• Nie Znaleziono Wyników

Zapomniane Rosiejewo (Pulverkrug) - 400 lat produkcji papieru na brzegu rzeki Ilanki (Eilang)

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Zapomniane Rosiejewo (Pulverkrug) - 400 lat produkcji papieru na brzegu rzeki Ilanki (Eilang)"

Copied!
5
0
0

Pełen tekst

(1)

Karl-Heinz Schneider

Zapomniane Rosiejewo (Pulverkrug)

-400 lat produkcji papieru na brzegu

rzeki Ilanki (Eilang)

Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny nr 4, 411-414

(2)

N a d w a r c i a ń s k i Ro c z n i k

Hi s t o r y c z n o- Ar c h i w a l n y NR 4 - ROK 1997

K a rl-H e in z S c h n e id e r Bem au (N iem cy)

Zapomniane Rosiejewo (Pulverkrug) - 400 lat produkcji

papieru na brzegu rzeki Ilanki (Eilang) *

Nad spokojnym brzegiem Hanki (Eilang) w R osiejew ie leży szary, omszały kam ień niedbale w yrzucony ja k zużyta zakładka historii. B rutal­ nie przew rócony w w yniku bezlitosnej w ojny i jej następstw często p e­ łnych sam ow oli, po prostu w yrzucony z w yznaczonego mu historycznie w 1939 roku m iejsca. L edw o czytelne, spłukane gotyckie litery

przypo-P rzyw racam y p a m ięć u m a rły c h w si. W o jn a w ra z z k o n se k w e n c ja m i te g o , c o z d a ­ rzyło się w latach p o w o je n n y c h , z n isz c z y ła śla d y w ielu w si i m iejsc, k tó re n ieg d y ś tętniły ż y c ie m , g w a re m u tru d z o n y c h , a le ta k ż e c ie s z ą c y c h się ż y c ie m m ie s z k a ń ­ ców. W si c z ęsto o w ielo w iek o w ej h isto rii, zazn aczo n ej tak że o b e c n o śc ią w d ziejach R egionu. N a m , d z is ie js z y m d z ie d z ic o m ty c h zie m , sp a d k o b ie rc o m z a sta n e g o d o ­ robku m in io n y c h p o k o le ń n ie m ie c k ic h n ie g d y s ie js z y c h g o s p o d a rz y , w y p a d a z szacunkiem p o c h y lić się n ad ty m i u m a rły m i m ie jsc o w o śc ia m i, b y w y d o b y ć z z a ­ pom nienia i o to c z y ć o p ie k ą c m e n ta rn e p ły ty , resz tk i z a b y tk o w y c h ru in , z a c h o w a ­ ne tu i ó w d z ie p a m ią tk o w e k a m ie n ie .

T o w a rz y s tw o P rz y ja c ió ł A rc h iw u m i P a m ią te k P rz e s z ło śc i p r z y s tą p iło d o akcji u p a m ię tn ia n ia tak ic h m ie jsc . Z a m ie rz a m y w tej sp ra w ie w s p ó łd z ia ła ć z u ro ­ dzonym i tu ta j N ie m c a m i, w ła d z a m i s a m o rz ą d o w y m i, s z k o ła m i o ra z ty m i m ie s z ­ kańcam i p o b lisk ich m ie jsc o w o śc i, k tó rz y g o to w i są d o d z ia ła ń w ty m z a k re sie .

Z a c z ęliśm y o d sta ra ń o u p a m ię tn ie n ie d w u tak ic h m ie jsc o w o śc i, k tó re c h o ć dziś nie is tn ie ją , m a ją s w e p o lsk ie u rz ę d o w e n azw y . Je st to R o s ie je w o (P u lv e r- krung) w g m in ie R zep in i M arzęcin (d aw n ie j M arien sp rin g ) w g m in ie K ło d aw a. W tym n u m erze N R H A z a m ie sz c z a m y arty k u ł o R o siejew ie. Je g o au to re je s t d z ie n n i­ karzem , b y ły m w ie lo le tn im k o r e s p o n d e n te m p ra s y N R D w A fry c e . A rty k u ł o

R o siejew ie p rz e tłu m a c z y ł M arian F rą tc z a k .

O so b y z a in te re s o w a n e n a s z y m p rz e d s ię w z ię c ie m p ro sz o n e są o k o n ta k t z red ak cją R o c z n ik a (red .).

(3)

412 K arl-H einz Schneider

m inają, że tam, w bagnistym , nadbrzeżnym szlam ie tonie ostatnie świa­ dectw o 400-letniej produkcji papieru.

