• Nie Znaleziono Wyników

Widok Zbigniew Marek SJ, Podstawy wychowania moralnego, Kraków: Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”–Wydawnictwo WAM 2005

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Widok Zbigniew Marek SJ, Podstawy wychowania moralnego, Kraków: Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”–Wydawnictwo WAM 2005"

Copied!
3
0
0

Pełen tekst

(1)

R

E

C

E

N

Z

J

E

___________________________________________________________

ROCZNIKI NAUK SPOŁECZNYCH Tom XXXV, zeszyt 2 − 2007

Zbigniew M a r e k SJ, Podstawy wychowania moralnego, Kraków:

Wyz˙sza Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum” –

Wydawnic-two WAM 2005, ss. 143.

Kształtowanie dojrzałej osobowos´ci jest podstawowym celem procesu wychowawczego. Znacz ˛ac ˛a role˛ odgrywaj ˛a w tym róz˙ne s´rodowiska, w których z˙yje i rozwija sie˛ człowiek. Dojrzałos´c´ osobowa wyraz˙a sie˛ m.in. w umieje˛tnos´ci harmonijnego funkcjonowania w s´rodowiskach społecznych. Wiadomo, z˙e w z˙yciu społecznym waz˙n ˛a role˛ ogrywaj ˛a róz˙nego rodzaju normy, które zawsze maj ˛a za-kotwiczenie w okres´lonej aksjologii. Moz˙na powiedziec´, z˙e w procesie wycho-wawczym konieczne jest odniesienie sie˛ do jakiegos´ systemu wartos´ci, który okres´la, co jest włas´ciwe, a co niewłas´ciwe. Dlatego trudno sobie wyobrazic´ jakiekolwiek działania pedagogiczne bez wychowania moralnego, które kształtuje pogl ˛ady na to, co dobre i co złe.

Wychowanie moralne to ogół s´wiadomie podejmowanych oddziaływan´ wycho-wawczych oraz aktywnos´ci samowychowawczej wychowanka, których celem jest ukształtowanie dyspozycji psychicznych warunkuj ˛acych okres´lone zachowania moralne osoby jako członka zbiorowos´ci ludzkiej. Dyspozycje te wyraz˙aj ˛a sie˛ w postawach moralnych (przekonaniach i zachowaniach) warunkuj ˛acych zgodnos´c´ poste˛powania jednostki z pełnion ˛a przez ni ˛a rol ˛a społeczn ˛a oraz przejawiaj ˛a sie˛ w takich cechach charakteru, jak uspołecznienie, uczciwos´c´, sprawiedliwos´c´, spo-legliwos´c´, dzielnos´c´. Wychowanie moralne jest nieodzowne dla pełnego rozwoju człowieka i jego włas´ciwego funkcjonowania w z˙yciu społecznym.

W pracy pedagogicznej zawsze spotykamy sie˛ z mniej lub bardziej wyraz´nym zagadnieniem wychowania moralnego. Dlatego współczes´nie, w okresie wyraz´nie dostrzeganego chaosu aksjologicznego i poste˛puj ˛acego rozbicia s´rodowisk wycho-wawczych, z rados´ci ˛a nalez˙y przyj ˛ac´ waz˙n ˛a w tym zakresie publikacje˛ ks. prof. Zbigniewa Marka SJ zatytułowan ˛a Podstawy wychowania moralnego, przygotowan ˛a w Wyz˙szej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” i wydan ˛a w Wydawnic-twie WAM.

Autor w recenzowanej pracy podejmuje próbe˛ syntezy wszystkich zasadniczych zagadnien´ zwi ˛azanych z wychowaniem moralnym. Jednym ze szczególnych zadan´ było okres´lenie w całokształcie działan´ wychowawczych miejsca dla procesów wy-chowania moralnego. Za podstawe˛ analiz przyje˛to załoz˙enie personalizmu chrzes´-cijan´skiego o cielesno-duchowej naturze człowieka, w którym ma z´ródło pogl ˛ad, z˙e wychowanie moralne jest składowym elementem kaz˙dego działania wychowawczego.

