• Nie Znaleziono Wyników

Z badań nad historią diecezji siedleckiej

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Z badań nad historią diecezji siedleckiej"

Copied!
6
0
0

Pełen tekst

(1)

Franciszek Stopniak

Z badań nad historią diecezji

siedleckiej

Collectanea Theologica 42/4, 219-223

(2)

C ollectan ea T h eologica 42(1972)1 IV K S. FR A N C ISZ E K ST O P N IA K , W A R SZ A W A

Z BADAŃ NAD HISTORIĄ DIECEZJI SIEDLECKIEJ

H istoria d iecezji p od lask iej n a leży do szczególn ie w ażn ych w h istorii K ościoła w K ró lestw ie , ze w zg lęd u n a ra n g ę w y d a rzeń i p rocesów , którym podlegała. P rzez d ziesią tk i la t sta w ia ła w y ją tk o w y opór ru sy fik a cji tak w obronie p rzeciw „ u p ra w o sła w ien iu ” u n itó w , ja k i p rzeciw k o w p row ad zen iu języ k a ro sy jsk ieg o do n au k i r e lig ii i n a b o żeń stw obrządku ła ciń sk iego. G łó w ­ n ie na jej teren ie p rzeb iegał strajk szk o ln y 1902 r., a nie m niej in te n sy w n ie w r. 1905, w k tórych u d ział K o ścio ła n ie n a leża ł do znikom ych. Na ty m t e ­ ren ie zn alazło się też jed n o z n a jw a żn iejszy ch cen tró w ru ch u m ariaw ick iego, a w la ta ch m ięd zy w o jen n y ch p rób ow an o tu u tw o rzy ć obrządek w sch o d n io - sło w ia ń sk i. N ależało o czek iw ać, że p raca w jak im ś stop n iu w y ja śn i te k w e stie na tle h isto rii d iecezji, a p rzyn ajm n iej poda bardziej w y czerp u ją ce in fo rm a ­ cje. P rzek on an ie to um acn ia także ranga w y d a w c y 1.

A u tor w czterech rozd ziałach za w a rł sw e rozw ażania: 1. T e r y t o r i u m i sieć

p a ra f ia ln a p r z e d u t w o r z e n i e m d ie c e z ji p o d l a s k i e j (s. 23— 70); 2. U t w o r z e n i e , r o z w ó j , k a s a t a i w s k r z e s z e n i e d i e c e z j i j a n o w s k o - s i e d l e c k i e j c z y l i p o d la s k ie j

(s. 71— 221); 3. Ż y c i e r e l ig i jn o - k o ś c ie l n e (s. 222— 342); 4. P o d la s k a d roga k r z y ­

ż o w a (s. 343— 380).

W p rzed m o w ie n ie sp recyzow an o bliżej tem atu . P o d ty tu ł m ó g łb y su p o- n o w a ć n ieco in n ą treść op racow an ia, a le szereg u b oczn ych sfo rm u ło w a ń p rzed ­ m o w y w sk a zu je, że isto tn ie chodzi o h isto rię d iecezji. W p rzed m ow ie o k reślo ­ no, że praca m a ch arakter p op u larn on au k ow y, je s t oparta n a źród łach i o p ra ­ cow an iach , w y k o n a n a w sp osób k ry ty czn y i bezstron n y. C el p isa n ia ozn aczo­ no jak o w y ch o w a w czy : op racow an ie m a słu żyć d u ch ow n ym w p racy d u szp a­ stersk iej i n a u k o w ej. A utor zo b o w ią za ł się n a zw ę d iecezji p isa ć „dużą literą cele m w y ra żen ia szacu n k u ” (s. 6). In n y m i d iecezja m i n ie gardzi, ale p isze je k o n se k w e tn ie m ałą literą. Z aznaczony sza cu n ek i ob fitość c e ló w budzą p ew n e zd ziw ien ie, ale jak s ię okaże — n ie jed y n e.

