• Nie Znaleziono Wyników

"Losy Polaków na Kaukazie: cz.I: >>Tbiliska grupa<< polskich poetów zesłańczych", Maria Filina, Danuta Ossowska, Tbilisi 2007 ; [recenzja]

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share ""Losy Polaków na Kaukazie: cz.I: >>Tbiliska grupa<< polskich poetów zesłańczych", Maria Filina, Danuta Ossowska, Tbilisi 2007 ; [recenzja]"

Copied!
4
0
0

Pełen tekst

(1)

Maria Korybut-Marciniak

Losy Polaków na Kaukazie: cz.I:

"Tbiliska grupa" polskich poetów

zesłańczych, Maria Filina, Danuta

Ossowska, Tbilisi 2007 ; [recenzja]

Echa Przeszłości 9, 350-352

2008

(2)

3 5 0 Polemiki, recenzje i omówienia s t u d e n t ó w p r z e m a w i a r ó w n i e ż z a m i e s z c z o n y n a j e j k o ń c u i n d e k s n a z w i s k , j a k r ó w n i e ż z a s t o s o w a n i e p r z e z a u t o r a t z w . ż y w e j p a g i n a c j i , u ł a t w i a j ą c e j s z y b k i e o d n a l e z i e n i e w t e k ś c i e i n t e r e s u j ą c y c h c z y t e l n i k a f r a g m e n t ó w d z ie ła . N a k o n i e c , c z u j ę s i ę w m i ł y m o b o w i ą z k u p o g r a t u l o w a ć w y d a w c y ( P W N ) n a d ­ z w y c z a j s t a r a n n e g o w y d a n i a r e c e n z o w a n e j k s i ą ż k i , k t ó r a z o s t a ł a w y d r u k o ­ w a n a n a w y s o k ie j j a k o ś c i p a p i e r z e , w t w a r d e j i g u s t o w n i e z a p r o j e k t o w a n e j o b w o lu c ie . W y d a w c a z a d b a ł r ó w n i e ż o b o g a t ą i k o n o g r a f i ę w y s o k i e j j a k o ś c i p o l ig r a f ic z n e j ( w i e l e i l u s t r a c j i k o l o r o w y c h ) , j a k i m e r y t o r y c z n e j , d o s k o n a l e u z u p e ł n i a j ą c ą t r e ś c i z a w a r t e w p u b l ik a c j i . S z c z e r z e w i ę c p o l e c a m k s i ą ż k ę W o lf g a n g a F r o e s e c z y t e l n i k o m , z a r ó w n o p r o f e s j o n a l n i e z a j m u j ą c y m s i ę p r o ­ b l e m a t y k ą z w i ą z a n ą z b a s e n e m M o r z a B a ł t y c k i e g o , j a k i h o b b y s t o m . P io tr F lo re k ( O l s z t y n )

M aria F ilin a, D a n u ta O ssow ska, Losy P olaków n a K au kazie, cz. I: „Tbi- lisk a g r u p a ” p o lsk ic h poetów zesłańczych, W ydaw nictw o „U niw ersał”,

