Stan cywilny nastoletnich matek

W dokumencie Nieletnie macierzyństwo – problem ogólnoświatowy (Stron 60-64)

3. Skutki samotnego macierzyństwa nastolatek

3.4. Stan cywilny nastoletnich matek

− 91 mężatek, w tym dwie miały 16, 21 – 17 lat;

− i aż 334, czyli (ponad 3,5 raza więcej) panien, w tym jedna miała 14 lat, 6 – 15 lat, 36 – 16 lat i 101 – 17 lat.

Trzecie lub kolejne dziecko urodziło:

− 15 mężatek, w tym 6 miało 17 lat;

− 39 panien (prawie dwa razy więcej), w tym 4 miały 16 lat, 9 – 17 lat.

Dane publikowane przez Urzędy Statystyczne nie napawają optymizmem. Naj-częściej kolejne dziecko rodzą dziewczęta niezamężne. W omawianych państwach prawie połowa kolejnych urodzeń miała miejsce w grupie dziewcząt do 17 r. życia.

Samotne, bez wykształcenia, zawodu, często bez chęci zmiany swojego życia stają się „wiernymi” klientkami ośrodków pomocy i taki model życia przekazują swoim dzieciom.

3.4. Stan cywilny nastoletnich matek

Nastoletnie matki rzadko wychodzą za mąż [Olausson i współ., 2001, Urzędy Statystyczne], są bardziej skłonne do życia w kohabitacji [Planned Parenthood Fede-ration of America, 2006]. Jeżeli już wyjdą za mąż to częściej się rozwodzą, bądź żyją w separacji, 3-krotnie częściej też od matek dojrzałych zawierają powtórne związ-ki[Kempińska, 2012 b, Luong, 2008]. Nastoletnie kobiety najczęściej nie radzą sobie w życiu jako żona i matka. Badania przeprowadzane od 1998 r. w USA pokazują, że tylko 1% nastolatków w wieku 15–17 lat utrzymało swoje małżeństwo, (wskaźniki były wyższe dla osób 18–19 letnich i wynosiły 6,5% dla białych i 13,4% dla

Latyno-sów). W ciągu 10 lat od dnia ślubu rozwiodło się 48% małżeństw młodocianych i 24%

ślubujących w wieku 25 i więcej lat. Eksperci twierdzą, że małżeństwo nieletnich jest powszechne w rodzinach katolickich, i/ lub wśród imigrantów [www.thenational-campaign.org, 2008]. Polskie badania ukazują, że co trzecie małżeństwo zawarte za zgodą sądu ulega rozpadowi. Związki te rozwodzą się średnio dwa razy częściej od małżeństw zawartych przez osoby pełnoletnie i trwają zdecydowanie krócej [Kem-pińska, 2012 a, 2013].

W  krajach wysoko uprzemysłowionych większość młodocianych w  sytuacji

„przymusowej” nie żeni się, ciąża nie jest główną przyczyną i środkiem motywującym do zawarcia związku małżeńskiego. Nastolatki w USA i Kanadzie pomimo posiadania dzieci nie chcą się żenić, uważając, że małżeństwo musi trwać do końca życia, a do tego są po prostu niedojrzali, nieodpowiedzialni i nieprzygotowani, a poza tym usankcjo-nowany związek w tak młodym wieku zabiera upragnioną, prawdziwą młodzieńczą wolność, ogranicza kontakty ze znajomymi. Ok. 10% nastolatków w wieku 15–17 lat z Ameryki Północnej jest w związku małżeńskim [Luong, 2008, Martin i współ., 2006, Lindsay, 1995]. Według J.W. Lindsay prawdziwy problem nie tkwi w tym, że nastolatki nie chcą się żenić, ale tkwi w zbyt wczesnym rodzicielstwie, które często prowadzi do porzucenia szkoły, sporów z rodzinami generacyjnymi, kłopotów w społeczności lo-kalnej. Te problemy nie znikną z chwilą ślubu [Lindsay, 1995 a, b, 1996].

W Europie małżeństwa zawierane poniżej 19 r. życia również należały(wyjątek stanowiła Polska) i należą do rzadkości [Urzędy Statystyczne]. Wzrastający poziom wykształcenia powodował przesunięcie w hierarchii wyznawanych wartości. Zdoby-cie zawodu, dyplomu ukończenia studiów wyższych, a później pracy, wyprzedzało i wyprzedza podjęcie decyzji matrymonialnych i prokreacyjnych. Dziewczęta zde-cydowanie częściej niż chłopcy na pierwszym miejscu stawiają karierę niż założenie rodziny [Royer, 2006]. W kulturze zachodu uważa się, że małżeństwo jest właści-we dla co najmniej 20-latków. W 2014 r. najwcześniej związki małżeńskie zawarli Bułgarzy średnio pomiędzy 25–27 r. życia, najpóźniej po 30 roku życia mieszkańcy Beneluksu i  Skandynawowie [Urzędy Statystyczne]. W  Polsce mężczyźni najczę-ściej żenią się średnio w wieku 29 lat, a mediana wieku dla kobiet wyniosi ok. 27 lat.

W 1990 roku prawie połowa mężczyzn zawierających małżeństwo nie przekroczyła 25 lat, a w 2013 roku – już tylko niespełna 17%. Wśród kobiet udział ten zmniejszył się z 73% do 34% [Stańczak, Stelmach, Urbanowicz, 2016].

Poniżej przedstawiam sytuację nastoletnich matek ze względu na ich stan cywil-ny w chwili urodzenia dziecka w 5 wybracywil-nych krajach.

