• Nie Znaleziono Wyników

Pola potencjalnych zastosowań teledetekcji w Lasach Państwowych i sprzyjające tym zastosowaniom formy organizacyjne

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Pola potencjalnych zastosowań teledetekcji w Lasach Państwowych i sprzyjające tym zastosowaniom formy organizacyjne"

Copied!
6
0
0

Pełen tekst

(1)

ROCZNIKI GEOMATYKI 2008 m TOM VI m ZESZYT 8

POLA POTENCJALNYCH ZASTOSOWAÑ

TELEDETEKCJI W LASACH PAÑSTWOWYCH

I SPRZYJAJ¥CE TYM ZASTOSOWANIOM

FORMY ORGANIZACYJNE

POTENTIAL FIELDS OF APPLICATION OF REMOTE

SENSING IN THE STATE FORESTS

AND ORGANIZATIONAL FORMS FAVOURING

THESE APPLICATIONS

Jerzy Mozgawa1, Krzysztof Bêdkowski1, Tomasz Zawi³a-NiedŸwiecki2

1 Katedra Urzadzania Lasu, Geomatyki i Ekonomiki Leœnictwa, Wydzia³ Leœny

Szko³a G³ówna Gospodarstwa Wiejskiego

2 Uniwersytet Nauk Stosowanych w Eberswalde, Niemcy S³owa kluczowe: wielofunkcyjne leœnictwo, teledetekcja, inwentaryzacja lasu Keywords: multifunctional forestry, remote sensing, forest inventory

Czynniki kszta³tuj¹ce potrzeby inwentaryzacyjne

Lasów Pañstwowych

Potrzeby inwentaryzacyjne LP zmieniaj¹ siê w czasie. Metody inwentaryzacyjne i zakres inwentaryzacji s¹ w danym momencie czasowym ustalane jako wypadkowa co najmniej dwóch procesów.

m Proces pierwszy wyznaczaj¹ uszczegó³owione w przepisach prawnych i rozporz¹-dzeniach wykonawczych cele g³ówne, ustalone dla lasów jako elementów œrodowi-ska i artyku³owane w aktach prawnych rangi ustawy (Dawidziuk, 2007). Koñcowym ³añcuchem artyku³owanych potrzeb inwentaryzacyjnych, maj¹cych zrealizowaæ kon-kretn¹ grupê celów, s¹ wewn¹trzresortowe akty prawne, przyjmuj¹ce dla Lasów Pañ-stwowych postaæ instrukcji i zarz¹dzeñ Dyrektora Generalnego LP (Zarz¹dzenie Nr 11, Zarz¹dzenie Nr 11A Dyrektora Generalnego LP).

m Proces drugi zwi¹zany jest z technik¹ wyboru metody inwentaryzacji, która stara siê byæ kompromisem pomiêdzy dostêpn¹ ju¿ technologi¹ geomatyki i stanem wiedzy w zakresie metod inwentaryzacyjnych a wzglêdami ekonomicznymi, organizacyjnymi, a nawet spo³ecznymi, które reguluj¹ dzia³anie Lasów Pañstwowych (Miœcicki i Stêpieñ, 2004).

(2)

Z powy¿szych uwag wynika wniosek, ¿e zakres nowoczesnej inwentaryzacja lasu, w pe³ni przystosowanej do wykorzystania dostêpnych danych geomatycznych, musi przede wszystkim bazowaæ na trwa³ej podstawie – paradygmacie wspó³czesnego leœnictwa, który z wysokim prawdopodobieñstwem bêdzie obowi¹zywa³ równie¿ w przysz³oœci (Nowakowski i Rozwa³ka, 2000). Paradygmat wspó³czesnego leœnictwa okreœli³a polityka leœna pañstwa w postaci modelu trwale zrównowa¿onej, wielofunkcyjnej gospodarki leœnej (TZWGL). Po-wszechnie akceptowany w leœnictwie krajowym paradygmat trwale zrównowa¿onej wielo-funkcyjnej gospodarki leœnej, wyznacza st¹d ramy potencjalnych potrzeb inwentaryzacyj-nych LP. Uwzglêdniaj¹c zasady TZWGL, podjêto prace nad formu³owaniem potrzeb inwen-taryzacyjnych podstawowych dyscyplin leœnictwa: hodowli, ochrony, u¿ytkowania i urz¹-dzania lasu (Mozgawa, 2006).