T b ilisi 2007, ss. 347. P r o b l e m a t y k a t w ó r c z o ś c i p o l s k i c h p o e t ó w z e s ł a n y c h n a K a u k a z w X I X w . j e s t i s t o t n ą c z ę ś c i ą b a d a ń n a d d z i e j a m i P o l a k ó w n a S y b e r i i , a t a k ż e m i g r a c j i p o z b a w i o n y c h w ł a s n e g o p a ń s t w a r o d a k ó w w o g ó le . K s i ą ż k a a u t o r s t w a M a r ii F i l i n y - p r o f e s o r P a ń s t w o w e g o U n i w e r s y t e t u w T b i l i s i o r a z D a n u t y O s s o w ­ s k i e j - d o k t o r p r a c u j ą c e j w I n s t y t u c i e F i l o l o g i i P o l s k i e j U n i w e r s y t e t u W a r ­ m i ń s k o M a z u r s k i e g o d o t y c z y r o m a n t y c z n e g o o k r e s u t w ó r c z o ś c i P o l a k ó w n a K a u k a z i e . S t a n o w i o n a p i e r w s z ą c z ę ś ć p r a c y , k t ó r a m a o b e j m o w a ć c a ł o ś c i o ­ w ą p a n o r a m ę ż y c i a i t w ó r c z o ś c i p o l s k i c h l i t e r a t ó w n a t y m o b s z a r z e . P r a c a o b e j m u j e g r u p ę z e s ł a ń c ó w , k t ó r z y z n a l e ź l i s i ę n a K a u k a z i e ( g ł ó w n i e w G r u ­ z ji) w o k r e s i e m i ę d z y p o w s t a n i o w y m i p r z e b y w a l i t a m d o a m n e s t i i A l e k s a n ­ d r a I I w 1 8 5 6 r. W l i t e r a t u r z e g r u p a t a z y s k a ł a m i a n o „ G r u p y t b i l i s k i e j ” . A u t o r k i d z i ę k i k w e r e n d z i e w a r c h i w a c h g r u z i ń s k i c h p o s z e r z y ł y d o t y c h c z a ­ s o w ą w i e d z ę n a t e m a t ż y c i a i t w ó r c z o ś c i j e j c z ł o n k ó w . Z a g ł ó w n y c e l r o z p r a ­ w y p o s t a w i ł y p r z y b l i ż e n i e s y l w e t e k m ł o d y c h p o l s k i c h p a t r i o t ó w , k t ó r y c h w a r u n k i p o l i t y c z n e r z u c i ł y n a K a u k a z o r a z a n a l i z ę i o c e n ę i c h t w ó r c z o ś c i l i t e r a c k i e j , k t ó r a o d c i s n ę ł a s w o j e p i ę t n o z a r ó w n o w k u l t u r z e p o l s k i e j , j a k i g r u z i ń s k i e j . P r a c a s k ł a d a s i ę z d w ó c h p o d s t a w o w y c h c z ę ś c i . P i e r w s z a z n i c h s t a n o w i c h a r a k t e r y s t y k ę m ł o d y c h p o l s k i c h r o m a n t y k ó w , k t ó r z y z r ó ż n y c h p o w o d ó w z o s t a l i r z u c e n i d a l e k o o d o j c z y z n y , p r z e d e w s z y s t k i m d o G r u z j i, a n a l i z u j e i c h b i o g r a f i e o r a z p r z e d s t a w i a g ł ó w n e p r o b le m y i u w a r u n k o w a n i a i c h t w ó r c z o ś c i. D r u g a t o a n t o l o g i a p i s a r s k i e j d z i a ł a l n o ś c i t e j g r u p y , w k t ó r e j s k ł a d w c h o d z ą z a c h o w a n e l i s t y , f r a g m e n t y w s p o m n i e ń , p a m i ę t n i k ó w i d z ie n n ik ó w , a t a k ż e u t w o r y p o e t y c k ie .

(3)

