• Nie Znaleziono Wyników

Ważniejsze zabytki przyrody nieożywionej na Dolnym Śląsku

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Ważniejsze zabytki przyrody nieożywionej na Dolnym Śląsku"

Copied!
2
0
0

Pełen tekst

(1)

TADEUSZ GUNIA, ZDZISŁAW SLIWA

WAŻNIEJSZE

ZABYTKI PRZYRODY

NIEOŻYWIONEJ

NA DOLNYM

ŚLĄSKU

D

O · ZABYTKÓW PRZYRODY NIEOZY-WIONEJ w:ystcpljących na Dolnym Sląsku i abjętych d10tycbcrr.as oahron.ą $licza się:

1. Pojroyncze lub :zespobawe wystąpilenia

skali: o :rzadlko ~anyteh formach wiet:r7Jenia. 2. Wystąpienia skał wylewnych o interesują­

ooj sbr:uktuTZe.

3. Jaskinie i sclhrondska podska1ne.

Wymienione mbytlkli wyst~ją w klillku obsmlracll do1nośląśk:icll. N a}liozniej jednak

spotyka się ~e na ol:marze .K.airlkanlaszy i Gór KacmlwSkich. Mmej liczne wysttwuj.ą w dro-lilcy I.Jubawllti, Idzlilkowa d: Lądka Zdroj.u.

Pierwszy z wymienionych obszarów je.!Jt zbu-dmvtaln.y pod ~ględlam .geolagirc:znym rz

.grani-tów tWI<Jmącylch cen1Jramą część Kall"lronaszy i skalł metamarfilcznyoh stano.wiącydl jego

okrrywlę. Zabytki przyl'Ody są ·tu zwiąrmne % ma-sywem ~amd.tmvym. Są 1lo cbaraikterystyczne

formy 'Wlletrren:ia 131'anitu rwystępujące ~TÓWilO

w .glównym paśmie Kalr'k<mOISZy, jalk i

w

Kotli-nie Jereniogórskiej. Powstalłle w ·procesie

wie-Fonny wietrzenia granitów - tzw. ,,PłelgrZ11m11''. grań Karkonoszy

Weathering forms al granites the so called ,,Pilgrims ...

Karkonosze ridge ·

Fot. W. Czerwiński 264

:tJmenia farmy morfologilczne

'*'

,UZISileriJndKme od struktury grutu i od jego blokowej od.dziel-'IX8ci spawtodDwanej 1nTlJama :rodlzajami spękań: podłużnymi (spękania S), pqpr2'JE!IC7Jnymi. (spęka­

nia Q) i płlaSk:imi (spękania L). Nornen!kJ.altu.rę ~ !pl'eyj.ęto 1na podstalwie 1Pl'9CY H. Cloosa

(2). Tak więc grandity o s1ll"'lktU1'2'Je .porfirowej twarzą na -ogół dluże bLaki. o zaakirągLonych :klr.aJWędzi.adl, IDBI1Jarmast skały aplitowe rozpa-dają się na mde bldk!i. o a9trycll tk.rawędrziach.

Szczeliny ciOLSIOWe ułatwiają pli2lebieg prooesu wi~, W'Siklurek ~ !1:1.8Stępuje !l'WJluźnC.e­ nie ~ci większych bloków

Skalnym,

00

doprowtadm ·W :Jrońw do pows1landia .imlowanych

skałek

o

malOWIIliJCzyoh farm.ach marfollogicz-nycll. Na niektórych powierzałmiaoh .tych

ska-łek rzJbudowanycll rz; gr.ani!tu o s1lruktuime porli-rowej twiOrrzJą się w procesie wlebrzema owalne

zatgłębienda oZ\Wlllle ,,misami ofiarnymi". Formy te CIPisane :IJCl.9tały jp1"ZE22 G. Berga (l) i G. Guri-cha (3). O :foml.ach 'Wiiletmenia .granitu opiszą l'6w.n.ież

w

pracy zbiorowlej H. Te.isseyre,

K. &nuli.kowskd. i J. Obere (4).

Drugim dbszalrem występowaDdla mby1ik.6w

przyrody są Góry S1nbowe. ObsZ18ir ten pod

~lędlem geologicznym należy do Rowiu

Gór-nej Nysy. Jest an. IZibudowany z seriii Skał

me-taaoorfilcz·nyoh wy.stępujących w 1pocłiobu araz z serii skał osadowych na:leżącyah dlo gómej kredy i plejsbooeiDfu. Będące pod oCłmcmą formy

wiełll"2Jenia 7JW1i.ąmme są ze Sklwłami górnej ikredy wyKsztal:oonymi w ~i pi.askowrow o blo-kowej odd!ziel'IliOIŚCi zwanych "cilosowymi" oraz z przewa.:rsbw.ia1ącymd: de marglami .zwanymi w Litera.tume ,,rp1mlerlami.". Te dwa .tYlPY skaoł są TÓimie od.ipame :na wietrz'.elrle, co ~nie

zarlJllaiCZa się w ID:lOl"fologii obszall'\1 . Gór S tmo-wych.

