• Nie Znaleziono Wyników

Społeczno-demograficzny kontekst migracji we współczesnej Europie

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Społeczno-demograficzny kontekst migracji we współczesnej Europie"

Copied!
3
0
0

Pełen tekst

(1)

P o trz e b y i p r o b le m y in te g r a c y jn e w y s o k o w y k w a lifik o w a n y c h im ig ra n tó w n a g r u p ie w y b r a n y c h k r a jó w trzecich

A P P E N D IX

Sp o ł e c z n o-d e m o g r a f i c z n y

KONTEKST MIGRACJI WE WSPÓŁCZESNEJ EU R O PIE Dr Pi o t r Sz u k a l s k i

In s t y t u t So c j o l o g i i Un i w e r s y t e t u Łó d z k i e g o

G d y m ówi się o dem ografii współczesnej Europy, w literaturze p rzedm iotu podkreślany jest coraz bardziej w idoczny wpływ migracji jako czynnika kształtującego wygląd k o n tynentu. Jeden z dem ografów D . C olem an m ów i o w ystępow aniu w w yniku m asow ych m igracji trzeciego przejścia dem ograficznego - zm iany stru k tu ry etnicznej, rasowej i wyznaniowej ludności za­ mieszkującej szereg państw Europy. W wielu państw ach zauważalna jest tendencja do wylud­ niania się znaczących obszarów kraju, zaś w zasadzie w każdym państw ie występuje tendencja do koncentrow ania się ludności w m iastach największych, a zwłaszcza w okół nich - w najwięk­ szych m etropoliach.

Szukając przyczyn takiego stanu rzeczy, w ym ienić należałoby kilka kluczowych procesów, sam oczynnie podwyższających znaczenie m obilności przestrzennej w ostatnich dekadach.

Zaliczyć do nich należy takie procesy demograficzne jak znaczące obniżanie się dzietności w państwach europejskich, a w konsekwencji również i starzenie się ludności, oraz procesy spo­ łeczne, takie jak „utechnologicznienie” współczesnego świata, „amerykanizacja” kultury, rozwój tanich form kom unikacji i łączności, rozwój zabezpieczenia społecznego, dekolonizacja, utrzymy­ w ania się regionalnych różnic poziom u życia w Europie. Poniżej spróbuję wskazać, jak powyższe procesy przyczyniły się do powstania klim atu sprzyjającego masowym ruchom migracyjnym. 1) O graniczenie dzietności - od pierwszej połow y lat 1970. typow a m ieszkanka E uropy rodzi zbyt m ało dzieci, aby zapew nić prostą zastępowalność, tj. utrzym anie się stałej liczby ludności w długim okresie. W rzeczywistości zbyt m ało dzieci rodzi się n a naszym kontynencie już od lat 1960., albow iem wówczas - choć dzietności była wyższa - była ona realizowana przez mało liczne generacje k obiet urodzonych w czasie kryzysu ekonom icznego lat 1930. i w czasie wojny. Oznacza to, iż p o osiągnięciu przez te nieliczne dzieci wieku wejścia na rynek pracy pojawiały się n iedobory now ych pracowników, n iedobory skoncentrow ane na dw óch przeciwstawnych segm entach rynku pracy - segmencie prać prostych, nie wymagających kwalifikacji, lecz słabo opłacanych (kto będzie je wykonywał, skoro bez problem u m ożna znaleźć lepiej p łatną pracę, lub korzystać z rozwoju zabezpieczenia socjalnego) oraz segmencie prac wymagających bardzo wysokich kwalifikacji w zakresie nau k ścisłych i przyrodniczych (kom uż chciałoby się przez lata system atycznie uczyć skom plikow anych zagadnień, jeśli bez p roblem u m ożna znaleźć wystar­ czająco dobrze p łatn ą pracę, nie wymagającą aż takiego wysiłku).