Polemiki, recenzje i omówienia 3 5 1 W p i e r w s z e j c z ę ś c i p r a c y a u t o r k i p r z e d s t a w i a j ą c z y t e l n i k o w i p o r t r e t z b io r o w y „ k a u k a z c z y k ó w ” , c h a r a k t e r y z u j ą ż y c i o r y s y d w u d z i e s t u j e d e n m ł o ­ d y c h t w ó r c ó w z e s ł a n y c h n a K a u k a z w r ó ż n y c h o k r e s a c h , p r z e d e w s z y s t k i m j e d n a k p o p o w s t a n i u l i s t o p a d o w y m . G r u p a t a u t w o r z y ł a n a t y c h t e r e n a c h n i e j a k o f i l i ę p o l s k ie j l i t e r a t u r y . W t e j c z ę ś c i z o s t a ł y p r z e d s t a w i o n e s y l w e t k i c z o ł o w y c h t w ó r c ó w , z n a n y c h w l i t e r a t u r z e , t a k i c h j a k T a d e u s z Ł a d a - Z a b ł o c k i, W ł a d y s ł a w S t r z e l n i c k i , L e o n J a n i s z e w s k i , a t a k ż e r o m a n t y k ó w m n ie j z n a ­ n y c h : M i c h a ł a B u t o w t a A n d r z e j k o w i c z a , I g n a c e g o D o b r s k i e g o , F r a n c i s z k a S a w i c z a . P r z e d s t a w i a j ą c p o s z c z e g ó l n e b i o g r a f i e z r e z y g n o w a n o z c h r o n o lo g ii a z a g ł ó w n e k r y t e r i u m p r z y j ę t o i c h s p u ś c i z n ę o r a z r a n g ę t a l e n t u p o e t y c k ie g o . A u t o r k i s p o r z ą d z i ł y k o m p l e k s o w y o b r a z p o k o l e n i a „ k a u k a z c z y k ó w ” , w y r ó ż ­ n i a j ą c c e c h y c h a r a k t e r y s t y c z n e d l a t e g o p o k o l e n i a . B y l i t o p r z e d e w s z y s t k i m m ł o d z i i n t e l e k t u a l i ś c i p o c h o d z ą c y z d r o b n e j s z l a c h t y k r e s o w e j , p e ł n i z a p a ł u d o w a l k i o n i e p o d l e g ł e p a ń s t w o p o l s k i e . K a u k a z d l a w i ę k s z o ś c i o p i s y w a n y c h b o h a t e r ó w s t a ł s i ę n i e t y l k o g r o b e m i c h m ł o d z i e ń c z y c h n a d z i e i , a l e r ó w n i e ż r z e c z y w i s t y m m i e j s c e m o s t a t n i e g o s p o c z y n k u . Z p u n k t u w i d z e n i a h i s t o r y k a w i e l e s k r e ś l o n y c h w p r a c y b i o g r a f i i m o ż n a u z u p e ł n i ć p r z y w y k o r z y s t a n i u m a t e r i a ł ó w g e n e a l o g i c z n y c h , z a c h o w a n y c h k s i ą g p a r a f i a l n y c h , m a t e r i a ł ó w m a j ą t k o w y c h . W k o l e j n y c h r o z d z i a ł a c h p i e r w s z e j c z ę ś c i o m a w i a n e j p r a c y p o d j ę t e z o s t a ł y k w e s t i e k o n t a k t ó w „ k a u k a z c z y k ó w ” z P o l a k a m i w K r ó l e s t w i e P o l s k i m i g u b e r n i a c h z a c h o d n i c h , g ł ó w n i e z p o l s k i m i e l i t a m i i n t e l e k t u a l n y ­ m i. A u t o r k i w s k a z u j ą n a o b e c n o ś ć t w ó r c ó w k a u k a s k i c h n a ł a m a c h w i e l u p o l s k i c h p e r i o d y k ó w , m .i n .: „ A t h e n e u m ”, „ R o c z n ik a L i t e r a c k i e g o ” , „ P a m i ę t n i ­ k a N a u k o w o - L i t e r a c k i e g o ” , „ B ib l io t e k i W a r s z a w s k i e j ” i i n n y c h . I c h p u b l i k a ­ c j e , n i e s t e t y p o d d a n e c e n z u r z e , s k i e r o w a ł y u w a g ę s p o ł e c z e ń s t w a p o l s k i e g o n a K a u k a z ; p o r a z p i e r w s z y w t a k i m s t o p n i u o p i n i a p u b l i c z n a z e t k n ę ł a s i ę z n i e z n a n y m j e j r e g i o n e m . D o d a t k o w o o b e c n o ś ć t w ó r c ó w z e s ł a n y c h n a K a u ­ k a z m i a ł a w p ły w , n a c o z w r a c a j ą u w a g ę a u t o r k i , n a c h a r a k t e r i w i z e r u n e k n i e k t ó r y c h w y d a w n ic t w . W k o l e j n y m r o z d z i a l e o m ó w i o n o p o s t a w y i d e o w e - s t o s u n e k d o k w e s t i i s p o ł e c z n y c h , p o l i t y c z n y c h , d o z a b o r c ó w i s p r a w y n i e p o d l e g ł o ś c i . O d r ę b n y r o z ­ d z i a ł p o ś w i ę c o n o r o li T a d e u s z a Ł a d y - Z a b ł o c k ie g o , k t ó r y b y ł n i e w ą t p l i w y m p r z y w ó d c ą m ł o d y c h r o m a n t y k ó w n a z e s ł a n i u . A u t o r k i p o d e j m u j ą t e ż p r o b le ­ m a t y k ę k r y s t a l i z a c j i w z o r c a p o e t y k a u k a s k i e g o , j e g o w i z j e p o e t y c k i e i d o m i ­ n u j ą c ą t e m a t y k ę t w ó r c z o ś c i. N a p o d s t a w i e z a c h o w a n y c h m a t e r i a ł ó w d o k o n u ­ j ą o c e n y i c h s t o s u n k u d o r e l i g i i , w y k r e o w a n e g o o b r a z u k o b i e t y , k o n w e n c j i i s t e r e o t y p ó w k u l t u r o w y c h , f u n k c j o n u j ą c y c h w t w ó r c z o ś c i P o la k ó w . C z ę ś ć p i e r w s z ą p r a c y z a m y k a r o z d z ia ł: Polak-Gruzin. Uwagi do portretu, k t ó r y p r z y b l i ż a c z y t e l n i k o w i w z a j e m n y s t o s u n e k g r u z i ń s k i c h e l i t i n t e l e k t u a l n y c h d o p o l s k i c h t w ó r c ó w z e s ł a ń c z y c h , i c h w z a j e m n e r e l a c j e i w i ę z i , w y t w o r z o n e n a t l e s k o m p l i k o w a n y c h r e a l i ó w p o l i t y c z n y c h o r a z r o lę m ł o d y c h r o m a n t y k ó w w h i s t o r i i K a u k a z u i G r u z ji. D r u g a c z ę ś ć t o a n t o l o g i a p r a c „ k a u k a z c z y k ó w ” , s z c z e g ó l n i e c e n n a z e w z g l ę d u n a t o , ż e c z ę ś ć z n i c h p u b l i k o w a n a j e s t t u p o r a z p i e r w s z y , w i ę k s z o ś ć