1 lutego 1945 roku ta m ała m iejscow ość przy trasie nr 275 między S łubicam i a C ybinką nazyw ała się jeszcze P ulverkrug. 1 lutego zaczęła

um ierać. Ł agodnym i zakolam i w ił się strum ień przez lasy i łąki od jeziora pod T orzym em poprzez stanow iska frontow e, nim pod Świeckiem wpadł

do Odry. Lecz w ów lodow ato zim ny czw artek nurty obu rzek były zamar­ znięte. Ż aden dźw ięk nie dochodził z 400-letniej papierni nad wiejską sadzaw ką. R obotników nad rzeką Ilanką praw ie się nie spotykało - wielu pozostało nad D onem , w ielu leżało pogrzebanych nad W ołgą lub ginęło w łaśnie w okopach w okół T irschtiegel (Trzciel) nad pobliską Obrą.

C hociaż nikt nie w ierzył, że 8 A rm ia G w ardii pod dowództwem m arszałka C zujkow a w styczniu 1945 roku pokonyw ała w ataku 25 do 30 km dziennie, coraz w ięcej ludzi porzucało sw e dom y. W ystraszone kobie­ ty i dzieci, które z pos'piesznie spakow anym dobytkiem , załadowanym na w ąskich sankach uciekały w czesnym popołudniem ku Odrze.

„Poci A urith udało się w rogow i u tw orzyć m ały przyczółek za O drq\

brzm iał fragm ent tajnego raportu dow ództw a niem ieckiego Wehrmachtu z 1 II 1945 roku. O dległość m iędzy A urith i P ulverkrug wynosi niecałe 6 km.

D rugiego lutego o godz. 7 ^ rano chrzęst gąsienic rosyjskich czo­ łgów w ygnał ostatnich m ieszkańców wsi z dom ów.

N ajpierw zostali zapędzeni do okopu na granicy terenu fabryczne­ go. W ciągu dw u następnych dni w ieś w ypełniła się taboram i hałaśliwych syberyjskich oddziałów uzupełniających. G dy zbudow ano bunkry i wy­ posażono je zrabow anym i sprzętam i, pognano zastraszonych mieszkań­ có w początkow o w kierunku w schodnim do sąsiedniego M aczkow a (Mat­ schdorf). W raz z ich w ym arszem zaczęła się śm ierć czterechsetletniego P ulverkrug. Jakby bez historii przem ykał się on przez stulecia aż do swe­ go tragicznego końca. T eodor F ontane nie w spom niał o nim w ogóle. W sw oich „W ędrów kach za O d rę” , do której m iędzy stocznią a łąkami wpa­ da pod kątem prostym W arta” , dotarł tylko do K ostrzyna, który od 1262 roku należał do m argrabiów brandenburskich i w ten sposób także d° rezydującego od 1499 roku elektora Joachim a I. O je g o planach załoze- nia w 1506 r. nad O drą V iadriny brak u piew cy M archii jakiejkolwiek w zm ianki.

(4)

Zatopione R osiejew o (Pulverkrug)..

413 D opiero dobry, stary B randenburczyk, surow y nauczyciel w iejski

i pulverkrug, ujaw nił w swej okolicznościow ej broszurze, opublikow anej

w 1939 roku w e F rankfurcie n/O w w ydaw nictw ie T row itzseh & S ohn, że nowy uniw ersytet potrzebow ał pilnie papieru. Ten był je d n a k trudny do zdobycia. N ieliczne papiernie leżały dalek o w Au pod M onachium , w Kaufbeuren lub N orym berdze. Stąd ojcow ie m iasta Frankfurtu zdecydo­ wali zbudow ać w łasną papiernię.

N ajchętniej usytuow aliby ją nad sam ą Odrą, lecz ze w zględu na częste pow odzie nie byłoby to rozsądne. Po norm alnym w takiej sytuacji rozstrząsaniu rajcy m iejscy zdecydow ali się na P ulverkrug, który pod tą nazwą dopiero w 1744 roku po raz pierw szy w księdze kościelnej z Reip- zig (Rybocice) został w ym ieniony. W daw nych czasach znajdow ał się tu młyn prochow y i gospoda (K rug) - „P ulverkrug”, które dały nazw ę now o powstałej i ciągle się rozw ijającej wsi na rzeczką Hanką. Ju ż 1 listopada 1539 roku tam , gdzie Ilanka przecina stary trakt w ojskow y, w yproduko­ wano pierw szy arkusz papieru.

K orzystał z niego nie tylko U niw ersytet Viadrina. C orocznie bela papieru konceptow ego w ędrow ała rów nież na frankfurcki ratusz. P apier z Pulverkrug w pływ ał na ożyw ienie d ziałalności d rukarskiej nadodrzań- skiego m iasta i w ielu innych p łaszczyzn d u ch o w eg o i g o sp o d a rc ze g o rozwoju m iasta oraz pom yślność obyw ateli. Stąd m agistrat frankfurcki na prawie trzy stulecia zastrzegł sobie sam odzielne kierow anie papiernią.