2) Starzenie się ludności - wzrost liczby i odsetka osób starszych oddziałuje na zwiększenie za­ potrzebow ania n a usługi opiekuńcze, pracę nie wymagającą nazbyt wysokich kwalifikacji, lecz

(2)

P o trz e b y i p r o b le m y i n te g r a c y jn e w y s o k o w y k w a lifik o w a n y c h im ig ra n tó w n a g r u p ie w y b r a n y c h k r a jó w trz e c ic h

słabo płatną. Zwiększa to - p odobnie jak generalnie brak ludzi gotowych wykonyw ać najprost­ sze i najniżej opłacane prace - skłonność do odw oływ ania się do pom ocy im igrantów , choćby i bardzo słabo wykształconych, ze słabą znajom ością języka jako m etody rozwiązania problem u n iedoborów na rynku pracy.

3) „U technologicznienie” współczesnego świata - a w konsekw encji wzrost zapotrzebow ania na prace wymagające znajom ości n au k ścisłych i przyrodniczych; w sytuacji zbyt m ałego zaintere­ sowania studiam i w tych dyscyplinach au tochtonów następuje w większości państw europejskich próba „załatania” dziur kadrowych im igrantam i już wykształconymi gdzieindziej lub ściągany­ m i w ram ach rozbudowywanych program ów stypendialnych. D odatkow o rozwój nowoczesnych technologii um ożliw ia w przypadku wielu usług rozerwanie jedności czasu i miejsca, um ożli­ wiając oddalenie wykonawcy usługi o d nabywcy, a tym sam ym zamieszkiwanie w dużym o d d a­ leniu od m iejsca p obytu klientów, i w konsekwencji rzadsze dojeżdżanie do tradycyjnie rozu­ m ianego miejsca pracy.

4) „Amerykanizacja” k u ltu ry - rozwój globalnych m assm ediów doprow adził do pow olnego upodabniania się sposoby zachowania, m yślenia, tj. stylu życia m łodych ludzie n a terenie E u­ ropy, co w połączeniu z coraz powszechniejszą znajom ością angielskiego znacząco ograniczyło m entalne bariery przed m igracjami zew nętrznym i, ponadnarodow ym i.

5) U trzym yw ania się regionalnych różnic poziom u życia w E uropie - k o n ty n en t europejski wciąż jest bardzo zróżnicow any p o d względem wysokości siły nabywczej uzyskiwanych w yna­ grodzeń, zarów no n a poziom ie państw, jak i w ich ram ach n a poziom ie lokalnych jednostek adm inistracyjnych (w tym przypadku z reguły najwyższy poziom życia zapew niają największe miasta). To zróżnicow anie zachęca do przenoszenia się do innych jednostek, czemu sprzyja za­ rów no ujednolicanie się stylów życia, jak i łatw ość i taniość utrzym yw ania kon tak tó w z d otych­ czasowym środow iskiem społecznym.

6) Rozwój tanich form transportu, kom unikacji i łączności - wyjazd n a stałe z miejsca, w którym się przyszło na świat i wychowywało, utożsamiany był do tej pory z zerwaniem więzi z rodziną i przy­ jaciółmi. Rozwój tanich form łączności (Skype, internet) umożliwia podtrzym anie tych kontaktów, obniżając wśród m igrantów poczucie obcości, a i zapewne poczucie winy. Równocześnie taniość i dostępność transportu umożliwia pojawienie się masowych migracji wahadłowych - tych o am ­ plitudzie dziennej (dojazd do pracy z dalszych przedmieść), jak i kilkutygodniowej, czy kilkum ie­ sięcznej (dolatywanie z jednej części kontynentu do innej) - i m iędzykontynentalnych.

7) Rozwój zabezpieczenia społecznego — proces ten działał dw utorow o; z jednej strony zniechę­ cał m łodych ludzi - wiedzących o możliwości uzyskania zasiłków dla bezrobotnych, publiczne­ go wsparcia ich dłuższej edukacji czy przekwalifikowań - do podejm ow ania szeregu prostych prac; z drugiej zaś dzięki dostarczeniu osobom starszym stałych, zapewniających w większości państw godne życie, świadczeń em erytalnych um ożliw ił im dokonyw anie coraz pow szechniej­ szych w yborów co do przynajm niej czasowego przemieszczania się na obszary o bardziej przy­ jaznym klim acie i z reguły niższych kosztach życia.