(4)

3 5 2 Polemiki, recenzje i omówienia z a ś , p o m i j a n a p r z e z h i s t o r y k ó w l i t e r a t u r y , n i e u k a z a ł a s i ę d o t e j p o r z y p o z a s w o i m X I X - w i e c z n y m p i e r w o d r u k i e m . Z n a j d u j e m y t u k o r e s p o n d e n c j ę , w s p o ­ m n i e n i a i w y j ą t k i z p a m i ę t n i k ó w , o p i s y p r z y r o d y i k u l t u r y K a u k a z u o r a z p o e z j ę . P r a c a s t a n o w i i s t o t n e u z u p e ł n i e n i e w i e d z y n a t e m a t l o s ó w i t w ó r c z o ś c i p o l s k i c h z e s ł a ń c ó w p o l i t y c z n y c h w X I X w ., u k a z u j e g r u p ę m ł o d y c h r o m a n t y ­ k ó w , k t ó r y c h t r a g i c z n e l o s y s k a z a ł y n a l i t e r a c k i n i e b y t . Z r o z p r o s z o n y c h m a t e r i a ł ó w ź r ó d ł o w y c h a u t o r k o m u d a ł o s i ę s t w o r z y ć s p ó j n y o b r a z z b io r o w o ­ ś c i p o l s k ie j n a K a u k a z i e w o k r e s i e m i ę d z y p o w s t a n i o w y m . S t a n o w i o n a k o l e j ­ n y w a ż n y e l e m e n t d o o d t w o r z e n i a c a ł o ś c i o w y c h d z ie j ó w P o l a k ó w p o z b a w i o ­ n y c h p a ń s t w a , d l a k t ó r y c h o j c z y z n a b y ł a c e l e m n a j w y ż s z y m . P o m i m o w i e l u w y ż e j p o d k r e ś l a n y c h w a l o r ó w w p r a c y n i e u s t r z e ż o n o s i ę p e w n y c h b ł ę d ó w c z y n i e j a s n o ś c i . W s p o s ó b n i e p r e c y z y j n y p o s ł u ż o n o s i ę t e r m i n e m „ K r ó le s t w a P o l s k i e g o ” ( s . 1 3 ). W o p i s i e p o s t a c i W o j c ie c h a P o t o c k i e g o c z y t e l n i k j e s t z d e z o ­ r ie n t o w a n y , d o k o g o d o t a r ł a w i a d o m o ś ć o d o p i s k u P o t o c k i e g o n a e g z e m p l a r z u t e k s t u k o n s t y t u c j i K r ó l e s t w a P o l s k i e g o , z a k t ó r ą g r o z ił o P o t o c k i e m u a r e s z t o ­ w a n i e - c z y d o W i e l k i e g o K s i ę c i a K o n s t a n t e g o , c z y d o n a m i e s t n i k a J ó z e f a Z a j ą c z k a , a z k o n t e k s t u w y n i k a , j a k o b y n a m i e s t n i k i e m b y ł w ł a ś n i e K o n s t a n ­ t y ( s . 6 0 ) . W t e j ż e b i o g r a f i i a u t o r k i s k r u p u l a t n i e p o m ij a j ą t e ż i m i ę m a c o c h y P o t o c k i e g o , k t ó r a o d e g r a ł a w j e g o ż y c i u i s t o t n ą r o lę i p r z y w o ł y w a n a j e s t k i l k a k r o t n i e j a k o „ m a c o c h a ” ( s . 5 9 - 6 1 ) . D o m a n k a m e n t ó w p r a c y n a l e ż y s t r o ­ n a e d y t o r s k a . N a w i e l u s t r o n a c h w t e k ś c i e ( w ś r o d k u w y r a z ó w l u b p o m i ę d z y w y r a z a m i ) z n a j d u j ą s i ę n i c z y m n i e u z a s a d n i o n e m y ś l n i k i ( n p .: s . 5 , 1 0 , 1 5 , 3 7 , 4 0 i i n n e ) . P e w n e z a s t r z e ż e n i a d l a c z y t e l n i k a - h i s t o r y k a m o ż e b u d z i ć f o r m a p r z y p is ó w , k t ó r e s ą z a z n a c z o n e j a k o n u m e r y p o z y c j i w b i b l i o g r a f i i , p r z e z c o p r z y z w y c z a j e n i d o t r a d y c y j n e g o z a p i s u m u s z ą l i c z y ć s i ę z p e w n y m d y s k o m ­ f o r t e m . P r a c a p r z y b l i ż a n a m s y l w e t k i m ł o d y c h l u d z i , k t ó r z y z a p r z y n a l e ż n o ś ć d o s p i s k ó w n i e p o d l e g ł o ś c i o w y c h l u b p o d e j r z e n i a o z a a n g a ż o w a n i e w n i e z o s t a j ą z e s ł a n i n a K a u k a z - t e r e n y d l a n i c h z u p e ł n i e n i e z n a n e . W i ę k s z o ś ć z t y c h m ł o d y c h p a t r i o t ó w w c i e l o n a z o s t a ł a d o K o r p u s u K a u k a s k i e g o i n i g d y n i e p o w r ó c ił a n a z i e m i e o j c z y s t e . P o e z j a i p r o z a b y ł a j e d y n ą f o r m ą w y r a ż e n i a s w o j e g o s p r z e c i w u , b ó l u , e m o c j i z w i ą z a n y c h z z e s ł a ń c z y m l o s e m . P o z n a n i e te j g r u p y i j e j t w ó r c z o ś c i j e s t c e n n y m w k ł a d e m w h i s t o r i o g r a f i ę i h i s t o r i ę l i t e r a ­ t u r y d o b y r o m a n t y z m u . M a r ia K o r y b u t-M a r c in ia k ( O l s z t y n )