N ie przesądzając, czy w y p o w ie d ź papieża z 15. V. 1966 r. b yła au torow i p obudką do czerp an ia z p rzeszłości w z n io sły c h w sk a za ń (s. 6), n a leży stw ie r ­ dzić, że w ie le zaczerp n ął z dorobku in n y ch b adaczy P od lasia. P raca w z a sa ­ dzie w in n a b yć uznaną za p racę zbiorow ą. W p rzed m ow ie zam ieszczon o p o ­ d zięk o w a n ie ks. K o d y m o w i „za n a p isa n ie jed n ego ro zd zia łu ”, k siężom dr B W d z i s z o w i , mg r D u d c e , dr F r ę c h o w i c z o w i , dr S o s z y ń ­ s k i e m u , dr Z u b c e „za u ży czen ie sw o ich cen n ych prac w m a szy n o p isa ch ”. 1 Ks. P iotr A l e k s a n d r o w i c z , D ie c e z j a S ie d l e c k a c z y l i P o d la sk a . W 150 roczn icą e r e k c j i (1885— 1968). P r z y c z y n k i i m a t e r i a ł y do d z i e j ó w D ie ­ c e z j i S ie d l e c k ie j c z y l i P o d l a s k i e j , S ied lce 1971, w yd . K uria d iecez ja ln a S ie d ­

(3)

N adto jest p od zięk ow an ie w ie lu in n ym autorom „za rzeczow e i cen n e u w a ­ g i”. P race ty ch a u torów podano w sp isie lite r a t u r y 2. W yd aje się, że p o szcze­ g ó ln e p artie pracy w in n y n ależeć do tych autorów : B r u d z i s z : S e m i n a ­

r i u m D u c h o w n e w J a n o w ie , s. 166— 179; F r ę c h o w i c z : Bp B e n ia m in S z y ­ m a ń s k i, s. 97— 102; S o s z y ń s k i : K a p i t u ł a ka ted r a ln a , s. 131— 137; K o d y m: S ą d bis k u p i, s. 150— 166; Z u b k a : O s ta t n ia ofiara, s. 373— 380. W reszcie ks.

dr C zesła w N o w i c k i : D zia ła cze społeczni, s. 302— 303, n ie z o sta ł za szczy ­ cony p o d zięk o w a n iem w p rzed m ow ie, a jed y n ie w p rzy p isie 62 na s. 302 3. C y to w a n e prace od p ow ied n io streszczono. W ży cio r y sie S z y m a ń s k i e g o na 15 p rzy p isó w , 9 n a leży do F r ę c h o w i c z a, o sem in ariu m ja n o w sk im na 61 — 44 do B r u d z i s z a, przy k a p itu le k a ted raln ej na 23 — 22 do S o- s z y ń s k i e g o .

J est d opuszczalne k o rzy sta n ie z in n ych prac, ale n ie je st k o n ieczn e p rze­ p is y w a n ie cu d zych ręk o p isó w w sy tu a cji, k ied y ich au to ro w ie m ogą być w sp ó ła u to ra m i h istorii d iecezji. W yd aje się, że brak u jące p rzyp isy do w sp o m ­ n ia n y ch p artii w zięte są ró w n ież z p o w y ższy ch prac. W sy tu a c ji k ied y c y ­ tow an o w p rzyp isie k ilk u au torów , w y m ie n ie n i w yżej sta w ia n i są na o sta t­ n im m ie j s c u 4.

P o w y ższe u w a g i m ogą b yć d y sk u sy jn e. R ażący je s t jed n ak b rak e le m e n ­ tarn ych zasad w k on stru k cji pracy. E w en tu a ln a „popularność” opracow ania n ie d y sp en su je od za ch o w a n ia zasad logiki. B rak o k reślen ia tem atu , p rzed ­ sta w ie n ia m etod y, om ów ien ia litera tu r y i źród eł u jem n ie odbiły się na opra­ cow an iu .