8) Dekolonizacja - upadek kolonialnych im periów oznaczał konieczność pow rotu do macierzy nie tylko europejskich osadników i ich potom ków , lecz również i tej części ludności rodzim ej tych obszarów świata, która wspierała kolonizatorów. Pierwsza m asowa fala napływ u ludności spoza Europy (pom ijając specyfikę Turków w Niem czech) związana jest w dużym stopniu wła­ śnie z dekolonizacją. N astępnie zaś - dzięki istnieniu zaczątków rodzinnej sieci w sparcia - um oż­

(3)

P o trz e b y i p r o b le m y in te g r a c y jn e w y s o k o w y k w a lifik o w a n y c h im ig ra n tó w n a g r u p ie w y b r a n y c h k r a jó w trz e c ic h

liwiło to szeroki napływ krewnych i przyjaciół osób zmuszonych do przyjazdu do Europy, napływ w ynikający z chęci popraw ienia poziom u życia. N apływ ten jest ułatw iany przez m niej restryk­ cyjną politykę ¡m igracyjną w obec daw nych kolonii oraz z reguły wciąż d obrą znajom ość języka daw nych kolonizatorów.

Z apew ne m o żn a znaleźć i in n e procesy społeczne i dem ograficzne oddziałujące na skalę i kierunki m igracji we współczesnej Europie oraz n a profil etnodem ograficzny m igrantów, nie­ m niej w niniejszym opracow aniu ograniczę się do w spom nienia tych kilku kwestii.

Kończąc zas', w spom nieć tylko chciałbym o wzroście znaczenia migracji z p u n k tu widzenia cyklu życia. Z apew ne w nadchodzących dekadach typow y Europejczyk kilkakrotnie w trakcie swego życia doświadczać będzie zm iany m iejsca zamieszkiwania. Pierwszy raz, gdy poszukiwać będzie m iejsca zapewniającego odpow iedni poziom kształcenia, niejednokrotnie będzie to inne miejsce dla poszczególnych stopni studiów, p o raz w tó ry gdy przyjdzie szukać stabilnej pracy - choć w obu przypadkach będzie to zapew ne jed n o z większych m iast, miejsc tak atrakcyjnych i przyciągających młodzież. Po założeniu stałego związku, a zwłaszcza w przypadku - choćby antycypow anego - pojaw ienia się potom stw a, nastąpi kolejna zm iana miejsca zamieszkiwania - z m iasta n a przedmieście, potem być m oże przemieszczenia związane z w yborem nowej, lepszej pracy. Po zakończeniu aktyw ności zawodowej w przypadku dużej części ludności pojawi się kolejna m igracja - k u europejskiem u sun belt (w dalszej perspektywie m ogą być to inne k o n ­ tynenty) w poszukiw aniu łagodnego k lim atu i niższych kosztów życia. Takie zapewne dośw iad­ czenia będą udziałem coraz większej części m ieszkańców naszego kon ty n en tu .

Cytaty

Powiązane dokumenty

Należy odnotować, że niektóre kluby sportowe potrafią skupiać wokół siebie miliony zrzeszonych (fankluby) i niezrzeszonych sympa- tyków z całego świata. Udaje się to

XX wieku obserwowany jest postępujący proces starzenia się ludności, co wyraża się wzrostem liczby osób w wieku poprodukcyjnym i zmniejszającą się liczbą ludności w

Prezydjum w stow arzy szen iach stałych... Przem

The aim of the study is to show the methods applied by the therapeutic team in the social welfare home to the patient who is addicted to alcohol and nicotine, as well as to present

Na podstawie analizy wyników zawartych w tabelach 3 i 4 oraz na ry- sunku 1 widać, że w czołówce województw, których poziom rozwoju społeczno- gospodarczego wykazywał

Z czasem na skutek zmian w strukturze ludności według wieku zaobser- wowano spadek natężenia współczynnika migracji ogółem, niezależnie od płci migranta, miejsca jego

The evaluation consisted of the following steps: – introducing a novel methodology to verify the correctness of a generated model with respect to its admissible execution

Wnioski ogólne Za istotne, oryginalne osiągnięcia metodyczne i praktyczne pracy, można uznać:  osiągnięcia metodyczne: o badanie właściwości zbiornikowych porowatości