(2)

168 RECENZJE

D ˛az˙ ˛ac do okres´lenia istoty wychowania moralnego, autor szczegółowo rozwaz˙a proces wychowawczy w klasycznym rozróz˙nieniu na podmiot i przedmiot wychowa-nia. Podmiotem wychowania jest osoba ludzka, która jest odpowiedzialna za własny rozwój, poste˛powanie i podejmowane decyzje, a z tym ł ˛aczy sie˛ koniecznos´c´ prze-strzegania akceptowanych przez społeczen´stwo norm. Autor, okres´laj ˛ac nature˛ człowieka, opowiada sie˛ za stanowiskiem aprioryczno-transcendentalnym, opartym na objawieniu uznawanym przez chrzes´cijan. W tej koncepcji szczególnie wyakcen-towana jest godnos´c´ osoby ludzkiej. Z´ ródłem jej jest pochodzenie człowieka od Boga i wezwanie człowieka do wspólnoty z Bogiem. Opieraj ˛ac sie˛ na takich przesłankach, sformułowano słuszny postulat: „[…] zwracania wie˛kszej uwagi na niezbe˛dnos´c´ po-dejmowania działan´ rozwijaj ˛acych w wychowankach nie tylko ich fizyczne czy tez˙ intelektualne moz˙liwos´ci, ale równiez˙ na rozwijanie ich sfery duchowej” (s. 28).

W drugim rozdziale ksi ˛az˙ki scharakteryzowany został przedmiot wychowania mo-ralnego. Autor podkres´la, z˙e działania pedagogiczne wymagaj ˛a wiele wysiłków i zabiegów, by wychowanek był zdolny przyjmowac´ za własn ˛a okres´lon ˛a hierarchie˛ wartos´ci opart ˛a na przyje˛tych w s´rodowisku społeczno-kulturowym ideałach etycz-nych. W szczegółowych analizach omówione s ˛a takie poje˛cia, jak: etyka i moralnos´c´ oraz pedagogiczne uje˛cie wartos´ci, które s ˛a podstaw ˛a wychowania moralnego. Szczególnie interesuj ˛ace s ˛a refleksje dotycz ˛ace relacji mie˛dzyosobowych, które stanowi ˛a fundament odkrywania istotnych podstaw moralnos´ci. To dzie˛ki nawi ˛ azy-wanym i rozwijanym relacjom z innymi osobami, w tym takz˙e z Bogiem, dochodzi do uznawania b ˛adz´ odrzucania obowi ˛azuj ˛acych w relacjach mie˛dzyosobowych norm z˙ycia, a to stanowi przedmiot wychowania moralnego.

Znacz ˛ac ˛a cze˛s´c´ studium stanowi ˛a analizy dotycz ˛ace uwarunkowan´ procesów wy-chowania moralnego. Omówiono tu naste˛puj ˛ace szczegółowe zagadnienia: wychowa-nie moralne w procesach wychowawczych, rozwój moralny, s´rodowiska wychowaw-cze, kontakt z sacrum. Autor stwierdza, z˙e na przebieg procesu wychowania mo-ralnego wpływ wywiera szereg czynników, na które wychowawcy nie zawsze po-prawnie reaguj ˛a, poniewaz˙ nie dysponuj ˛a moz˙liwos´ciami oddziaływania na wszystkie sfery ludzkiego rozwoju. Przez swe działania mog ˛a jednak wspierac´ procesy wy-chowania moralnego, otwieraj ˛ac przed wychowankiem okres´lone, nowe wymiary ludzkiego z˙ycia. O skutecznos´ci tego rodzaju wysiłków mog ˛a decydowac´ równiez˙ uznawane przez wychowanka autorytety, u których znajduje on poczucie bezpie-czen´stwa oraz autonomii.

Autor podejmuje interesuj ˛ace refleksje dotycz ˛ace zadan´ wychowania moralnego. W pedagogicznym podejs´ciu wobec dzieci i młodziez˙y nie ma miejsca na liberalizm, poniewaz˙ grozi to skrajnym relatywizmem moralnym. Nalez˙y natomiast podejmowac´ takie działania, które z jednej strony umoz˙liwi ˛a poznawanie okres´lonego s´wiata wartos´ci i be˛d ˛a pomagac´ w nabywaniu umieje˛tnos´ci odróz˙niania dobra od zła, a z drugiej strony be˛d ˛a wspierac´ wychowanka w jego opowiadaniu sie˛ za dobrem. Autor ma s´wiadomos´c´, z˙e odkrywanie i przejmowanie przez wychowanka okres´lone-go systemu wartos´ci za własny nie jest procesem łatwym. Wynika to głównie z po-jawiaj ˛acego sie˛ na kaz˙dym etapie ludzkiego rozwoju funkcjonuj ˛acego w s´wiecie społecznym pluralizmu wartos´ci. Wychowawca zawsze winien miec´ s´wiadomos´c´ celu

(3)

169

RECENZJE

wychowania moralnego, którym jest kształtowanie dojrzałej osobowos´ci wychowanka, a wie˛c formowanie sumienia i postaw moralnych.