T reść rozd ziałów n ie od p ow iad a ich ty tu ło m . W dużej m ierze treść nie d otyczy d iecez ji p od lask iej. Z czterech części, cz. II (s. 71— 221) i fragm en t części III (s. 222— 264) odnosi się do tem atu . R eszta za w iera alb o h isto rię in ­ sty tu c ji n ależących do in n ych d iecezji, h isto rię ziem na k tórych zorgan izo­ w an o d iecezję, albo też h isto rię lu d zi, którzy n igd y n ie n a leżeli do d iecezji, poza fa k tem urodzenia się na P od lasiu . T rudno uznać r o z w le k łe op isy ju b i­ leu szó w , choćby najbardziej u ro czy sty ch za w ła śc iw y n urt życia r e lig ijn o -k o ś- c ie ln e g o tej ziem i. Z zazn aczon ych w y żej 193 stron n ależy jeszcze od d zielić 47, za w iera ją cy ch d ygresje o in n y ch d ie c e z ja c h 5. W rezu lta cie k w e stie d ie c e z ja l­ ne om ów ion o na ok. 150 stronach. D ysproporcja u w id aczn ia się w liczbie stron w yzn a czo n y ch p o szczeg ó ln y m k w estio m . 15 rząd ców d iecez ji om ów iono na s. 89— 131. ale p o ło w ę tego przeznaczono dla bpa Ś w i r s k i e g o . S ześciu in n ym z la t 1867— 1918 p o św ięco n o n iesp ełn a 7 w ierszy, w p row ad zając nadto n ie istn ieją ceg o bpa B a r a ń s k i e g o .

2 M. B r u d z i s z , D z ie j e s e m i n a r i u m d u c h o w n e g o w J a n o w ie P o d la s ­ k i m p o d z a r z ą d e m k s i ę ż y k o m u n i s t ó w 1684— 1782, T u ch ó w -L u b lin 1966, F. D u d k a , D ie c e z j a P o d la s k a w L it e r a tu r z e h is to r y c z n e j, W arszaw a 1966 (m aszynopis); T. F r ę c h o w i c z , B e n ia m in S z y m a ń s k i , b is k u p p o d la s k i 1793— 1868. Cz. I: L a ta 1856— 1861, W arszaw a 1969 (m aszynopis); A. S o s z y ń ­ s k i , K a p i t u ł a k a te d r a ln a J a n o w s k a c z y l i P o d la s k a (1818— 1867), S a w ice K oś­ cieln e 1952 (m aszynopis); J. Z u b k a , M ę c z e ń s tw o d u c h o w i e ń s t w a p o d l a s k i e ­

go p o d c z a s o k u p a c ji h i t l e r o w s k i e j 1939— 1945, S ied lce 1968 (m aszynopis).

3 W 1964 r. n a p isa ł N o w i c k i K o l e j n e lo sy o b ra z u M a t k i B o s k ie j w c e r k w i u n ic k i e j w P a r c z e w ie , 20 str. W k ilk u d ziesięciu egzem p larzach p rze­

sła ł tek st m a szy n o p isu do d u ch o w n y ch na P od lasiu . W W iad. D iec. Podl. 36 (1967) nr 4— 5, s. 115— 117 ukazał się arty k u ł R. М., O ob ra z ie M a t k i B o sk iej

z „ g r u s z k ą ” w P a r c z e w ie . P o m in ięto w n im au torstw o N o w i c k i e g o , nie

w sp o m n ia n o o jego staran iach od 1952 r., m ających na celu p rzen iesien ie obrazu i w z n o w ie n ie d aw n ego k u ltu .