D opiero w 1830 r. w ytw órnia papieru przeszła na trw ałe w ręce prywatne. Jednym z jej pierw szych w łaścicieli był w latach dw udziestych naszego stulecia - A lexander B aerw aldt - absolw ent frankfurckiego gim ­ nazjum fryderycjańskiego i szkoły papierniczej w W iedniu. Jego nagro­ bek przetrw ał do dziś niespokojne czasy na leśnym w zgórzu.

Z m ałej papierni o 6 robotnikach pow stała z czasem now oczesna fabryka, w której zatrudnienie znajdow ało 150 osób. C hoć kilkakrotnie w swej 406-letniej historii płonęła - w 1594 r. po raz pierw szy, w 1846 r. - po faz piąty - zaw sze była o dbudow yw ana z popiołów i k ażdorazow o staw ała s'ę coraz w iększa. O statniej pożogi nie przetrw ała. P łom ienie w ojny w y­ paliły dziurę w m apie N ow ej M archii. Pulverkrug ju ż nie istnieje.

Już raz stacjonow ali w w iosce R osjanie - w ów czas, podczas w ojny ^'letniej. G dy 12 sierpnia 1759 r. m agistrackie w sie Schw etig (Św iecko), Leipzig (Rybocice), K unitz (K unice), K unersdorf (K unow iczki) i Trettin (Drzęcin) stanęły w płom ieniach, R osjanie spalili rów nież papiernię w Pulverkrug.

(5)

414 K a rl-H ein z Schneider

W 1945

r.

p ierw szy atak R osjan na sw ą wies' przeżyli jeszcze jej m ieszkańcy na m iejscu. 3 lutego tego roku u d erzyły n iem ieckie samoloty na pancerne szpice I Frontu B iałoruskiego, które przeniknęły tak blisko Odry. M yśliw ce p o lu ją n a d O drą, zatytułow ała g azeta F rankfurter Oder­

Z eitung sw ój artykuł, który donosił: N a w szystko, co n a si p ilo c i są w stanie rozpoznać za Odrą, zrzucają bom by i strzela ją z b roni pokładowej. B om by rozryw ające trafiają w zgrupow ania czołgów, odłam kow e w jed­ nostki p ie ch o ty i ko lu m n y zm otoryzow ane... K ażdy stó g sło m y je s t podej­ rzany, p o n iew a ż za i p o d nim m oże u kryw a ć się czołg. K ażdy budynek dokładnie się ogląda, w ich cieniu stoją so w iec kie czołgi, na podwór­ kach ciężarów ki. Jakby przypom inając o statnie dni P om pei, pisała gazeta

lakonicznie: O dblask nocnych ogni naoko ło zw ia stu je nadejście wojny. D ziś daw ny P ulverkrug nie istnieje, ty lk o o m szały kamień pa­ m iątkow y na cichym brzegu Ilanki przy p o m in a o p apierni - w pewnym sensie zabytku techniki.

C zy nasza w spólna, niem ieck o -p o lsk a h isto ria w tym regionie nie zasługuje na to, aby ten kam ień w znieść na now o ? A propos - pomoc przy tym

wzniesieniu na nowo

pasow ałaby d obrze d o

powstałego na nowo

E uropejskiego U niw ersytetu Y iadrina. .

Od redakcji:

2 2 w rz e ś n ia 1997 r. o d b y ła s ię u r o c z y s to ś ć p o n o w n e g o o d s ło n ię c ia pam iątkowego

K am ien ia z P u !v erk u g . R e la cję z teg o w y d a rz e n ia z a m ie śc im y w n a stę p n y m numerze

Cytaty

Powiązane dokumenty

c) część historii choroby dotycząca hospitalizacji – wskazane jest uregulowanie zasad prowadzenia tej części dokumentacji. W przepisach nie została okre- ślona

Tnij paski wzdłuż dłuższego boku. Odklej

Jeśli Wykonawca, którego oferta została wybrana będzie uchylał się od zawarcia umowy, Zamawiający wybierze ofertę najkorzystniejszą spośród

Po pańskim powrocie spotkamy się tu ponownie, wtedy pan mi wszystko zrelacjonuje… i wypijemy drugi kieliszek koniaku.. Śledczy odruchowo otarł czoło i wybałuszył

2. Przysuń balonik do skrawków papieru i obserwuj działo. wiadczenia Młodego Naukowca opracowana przez: KINGdom Magdalena Król. "Skrawki

Najstarsze kalendarze zachowały się mimo woli, stanowią więc „ocalałą zbędność przeszłości” 2 – wiele spośród szesna- stowiecznych kalendarzy istnieje

Do wykonania bociana potrzebujesz: 2 białe kartki z bloku, czarny i czerwony papier, nożyczki, klej.. Opcjonalnie czarna i czerwona farbka lub tusz do malowania, jeśli nie

a) Sformułuj zasadę zachowania energii mechanicznej dla pojedynczego ciała o masie m określając warunki, przy spełnieniu których można ją stosować (6 pkt.). b) Podaj wzór