• Nie Znaleziono Wyników

Zespół PFAPA - periodic fever, aphtous stomatitis, pharyngitis and cervical adenitis

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Zespół PFAPA - periodic fever, aphtous stomatitis, pharyngitis and cervical adenitis"

Copied!
3
0
0

Pełen tekst

(1)

A N N A L E S A C A D E M I A E M E D I C A E S I L E S I E N S I S

57 PRACA POGLĄDOWA

1Katedra i Kliniczny Oddział Laryngologii

w Zabrzu, 2Katedra i Klinika Hematologii

i Transplantacji Szpiku w Katowicach,

3Katedra i Zakład Dysfunkcji Narządu Żucia

w Zabrzu

Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

A D R E S

D O K O R E S P O N D E N C J I :

Dr n.med. Katarzyna Mrówka-Kata II Katedra i Oddział Kliniczny Laryngologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

ul. M. Skłodowskiej-Curie 21 41-800 Zabrze

tel./fax 32 271 74 20

e-mail: sekretariat.laryngologia@klinika-zabrze.med.pl

Ann. Acad. Med. Siles. 2012, 66, 1, 57–59

Copyright © Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

ISSN 0208-5607

Zespół PFAPA – periodic fever, aphtous

stomatitis, pharyngitis and cervical adenitis

(okresowa gorączka, aftowe zapalenie jamy

ustnej, zapalenie gardła, zapalenie węzłów

chłonnych szyi)

PFAPA syndrome – periodic fever, aphtous stomatitis,

pharyngitis and adenitis

Katarzyna Mrówka-Kata1, Dariusz Kata2, Katarzyna Miśkiewicz-Orczyk1, Paweł Namysłowski3

S T R E S Z C Z E N I E

Zespół PFAPA, rozpoznawany głównie u dzieci poniżej 5 roku życia, cha-rakteryzuje się nawrotowym występowaniem epizodów gorączkowych, z towarzyszącym aftowym zapaleniem jamy ustnej, zapaleniem gardła i powiększeniem węzłów chłonnych szyjnych. W pracy omówiono ob-jawy kliniczne zespołu, przedstawiono zalecenia dotyczące diagnostyki różnicowej oraz metody leczenia.

S Ł O W A K L U C Z O W E

zespół PFAPA, diagnostyka, leczenie

A B S T R A C T

PFAPA syndrome, diagnosed mainly in children under 5 years of age is characterized by periodic episodes of fever, accompanied by aphthous stomatitis, pharyngitis and cervical lymphadenopathy. Clinical symptoms of this syndrome, recommendations concerning diff erential diagnosis, as well as methods of treatment were presented in this paper.

K E Y W O R D S

(2)

A N N A L E S A C A D E M I A E M E D I C A E S I L E S I E N S I S

58

W P R O W A D Z E N I E

PFAPA jest akronimem angielskich terminów określających okresową gorączkę, aftowe zapale-nia jamy ustnej, zapalezapale-nia gardła, powiększenie węzłów chłonnych szyi – periodic fever, aphtous stomatitis, pharyngitis and cervical adenitis. Jest to stosunkowo nowa jednostka kliniczna, opisana po raz pierwszy w 1987 r. przez Geor-ga Marshalla i nazwana wtedy skrótem FAPA – fever, aphtous stomatitis and cervical adeni-tis. W 1989 r. nazwę tę zmieniono na PFAPA, dla podkreślenia występowania okresowych stanów gorączkowych, bedących głównym i charakterystycznym objawem tego schorze-nia [1,2]. Obecnie zespół PFAPA jest zaliczany do zespołów nawracających stanów gorączko-wych, do których należą także: rodzinna śród-ziemnomorska gorączka (familiar Mediterrane-an fever – MEFV), zespół hiperimmunoglobu-linemii D, zespół związany z mutacją receptora TNF – tumor necrosis factor receptor – associa-ted periodic syndrome (TRAPS), zespół Muckle Wells oraz cykliczna neutropenia [1,2].

Etiopatogeneza zespołu PFAPA pozostaje nie-znana. Nie udało się udokumentować jego związku z anomaliami genetycznymi, jak ma to miejsce w innych schorzeniach z kręgu wcześniej wymienionych nawracających, okre-sowych stanów gorączkowych. Przeważają opi-nie, że schorzenie to ma charakter zaburzenia immunologicznego, a nie jest wynikiem infek-cji, zwłaszcza infekcji wirusowej, co również brano pod uwagę.

Częstość występowania zespołu PFAPA nie jest dokładnie określona, ocenia się jednak, że występuje on częściej, niż jest wykrywany. Nie ma dowodów na powiązanie tego schorzenia z czynnikami geografi cznymi bądź etniczny-mi. Zespół ten dotyczy głównie dzieci poniżej 5 roku życia, z niewielką przewagą płci męskiej [1,2,3].