4 Por. p rzyp is 12 na s. 96 i 13 na s. 97.

5 Por. ss. 71— 74; 137— 139; 166— 174; 179— 184; 194— 196; 213— 214; 222— 228; 232— 237; 243; 245; 252— 255; 259— 260.

(4)

Z H IS T O R II D IE C E Z J I S IE D L E C K IE J 221

J ed n y m z p o w o d ó w tak iego u jęcia w y d a je się brak rozu m ien ia i rozróż­ nian ia zagadnień. P rzy om aw ian iu p a ra fii u n ick ich (s. 209— 221) pom ieszan o obrządek ła ciń sk i, un ick i, w sch o d n io sło w ia ń sk i i k w e stię p ra w o sła w ia . Np. 100 000 p r a w o sła w n y ch m iało przejść n a obrządek ła ciń sk i (s. 215). In te r e su ­ jąca je s t ocen a zagad n ień . A utor cy tu je rela c ję b isk u p a z 1929 r. o p o w sta ­ w a n iu n o w y ch p arafii w sch o d n io sło w ia ń sk ich , p o w ięk sza n iu liczb y w iern y ch (s. 218). N a n a stęp n ej stron ie p odano rela c ję bpa z 1933 r. o k o m p letn y m załam an iu się tej akcji. Wg. sta ty sty k i z W iad. D iec. Podl., źródła n ie b u ­ dzącego zau fan ia w tej sp raw ie, w ciągu 4 lat p rzybyło 20 w iern y ch tego obrządku, ale w 4 parafiach , k tóre w r. 1936 liczy ły 697 w iern y ch , w r. 1939 b y ły ty lk o 373 osoby. Z aok rąglon e do d ziesią tek cy fry w sk a zu ją raczej na ocenę szacu n k ow ą, czyli sy tu a cja b yła bardziej k ry ty czn a od podanej. N a s. 220 czytam y jed n ak „B iskup c ie sz y ł się..., że zorgan izow an o 8 p arafii ob­ rządku w sch o d n io sło w ia ń sk ieg o ..., że jest jed en p ra w d ziw y K o śció ł C h ry stu ­ so w y , a g ło w ą w id zialn ą jest św . P iotr i jego n astęp cy, b isk u p i r z y m sc y ”.

Przy ta k iej m etod zie dochodzi się do absurdu. D zia ła ln o ść sp ołeczn ą K oś­ cioła (s. 248— 249) p rzyk ład ow o p rzed sta w ia się n astępująco: w B iałej P o d la s­ k iej w r. 1716 K arol St. R a d z i w i ł ł w y b u d o w a ł szpital; w r. 1875 za ło żo ­

no w Ł u k o w ie szp ital sejm ik o w y ; w r. 1925 p o w sta ł w S ied lca ch m a g istra ck i szpital. D an e te z okresu przed erek cją d iecez ji dotyczą na p ew n o n ie d zia ­

ła ln o ści k o ścieln ej. J e śli n a w et p ra co w a ły tam człon k in ie zgrom adzeń o. H o ­

n o r a t a * n ie n ależy zapom inać, iż p rzez d łu gi czas b y ły one zw a lcza n e przez w ład ze d iecezja ln e jako pod ejrzan e o m a r ia w ity z m 6. N a s. 302— 303 om ów ion o d ziałaczy sp ołeczn ych , choć fa k ty czn ie chodzi ty lk o o L u d w ik a G ó r s k i e g o , ziem ia n in a p od lask iego, k tórego trudno zaliczać do działaczy k o ścieln y ch . N atom iast brak choćby w zm ia n k i o Z w iązk u K atolick im , który ro zw ija ł a k cję k ościeln ą, k iero w a n ą przez K ościół w w ie lu p arafiach jak K orytn ica W ęgrow ska, O strów , P arczew , P ro sty n ia , R yki, S ad ow n e, S ta ra w ieś, W ola G u łow sk a, M iedzna, W ęgrów , M aciejow iec, T rzeb ieszów , W ilczysk a, W il­ ga, W ojcieszk ów , D om an ice, W y szk ó w i K ło c z e w 7. J ed y n ie na s. 249 w o p a r­ ciu o K u b i c k i e g o autor raz jed en w sp o m n ia ł ks. T eo fila R y b k ę , z a ­ ło ży ciela w M iedznej Z w iązk u P o la k ó w K atolik ów . C hodzi rzecz jasn a o Z w ią ­ zek K atolick i, którego koło za ło ży ł R y b k a 30. X I. 1907 r. P rotok óły z p o ­ sied zeń tego k oła p rzed sta w ia ją zn aczn ie różny p rzeb ieg d zia ła ln o ści od tego, k tóry p odaje a u to r 8. Z w iązek w w y m ien io n y ch w yżej p arafiach obok akcji sp ołeczn ej, m ia ł na uw adze w a lk ę z m a ria w ity zm em , ru ch em le w ic o w y m i T o­ w a rzy stw em R o ln ic z y m 9. Stąd k ied y czytam y, że d zięki ak cji K ościoła „każ­ da p arafia m iała sk lep y sp ółd zielcze, k a sy p o ży czk o w o -o szczęd n o ścio w e, kółka ro ln icze” (s. 248) — rodzi się p od ejrzen ie co do b ezstron n ości autora.