Szczegó³owe dane inwentaryzacyjne bêd¹ zasilaæ System Informatyczny Lasów Pañ-stwowych (SILP), który jest najwa¿niejszym narzêdziem wspomagaj¹cym zarz¹dzanie w Lasach Pañstwowych. Dane SILP tworz¹ fundamentalny zbiór informacji o lesie, st¹d pew-noœæ i adekwatpew-noœæ informacji przetwarzanych w SILP w relacji do rzeczywistoœci tereno-wej ma pierwszorzêdne znaczenie dla prawid³owego podejmowania decyzji gospodarczych. Pierwotnym i najwa¿niejszym Ÿród³em danych przechowywanych w SILP jest obecnie in-wentaryzacja wykonywana w trakcie okresowych rewizji urz¹dzania lasu. Zakres i dok³ad-noœæ aktualnie prowadzonej inwentaryzacji urz¹dzeniowej posiada st¹d proste prze³o¿enie na zakres merytoryczny oraz dok³adnoœæ analiz SILP.

Problemy zarz¹dzania w leœnictwie o charakterze przestrzennym, w zamyœle twórców SILP, mia³y byæ rozwi¹zywane po utworzeniu stosownych baz geometrycznych g³ównie na podstawie zawartoœci baz danych tego systemu informatycznego (Mozgawa, 2004). Zniko-ma liczba opracowanych aplikacji u¿ytkowych do analiz przestrzennych istotnie utrudnia wyselekcjonowanie wskaŸników struktury lasu, które mog³yby byæ wyznaczane dla potrzeb SILP metodami teledetekcji i fotogrametrii.

Koñcowy u¿ytkownik informacji o lesie, korzystaj¹c dla potrzeb LP z baz SILP i baz udostêpnianych programem INSPIRE, bêdzie zainteresowany pozyskaniem œciœle okreœlo-nego zbioru cech, charakteryzuj¹cych obiekty leœne pod wzglêdem ich wewnêtrznej struktu-ry i po³o¿enia geograficznego. Odmienne zestawy cech bêd¹ zatem potrzebne do rozwi¹zy-wania specyficznych problemów przestrzennych dotycz¹cych na przyk³ad: zarz¹dzania opar-tego na inwentaryzacji urz¹dzeniowej, tworzenia modelu rozprzestrzeniania siê po¿aru, oce-ny warunków prowadzenia gospodarki ³owieckiej, oceoce-ny rozmiaru wi¹zania wêgla przez ekosystemy leœne, oceny zasobnoœci energetycznej biomasy. W trakcie doskonalenia i roz-woju SILP bêdzie prawdopodobnie sukcesywnie uwzglêdnia³ postulaty inwentaryzacyjne wymienionych powy¿ej podstawowych dyscyplin leœnictwa, umo¿liwiaj¹c w przysz³oœci prowadzenie szerokiego spektrum tematycznych analiz przestrzennych.

