarbowi państwa (ustawa Prawo łowieckie). W ostatnich kilku latach obserwuje się gwałtowny wzrost

za-równo liczby, jak i powierzchniowego rozkła-du szkód powodowanych przez dzikie zwie-rzęta, co ma związek z gwałtownie wzrasta-jącą populacją dzików, będących głównymi sprawcami szkód. Przekłada się to w sposób bezpośredni na zobowiązania finansowe dzierżawców obwodów łowieckich, czyli my-śliwych zrzeszonych w kołach łowieckich (Flis 2009ab, 2010). W ciągu ostatniego dziesięciolecia globalna kwota odszkodowań wypłacanych przez dzierżawców obwodów łowieckich wzrosła w skali kraju ponad dwu-krotnie (rys. 1).

Sezon łowiecki

Rys. 1. Odszkodowania łowieckie wypłacane przez dzierżawców obwodów łowieckich zrzeszonych w Polskim Związku Łowieckim

Na podkreślenie zasługuje fakt, że 80- -90% wszystkich odszkodowań z tytułu szkód w uprawach i płodach rolnych wypła-cane jest przez dzierżawców obwodów ło-wieckich, czyli de facto myśliwych (Flis 2009a).

Ograniczenia odpowiedzialności

Odpowiedzialność dzierżawców lub zarząd-ców obwodów łowieckich za szkody wyrzą-dzane przez zwierzynę ma charakter obiek-tywny. Potwierdzeniem tego jest przejęcie odpowiedzialności za szkody niezależnie od winy podmiotu za nią obarczonego w grani-cach zapisu ustawowego. Zatem istnieje bezwarunkowy obowiązek naprawienia

każ-o

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 2000/01 2001/02 2002/03 2003/04 2004/05 2005/06 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10

Ryc. 1. Kształtowanie się odszkodowań łowieckich wypłacanych przez dzierżawców obwodów łowieckich zrzeszonych w Polski Związku Łowieckim

Kwoty odszkodowań w mln zł

mln zł

(2)

dej szkody wyrządzonej przez cztery gatunki zwierzyny, z tytułu samego prowadzenia gospodarki łowieckiej, niezależnie od jej cha-rakteru, jak również intensywności zabiegów hodowlanych przypisanych dzierżawcy ob-wodu łowieckiego. Tym samym nawet wzor-cowe prowadzenie gospodarki łowieckiej nie zwalnia dzierżawcy z odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzynę. Tego typu odpowiedzialność można zaliczyć do odpowiedzialności na zasadzie ryzyka (Ra-decki 2007).

Jednocześnie prawodawstwo łowieckie dopuszcza przypadki, w których dzierżawcy lub zarządcy obwodów łowieckich są zwol-nieni z odpowiedzialności za szkody. Przy-padki te są opisane w art. 48 Prawa łowiec-kiego (rys. 2). Taka forma przepisu prawne-go, mającego charakter taksatywny, jest potwierdzeniem tezy, że odpowiedzialność za szkody nosi znamiona odpowiedzialności obiektywnej, a nie absolutnej, a zajście któ-rejkolwiek z opisanych sytuacji zwalnia wła-ściwy podmiot od przejęcia odpowiedzialno-ści (ustawa Prawo łowieckie, Radecki 2007).

Rys. 2. Przypadki, po zaistnieniu których nie przysługuje odszkodowanie za szkody w uprawach i płodach rolnych

Pierwszym elementem wyłączenia odwiedzialności są przypadki, gdy szkody po-wstały na gruntach stanowiących własność skarbu państwa, które zostały przydzielone jako deputaty rolne na gruntach leśnych. W tego typu sytuacjach wyłączenie odpowie-dzialności wynika z prawa własności gruntu (skarb państwa) oraz prawa własności

zwie-rzyny w stanie wolnym (również skarb pań-stwa), zaś sama idea takich deputatów jest związana ze świadczeniami pracowniczymi w Administracji Lasów Państwowych. Dodat-kowo, już z założenia, grunty te są położone wśród lasów lub w ich bezpośrednim są-siedztwie, a tym samym są z reguły o wiele bardziej narażone na szkody powodowane

(3)

przez zwierzynę. Jednocześnie tego typu przypadki z reguły nie budzą zastrzeżeń i kontrowersji.