B rak założeń w k o n stru k cji p racy dop row ad ził do n iezb y t jasn ego uk ład u m ateriału. W rozd ziale III: Z y c i e re l ig i jn o -k o ś c ie l n e , p unkt p ierw szy to: P o d ­

s t a w y m a t e r i a ln e (s. 222— 232), om ó w io n e zresztą w g p ew n ego sch em atu . Np.:

„W D iecezji P od lask iej do b isk u p ó w łu ck ich n a leża ły n a stęp u ją ce k lu cze (s. 222). W szelk ie nadania k ró ló w i m ożn ych na rzecz K ościoła na ty m t e ­ ren ie dok on ały się „w D iecezji P o d la sk ie j”. O statni p u n k t rozd ziału o życiu relig ijn y m sta n o w ią a rch iw a i b ib lio tek i (s. 259—264). P aragraf ten n ie w sp o ­ m in a jed n ak o ży ciu relig ijn y m ; n ie m a tu także in fo rm a cji o d o k u m en ta ­ cji do d iecez ji pod lask iej.

T rak tow an ie arch iw u m jako p rzeja w u d ziałaln ości re lig ijn o -k o śc ie ln e j w y ja śn ia om ów ion e w yżej „ u sterk i” i w sk a zu je na m etod ę pracy. N a s. 71— 264

6 A rch iw u m K urii L u b elsk iej R ep. 60 X III 1. 7 O d p ow ied n ie m a teria ły A K L R ep. 60 IX nr 9— 35.

8 P rotok óły z posied zeń Z w iązk u z 30. X I. 1907 r.; 14. II. 1909; 6. I. 1910. A K L R ep. 60 IX nr 21.

(5)

222 K S . F R A N C IS Z E K S T O P N I A K

zam ieszczon o 512 p rzyp isów . Z ich zap isu 200 w in n o p och od zić ze źródeł, ok. 300 z literatury. P ra k ty czn ie n ie da się te g o stw ierd zić. Z 259 p o zy cji l i ­ teratu ry podanej w sp isie, n a s. 71— 264 z a cy to w a n o ok. 50 au torów , g łó w n ie w k w e stia c h n ie d otyczących d iecez ji p od lask iej. N ie m ogło b y ć zresztą in a ­ czej, skoro w ie le p o zy cji n ie m oże s ię do tej d ie c e z ji o d n o s ić 10.