Przyjêcie paradygmatu TZWGL poœrednio ukszta³towa³o dwoiste podejœciem w trakto-waniu obszarów leœnych jako specyficznego obiektu przyrodniczego, w którym dzia³ania gospodarcze wymagaj¹ stosownych zakresów inwentaryzacji (Mozgawa, 2006). To dwo-iste podejœcie (urz¹dzeniowe i krajobrazowo-ekologiczne) odmiennie kszta³tuje potrzeby in-wentaryzacyjne, wp³ywaj¹c przede wszystkim na zakres skal przestrzennych, w których powinna byæ prowadzona inwentaryzacja. Traktowanie lasu jako przestrzenno-czasowej struk-tury, dostarczaj¹cej w sposób mo¿liwie równomierny i bez zak³óceñ, ró¿nych dóbr u¿ytko-wych mo¿na przypisaæ podejœciu metodycznemu, które nazwiemy podejœciem urz¹dzenio-wym. Skoncentrowanie uwagi na traktowaniu lasu jako hierarchicznej struktury

(3)

przestrzen-nej, generuj¹cej cechy wysokiego poziomu zdolnoœci do utrzymania równowagi systemu przyrodniczego na rozpatrywanym poziomie hierarchicznym i zapewniaj¹cej zachowanie ró¿norodnoœci biologicznej, jako autonomicznej wartoœci obiektów przyrodniczych, mo¿na przypisaæ filozofii podejœcia, które nazwiemy podejœciem krajobrazowo-ekologicznym.

W podejœciu urz¹dzeniowym preferowane jest precyzowanie potrzeb inwentaryzacyj-nych w dwu ró¿inwentaryzacyj-nych skalach przestrzeninwentaryzacyj-nych: drzewostan – gospodarstwo (obrêb). Zrozu-mia³e jest st¹d szczególne zainteresowanie urz¹dzania lasu technikami teledetekcji i fotogra-metrii, które potencjalnie mog¹ dostarczyæ ró¿norodnych informacji o przestrzeni przyrodni-czej poszczególnych drzewostanów i zbioru drzewostanów tworz¹cych gospodarstwo (Bêd-kowski, 2005; Miœcicki, 2000; Zaj¹cz(Bêd-kowski, Wê¿yk, 2005).

W ujêciu krajobrazowo-ekologicznym uwaga inwentaryzacji na niskim szczeblu struktur przestrzennych koncentruje siê na elementach œwiadcz¹cych o istnieniu w lesie okreœlonego poziomu bioró¿norodnoœci, ³¹cznie z ró¿norodnoœci¹ struktur przestrzennych, Na niskim szczeblu struktur przestrzennych potrzeby inwentaryzacyjne wynikaj¹ce z podejœcia krajo-brazowo-ekologicznego s¹ podobne, ale nie to¿same z potrzebami inwentaryzacyjnymi po-dejœcia urz¹dzeniowego na poziomie drzewostanowym. Na wysokim szczeblu struktur prze-strzennych postulaty inwentaryzacyjne dotycz¹ struktur krajobrazu, w którym lasy, bez wzglêdu na formê w³asnoœci fragmentów kompleksu leœnego, s¹ traktowane tylko jako jeden z elementów buduj¹cych krajobraz. Potrzeby inwentaryzacyjne maj¹ tu œcis³y zwi¹zek z postulatem optymalnego wype³niania przestrzeni przyrodniczej kraju, formu³owanym w po-lityce leœnej pañstwa. Pomimo przyjêcia przez LP paradygmatu leœnictwa wielofunkcyjnego, poziom krajobrazowy inwentaryzacji jest artyku³owany w potrzebach LP bardzo s³abo. Waga znajomoœci dla potrzeb leœnictwa tego poziomu struktur przyrodniczych jest oczywista i nie-kwestionowana w literaturze przedmiotu, przede wszystkim ze wzglêdu na relacje gospodar-ki leœnej z gospodark¹ przestrzenn¹, kszta³towanie granicy polno-leœnej oraz konsekwencje przyrodnicze okreœlonego rozmieszczenia w przestrzeni przyrodniczej obszarów wiejskich nowych lasów, pochodz¹cych z programu zalesieñ. Znajomoœæ struktur przestrzennych, poczynaj¹c od struktur wewn¹trz pojedynczego drzewostanu (Brzeziecki, 1999), a koñcz¹c na szczeblu krajobrazowym (Ryszkowski, 2005), jest niezbêdna dla realizowania w praktyce gospodarczej idei zrównowa¿onego leœnictwa wielofunkcyjnego.