Kolejnym elementem wyłączenia odpo-wiedzialności jest swoisty wymóg ustawo-dawcy związany z racjonalną gospodarką rolną. Wyłączenie odpowiedzialności w tym wypadku wiąże się bezpośrednio z tzw. osta-tecznym terminem zbioru uprawy, która ule-gła uszkodzeniu. Termin ten jest oule-głaszany w Dzienniku Urzędowym danego wojewódz-twa. W sytuacjach gdy poszkodowany nie zebrał uprawy w terminie 14 dni od ustalonej przez zarząd województwa daty ostateczne-go terminu jej zbioru, a w tym okresie w uprawie wystąpiły szkody wyrządzone przez zwierzynę, dochodzenie odszkodowania przez jej posiadacza staje się bezprzedmio-towe.

Dzierżawcy lub zarządcy obwodów ło-wieckich, celem ograniczenia szkód w upra-wach najbardziej narażonych na ich po-wstawanie, stosują różnokierunkowe zabiegi profilaktyczne mające na celu ich ogranicza-nie. Jednocześnie niektóre z tych działań, zwłaszcza związane z ingerencją w grunt, wymagają zgody posiadacza uprawy. W związku z częstymi przypadkami zróżnico-wanych trudności w tej materii ustawodawca przewidział wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej. Wyłączenie to obejmuje przypadki, gdy posiadacz uprawy odmawiał współpracy w zakresie działań profilaktycz-nych, nie wyrażając zgody na budowę urzą-dzeń mających na celu ograniczanie szkód. Zapis ten jednoznacznie wskazuje na brak podstaw do przejęcia odpowiedzialności za szkody, które teoretycznie przy dobrej woli ze strony poszkodowanego najprawdopo-dobniej by nie powstały. Tego typu sytuacje w prawie cywilnym określane są jako kwalifi-kowana wina poszkodowanego zwalniająca od odpowiedzialności (Radecki 2007).

Wyłączenie odpowiedzialności odszko-dowawczej jest uzależnione również od wiel-kości samej szkody. Jeśli wartość szkody wyrządzonej przez zwierzynę nie przekracza wartości 100 kg żyta, z zastrzeżeniem że przelicznik ten odnosi się do 1 ha uprawy, to dochodzenie odpowiedzialności za powstałą szkodę staje się bezprzedmiotowe. Tego typu założenie wyłączenia odpowiedzialności jest niewątpliwie związane z kosztami

towa-rzyszącymi przy szacowaniu szkód, jak koszt dojazdu, czas pracy szacującego, które by-łyby niewspółmiernie wysokie w odniesieniu do wartości przysługującego odszkodowa-nia. Dodatkowo szkody wartości nie przekra-czającej 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 ha uprawy określić można jako gospodarczo znośne (Flis 2009a).

Kolejnym elementem wyłączenia odpo-wiedzialności są aspekty związane z samym postępowaniem poszkodowanego. Ustawo-dawca przewidział brak podstaw przejęcia odpowiedzialności w przypadku, gdy po-szkodowany zebrał uprawę, lecz płody prze-chowuje w stertach, stogach bądź kopcach usytuowanych w bezpośrednim sąsiedztwie lasu. Taki sposób postępowania poszkodo-wanego sprawia, że płody te są z reguły na-rażone na żerowanie dzikich zwierząt, któ-rych typowym biotopem są kompleksy leśne.

Ostatnim, a zarazem budzącym najwięcej kontrowersji, elementem wyłączenia odpo-wiedzialności jest zapis mówiący, że w przy-padku szkód w uprawach założonych z ra-żącym naruszeniem zasad agrotechnicznych brak jest jakichkolwiek podstaw do przejęcia za nie odpowiedzialności. Zapis ten również wprost odnosi się do postępowania poszko-dowanego, co wynika z tego, że posiadacz uprawy, niezależnie od gatunku rośliny, jak również jej położenia, powinien dołożyć wszelkich starań, aby z uprawy tej uzyskać możliwie największy plon. To zaś jest uwa-runkowane postępowaniem wynikającym z dobrej praktyki rolniczej, a tym samym prze-strzeganiem podstawowych zasad agrotech-nicznych związanych z technologią uprawy danej rośliny.