P od ob n ie je st z p o d sta w ą źród łow ą. 24 razy cy to w a n y syn od p od lask i z 1923 r., pod an y w sp isie jako źródło, w is to c ie n a su w a p e w n e z a s tr z e ż e n ia 11. N a to m ia st 99 razy za cy to w a n o W iad om ości D iec. P odl. bez o k reślen ia n a w et typ u cy to w a n eg o m ateriału z teg o czasopism a. D ane z W iadom ości, p r z y n a j­ m n iej z d ziału nie u rzęd ow ego m ają zazw yczaj charakter p a n eg iry czn y i n ie m ogą w ta k ich rozm iarach, w p o ło w ie b lisk o p rzyp isów , sta n o w ić d ok u m en ­ tacji. To sam o odnosi się do k a ta lo g ó w . A rch iw u m p a r a fii W ęgrów , w y k o ­ rzy sta n e w pracy przy o p isie sem in a riu m w W ęgrow ie, (przed p ow sta n iem d iecezji) posiada m. in. p ism o proboszcza p arafii S ad ow n e k s. S ta n isła w a R ę ­ k a w k a z r. 1883 sk iero w a n e do d ziek an a w W ęgrow ie, w k tórym R ę k a ­ w e k od p ow iad ając na p y ta n ie o liczb ę lu d n ości w p a ra fii p isa ł: „Taka jaka się podoba podać do druku u k ład ającem u katalog... p ra w o sła w n y ch n ie m a, lu tró w je st k ilk u w s i, ale liczb y n ie w iem . M ahom etan i cy g a n ó w n ie ma. Ż y d ó w n ie w iem ilu ich je s t” 12. N a w e t z p rzy k ła d ó w zn an ych , o p isa n y w y żej n ie je s t w y j ą t k ie m 18.

P od an a d ok u m en tacja w p racy n ie jest zasadniczą. Z a rch iw u m diec. lu ­ b elsk iej i p od lask iej w om aw ian ej części pod an o 14 p rzy p isó w . W sp isie źró­ d eł zaznaczono 21 je d n o stek a rch iw a ln y ch z A rch iw u m K urii L u b elsk iej (s. 7— 8), ale an i jed en z ty c h p o sz y tó w n ie o d n osi się do h isto r ii d iecez ji p o d ­ la sk iej. Z 11 p rzytoczon ych jed n o stek z A rch iw u m D iec. P odl. 8 o d n o si się do w iz y ta c ji p o szczególn ych d ek an atów , ob ejm u jąc ok res la t 1820— 1860. B rak d o k u m en ta cji z lat 1818*—1820; 1868— 1968. Z za p o w ied zia n y ch w ty tu le 150 lat h isto rii d iecezji przytoczon o (tylko w sp isie źródeł) m a teria ł a rch iw a ln y z 40 lat, a i ten m a te r ia ł je st raczej drugorzędny. N a to m ia st ty lk o w A rch. K urii Lub. z ok resu bpa J a c z e w s k i e g o (1885— 1914) zach o w a ło się 340 jed n o stek akt ogóln ych n ie licząc akt oso b isty ch d u ch ow n ych i ak t p o szcze­ g ó ln y ch k ościołów , w ty m p ra w ie p o ło w a odnosi się do teren u d iecez ji p o d ­ la sk iej 14. B ez w zm ia n k i p rzyn ajm n iej o ty m m a teria le n ie m ożna m ó w ić o h i­ storii d iecez ji p od lask iej. Brak o m ó w ie n ia p o d sta w y źród łow ej od b ił się u je m ­ n ie na k o n stru k cji pracy.

M ożna też zw rócić u w a g ę na sposób cytow an ia, n ie od p o w ia d a ją cy w sp ó ł­ czesn y m w ym agan iom n a u k i15. N iezro zu m ia ły je s t język . N a w stę p ie c z y ta ­ 10 Np. Z. K u c h o w i c z , Z. S p i r a l s k i , W w a lc e z n a j a z d e m s z w e d z ­

k i m 1655— 1660, W arszaw a 1956. W ielok rotn ie cy to w a n y M. B u l i ń s k i , H i ­ s t o r ia K o ś c io ł a P olskiego, K r a k ó w 1873, n ie je st p rzy ta cza n y o b ecn ie w tego

rod zaju pracach. N ie m a w sp is ie litera tu r y W. M y s ł k a , K o ś c ió ł k a to lic k i

w P o ls c e w latach 1918— 1939, W arszaw a 1966, p ra w ie jed y n e op racow an ie

h isto rii K ościoła tego czasu.