Metody teledetekcyjne, w porównaniu z innymi inwentaryzacyjnymi technikami geoin-formacyjnymi, s¹ bezkonkurencyjne jako Ÿród³o informacji przede wszystkim o strukturach przestrzennych na ró¿nych poziomach hierarchicznych. Fakt ten powinien byæ wa¿nym czynnikiem kszta³tuj¹cym w najbli¿szej przysz³oœci potrzeby inwentaryzacyjne LP.

Formy organizacyjne zastosowañ teledetekcji i fotogrametrii

w leœnictwie polskim

Formy organizacyjne zastosowañ s¹ determinowane:

m uwarunkowaniami prawnymi dostêpu do krajowych i miêdzynarodowych zasobów danych obrazowych,

m specyfik¹ zarz¹dzania w trójszczeblowej strukturze organizacyjnej Lasów Pañstwo-wych,

(4)

Uwarunkowania prawne dostêpu do krajowych i miêdzynarodowych zasobów danych obrazowych okreœlane s¹ przede wszystkim przez dyrektywê INSPIRE, ustanawiaj¹ca Eu-ropejsk¹ Infrastrukturê Informacji Przestrzennej i okreœlaj¹c¹ zobowi¹zania Pañstw Cz³on-kowskich w zakresie tworzenia krajowych infrastruktur informacji przestrzennej.

Specyfikê zarz¹dzania w trójszczeblowej strukturze organizacyjnej Lasów Pañstwowych (nadleœnictwa, regionalne dyrekcje Lasów Pañstwowych, Dyrekcja Generalna Lasów Pañ-stwowych) precyzuj¹ zapisy znowelizowanej Ustawy o lasach z 28 wrzeœnia 1991 r. (rozdz.6, art.32–35).

Istotne zapisy prawne dotycz¹ce potencjalnego zastosowania danych obrazowych w Lasach Pañstwowych zawiera nowelizacja Ustawy o lasach z 1997 r., która w art.13a zobo-wi¹zuje Lasy Pañstwowe do:

1) inicjowania, koordynowania i prowadzenia okresowej oceny stanu lasów i zasobów leœnych oraz prognozowania zmian w ekosystemach leœnych;

2) sporz¹dzania okresowych wielkoobszarowych inwentaryzacji stanu lasu oraz aktuali-zacji stanu zasobów leœnch;

3) prowadzenia banku danych o zasobach leœnych i stanie lasów.

W celu efektywnego wykorzystania mo¿liwoœci inwentaryzacyjnych i analitycznych, ja-kie oferuje aktualny stan technologiczny teledetekcji i fotogrametrii niezbêdne jest:

m wykorzystanie kadry in¿ynieryjno-technicznej nadleœnictw, jako podstawowego ele-mentu systemu zg³aszania potrzeb inwentaryzacyjnych. Do zadañ tej kadry nale¿a³oby równie¿ „próbkowanie w terenie” – dokonywanie szeroko rozumianych inwentaryza-cji terenowych, niezbêdnych w metodach teledetekinwentaryza-cji i fotogrametrii,

m w³¹czenie szczebli rdLP i DGLP do systemu zg³aszania i wstêpnej analizy danych obrazowych,

m powierzenie przetwarzania informacji obrazowej wyspecjalizowanej jednostce dzia³a-j¹cej w strukturze LP, lub poza ni¹, wyposa¿onej w stosowny sprzêt i programy do przetwarzania danych obrazowych,

m utworzenie systemu metadanych o obrazach lasów i archiwum danych teledetekcyj-nych jako integralteledetekcyj-nych elementów banku dateledetekcyj-nych o zasobach leœteledetekcyj-nych i stanie lasów wszystkich form w³asnoœci.

