• Nie Znaleziono Wyników

"Indoktrynacja młodzieży szkolnej w Polsce w latach 1945-1956", Elwira J. Kryńska, Stanisław W. Mauersberg, Białystok 2003 : [recenzja]

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share ""Indoktrynacja młodzieży szkolnej w Polsce w latach 1945-1956", Elwira J. Kryńska, Stanisław W. Mauersberg, Białystok 2003 : [recenzja]"

Copied!
4
0
0

Pełen tekst

(1)

Stanisław Majewski

"Indoktrynacja młodzieży szkolnej w

Polsce w latach 1945-1956", Elwira J.

Kryńska, Stanisław W. Mauersberg,

Białystok 2003 : [recenzja]

Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne 15, 281-283

(2)

Studia Pedagogiczne Akademii Świętokrzyskiej tom 15 Kielce 2005

Stanisław Majewski

Elwira J. Kryńska, Stanisław W. Mauersberg, In d o k try n a c ja m ło d z ie ż y s z k o ln e j w Polsce w la ta c h 1 9 4 5 - 1 9 5 6 ,

Wyd. Trans Hum ana, Białystok 2003, 226 s.

Badania naukowe nad dziejami szkolnictwa i oświaty okresu Polski Ludowej na­ brały nowego wymiaru w ostatnim dziesięcioleciu XX w., kiedy Polska weszła w okres transformacji ustrojowej. Oficjalne zniesienie cenzury uwolniło wiele obszarów ba­ dawczych, określanych mianem „białych plam w najnowszej historii wychowania”. Pojęcie to zrodziło się na gruncie historii, której częścią jest historia wychowania, i oznacza tematy nie przeanalizowane naukowo przez przedstawicieli wymienionych wyżej nauk. Wśród takich problemów badawczych jest niewątpliwie zjawisko indok­ trynacji ideologicznej dzieci i młodzieży, prowadzonej ze szczególnym nasileniem w latach 50. Historycy określają zgodnie pierwszą połowę lat 50. okresem staliniza- cji życia społeczno-politycznego i gospodarczego w Polsce. Warto przypomnieć sze­ roką gamę przejawów tego zjawiska, tj.: likwidację niezależności i pluralizmu życia kulturalnego, wprowadzenie i ugruntowanie hegemonistycznej pozycji partii mark­ sistowsko-leninowskiej, jaką w przypadku Polski była PZPR, utworzenie gospodarki nakazowo-rozdzielczej, kolektywizacja wsi polskiej wbrew woli rolników, prześla­ dowanie ludzi związanych z tradycjami niepodległościowymi II Rzeczypospolitej i Polskim Państwem Podziemnym, lansowanie teorii zaostrzającej się walki klaso­ wej w miarę umacniania się systemu socjalistycznego, eliminowanie Kościoła rzym­ skokatolickiego z życia społecznego itd. Częścią zaplanowanej polityki była także indoktrynacja ideologiczna dzieci i młodzieży. Problem ten doczeka! się już cennych opracowań naukowych. Jedną z nich jest rozprawa Czesława Lewandowskiego, do­ tycząca kierunków indoktrynacji w polskiej oświacie, nauce i szkolnictwie wyższym. Praca ta pokazuje mechanizm indoktrynacji od strony teoretycznej. Natomiast recen­

(3)

2 8 2 Stanisław Majewski

zowana książka przedstawia także praktyczne skutki tej działalności. Jej Autorzy przez indoktrynację rozumieją „szerzenie, wpajanie i wymuszanie jakiejś ideologii (idei, doktryny) uznanej za jedynie słuszną i prawdziwą przy użyciu środków nacisku, pro­ pagandy i manipulacji”. Jest to najpełniejsze określenie tego pojęcia. Dzieło składa się z pięciu rozdziałów ukazujących treść i formy indoktrynacji. W rozdziale pierw­ szym omówiono wszechstronnie zwalczanie edukacji religijnej w szkołach. Sprawy te - jak wiemy - regulowała Konstytucja marcowa z 1921 r. i wszelkie odstępstwa od jej postanowień były bezprawne. Władze oświatowe w kraju, prawdopodobnie ze względów taktycznych nie wypowiadały się za ograniczaniem czy usunięciem religii ze szkół. W takim duchu wypowiadał się np. na zjeździe łódzkim minister oświaty Stanisław Skrzeszewski, uspakajając opinię publiczną. Mówił on, że stosunek władz do nauczania religii w szkołach nie ulegnie zmianie. Praktyka najbliższych miesięcy i lat wykazała właściwe zamiary władz w tej kwestii. Unieważnienie konkordatu mię­ dzy Polską a Stolicą Apostolską przez władze, szykanowanie i niechęć do instytucji prowadzących szkoły prywatne, w tym głównie zgromadzeń zakonnych Kościoła rzymskokatolickiego, już w okresie walki o władzę komunistów z legalną opozycją polityczną zapowiadały generalną zmianę polityki władz. Lata 50. potwierdziły te obawy. Autorzy wręcz z kronikarską dokładnością ukazują mechanizmy i proces usu­ wania religii ze szkół.