O B J A W Y

Najbardziej charakterystycznym, występują-cym we wszystkich przypadkach objawem tego

zespołu jest regularnie nawracająca wysoka gorączka (nawet powyżej 39oC). Każdy epizod trwa około 5 dni i powraca co 26–36 dni. Go-rączce mogą towarzyszyć niektóre albo wszyst-kie objawy wymienione w akronimie. Kolejny-mi pod względem częstości występowania ob-jawami po stanach gorączkowych są zapalenie gardła (72–90% przypadków) oraz szyjna ade-nopatia (75–88% przypadków). Owrzodzenia aftowe zwykle są małe i niebolesne, dlatego często mogą być pominięte, choć zdarzają się w 67–71% przypadków [3,4]. Dodatkowymi objawami obserwowanymi u pacjentów z ze-społem PFAPA są bóle brzucha (18–49% przy-padków), bóle głowy, osłabienie, bóle stawów, wymioty i hepatosplenomegalia. Dzieci z opi-sanym zespołem między epizodami objawów czują się dobrze i rozwijają się prawidłowo. Ze względu na przebieg kliniczny choroby Tasher i wsp. wyróżnili 4 grupy pacjentów: − I – brak zmian w częstotliwości

występo-wania nawrotów objawów,

− II – epizody nawrotów objawów pojawia-ły się rzadziej w czasie trwania choroby, w różnych odstępach czasowych,

− III – epizody występowania objawów sta-wały się częstsze w czasie trwania choroby, − IV – przebieg choroby charakteryzował się występowaniem okresów remisji, trwają-cych czasami nawet 36 miesięcy, oraz za-ostrzeń objawów [4].

D I A G N O S T Y K A

Nie ma specyfi cznych badań ani testów diag-nostycznych specyfi cznych dla zespołu PFAPA. W trakcie trwania epizodów zaostrzeń obser-wuje się umiarkowaną hiperleukocytozę, pod-wyższony odczyn Biernackiego (OB) i zwięk-szone stężenia białka CRP. Posiewy krwi oraz badania bakteriologiczne wymazów z błony śluzowej jamy ustnej i części ustnej gardła zwykle dają wyniki negatywne. Rozpoznanie zespołu PFAPA opiera się na wykluczeniu in-nych schorzeń z nawracającymi stanami go-rączkowymi, takich jak: nawracające zapalenie migdałków podniebiennych, niektóre choroby

I. Regularnie nawracające gorączki z początkiem we wczesnym wieku – poniżej 5 roku życia

II. Występowanie znamiennych objawów bez obecności infekcji górnych dróg oddechowych, z obecnością co najmniej jednego z następujących objawów klinicznych: aftowe zapalenia jamy ustnej, powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, zapalenia gardła

III. Wykluczenie cyklicznej neutropenii

IV. Całkowicie bezobjawowe okresy pomiędzy epizodami V. Prawidłowy wzrost i rozwój

Tabela I. Kryteria diagnostyczne zespołu PFAPA [2]

(3)

59

ZESPÓà PFAPA

zakaźne, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, choroba Behçeta, cykliczna neutro-penia, rodzinna śródziemnomorska gorączka, MEFV oraz zespół hiperimmunoglobulinemii D [2,3,4]. Kryteria diagnostyczne zespołu PFAPA zebrane zostały w tabeli I.

T E R A P I A

W przebiegu naturalnym zespołu PFAPA czę-sto obserwuje się samoistne remisje. W okresie zaostrzeń nie wykazano skuteczności stoso-wania antybiotyków z grupy penicylin, cefa-losporyn i makrolidów, środków przeciwwi-rusowych (acyklowiru) oraz sulfonamidów, podobnie jak niesterydowych leków przeciw-zapalnych (z wyjątkiem łagodzenia odczynu gorączkowego).

Doustne glikokortykosteroidy (dawka 0,5–2 mg/kg/dobę) okazały się z kolei niezwykle skuteczne w opanowywaniu epizodów gorącz-kowych (dramatyczna poprawa po zastosowa-niu glikokortykosteroidów przez niektórych uznawana jest za wskaźnik diagnostyczny), ale nie miały wpływu na całokształt przebie-gu choroby. Znane, poważne skutki uboczne stosowania glikokortykosteroidów u młodych pacjentów znacznie ograniczają możliwość ich podawania przy powtarzających się stanach gorączkowych.

W leczeniu omawianego zespołu znalazła również zastosowanie cymetydyna ze względu na działanie immunomodulujące. Ten znany antagonista receptorów H2, wykazujący właś-ciwości immunomodulujące poprzez wpływ na aktywację komórek T, a także hamujący chemotaksję eozynofi li oraz granulocytów obojętnochłonnych, był podawany w daw-ce 150 mg raz lub dwa razy dziennie, aż do

dawki 20–40 mg/kg/dobę z dobrym skutkiem [3,4,6].