Podsumowanie

Wdro¿eniu zarysowanych powy¿ej koncepcji sprzyjaæ bêd¹ czynniki: 1) niezale¿ne od LP

m rozwój technik i technologii teledetekcji i fotogrametrii,

m poda¿ zobrazowañ pochodz¹cych z ró¿nych poziomów rejestracji, a powstaj¹cych niezale¿nie od potrzeb LP,

m dostêpnoœæ œrodków telekomunikacji (Internet, telefonia komórkowa),

m dostêpnoœæ œrodków do pozyskania obrazów cyfrowych (fotografia cyfrowa, mode-le lataj¹ce),

2) zale¿ne od LP

m upowszechnienie leœnej mapy numerycznej i jej wprowadzenie do praktyki gospodar-stwa leœnego jako czynnika wspomagaj¹cego procesy decyzyjne,

(5)

m „geomatyczny” rozwój kadry na wszystkich szczeblach LP,

m stworzenie popytu na us³ugi geomatyczne dla LP, poprzez szersze korzystanie z mate-ria³ów teledetekcyjnych i fotogrametrycznych.

W leœnictwie niezbêdne jest podjêcie dzia³añ, umo¿liwiaj¹cych istotne zwiêkszenie zakre-su pozyskania, przetwarzania i prezentacji danych obrazowych o obszarach leœnych. Skalê tych dzia³añ mo¿na porównaæ do tych, jakie kilkanaœcie lat temu towarzyszy³y pocz¹tkom budowy Systemu Informatycznego Lasów Pañstwowych.

Literatura

Bêdkowski K., 2005: Fotogrametryczna metoda oceny stanu i zmian wysokoœciowej struktury warstwy koron w drzewostanach. Wydawnictwo SGGW, Warszawa.

Brzeziecki B., 1999: Ekologiczny model drzewostanu. Zasady konstrukcji, parametryzacja, przyk³ady za-stosowañ. Fundacja „Rozwój SGGW”.

Dawidziuk J., 2007: Prawne i organizacyjne aspekty funkcjonowania Biura Urz¹dzania Lasu i Geodezji Leœnej – stan obecny i perspektywy. Urz¹dzanie lasu w s³u¿bie polskiego leœnictwa. Materia³y na Konferencjê naukowo techniczn¹. Rogów, 12-13 kwietnia 2007, s.11-24.

Miœcicki S., 2000: Kombinowana dwufazowa inwentaryzacja lasów nizinnych z wykorzystaniem zdjêæ lotniczych i sta³ych kontrolnych powierzchni próbnych. Fundacja „Rozwój SGGW”.

Miœcicki S., Stêpieñ E., 2004: Zadania inwentaryzacji lasu w realizacji koncepcji trwa³ego i zrównowa¿onego rozwoju leœnictwa. Urz¹dzanie lasu wielofunkcyjnego. Fundacja „Rozwój SGGW”, s. 151-162. Mozgawa J., 2004: Scenariusze analiz przestrzennych dla zarz¹dzania w Lasach Pañstwowych. Roczniki

Geomatyki, t. II, z. 4, PTIP, Warszawa, s. 11-14.

Mozgawa J., 2006: Potrzeby inwentaryzacyjne LP a mo¿liwoœci ich realizacji wybranymi technikami geoma-tycznymi. Maszynopis KULiGL SGGW w ramach tematu „Opracowanie metody inwentaryzacji lasu opartej na integracji danych pozyskiwanych ró¿nymi technikami geomatycznymi”.

Nowakowski A., Rozwa³ka Z., 2000: Ogólne i szczegó³owe cele trwa³ej, zrównowa¿onej i wielofunkcyjnej gospodarki leœnej. Postêpy Techniki w Leœnictwie, z. 124.

Ryszkowski L., 2005: Znaczenie funkcjonalnej analizy krajobrazu dla zagospodarowania przestrzennego. Ochrona œrodowiska w gospodarce przestrzennej. ZBŒRiL PAN Poznañ, s. 49-72.

