• Nie Znaleziono Wyników

"Christus Exemplum : Studien zur Christologie und Christusverkündigung Augustins", Wilhelm Geerlings, Mainz 1978 : [recenzja]

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share ""Christus Exemplum : Studien zur Christologie und Christusverkündigung Augustins", Wilhelm Geerlings, Mainz 1978 : [recenzja]"

Copied!
3
0
0

Pełen tekst

(1)

Ignacy Bieda

"Christus Exemplum : Studien zur

Christologie und

Christusverkündigung Augustins",

Wilhelm Geerlings, Mainz 1978 :

[recenzja]

Collectanea Theologica 50/1, 198-199

(2)

Wilhelm GEERLINGS, Christus Exem plum . Studien zur Christologie und

C hristusverkündigung Augustins, M ainz 1978, M atthias-G rünew ald-V erlag,

s. 278.

We w stępie zaznacza autor, że chrystologia A u g u s t y n a , w przeci­ wieństw ie do nauki o lasce, nie jest czymś centralnym w jego teologii. Dotąd zainteresow ania Augustynem dotyczyły głównie trzech tem atów : nauki o łas­ ce, teorii poznania i nauki o Kościele, który Augustyn określa jako totus

Christus, caput et m em bra. Przystępując do agustyńskiej chrystologii, autor

omawia n ajp ierw jego naukę o Trójcy Świętej. Ja k z jednej strony chrześci­ jańskie pojęcie Boga można sobie utworzyć tylko w oparciu o Jezusa C hrys­ tusa, tak z drugiej chrystologii nie da się oddzielić od nauki o Bogu. Punktem wyjścia nauki o Bogu jest dla A ugustyna Jego jedność i jedyność, których wysunięcie n a pierwszy plan trzeba chyba przypisać całemu kontekstow i kontrow ersji z m anichejczykami.

W odróżnieniu od Ojców greckich A ugustyn w nauce o Trójcy Świętej nie tyle akcentuje troistość Osób Boskich, ile raczej jedność Boga w trzech Osobach, co niesie ze sobą jasne tw ierdzenie o inseparabilis operatio Trini­

tatis ad extra. Augustyn pozostawia otw arte pytanie, dlaczego wcielił się Syn

Boży, ponieważ ta k przy stw arzaniu, ja k i odkupieniu mocą inseparabilis

operatio zaangażowane są wszystkie Osoby Boskie. A utor czyni uwagę, że

w skutek system atycznej zw artości nauki o Bogu i o Trójcy Świętej ucierpiał nieco „religijny żar”: nie udało się Augustynowi uczynić tajem nicy Trójcy Św iętej przedm iotem szczególnej czci tak ze strony jednostek, ja k i całego Kościoła. W związku z tym nie została należycie uw ydatniona rola Ducha Świętego, gdyż nie m a u A ugustyna w łaściwej pneumatologii.

Wcielenie się Drugiej Osoby, które Augustyn najczęściej zwie assumptio

hominis, jest owocem absolutnie darm ow ej decyzji Bożej. Wcielenie jest

jednym z wielu sposobów zbawienia ludzi w ybranym przez Boga i jest uw arunkow ane upadkiem człowieka (infralapsarische B estim m ung der Inkarnation). Bóg raczył zająć się człowiekiem powodowany bezinteresownym

miłosierdziem i to w łaśnie miłosierdzie jest ra c ją wcielenia. A ugustyn powo­ łuje się przy tym na Flp 2, 6—8, który to tekst w ystępuje w jego dziełach aż 1000 razy. Wśród w ielu dowodów stosowności Wcielenia (Konvenienz-

argum ente) w ysuw a A ugustyn paralelizm A dam -C hrystus: unus homo per

quem ruina, alius homo per quem stru ctu ra (Serm. 30, 5).