11 K sięża T. O s i ń s k i , M. S t e f a n o w s k i i E. P a c e w s k i opra­ co w a li szkic h istorii d iecezji, k tóry w łączon o do w y d a n y ch a k t synodu. W o m aw ian ej p racy szk ic ten c y to w a n y je st jako „synod” (por. p rzy p is 8, s. 203).

12 A rch iw u m P a ra fii W ęgrów , k się g a 13.

13 W ieś P u czy ce w p iśm ie z 24. IV. 1909 r. sk iero w a ła sk argę o fa łs z o ­ w a n ie sta ty sty k i. W g p ism a w R u sk o w ie podano 3410 osób na 4000, w P u - czycach 475 n a 264, w G órkach 6400 (w sch em a ty zm ie z tego roku je s t 9700) na 3550 (A K L Rep. 60 I B 146).

14 W in w en ta rzu akt K o s s o w s k i e g o Rep. 60, p o d zesp oły od B I do X X II .

(6)

Z H IS T O R II D IE C E Z J I S IE D L E C K IE J

2 2 3

m y: „D iecezja S ied leck a czy li P o d la sk a (do r. 1925 J a n o w sk a cz y li P od lask a) została u tw orzon a d ość późno, w r. 1818, bezp ośred n io z części d iecezji lu b e l­ sk iej, a p rzed tem (przed u tw o rzen iem d iecez ji lu b elsk iej w r. 1805) z k r a ń ­ có w p ięciu różn ych d iecez ji p olsk ich : k ra k o w sk iej, pozn ań sk iej, łu ck iej, p ło c ­ kiej i ch ełm sk iej, a w n o w szy ch czasach z szóstej d iecez ji — c z ę śc i sk a s o w a ­ nej d iecez ji u n ic k o -c h e łm sk ie j” (s. 5). O dnosi się w rażen ie, że trzy ra zy tw o ­ rzono d iecez ję podlaską, b y ły dw a tery to ria C h ełm szczyzn y i jeszcze k ilk a dość trudno zrozu m iałych spraw . W zak oń czen iu (s. 381) p rzed sta w io n o te z ę , że ob razem p rzy szło ści je s t „piękna i szlach etn a... k on sta n eja ń sk a ” p rzeszłość d iecezji p od lask iej. N ie w y d a je się , by in stru m en ty b ad aw cze h isto ry k a b y ły w stan ie u sp r a w ie d liw ić tę p rzep o w ied n ię, a m etod a n a p isa n ia h isto r ii tej d iecezji n ie up ow ażn ia do tak iego optym izm u.

Cytaty

Powiązane dokumenty

Sukcesor wielkiego Ramzesa II, panujący w latach 1234–1225 jest ostatnim przedstawicielem XIX dynastii, znany archeologom przede wszystkim ze słynnej steli, która w 5 roku

(Dyrekcja Wojny). innym i kopię korespondencji gen. D yw izja ta została zorganizowana przez gen.. Oddziały zostały częściowo uzupełnione Polakami, dezerteram i z

Broń nieautomatyczna może być użyta w celu zmuszenia osoby podejrzanej o popełnienie poważnego przestępstwa do poddania się zatrzymaniu albo innemu ograniczeniu

großen Rollamplituden bzw. zum Kentern eines Schiffes führen können. Für unregelmäßigen Seegang konnten Kentervorgänge bisher nicht berechnet werden. Um Aussagen über die

Name Country Specifics Business model Portfolio specifics Limejump https:// limejump.com/ UK Energy technology company; acquired by Shell in 2019 • Prequalified participant in

Obserwowalna zależność między stażem pracy a poszcze- gólnymi wymiarami kwestionariusza CISS pozwala wniosko- wać, że im dłużej badane osoby pracują w zawodzie ratownika

W zwi ˛ azku z tym przesłał do ministra spraw wewne˛trznych list naste˛puj ˛ acej tres´ci: „Rzymskokatolickie Towarzystwo Filantropijne jest instytucj ˛ a całkowicie samodzieln