Zaj¹czkowski G., Wê¿yk P., 2005: Techniki teledetekcyjne w inwentaryzacji urz¹dzeniowej lasu. Roczniki Geomatyki, t. II, z. 4, PTIP, Warszawa, s. 41-50.

Zarz¹dzenie Nr 11A Dyrektora Generalnego LP zmieniaj¹ce zarz¹dzenie Nr 11, zobowi¹zuj¹ce do stosowa-nia „Wytycznych prowadzestosowa-nia gospodarki leœnej na zasadach ekologicznych” w bie¿¹cej dzia³alnoœci gospodarczej oraz przy opracowywaniu nowych planów urz¹dzenia lasu.

Zarz¹dzenie Nr 11 Dyrektora Generalnego LP z 14 lutego 1995 r. w sprawie doskonalenia gospodarki leœnej na podstawach ekologicznych.

Abstract

The State Forests are responsible for maintaining and managing ca 28% of the territory of the country. For this purpose, there is a need to have effective methods of forest inventory which will enable the use of all solutions offered by geomatic technologies and EU INSPIRE initiative.

In the paper, the framework of the system of collecting and processing spatial data for sustainable forestry management purposes is discussed. The sustainable forestry paradigm encompasses silvicul-ture, forest protection, forest utilization and forest management in describing detailed spatial informa-tion necessary for management purposes. All this informainforma-tion will be processed by State Forests Information System (SILP) and after adding geographical information it will become Spatial Decision Support System (SDSS).

Remote sensing methods has been acknowledged as the most important tools for gathering and processing spatio-temporal forestry data for SDSS purposes. The Polish forestry, acting within the

(6)

framework of the forest law, faces new organizational solutions in order to properly consume huge amount of available remote sensing data. The up-to-date remote sensing technology requires employ-ment of foresters of the State Forests for collecting ground reliable data and for digital image proces-sing.

prof. dr hab. in¿. Jerzy Mozgawa Jerzy.Mozgawa@wl.sggw.pl tel. +4822 593 82 21

dr hab. in¿. Krzysztof Bêdkowski Krzysztof.Bedkowski@wl.sggw.pl tel. +4822 593 82 22

prof. dr hab. in¿. Tomasz Zawi³a-NiedŸwiecki tzawila@ibles.waw.pl

Cytaty

Powiązane dokumenty

Warto zatem dokonać pierwszych refleksji w jakim zakresie sektor ekonomii społecznej może odnaleźć się w sytuacji kryzysowej oraz jakie działania można podjąć

Na podstawie motywów do ustawy postępowania karnego z 1928 roku ekspertyza taka była dozwolona: „Rozumie się również, że świadectwa i opinie, wydawane przez

” Naszym podstawowym celem jest komfort chorego podczas całego procesu leczenia, skuteczność tego procesu oraz łatwość stosowania naszych rozwiązań przez personel

SIMR Analiza 2, zadania: całka powierzchniowa, potencjał, wzór Gaussa, wzór Stokesa 1.. Jezeli jest to znajdź potencjał

Dobrym rozwiązaniem jest również, aby podobne ubezpieczenie (z zakresu odpowiedzialności cywilnej) posiadały j.o. PGL LP zarządzające obiektami udostępniania

rodne formy kultury lokalnej, a kraje Trzeciego Świata stają się obiektem nowej formy imperializmu - ekspansji środków masowego przekazu (Giddens

POCZĄTEK I KONIEC: parking przy skrzyżowaniu drogi wojewódzkiej nr 875 z obwodnicą Mielca DŁUGOŚĆ: 23–26 km lub 12 km STOPIEŃ TRUDNOŚCI: różnica.. wysokości ponad 40

Generalną Lasów Państwowych oraz Komitetem Ochrony Orłów. Projekt uzyskał dofinansowanie w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Dotyczył edukacji