Celem Wcielenia jest r e p a r a t i o i s a n a t i o , gdzie sanatio jest moc­ niej podkreślona. S tąd też n a C hrystusa patrzy Augustyn przede w szystkim jak na lekarza (medicus). Ontyczną stru k tu rę C hrystusa w yjaśnia A ugustyn mo­ delem zaczerpniętym z filozofii stoickiej, dotyczącym cielesno-duchowej jed­ ności n a tu ry ludzkiej i tym modelem stara się uprzystępnić naukę o dwóch n atu rach w Chrystusie, k tóra poprzez L e o n a W i e l k i e g o wywrze także swój w pływ na definicję chalcedońską. O m aw iając sposób zjednoczenia się Bóstwa z człowieczeństwem, ucieka się A ugustyn do teorii o duszy jako pośredniczki — anima m ediatrix (s. 124): Virtus Dei... sibi anim am rationalem

et per eandem etiam corpus hum anum , totum que hom inem coaptavit. Teoria

ta zniknie w teologii zachodniej z F u l g e n c j u s z e m z R u s p e . Anim a

m ediatrix jest niejako buforem (Pufferzone) między Logosem i ciałem —

może daje tu o sobie znać jakaś pozostałość spuścizny m anichejskiej? Przesadne akcentow anie absolutnej wiedzy C hrystusa historycznego

volens nolens przybliża nieco chrystologię augustyńską do apolinaryzm u,

chociaż Augustyn mocno podkreśla w niczym nie uszczuploną ludzką natu rę Chrystusa.

Bezgrzeszne człowieczeństwo Chrystusa P ana jest d la człowieka wzorem (przykładem) i napom nieniem , by pam iętał, z jakich wyżyn stoczył go grzech i do jak wzniosłego celu został definityw nie wezwany. Jednak nie dość jasno zdaniem G e e r l i n g s a ujm uje A ugustyn rolę, jak ą caro Christi pełni w

(3)

dzie-le zbawienia. Chrystus jest pośrednikiem jako człowiek, adzie-le w pływ Jego

caro na nasze zbawienie biegnie niem al równolegle obok w pływ u Bóstwa.

W ostatniej części swej książki rozwija autor znaczenie wzoru (exem plum ), jak i według A ugustyna daje nam Chrystus. Pojęcie wzoru (Der exeplum -

-Begriff) posiadało zawsze wielkie znaczenie w przed- i pozachrześcijańskiej

łacińskiej trad y cji historycznej. Wzór m iał uprzystępnić zagadnienie, dać wytchnienie słuchaczowi i wzmocnić argum entację. M oralno-przykładowe rozumienie historii z tradycji rzym skiej poprzez T e r t u l i a n a i A m b r o ­ ż e g o zadomowiło się także w Kościele. Zresztą doniosłość wzoru znane było Augustynowi z w łasnej kariery retorskiej. Pom ija Augustyn wzory z historii pogańskiej, ponieważ wzorem dla chrześcijanina mogą być tylko exem pla

fidei. Stąd też szuka ich w historii św iętej i w ybiera przede wszystkim wzory

w iary, której dowody d ają np. A braham , Dawid i Izajasz. W iara ich wskazuje figuralnie n a C hrystusa, jest ona w iarą w mającego nadejść Odkupiciela, a jest nią dlatego, że Chrystus ukryty jest w historii. Działanie Boga w historii poprzez C hrystusa zwie A ugustyn dispensatio temporis.

Wzór C hrystusa jest sum m um exem plum dla każdego chrześcijanina. N ajpierw jako wzór pokory uczy odw racania się od pychy grzechu i wskazuje drogę wznoszenia się wzwyż. Pierw szym etapem tego wznoszenia się jest zm artw ychw stanie do w iary, a ostatnim zm artw ychw stanie n a końcu wieków. Chrystus zatem jest przede wszystkim wzorem zm artw ychw stania (exem plum

resurrectionis), które zaspokaja całkowicie ludzką tęsknotę za szczęściem.

Wzór C hrystusa jest nosicielem idei stwórczej. Człowiek został stw orzony na obraz i podobieństwo Boże, a praw zorem tego podobieństwa i obrazu jest w łaśnie Chrystus. Stworzenie jest przeto utworzeniem (formatio) na obraz Boży na modłę Chrystusa. Pojęcie obrazu jest dla Augustyna niejako klam rą w iążącą stworzenie i odkupienie; stworzenie jako form atio, a odkupienie jako

re-form atio m ają się do siebie jak utw orzenie i przywrócenie tego samego

obrazu. Wzór C hrystusa posiada zatem doniosłe znaczenie w w yjaśnianiu pochodzenia człowieka i otw arcia przed nim przyszłości.