Ostatnio opublikowano korzystne efekty pro-fi laktyki zespołu PFAPA z użyciem kolchicyny w dawce 0,5–1 mg/dobę u chorych z częstymi nawrotami objawów chorobowych [5]. Ukaza-ły się również doniesienia sugerujące efektyw-ność usunięcia migdałków podniebiennych w redukcji częstości występowania objawów. Jednakże na chwilę obecną, wykonywanie tonsillektomii u pacjentów z zespołem PFAPA budzi kontrowersje [6,7].

W naszej laryngologicznej poradni przykli-nicznej konsultujemy dzieci kierowane przez pediatrów z podejrzeniem zespołu lub rozpo-znanym zespołem PFAPA. Celem konsultacji laryngologicznej jest wtedy wykluczenie in-nych, laryngologicznych przyczyn występo-wania objawów, ocena kliniczna migdałków podniebiennych i migdałka gardłowego, ewen-tualna kwalifi kacja dziecka do usunięcia mig-dałków podniebiennych, samych bądź razem z migdałkiem gardłowym. W naszej Klinice wykonano zabieg tonsillektomii u 1 dziecka z rozpoznanym zespołem PFAPA, uzyskując w 2-letnim okresie obserwacji zmniejszenie liczby epizodów nawrotów objawów.

P O D S U M O W A N I E

Rokowane w zespole PFAPA jest pomyślne. Choroba ma tendencje do wygasania wraz z wiekiem, niemniej jednak charakteryzuje się kilkuletnim przebiegiem, uciążliwym ze względu na częstość nawrotów. Dotychczas nie stwierdzono występowania żadnych po-ważnych, późnych powikłań.

P I Ś M I E N N I C T W O

1. Femiano F., Lanza A., Buonaiuto C., Gombos F., Crillo N. Oral aphtous-like le-sions, PFAPA syndrome: a review. J. Oral Pathol. Med. 2008; 37: 319–323. 2. Leong S.C.L., Karkos P.D., Apostolidou M.T. Is there a role for the otolaryngologist in PFAPA syndrome? A systematic review. Int. J. Pediatr. Otorhinolaryngol. 2006; 70: 1841–1845.

3. Szenborn L., Czerniak T. Zespół okresowej gorączki, aftowego zapalenia

jamy ustnej, zapalenia gardła oraz lim-fadenopatii szyjnej (PFAPA) u dzieci – doświadczenia własne. Pediatr. Pol. 2006; 81; 9: 668–673.

4. Tasher D., Somekh E., Dalal I. PFAPA syndrome: new clinical aspects disclosed. Arch. Dis. Child. 2006; 91; 12: 981–984. 5. Tasher D., Stein M., Dalal I., Somekh E. Colchicine prophylaxis for frequent peri-odic fever, aphthous stomatitis,

pharyn-gitis and adenitis episodes. Acta Paediatr. 2008; 97; 8: 1090–1092.

6. Licameli G., Jeff rey J., Luz J., Jones D., Kenna M. Eff ect of adenotonsillectomy in PFAPA syndrome. Arch. Otolaryngol. Head Neck Surg. 2008; 13(2): 136–140. 7. Dahn K.A., Glode M.P., Chan K.H. Peri-odic fever and pharyngitis in young chil-dren: a new disease for the otolaryngolo-gist? Arch. Otolaryngol. Head Neck Surg. 2000; 126: 1146–1149.

Cytaty

Powiązane dokumenty

[14] proposed a simple diagnostic criteria to identify the adult onset of PFAPA (aged > 16) among patients with fever of unknown origin (FUO) which include: recurrent

W wydarzeniu udział wzięli znamienici goście z całego kraju, w tym między innymi: Aleksandra Chmielew- ska (przedstawiciel biura Swiss Contribution oraz Ambasady Szwajcarii w

Førsvoll J, Oymar K: C-reactive protein in the periodic fever, aphthous stomatitis, pharyngitis and cervical adenitis (PFAPA) syndrome. Brown KL, Wekell P, Osla V et al.: Profile

Instrumentem niew³adczego oddzia³ywania na stosunki prawne ³¹cz¹ce strony umów na rynku finansowym bêdzie tak¿e udzia³ Prezesa UOKiK oraz Rzecznika Finansowego w

Roz po zna nie ta kiej pa to lo gii po win no łą czyć się z obo wiąz kiem wdro że nia dzia łań z za kre su pre pro fi lak ty ki, któ ra ma za za da nie opty ma li za cję

U wszystkich chorych wykonano koronarogra- fię, uwidaczniając niewielkie przetoki odchodzące od lewej tętnicy wieńcowej do tętnicy płucnej (ryc. 3).. Dane pacjentów przedstawiono

Для анализа наших автобиографических нарративов мы можем разграничить дискурсивные практики, конструирующие субъектную позицию,

Nauczyciel prosi uczniów, by z pomocą lusterka obejrzeli wnętrze jamy ustnej, policzyli zęby w szczęce dolnej i górnej, a następnie porównali je ze schematem, który