W ostatnim rozdziale omawianej ksi ˛az˙ki omówiono motywy, czyli siły pobudzaj ˛ a-ce do angaz˙owania sie˛ w proa-ces wychowania moralnego. Człowiek, aby mógł utrzy-mac´ sie˛ przy z˙yciu, rozwijac´ sie˛, efektywnie działac´, współz˙yc´ z innymi ludz´mi, kieruje sie˛ pobudkami wewne˛trznymi lub zewne˛trznymi i s ˛a one motorem wszelkiego rodzaju procesów poznawczych i zachowan´ prospołecznych. Rodzi sie˛ tu pytanie, w jaki sposób moz˙na wpływac´ na rozwój poz˙ ˛adanych motywów, a takz˙e jak przeciw-działac´ i eliminowac´ motywy niepoz˙ ˛adane? Oczywisty jest fakt, z˙e w procesach wychowania moralnego istotn ˛a role odgrywaj ˛a motywy, w tymi motywy religijne.

Konkluduj ˛ac moz˙na stwierdzic´, z˙e w recenzowanej pozycji koncepcja wychowania moralnego oparta została na swoistej, chrzes´cijan´skiej antropologii, która przyjmuje integraln ˛a wizje˛ człowieka, uwzgle˛dniaj ˛ac ˛a równiez˙ wymiar duchowy. Pełny proces wychowawczy winien obejmowac´ całego człowieka. Jednym z jego celów jest us´wia-domienie wychowankowi koniecznos´ci kierowania sie˛ w swoim z˙yciu dobrem. To włas´nie dobro rozwojowe człowieka jest przedmiotem działalnos´ci wychowawczej, obejmuj ˛acej wszystkie zakresy wychowania słuz˙ ˛acego pełnemu i dojrzałemu rozwo-jowi osoby. Wychowanie moralne stanowi wspólny mianownik wszelkich działan´ o charakterze rozwojowym. Poste˛powanie człowieka w kaz˙dym wymiarze ludzkiego z˙ycia winno byc´ moralne, to znaczy skierowane na dobro nie tylko własne, ale takz˙e dobro innych. Nalez˙y podejmowac´ działania otwieraj ˛ace wychowanków na wartos´ci, nie tylko w aspekcie poznawczym, ale takz˙e decyzyjnym, co w praktyce wyraz˙a sie˛ w zachowaniach etycznych człowieka. Os ˛adu o charakterze dokonywanego czynu, czy z moralnego punktu widzenia jest on dobry lub zły, dostarcza człowiekowi jego sumienie, które winno byc´ odpowiednio kształtowane.

Recenzowana ksi ˛az˙ka ks. prof. Zbigniewa Marka ukazuje wychowanie moralne w koncepcji chrzes´cijan´skiej. W polskiej literaturze pedagogicznej publikacja ta jest prekursorska i bardzo cenna. Warto polecic´ j ˛a wszystkim, którym bliskie s ˛a za-gadnienia zwi ˛azane z wychowaniem. Zrozumiały jest tez˙ postulat, aby kaz˙dy pedagog zapoznał sie˛ z tezami tej ksi ˛az˙ki.

Roman Jusiak OFM Katedra Pedagogiki Społecznej KUL

Cytaty

Powiązane dokumenty

Skutki zagubienia i niepewności mają miejsce zwłaszcza w społeczeństwie pluralistycznym, w którym niemal wszystko, co nie jest wyraźnie zakazane, wydaje się

[r]

Realny obraz rzeczywistej relacji człowieka i (jego) osobowej kultury znajduje bowiem swój wyraz w wychowaniu jako koniecznym następstwie złożonego układu wzajemnie

Korzystając z postępującej demokratyzacji życia w Police, Ślązacy publicznie wyrazili swoją niechęć do Polski i Polaków przez określenie się jako Niemcy (w ramach

czył, że fakt wieloaspektowego ujmowania osoby ludzkiej jest warunkowany tym, iż byt ludzki jest wielowarstwowy, wielostruk- turowy. Natura bytu ludzkiego dla samego człowieka

Pośród prac prowadzonych zespołowo w Akademii pod kierunkiem Bischoffa poczytuje się mu za zasługę pomyślną kontynuację wydawnictwa śred- niowiecznych katalogów

A 77/79-GHz Frequency Generator in 16-nm CMOS for FMCW Radar Applications Based on a 26-GHz Oscillator with Co-Generated Third Harmonic.. Kuo, Feng Wei; Zong, Zhirui; Chen, Huan

Darowskiego znajdują się również te osoby, które opuściły Towarzystwo Jezusowe, lecz w okresie pobytu w zakonie były czynne na polu filozofii, i zaznaczyły się