Sam wzór nie spełnia jeszcze zbawczej funkcji, ponieważ zgodnie z augus- tyńską teorią poznania i nauczania ma się on do człowieka tylko zewnętrznie. Aby mógł być zbawczym, niezbędna jest w ew nętrzna pomoc (adiutorium ) Boża: tylko człowiek wierzący może dostrzec wymowę wzoru i nauki (s. 224). Dlatego też w prow adza A ugustyn antytetyczną form ułę: exem plum — adiu­

torium, exeplum — sacram entum , exem plum exterioris hom inis — sacramen­ tu m interioris hominis, gdzie sacram entum oznacza zbawcze działanie łaski

Bożej w duszy człowieka. Form uła ta stanie się po r. 412 dla Augustyna form ułą antypelagiańską i jako tak a utrzym a się później w teologii poaugus- tyńskiej. Wzór spełnia także funkcję napom nienia i zachęty. Dlatego też Chrystus w swej ludzkiej naturze jest wzorem prow adzącym do Boga. Tak Jego człowieczeństwo, jak i cała Jego ziemska działalność są wzorem, poucze­ niem i pomocą dojścia do prawdziwego życia. Uwagi autora dotyczące augustyńskiego pojęcia wzoru i jego zbawczej roli bliskie są uwag odnoszących się do augustyńskiej chrystologii, ponieważ rola wzoru przypom ina nam rolę ludzkiej n a tu ry C hrystusa, której zdaniem autora nie udało się A ugustynowi organicznie zharmonizować z działaniem n a tu ry Bożej.

Książka jest bezsprzecznie now ym przyczynkiem do poznania teologicz­ nej myśli Augustyna, która z racji szerokich zainteresow ań, mimo tylu już prac naukowych, pozostaje zawsze polem dalszych badań.

ks. Ignacy Bieda SJ, W arszawa

Franz Josef HUNGS, Gemeinde und Katechese. Z ur A us- und W eiterbildung

von G em eindekatecheten, F ra n k fu rt a. M. 1977, J. K necht Verlag, s. 175.

Na tem at katechezy parafialnej ukazuje się ostatnio w RFN coraz więcej opracowań. Do szczególnego ożywienia tej problem atyki doszło zwłaszcza

Cytaty

Powiązane dokumenty

Przedm iotem artykułu je s t prasa lokalna ukazująca się na obsza­ rze Ziemi Rybnicko-W odzisławskiej. Zgodnie z tą klasyfikacją, przedstaw iono p o szcze­

New data from the Safianovo section (Rostov Dome, South-West of Russia) confirm that skeletal limestones (coquini- tes) of the Merzhanovskaja Formation belong to the

Rozpoznanie przesłanek oraz barier współdziałania w sieci innowaq'i wydaje się mieć znacznie, jako że ten specyficzny typ sieci mię­ dzyorganizacyjnych odgrywa

Není však patrno, zda šlo o výu ku češti ny ja ko ma teřské ho jazyka, ne bo o výu - ku češti ny pro ci zince, res pek tive o výu ku češti ny pro ro di lé mlu včí,

Konkretne zaś normy postępow ania zostają ukształtow ane przy pomocy norm atywnego rozumu w danym kontekście kulturow o-historycznym , gdy zaś zaczynają „żyć

Jego liczne publikacje z tej dziedziny dowodzą prawdziwości zawartego w przedmowie stwierdzenia, że Jezus Chrystus należy do tych postaci, z którymi nie sposób

Nie­ zmiernie ważną i aktualną jest treść czterech rozdziałów pierwszej części zatytułow anej: Spotkanie religii daw niej i dziś.. Wydawać by się mogło, że

Autor książki daje zarówno pew ne system atyczne podsum owanie w yników tych badań, jak też dalsze w yśw ietlen ie zagadnienia, przy czym jako zasadni­ czą oś