Zasadruczy wpływ na: powstanie

chamkte-rystymiil.ych form skiaJlnYJCh ma 1odd:Zi~

o.:.o-SOWiar p.Laakowców. SpęikaJnJe 1bldk!L

.skame

w cza-sie wieotNJenia ~a1ą się bowiem na imlo-wane skałlki, których powierzclmie w zależllllości

od ,gruln9ai JZi.alm pilaskowca, jego ~wa

i wkładek lub konkrecji ilastyrclh mają 11"6żne ksz.tałty. Piaskow-Oe droil:moziJ81rniste o spoiwie krzemiJonikowym. tworzą zwyllde formy wypukłe łlllb pla61kie, natomdast ma~r.gle !lub piaskowce .gruJbozi.amDs1 ~ spoiwie i.lsstym tworzą /Qłgłę­ bieniia na Wlilebrzejącej: ścianie.

DUIŻy wpływ na;

powstame

m1lertesujrący:ch

rorm.

w.ie1meinia mdaiła dlziataln~ć eoliozna ZWiłaszczra.

w

stre:łiie pery.glarcjaJłnej, drm~.ki ·ere-mu pcm:oczeg611Ile Sk.aatki !Uległy zaokr~niu, przylbilerając lllielciedy bardzo maJLowniC"lJe ksztalłty (Ili.P-

.grozy.b6w,

:postaci 71Wierząt itp.).

NajciekawSZle osdbliWIOŚCil skalne G6T stoło­

(2)

Kairłowa (SZJCZeldniec 915 m npm., Góra Stołowa 903 m npm.) w dlmlky Bu:kovWJny K.łloddtiej (Błędne Skaiły 860 m npm) oraz IPl"ZY S'1JOSie

z Kwłowai do Raddrowa- grzyby skailne.

Wymienione· wyżej farmy wie11rzenlia wyst.ę­

pwjąoe zarowno

w

Kall'lkonoszach., jalk i w

Gó-rach St.obawych mają rowmeż duże w.aiLory

tu-rys~e jako pUIIlikty Wlidolrowle.

Bodtdbne

formy wietrzlenoLa skał

górnokiredo-wych występują ta.kże w okoHiCy Idmowa

(CI'ZJtery sbostry), Luba.wki (Kru.czy Kamień

i Cma-ci Kamień) oraz w dkoU.cy Lwówka

(SzwajcaJria LwÓWielellm).

W~eć tu należy l'ÓWIIIiJeŻ o illlt«esują­

cym zabytiku rprzyrody, jalkim jest Jasldnd.a

Ro-darchowska

w

okoli-cy Lądka Zdroju, która

zo-staJła szozegółQWIO oj>isana przez W.

Walcza-ka (5).

Po.z:a wymienionymi dbietktami ;mstdy objęte

oobroną takiże melk.1ńre wystąpiJen:ia bazwltu.

Część

z

nrilah jturż prrlledl dr.ugąj Wlqjrną 'UI'lJnaJna

zo-staJra jako ·zabytki przyrody. Obecnie pod ochroną :majdują się następujące oibirekty:

Oza:rtowSka Slk.alła i Górar Rataj

w

powiecie

ja-worskim oraz Góra Grrorcbirac, Osbrzyrca i

Wil-cza Góra w rpawliJecile złotoryjskrlm.

Kryteri.a u'Zillall'lia tyelh obilEIMów

za.

zabytki

prey.rody hyqy ·ba:rdro :różne. I talk Góra

Gro-dziec 'lllZilaiiia mstała jalro obiekt c:hiian!Lany ze

wmgl.ędu na rwy~ie

na:

niej zabytkowego

mmlkru.. Inne odskmięciar !OkreśLono jadro

mbyt-kri na podStawie ~jąoej lll8 ndJch rzadko

spotyikalnej ~~ (Gó:m Ostrzyca koło

P.rrdbanlc.wwa) ora!Z j.ailro pu.nlklty widlakowe (CzaJrtowSlm Ska111a•).