Wyłączenie odpowiedzialności w uprawach ziemniaków

Pomimo tego, że w ostatnich latach areał uprawy ziemniaków sukcesywnie się zmniej-sza (Chotkowski, Rembeza 2006; Chotkow-ski 2008; GUS 2009), polowe uprawy tej rośliny cały czas są preferowane przez dziki, a wskaźniki preferencji wskazują, że pod względem atrakcyjności żerowej ziemniaki ustępują tylko kukurydzy (Flis 2009b, 2010). Sama procedura szacowania szkód, jak również wyłączenia odpowiedzialności w uprawach ziemniaków odbywają się na za-sadach ogólnych, przy czym w niektórych

(4)

przypadkach specyfika zarówno technologii uprawy, plonowania, jak i działań profilak-tycznych wymaga traktowania zapisów ustawowych w tym zakresie w sposób spe-cyficzny (Flis 2007, 2008ab).

W praktyce likwidacji szkód wyrządzo-nych przez zwierzynę odmowy przejęcia odpowiedzialności w uprawach ziemniaków zlokalizowanych na gruntach stanowiących deputaty w praktyce nie występują, zaś z tytułu nieterminowego zbioru uszkodzonej uprawy występują sporadycznie. W skali kraju ostateczny termin zbioru ziemniaków nie jest zbyt zróżnicowany, z reguły jest to 31 października. Stąd, jeśli szkody w upra-wach wystąpią po 14 dniach, licząc od tej daty, nie ma podstaw do przejęcia za nie odpowiedzialności właściwego organu.

W przypadku wyłączenia odpowiedzialno-ści wynikającego z zapisu ustawowego doty-czącego wyrażenia zgody na działania profi-laktyczne w zakresie ograniczenia szkód wątpliwości wynikają wyłącznie z jednego faktu. Mianowicie, dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego może zwrócić się do rolnika o wyrażenie zgody na budowę urzą-dzenia łowieckiego, mającego ograniczyć szkody, w postaci ambony łowieckiej. Z re-guły świadomość społeczna rolników w tym zakresie jest nieco ograniczona i zgoda taka nie jest udzielana, co z kolei wynika z oceny sytuacji wyłącznie poprzez pryzmat chęci polowań, a nie ochrony uprawy. Należy jed-nak podnieść, że rozumowanie takie jest z gruntu błędne, gdyż obecność myśliwych w bezpośrednim sąsiedztwie uprawy narażonej na uszkodzenie przyczynia się do wypłasza-nia zwierząt, zaś sam fakt oddawypłasza-nia strzału, skutkującego pozyskaniem jednego dzika lub brakiem pozyskania, skutecznie wypła-sza zwierzęta czasami na kilka lub kilkana-ście dni, co niewątpliwie przyczynia się do ograniczania wyrządzanych szkód.

Szkody w uprawach ziemniaków nieprze-kraczające wartości 100 kg żyta w przelicze-niu na 1 ha uprawy są z reguły rzadko zgła-szane, a przypadku gdy szacujący określi wielkość zniszczeń, plonowania i ceny ryn-kowej płodu rolnego z uwzględnieniem klas jakości, sytuacje te nie budzą wątpliwości. Zastrzeżenia natomiast budzi fakt, że war-tość szkody w ujęciu ceny żyta odnosi się do 1 ha uprawy, co w przypadku zróżnicowanej

wielkości zniszczonych upraw położonych w bezpośrednim sąsiedztwie sprawia, że za podobną szkodę w ujęciu powierzchni zre-dukowanej na jednej uprawie odszkodowa-nie przysługuje, a na innej, o większym area-le – już nie.

Wyłączenia odpowiedzialności odnoszą się również do szkód wyrządzonych w tym wypadku w płodach rolnych zmagazynowa-nych w stertach, stogach i kopcach usytuo-wanych w bezpośrednim sąsiedztwie lasu. W przypadku upraw ziemniaków zapis ten odnosi się stricte do kopców i w praktyce likwidacji szkód nie budzi on zastrzeżeń. Wynika to z faktu, że kopce z reguły są loka-lizowane w obrębie gospodarstw lub w ich pobliżu i szkody w nich występują spora-dycznie.