Kolejne rozdziały dobrze korespondują ze zwalczaniem edukacji religijnej w szko­ łach. Wśród bogatego arsenału środków stosowanych przez władze komunistyczne w celu przebudowy ideologicznej szkoły polskiej, znalazły się nowe treści progra­ mowe i towarzyszące im zmiany podręczników szkolnych. Wycofywano dotychcza­ sowe opracowania zastępując je nowymi, zachęcając do ich opracowania autorów uległych wobec nowego porządku lub bezkrytycznie akceptujących politykę władz. Coraz częściej wiedza przekazywana w szkołach stała w jawnej sprzeczności z utrwa­ lonymi w tradycji narodowej wartościami. Ostoją autentycznej polskości stała się rodzina i Kościół rzymskokatolicki. Rozdział trzeci autorzy przeznaczyli na analizę życia wewnętrznego szkoły, pokazując mechanizmy działalności organizacji młodzie­ żowych, a zwłaszcza wspierającego władzę Związku Młodzieży Polskiej. Oryginal­ ny jest ostatni czwarty rozdział pracy pokazujący opór społeczności szkolnych, głównie młodzieży wobec stosowanej indoktrynacji ideologicznej. Ten problem dotychczas nieznany doczekał się już opracowań m.in. Józefa Pająka. Autorzy recenzowanej pracy wykorzystują ten dorobek, prezentując także wiele nowych faktów.

Praca oparta została na bogatych źródłach, głównie pochodzących z archiwów centralnych. Jest to jedna z pierwszych prac naukowych, w której Autorzy wykorzy­ stują zasoby źródłowe w tak szerokim zakresie. Większość tych akt przechowywa­ nych jest w Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Poza materiałami archiwalnymi, przeanalizowano akty normatywne, głównie: zarządzenia, okólniki, wytyczne władz oświatowych oraz partyjnych, co jeszcze bardziej uwiarygodnia rozważania autorów. Jak już wspomniano Autorzy oparli się także na literaturze przedmiotu - pracach naukowych i pamiętnikach wydanych już po zmianach ustrojowych w Polsce.

(4)

Elwira J. Kryńska, Stanisław W. Mauersberg, I n d o k t r y n a c j a m ł o d z i e ż y s z k o l n e j w P o l s c e 283

Praca ma charakter nowatorski nie tylko ze względu na bogatą warstwę faktogra­ ficzną. W dotychczasowej literaturze, nawet w podręcznikach do najnowszej historii wychowania, przy analizie polityki oświatowej pierwszych lat Polski Ludowej wspo­ minano o indoktrynacji ideologicznej, pomijając jednak najczęściej ocenę szkód, ja­ kie spowodowała ona w szkolnictwie, podrywając autorytet i wiarygodność poczy­ nań wychowawczych szkoły. W pracy E. J. Kryńskiej i S. W. Mauersberga mamy dogłębną i wszechstronną analizę faktów zarówno od strony historycznej, jak też socjologicznej i pedagogicznej. Autorzy - to wytrawni znawcy prezentowanej pro­ blematyki, erudyci swobodnie posługujący się metodologią badań historycznych.

Recenzowana książka może być cenną lekturą starszego pokolenia Polaków, któ­ rzy młode lata spędzali w szkołach lat 50. lub podejmowali wówczas pracę zawodo­ wą i nauczycielską. Wydaje się, że powinniśmy uczynić omawianą pracę lekturą z naj­ nowszej historii wychowania dla studentów, dla których tamte lata są już dość odle­ głą historią, a jej znajomość zapewne dalece niewystarczająca.

Treściami i ustaleniami autorów należałoby jak najszybciej uzupełnić akademic­ kie podręczniki do historii wychowania.

Cytaty

Powiązane dokumenty

This paper proposes and implements a statistical data-driven method that can be used to model local electricity demand in mixed residential and service sector areas for which

Cyweta jako kanał, przez który spływa dobroczynna siła uzdra­ wiania, jest obrazem Bandzioku, symbolem kobiety, która stała się pośred­ niczką między światem żywych a

The three panels on the right show 3D ray trace infrasound propagation over 400 km using three different ECMWF HRES forecasts: (b) nowcast, (c) 5 day forecast and (d) 10 day

In this paper, we introduce an integrated approach for the in-situ visualization of both the volume stemming from the fluid solver and the structure surface.. We then calculate

W dyskusjach prowadzonych w tych sekcjach nie dostrzegłem jakiegoś zasadniczego sporu: do- tyczyły one raczej szczegółów, najczęściej toczyły się między uczestnikami

Larwy zbrojca dwuzębnego (Pe- rillus bioculatus) dobrze spisują się w walce ze stonką ziemniaczaną, zaś larwy biedronki siedmiokropki (Coc- cinella septempunctata) skutecznie

W marcu 2007 roku pozúegnalis´my nieodzúa"owanej pamieþci Profesora Woj- ciecha Chudego, wybitnego filozofa i pedagoga, redaktora naczelnego zeszytu Pedagogika od 2003

Odkryto jedynie pozostałości po dwóch grobach obwarowanych z n ieliczn ym i ułamkami popielnic zdobionych jodełkam i, przepalonym i kośćm i ludzkimi i kawałkami