W 2013 r. w Belgii 1222 nastolatki do 18 r. życia urodziły dzieci, w tym 93,45%

poza małżeństwem. Częściej w związkach małżeńskich rodziły kobiety pełnoletnie;

na 80 zamężnych matek – 62 (77,5%) miało 18 lat.

We Francji, w 2014 r. 7415 nastolatek w wieku 13–18 lat urodziło dzieci. Mężatkami było zaledwie 1,73% nieletnich matek. Jeszcze do niedawna francuskie prawo

dopusz-czało zawarcie związku małżeńskiego przez kobiety w wieku 15 lat [Brandhuber/Zeyrin-ger, 2003]. Jednak niewiele ciężarnych nastolatek decydowało się i decyduje się na ślub w tak młodym wieku. Na 1287 matek w wieku 15–16 lat, mężatkami było zaledwie 7.

Tab. 15. Nastoletnie matki wg stanu cywilnego w Belgii stan na 2013 r.

Wiek matki Stan cywilny

Zamężna Panna Ogółem

Poniżej 14 lat 2 2

14 18 18

15 51 51

16 3 185 188

17 15 336 351

18 62 550 612

Razem 80 1142 1222

Źródło: Statistics Belgium

Tab. 16. Nastoletnie matki wg stanu cywilnego we Francji stan na 2014 r.

Wiek matki Stan cywilny

Zamężna Panna Ogółem

13 20 20

14 110 110

15 2 327 329

16 5 953 958

17 19 2052 2071

18 103 3824 3927

Razem 129 7286 7415

Źródło: Institut national de la statistique et des études économiques

Tab. 17. Nastoletnie matki wg stanu cywilnego w Irlandii stan na 2013 r.

Wiek matki Stan cywilny

Zamężna Panna Ogółem

15 23 23

16 2 78 80

17 21 156 177

18 34 286 320

Razem 57 543 600

Źródło: Central Statistical Offi ce Irlandia

W 2013 r. w Irlandii 600 kobiet w wieku do 18 r. życia urodziło dziecko, w tym 543 (90,5%) były pannami. Częściej na ślub decydują się matki pełnoletnie (59,6%).

Tab. 18. Nastoletnie matki wg stanu cywilnego na Słowacji stan na 2014 r.

Wiek matki Stan cywilny

Zamężna Panna Ogółem

14 45 45

15 171 171

16 30 380 410

17 84 643 727

18 208 773 981

Razem 322 2012 2334

Źródło: Statistical Office of the Slovak Republic

Analiza danych wykazuje, że Słowacja jest obecnie jednym z państw europej-skich o najwyższym odsetku zamężnych nastoletnich matek. W 2014 r. 2334 kobiety w wieku 14–18 lat urodziły dziecko, w tym 208 (13,7%) było zamężnych. Zgodnie z prawem słowackim kobieta może zawrzeć związek małżeński z chwilą ukończenia 16 lat. W szczególnych wypadkach sąd może udzielić zgody na wcześniejsze zamąż-pójście [Brandhuber/Zeyringer, 2003]. W omawianym roku żadna ciężarna nieletnia poniżej 16 lat nie zawarła związku małżeńskiego.

W Polsce jeszcze na początku XXI w. młodociane matki masowo wychodziły za mąż [Kempińska 2005, 2012 a]. Transformacja ustrojowa, przemiany gospodarcze i kulturo-we (brak perspektyw na znalezienie dobrej pracy, osiągnięcie niezależności finansoi kulturo-wej po ukończeniu edukacji, uzyskanie poczucia stabilizacji życiowej, możliwość otrzymania zasiłku) spowodowało stopniowe wypieranie charakterystycznego dla Polski schematu zawierania wczesnych małżeństw [za: Bidzan 2007, Roczniki Demograficzne GUS].

Tab. 19. Nastoletnie matki wg stanu cywilnego w Polsce stan na 2003 r.

Wiek matki Stan cywilny

Zamężna Panna Ogółem

14 45 45

15 244 244

16 128 818 946

17 701 2327 3028

18 2955 3834 6789

Razem 3784 7268 11052

Źródło: GUS

W 2003 r. 3784 (52,06%) nastoletnich matek było w związku małżeńskim. W tym samym roku na Słowacji tylko 15,2%. Od tego roku w Polsce obserwuje się znacz-ny spadek małżeństw zawieraznacz-nych przez kobiety mające 18 lat lub mniej. W 2008 r.

zamężnych było 24,97% matek w tym wieku (dla porównania na Słowacji 14,16%), w 2014 r. już tylko 10,4% (na Słowacji 13,7%).

Tab. 20. Nastoletnie matki wg stanu cywilnego w Polsce stan na 2014 r.

Wiek matki Stan cywilny

Zamężna Panna Ogółem

14 51 51

15 254 254

16 48 790 838

17 146 1953 2099

18 556 3412 3968

Razem 750 6460 7210

Źródło: GUS

Począwszy od 2003 r. w Polsce liczba urodzeń przez matki 13–18 letnie zmalała o ok. 35%, ale urodzeń pozamałżeńskich w tej kategorii wiekowej zaledwie o 11,1%.

Z badań wynika, że głównym powodem niezawierania związków małżeńskich przez młode, nastoletnie dziewczęta jest nie niechęć partnera do sformalizowania związku, ale możliwość otrzymania zasiłku dla samotnych matek [Quill, 2015, Wil-kes, 2005].

W dokumencie Nieletnie macierzyństwo – problem ogólnoświatowy (Stron 60-64)