W uprawach ziemniaków najwięcej kon-trowersji związanych z wyłączeniem odpo-wiedzialności budzi ustawowy zapis doty-czący odmowy przejęcia odpowiedzialności za szkody powstałe w uprawach założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotech-nicznych. Przepis ten odnosi się do wszel-kich zagadnień związanych z technologią uprawy tej rośliny. W przypadku ziemniaków ma on szczególne znaczenie, co wynika z wielu trudności związanych ze zwalczaniem chorób i szkodników w tych uprawach. Za-chwaszczenie plantacji ziemniaków wpływa w sposób bezpośredni zarówno na wielkość, jak i jakość plonu nie tylko w uprawach kon-wencjonalnych, ale i integrowanych (Jabłoń-ski 1997, Sawicka i in. 2006). Obniżka plonu następuje również w wyniku ograniczenia bądź zaniechania ochrony chemicznej przed stonką ziemniaczaną, zarazą ziemniaka, mątwikami i innymi patogenami, na oddzia-ływanie których narażone są uprawy ziem-niaków niezależnie od kierunku użytkowania. Z kolei wielkość tej obniżki jest uzależniona od fazy rozwojowej roślin, w jakiej dany pa-togen występuje, jak również stopnia nasile-nia oddziaływanasile-nia i podejmowanych zabie-gów ochrony plantacji (Jabłoński 1997, Kap-sa 2008, Pawińska 2008, Gugała i in. 2009). Przy ocenie wymienionych zagadnień na-leży uwzględnić jakość materiału sadzenia-kowego, parametry związane z technologią sadzenia, zabiegi pielęgnacyjne i profilak-tyczne w zakresie zwalczania chwastów, profilaktykę przeciwko zarazie ziemniaka, jak

(5)

również zabiegi zwalczania stonki ziemnia-czanej. Jeśli stan faktyczny wskazuje, że zabiegi agrotechniczne były wykonywane nieterminowo lub poszkodowany w ogóle ich nie wykonywał, ewentualnie nie przyniosły one oczekiwanego rezultatu, a jakość upra-wy jest z reguły bardzo słaba, co przekłada się bezpośrednio na plonowanie lub zbiór z przyczyn ekonomicznych jest nieuzasadnio-ny, elementy te są podstawą od odnowy przejęcia odpowiedzialności za powstałe szkody. Ze względu na obszerność informa-cji związanych z określeniem minimalnych parametrów plantacji ziemniaków, przy któ-rych można wnioskować o rażącym naru-szeniu zasad agrotechnicznych, zagadnienia te zostaną szczegółowo opisane w drugiej części artykułu, który ukaże się w kolejnym numerze Ziemniaka Polskiego.

Konkluzja

Problematyka przejęcia odpowiedzialności za szkody łowieckie, mimo że jest uregulo-wana prawnie, niejednokrotnie budzi wątpli-wości. Z jednej strony poszkodowany jest zainteresowany uzyskaniem jak największej kwoty odszkodowania, z drugiej – organ od-powiedzialny stara się tę kwotę minimalizo-wać. W związku z tym ustawodawca jedno-znacznie, w sposób taksatywny, określił przypadki, po zaistnieniu których poszkodo-wanemu odszkodowanie nie przysługuje. Na sześć wyczerpująco opisanych przypadków cztery dotyczą kwestii tzw. kwalifikowanej winy poszkodowanego, która zwalnia od odpowiedzialności za szkodę. Jednak udo-wodnienie tej winy spoczywa na dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, albo in-nym organie ustawowo odpowiedzialin-nym za szkodę. Jeśli wymienione organy tej kwalifi-kowanej winy nie udowodnią, wówczas zo-bowiązane są do przejęcia odpowiedzialno-ści za powstałe szkody.

Literatura

1. Chotkowski J., Rembeza J. 2006. Tendencje

zmian na rynku ziemniaków w Polsce. [W:] Produkcja ziemniaków. Pr. zbior. pod red. J. Chotkowskiego. Wyd. Wieś Jutra Warszawa: 7-15; 2. Chotkowski J.