Cytaty

Powiązane dokumenty

Celichowski był wojewodą poznańskim w okresie bardzo trudnym, gdy po zakończeniu pierwszej wojny światowej trzeba było organizować administrację państwową prawie

By using the framework of Tanesini, it has been argued that communism nostalgia fulfils both functions of individual human memory but at a collective level:

W rozdziale I śladów tego indywiduum doszukuje się autor w rozum owaniu działającego trzy tysiące lat tem u filozofa hinduskiego Kanady, w edług którego każdy z 5

III.. Za pośrednictwem pani Izabeli Kuczyńskiej otrzymaliśmy w ubiegłym roku Pani relację z przebiegu służby wojennej. Ponieważ otrzymaliśmy je wraz z ok. 200

Dokumentalistka zajmująca się korespondencją z Paniami kombatanktami z AK Warszawa założy teczkę na Pani nazwisko panieńskie i na pewno w najbliższym czasie napisze

Chociaż nadawał swoim odwiedzinom charakter prywatny, wielu ludzi, którzy przewinęli się wkrótce przez nasz dom, było nie tylko z poręczenia &#34;Jędrzeja&#34;, ale

Wojna wybucha w fatalnym momencie: Ossowska właśnie zakończyła pisać Podstawy nauki o moralności, swoje opus magnum, swój wielki projekt badań, i zamiast cieszyć się

Kukrek population moved to the north to the Dnieper valley and Bug-Dniester.. in uen es spread to Podolya, V olhynia and Polesye along the Prut,