Zabytiki

re

są il'Ó\VIllireŻ in~ z IPUilktu

widzen-ia gealragLcmego. Stanowią one bowliem

cdlekarwe formy rw~ ~taci

rbaJzaJltu,

jakie pows1Jaiły podczas ik:mepnięcia laiwy.

Po-nadto chall"aktelryzlllją się one ciekaJwym

pr.zJe-strzennym ułożeniem słurpów zależnym od

wa-runkx>w środOWiiska :knapnięcia ·lawy.

LITERATURA

l. B er g G. - Der Granit des RiesengeQirges und setne Ganggesteine. Abh. d. preuss. Geol L.A.,

N. f., H. 94. Berlin 1923.

2. C l o o s e H. - Tektonfsche Behandlung magma-tischer Erscheinungen. I Tell Das Riesengebirge in Schlesien. Berlin 1925.

3. G ii r i c h G. - Beitriige zur Naturdenkmalpfiege, B. IV. Berlin 1910.

4. Teisseyre lL, Smulikowski K., Oberc

J.:_ Regionalna Geologia Polskd, Sudety, zeszyt l. Kraków 1957.

5. W a l czak W. - Krasowe jaskinie Sudetów. "Czasopismo Geograficzne". T. XXIX. Wro-cław 1958.

Odsłonięcle poT/irów w Wielisła'Wiu Złotory,jskim.

Outcrop of porphyres in Wielisłato ?lotO'T'Jijski. Fot. M. Małachowska-Kleibero'WC'

SUMMARY

The present paper contałns generał informations about 1lhe most important monuments of inanimate nature in I.ower Sil.esia. It is based on archive ma-terials made accessible by The Curator of Inanimate Nature Monuments in the W.rocław vGivodship and on geological literature.

To the inanima.te nature monuments in Lower Si-lesia and bełing protected are classifi~d:

l. Singular and complexe outcrops of ll"OCks with rarely encountered forros of weathering.

2. Outcrops of e:ffusive· rocks witlh interesting texture.

3. Caves and rock shelters. PE310ME

HacToH~IU1 cTaT:&Jł coAeplRHT o6~e coo6~eHHH O C8MblX BalKHblX naMHTHHKax BelKHBÓft: npHpDAbl

B HmKHeA CHneaHH. .

H naMHTHHKaM. HeH<HBoA npHpoAhl, HBXOA~HMC.fl

B HmRHeA CH.neaHH H noA.neH<~HM Ylłte oxpaHe, MOlKHO npH'łHCJIHT:&:

l. 0TAeJI:&Hhle HJIH rpynnOBhle BblXOAhl CKaJI C peA-KO BCTpe'łaiO~HMHCJł cpOpMaMH BblBeTpHBaHHJI.

2. BhlcTynJieHHJł H3JIHBWHXCH nopoA c HHTepecHoA CTPYKTypoA.

3. Ile~epbl H UOACKaJI:&Hbie HHWH.

Cytaty

Powiązane dokumenty

Ramy EntreComp zostały podzielone na trzy obszary kompetencyjne, a każdy z nich zawiera pięć kompeten- cji szczegółowych, które tworzą zbiór kompetencji przedsiębiorczych –

Powodem zgodność norm empirycznych na poziomach makrosektor– makrosektory łącznie jest fakt, że w wyniku agregacji spółek przechodzimy tylko z dwóch zbiorowości do

(…) To, co nazywa się równością lub nierównością opodatkowania pole- ga na tym, czy się tej zasady przestrzega, czy też się ją lekceważy” (Smith, 2007, s. Zasada ta

Tezą jest stwierdzenie, że w latach 2006–2014 zaszły zmiany w poziomie i strukturze długów zagranicznych krajów regionu w kierunku częściowego ich urynkowienia; wiążą się

Authors are obliged to inform the editorial office about the type of article they are sending (an original scientific article, a review article, a scientific report, a case study

Jednak praw dziw ym przełom em okazała się Składnia opisowa współczesnej pol­ szczyzny kulturalnej (1937) Z enona K lem ensiew icza, pierw sza synteza składni od

Jaźń odzwierciedlona jednostki może być przez długi bądź krótki czas pod wpływem postrzeżeń innych uczestników sytuacji pracy.. Tożsamość jednostki może być zdominowana

Ten years later, he acquired an estate in Piława Górna (G. Gnadenfrei) and, under the influence of Count Nikolas Ludwig von Zinzendorf, in 1743 set up a settlement there