2008. Tendencje rynkowe i marketing w produkcji

ziemniaków. [W:] Technologia produkcji ziemniaków. Pr. zbior. pod red. J. Chotkowskiego. Wyd. Wieś Jutra Warszawa: 7-15; 3. Flis M. 2007. Szkody w ziemnia-kach. – Łowiec Polski 9: 50-53; 4. Flis M. 2008a. Od-powiedzialność za szkody wyrządzane przez dzikie zwierzęta w uprawach ziemniaków. – Ziemn. Pol. 3: 8- -12; 5. Flis M. 2008b. Procedura szacowania szkód wyrządzonych przez zwierzęta w uprawach rolniczych. – Biul. IHAR 248: 117-123; 6. Flis M. 2009a. Szkody w uprawach rolniczych w świetle szkodliwego oddziały-wania rolnictwa na ekosystemy. Biotop. Zagrożenia biotopów leśnych. Uniw. Opolski Opole: 123-132; 7.

Flis M. 2009b. Wielkość szkód wyrządzanych przez

dziki w uprawach rolniczych w obwodzie łowieckim polnym w latach 1999-2000 i 2008-2009. – Biul. IHAR 254: 179-187; 8. Flis M. 2010. Zmienność wielkości szkód wyrządzanych przez dziki w zróżnicowanych strukturach agrocenoz. – Biul. IHAR (w druku); 9.

Gu-gała M., Zarzecka K., Baranowska A. 2009. Wpływ

insektycydów na plon bulw ziemniaka i jego strukturę. Biul. IHAR 251: 251-224; 10. Jabłoński K. 1997. Sa-dzenie, pielęgnacja i ochrona ziemniaków. Fundacja „Rozwój SGGW” Warszawa: 77-98; 11. Pawińska M.

2008. Ochrona plantacji przed szkodnikami. [W:]

Technologia produkcji ziemniaków. Wyd. Wieś Jutra Warszawa: 75-88; 12. Radecki W. 2007. Prawo ło-wieckie. Komentarz. Wyd. II zaktual. Wyd. Difin War-szawa: 244-257; 13. Rocznik Statystyczny

Rolnic-twa i Obszarów Wiejskich 2009. – GUS Warszawa:

149-151; 14. Sawicka B., Barbaś P., Kuś J. 2006.

Wpływ zachwaszczenia łanu na plon ogólny i handlo-wy bulw ziemniaka w warunkach ekologicznego i inte-growanego systemu produkcji. – Pam. Puł. 142: 429-443; 15. Ustawa z dnia 13 października

Cytaty

Powiązane dokumenty

Studia w Marburgu Tatarkiewicz odbył w duchu fi lozofi cznej szkoły marburskiej: w pierwszym roku studiów czytał Platona, w drugim – Immanuela Kanta, w trzecim zaś stanął

Agros Nova summing advertisement of Fortuna juices "no added sugar" stated that the company gained on this promotion because it is thanks to the advertising, fruit

Zmiany mierników rezultatu zadania 12.6 Rozbudowa infrastruktury ochrony Ğrodowiska w latach 2009-2012 2009 2010 2011 2012 9liczba zrealizowanych projektów 9liczba podpisanych

While contributions of RE interventions for climate mitigation (through emissions reduction) and sustainable development (through improved energy access, poverty

Pytani o możliwości wykorzystania zajęć w parkach linowych w pra- cy animatora w celu kształtowania kompetencji społecznych studenci zaznaczali najczęściej na- stępujące

Do analizy wybrano pięć państw z tego obszaru: Polskę, Czechy, Węgry, Rumunię i Bułgarię – największe państwa w regionie, skupiające w latach 2008–2010

Przesunięcia ludności Korei Południowej na tle intensywnego uprzemysłowienia w latach 1960-1990.... 37

Próba prognozy zamulania zbiornika wodnego na terenach przemysłowych w oparciu o model zmian stężenia zawiesiny...109 WACŁAW RETTINGER. Dynamika transportu zwietrzeliny w